Concept Programma Gezondheid Luchtkwaliteit IJmond 2021-2025 dd191021.pdf
Tekst van het document
27
rookt 21% van de volwassenen. Rokers met een lage sociaal economische
een leefomgeving die gezond gedrag stimuleren. Door inbreng van en
positie roken doorgaans meer en zijn ernstiger verslaafd. Kinderen hebben
eigenaarschap bij de inwoners te beleggen, kan een omgeving ontstaan die
geen keuze en roken mee. Dat is niet alleen slecht voor hun gezondheid, het
uitgaat van de behoeftes van de mensen om wie het gaat en zo
verdubbelt ook de kans om zelf met roken te beginnen. Een omgeving
daadwerkelijk bijdragen aan een gezonde leefwijze en gezonde
waarin wordt gerookt draagt zo dus bij aan het in stand houden van
leefomgeving. Bij de aanleg van meer groen en (stilstaand) water moet
gezondheidsachterstanden over generaties heen. De IJmondgemeenten
rekening worden gehouden met negatieve bijeffecten zoals ongedierte en
willen de ongunstige wisselwerking tussen generaties doorbreken door een
schadelijke insecten. Bewoners kunnen ook zelf bijdragen aan een groenere
rookvrije woonomgeving te stimuleren en kinderen de kans te geven rookvrij
omgeving door hun tuin te vergroenen en te zorgen voor een goede
op te groeien.
afwatering.
Op een positieve manier investeren we in een rookvrije omgeving waarbij
Gemeente Velsen
rookvrij meer en meer zichtbaar wordt in de publieke ruimte. Door dit samen
De gemeente Velsen heeft in haar groenbeleid de ambitie opgenomen om
met inwoners en met respect voor rokers te doen wordt het thema
Velsen groener te maken. Deze ambitie is vertaald in het
bespreekbaar en draagt het daarmee bij aan een nieuwe, rookvrije, norm.
Groenstructuurplan. De volgende projecten en onderzoeken zijn hierin opgenomen: Wijziging huidig groenbeheer, vergoenen openbare ruimte,
11. Stimulering groene leefomgeving
vergroenen tuinen, vergroenen schoolpleinen, vergroenen daken, onderzoek
Bewoners van een groene woonomgeving voelen zich gezonder en bezoeken
naar relatie groen en gezondheid, samenwerking met anderen, Green Deal
minder vaak de huisarts. Ook zijn er aanwijzingen dat kinderen meer
Europese Unie.
bewegen in een groene omgeving. Een gezonde leefwijze draagt in grote
Het bestaande groen zal meer ecologisch beheerd worden om biodiversiteit
mate bij aan een langer leven en vooral aan meer gezonde levensjaren. De
te bevorderen en bestaand groen beter in te zetten om regenwater op te
omschakeling naar een gezonder leven en het volhouden daarvan is echter
vangen bij extreme hoosbuien en verkoeling te geven in hete zomers.
niet gemakkelijk. Een leefomgeving die mensen uitnodigt tot vaker bewegen,
Bewoners worden betrokken om de meest verharde en versteende wijken te
gezonder eten en meer ontmoeten, is belangrijk om een gezonde leefwijze in
vergroenen. Daarnaast enthousiasmeren we ook bewoners om hun tuin te
de dagelijkse routine in te bedden. De IJmondgemeenten wil investeren in
vergroenen (huur en koop).
een gezonde leefomgeving en daarmee een gezonde leefwijze stimuleren. Groen in de wijk, groene daken en geveltuinen bij scholen, fiets- en
Uit onderzoek is gebleken dat de schoolomgevingen in de gemeente Velsen
wandelroutes die uitnodigen een ommetje te maken, schaduwrijke
een hoge mate van verstening hebben. Er wordt prioriteit gegeven aan de
recreatieplekken, watertappunten, ruimte voor moestuinieren en plukbossen,
meest versteende schoolpleinen in in Velsen-Noord, IJmuiden en
als ook rustpunten die uitnodigen tot ontmoeting. Allemaal voorbeelden van
Velserbroek. De laatste jaren is veel (wetenschappelijk) onderzoek
Programma Gezondheid & Luchtkwaliteit IJmond
28
uitgevoerd naar de impact van een groene leefomgeving / groen schoolplein
Via de Green Deal maakt de Europese Unie op dit moment de concrete
voor kinderen. Alle onderzoeken tonen aan dat groen belangrijk is.
vertaling van o.a. het Klimaatakkoord van Parijs. De EU wil met de Green
Daarnaast is een groen schoolplein ook van belang voor de opvang van
Deal als spoorboekje tempo maken in de aanpak van de klimaatwijziging.
regenwater en verminderen hittestress en een goede maatregel om de
Onderdeel hiervan is het streven om het bosareaal in de EU sterk te
omgeving klimaatadaptief in te richten. Ook helpt een groen schoolplein om
vergroten. Er wordt een aantal van 3 miljard bomen genoemd dat nodig is
de biodiversiteit te verbeteren en het bijenlint te realiseren.
en die tot 2030 aangeplant moeten worden. Dat wordt vanwege de CO2
De aanleg van groene daken is al vanaf 2015 als beleid geformuleerd
vastlegging gedaan, maar ook ter bevordering van de biodiversiteit. Voor
(Milieubeleidsplan, echter is het niet geeffectueerd en zijn groene daken
Velsen betekent dat ruim 42.000 bomen extra. In het collegeakkoord is
slechts mondjesmaat groene aangelegd of zijn bestaande daken vergroend.
opgenomen dat Velsen groener moet worden. De uitwerking daarvan in het
In de eerder genoemde klimaatatlas is een kansenkaart voor groene daken
Groenstructuurplan (2019), past dan ook goed bij deze Green Deal.
opgenomen. In het Groenstructuurplan (2019) is opgenomen dat Velsen streeft naar blauw-groene daken. Dit betekent dat het dak ook water kan
Gemeente Heemskerk
opvangen en vasthouden.
De gemeente Heemskerk zet met haar groenbeleid in op: -
Relatie groen en gezondheid Velsen participeert in een driejarige wetenschappelijk onderzoek (“een
Openbaar groen is van goede kwaliteit en wordt vakkundig en natuurvriendelijk beheerd
-
groene tuin, een gezonde tuin”) van Wageningen University & Research naar
Behouden en herstellen van historische beplanting (elzenhagen) in tuindersgebieden
het effect van groene tuinen op de gezondheid. De resultaten worden in
-
Behouden en versterken groene identiteit van Heemskerk.
2022 verwacht. Daarnaast werkt gemeente Velsen bij de groene
-
Behouden en versterken diversiteit (inrichting, soorten, vorm,
schoolpleinen samen met de Universiteit van Leiden, om kinderen te helpen bij het meten van de effecten van vergroening. Het gaat dan om metingen
seizoenbeleving). -
als temperatuur en vochtigheid. Het is wenselijk dat Velsen ook samenwerking zoekt met de VU Amsterdam. Zij doen veel onderzoek naar de sociale aspecten van groen. Bijvoorbeeld door elk kind te voorzien van
Opvallende accenten door kleur of vorm op bijzondere locaties; zoals langs ontsluitingswegen, in het centrum en ontmoetingsplekken.
-
Een sortimentskeuze dat rekening houdt met wat in Heemskerk van nature groeit.
een polsbandje met een bewegingsmelder waarmee zij onderzoeken of
Heemskerk is aan de slag met het concept Tiny Forest. Dit is een
kinderen actiever worden op groene schoolpleinen, en of alle kinderen
dichtbegroeid, inheems bos(je) ter grootte van een tennisbaan. Deze kleine
meedoen (inclusiviteit).
wildernissen dragen onder meer bij aan de luchtkwaliteit (opname CO2 en
Europese Green Deal
productie O2). In samenspraak met de GGD Kennemerland wordt gekeken waar in onze omliggende gemeenten Tiny Forest ontwikkeld kunnen worden.
Programma Gezondheid & Luchtkwaliteit IJmond
29
Gemeente Beverwijk
Fijn stof & milieu: Vuurwerk brengt chemicaliën en zware metalen in de lucht, zoals barium en koper. Piekbelasting fijnstof tijdens jaarwisseling
Het bestande groenstructuurplan van de gemeente Beverwijk gaat uit van
tot 40x hoger als op normale dag.
een samenhangende overkoepelende hoofdgroenstructuur (de groene ring)
De burgemeesters van de IJmondgemeenten zijn voorstander van een
en grote groengebieden aan de westrand (Park Westerhout) en centraal
landelijk vuurwerkverbod. De Rijksoverheid bepaalt echter of dit gebeurd. In
(Park Overbos en sportvelden). In het beleidsstuk uit 2005 wordt niet
de APV Heemskerk wordt het bezit en het gebruik van vuurwerk beperkt.
expliciet de factor luchtkwaliteit meegewogen. Maar door de overkoepelende
Heemskerk handhaaft de naleving van de regels. In Beverwijk worden
structuren kan groen en met name grote bomen bijdragen aan een betere
vuurwerkvrije zones ingesteld om reden van openbare ordeverstoringen. In
luchtkwaliteit. Het groenbeleid wordt momenteel geactualiseerd. Hierin is
Velsen zijn een aantal vuurwerkvrije zones, zoals rondom kinderboerderijen
aandacht voor groen als middel voor een gezonde(re) leefomgeving.
en de molen in Santpoort.
12. Vuurwerkverbod / vuurwerkzones
13. Gezondheidsmonitor IJmond
Tijdens de jaarwisseling veroorzaakt vuurwerk in korte tijd forse
Dit is niet zozeer een maatregel ter verbetering van gezondheid, maar geeft
luchtverontreiniging met onder andere sterk verhoogde niveaus van fijn stof
input voor beleid en inzicht in hoe bewoners hun leefomgeving ervaren. Met
(PM10)8. Effecten voor de publieke gezondheid zijn9:
de gezondheidsmonitor IJmond 2012 en 2016 is elke vier jaar door GGD
-
Verwondingen; Elke jaarwisseling belanden honderden mensen op de
Kennemerland en het RIVM onderzocht wat de gezondheidssituatie is in de
spoedeisende hulp (SEH) en huisartsenposten (HAP) met vuurwerkletsel.
IJmond. In de Gezondheidsmonitor IJmond wordt onderzocht of er, in
Helft slachtoffers met letsel is jonger dan 20 jaar. Een derde is jonger
vergelijking tot de rest van regio Kennemerland, meer of minder hinder,
dan 15 jaar.
ongerustheid, chronische aandoeningen of medicijngebruik is, in verhouding
Gehoorschade: Gevallen van gehoorschade worden niet bijgehouden in
met de luchtkwaliteit in de regio. Het belangrijkste doel van de
de letselregistratie, omdat men zich soms pas weken later bij de huisarts
Gezondheidsmonitor IJmond is het monitoren of de luchtverontreiniging in
meldt.
de woongebieden rondom de basismetaalindustrie op het Tata-Steel-terrein
Overlast & stress: tweederde van de Nederlanders ervaart enige tot veel
eventueel gepaard gaat met een ongunstige gezondheidstoestand bij
overlast tot vuurwerk.
bewoners10. Door de onderzoeken te herhalen kunnen we mogelijke trends
-
-
signaleren. De derde ronde van de huidige opzet is najaar 2020 gestart. De rapportage wordt begin 2022 verwacht. Hierna volgt een evaluatie.
8
Luchtverontreiniging tijdens de jaarwisselingen 1994-2020, 2020, https://www.clo.nl/indicatoren/nl0570-luchtverontreiniging-tijdens-de-jaarwisseling
Programma Gezondheid & Luchtkwaliteit IJmond
De effecten van vuurwerk op de publieke gezondheid, 2018, https://ggdghor.nl/actueelbericht/de-effecten-van-vuurwerk-op-de-publieke-gezondheid/ 10 Gezondheid in de IJmond 2016: Samenvattende Rapportage, GGD Kennemerland, 2018 9
30
4
Mobiliteit
Programma Gezondheid & Luchtkwaliteit IJmond
31
Mobiliteit is een thema waarbij maatregelen voor een betere luchtkwaliteit
Regionale mobiliteitsvisie IJmond, Regionaal Mobiliteitsprogramma (RMP) en
tegelijkertijd ook de gezondheid bevorderen. Maatregelen die tegemoet
het Mobiliteitsfonds
komen aan onze dubbele ambitie. Het gebruik van de fiets stimuleren boven
De IJmondgemeenten werken succesvol samen op het thema mobiliteit. De
de auto, leidt tot meer beweging. Als we de directe leefomgeving inrichten
regionale samenwerking op het gebied van mobiliteit loopt al bijna 10 jaar.
met voorrang voor voetgangers en fietsers, stimuleren we ontmoeting en
Al in 2012 is deze samenwerking voor het eerst beklonken in het convenant
participatie van bewoners. Een paar voorbeelden die van grote invloed zijn
IJmond Bereikbaar 2012, welke na het verstrijken van de looptijd is
op de gezondheid van onze inwoners. Door ook met een gezondheidsblik
vervangen door het convenant IJmond Bereikbaar 2014. In 2017 is aan dit
naar nieuw verkeers- en vervoersbeleid te kijken, draag je bij aan zowel
convenant een addendum toegevoegd waarin de oprichting van het regionale
leefbaarheid en gezondheid in de leefomgeving.
mobiliteitsfonds is vastgelegd. Op basis van de Regionale Mobiliteitsvisie IJmond voeren de IJmondgemeenten maatregelen uit om de bereikbaarheid
Elk vervoermiddel met een verbrandingsmotor is een bron van
en leefbaarheid in de regio te verbeteren. In de mobiliteitsvisie staan
luchtverontreiniging. Ook hernieuwbare brandstoffen als bio of synthetische
maatregelen voor het oplossen van bestaande (infrastructurele) knelpunten
brandstoffen zorgen voor NOx wanneer ze verbrand worden. De grootste
en het voorkomen van toekomstige problemen. Doorstroming van verkeer,
bron zijn oudere dieselvoertuigen, maar ook brommers en scooters zijn een
faciliteren van elektrisch rijden, stimuleren van gebruik van OV en fiets en
belangrijke bron. Uitlaatgassen zorgen voor viezere lucht en daarmee heeft
schoon goederenvervoer zijn onderwerpen uit de Regionale Mobiliteitsvisie.
het een negatief effect op onze gezondheid. In Nederland is 36% van de
Met behulp van een Regionaal Mobiliteitsfonds brengen de
(negatieve) gezondheidseffecten van binnenlandse bronnen te wijten aan het
IJmondgemeenten gezamenlijk de financiële middelen bijeen om de
wegverkeer11. Niet voor niets zetten overheden zich in voor de overgang
maatregelen uit de visie te bekostigen. In 2021 wordt de visie geactualiseerd
naar elektrische en waterstofvoertuigen. Die transitie zal geruime tijd in
tot een regionale mobiliteitsagenda.
beslag nemen omdat auto’s lang mee gaan. Daarom is op korte termijn
De Provincie Noord-Holland heeft het Regionaal Mobiliteitsprogramma
gezondheidswinst vooral te halen door benzine- en dieselvoertuigen te
opgesteld. Hierin staan maatregelen om de mobiliteitsdoelen uit het
vervangen door elektrische voertuigen, mensen stimuleren meer met de
Klimaatakkoord waar te maken: snel minder CO2-uitstoot en klimaatneutraal
fiets te reizen, meer schoon openbaar vervoer en het weren van
vervoer vanaf 2050. Onderdeel van het plan is een menukaart die inzichtelijk
(vervuilende) voertuigen uit steden11.
in hoeverre specifieke maatregelen CO2-uitstoot verminderen en welke investeringen daarvoor nodig zijn. De menukaart toont ook de bijkomende effecten op leefomgeving, bereikbaarheid, verkeersveiligheid en geluid.
11
Schone Lucht Akkoord, 2020, https://www.rijksoverheid.nl/documenten/convenanten/2020/01/13/bijlage-1-schonelucht-akkoord
Programma Gezondheid & Luchtkwaliteit IJmond
32
IJmond Bereikbaar Het programma IJmond Bereikbaar, dat een van de voortvloeisels is uit de mobiliteitsvisie, coördineert, ondersteunt en initieert allerlei maatregelen en pilots op het gebied van duurzame en slimme mobiliteit. Denk daarbij aan allerlei (stimulerings)maatregelen op het gebied van woon/werkverkeer,
Programma Gezondheid & Luchtkwaliteit IJmond
33
zakelijk verkeer, logistiek & transport en infrastructuur. Samen zorgen zij voor ruim 3.500 actieve, fietsende medewerkers. Met uitzondering van kooldioxide, distikstofoxide en ammoniak zijn de emissies naar lucht door verkeer en vervoer van alle belangrijke stoffen in 2018 lager dan in 1990. Dit is met name te danken aan schonere motoren en brandstoffen. Daarnaast levert bij het wegverkeer de toepassing van katalysatoren en roetfilters een belangrijke bijdrage aan de vermindering van de emissies12.
12 Emissies naar lucht door verkeer en vervoer, 1990-2018, 2019,
https://www.clo.nl/indicatoren/nl0128-emissies-naar-lucht-door-verkeer-en-vervoer-trend
Programma Gezondheid & Luchtkwaliteit IJmond
34
Nr.
Algemene beschrijving
Gewenste resulta(a)t(en)
Uitvoering door
Fase uitvoering
Benodigde partners ter consultatie, medewerking en/of samenwerking
Invloedsfeer
1
Stimuleren hernieuwbare energiedragers
30% emissiereductie bij deelnemende bedrijven in 2030. Doorbreken kip-ei verhaal
ODIJmond
Maatregel moet nog uitgevoerd worden
Rijk
Binnen gemeentelijke invloedssfeer
2
Werkgeversaanpak: verduurzamen woonwerkverkeer
50% emissie / CO2 reductie bij deelnemende bedrijven in 2030
ODIJmond
Maatregel is in uitvoering
Werkgevers en werknemers IJmond
Binnen gemeentelijke invloedssfeer
3
Verminderen, veranderen verduurzamen transport kilometers
30% emissiereductie bij deelnemende bedrijven in 2030
ODIJmond
Maatregel moet nog uitgevoerd worden.
Vervoerders en verladers; Topsector logistiek
Binnen gemeentelijke invloedssfeer
4
Normering mobiliteit onder de omgevingswet.
Uitvoering van Omgevingswet
ODIJmond
Maatregel moet nog uitgevoerd worden
5
Digitale bereikbaarheid / thuiswerken
Thuiswerkfaciliteiten blijvend onder de aandacht van werkgevers. Vasthouden aan nieuwe werken
ODIJmond
Maatregel is in uitvoering
Werkgevers IJmond
Binnen gemeentelijke invloedssfeer.
6
Stimulering plaatsing laadpunten elektrische fiets
Bijdragen aan doelstelling % emissie / CO2 reductie bij deelnemende bedrijven in 2030
ODIJmond
Maatregel moet nog uitgevoerd worden
Bedrijfsleven
Binnen gemeentelijke invloedssfeer
Programma Gezondheid & Luchtkwaliteit IJmond
Binnen gemeentelijke invloedssfeer
35
7
Stimulering deelvoertuigen en samen rijden
Bijdragen aan doelstelling % emissie / CO2 reductie bij deelnemende bedrijven in 2030
ODIJmond
Maatregel moet nog uitgevoerd worden
Bedrijfsleven, gemeenten
Binnen gemeentelijke invloedssfeer
8
Scholenaanpak – stimulering fietsgebruik richting scholen
Grotere veiligheidsbeleving; Afronden project 2021
ODIJmond
Maatregel is in uitvoering
Basisscholen IJmond
Binnen gemeentelijke invloedssfeer
9
Stimuleren OV en terugkeer intercity
Terugkeer Intercity voor 2040.
ODIJmond
Maatregel is in voorbereiding
NS en Rijk
Binnen gemeentelijke invloedssfeer
10
Versnellen en intensiveren e-laden
Uitvoering aan de Nationale Agenda Laadinfrastructuur
IJmond Gemeenten
Maatregel is in voorbereiding
MRA
Binnen gemeentelijke invloedssfeer
11
Fietsinfrastructuur: doorfietsroute
Hoofd Doorfietsroute gereed in 2022
Afhankelijk van grondgebied fietsroute
Maatregel is in uitvoering
Rijk en PNH
Binnen gemeentelijke invloedssfeer
12
Fietsinfrastructuur: behoud 2e (elektrische) pont
Na opening Sluizenroute permanent een 2e electrische pont bij Velsen, elektrische ponten
IJmond Gemeenten
Maatregel is in uitvoering
RWS en PNH
Binnen gemeentelijke invloedssfeer
13
HUB pakketvervoer / schone distributie
Haalbaarheidsonderzoek gereed 2021
ODIJmond
Maatregel is in uitvoering
Vervoerders en verladers
Binnen gemeentelijke invloedssfeer
Programma Gezondheid & Luchtkwaliteit IJmond
36
14
Zero emissie stadslogistiek
Terugdringen vervoersbewegingen stadslogistiek
ODIJmond
Nieuwe maatregel
Bedrijfsleven
Binnen gemeentelijke invloedssfeer
15
Coördinatie van verkeerslichten / iVRI
Regionaal programma
ODIJmond
Maatregel is in uitvoering
16
Onderzoek naar de invloed van de A22
Inzicht in bijdrage A22
IJmond Gemeenten
Maatregel is in uitvoering
Provincie, Rijk en RWS
Binnen gemeentelijke invloedssfeer
17
Meten uitstoot wegverkeer
Plan van aanpak 2021
ODIJmond
Maatregel moet nog uitgevoerd worden.
Rijk, GGD Amsterdam
Binnen gemeentelijke invloedssfeer
18
Verduurzaming gemeentelijk wagenpark
Gemeenten maken beleid
IJmond Gemeenten
Maatregel is in voorbereiding
19
Emissie-eisen opnemen bij inkoop of aanbestedingen van voertuigen of transportdiensten
Uitvoeren ambities SLA
Gemeenten
Maatregel moet nog uitgevoerd worden
20
Lokaal mobiliteitsbeleid
Opnemen in nieuwe Regionale Mobiliteitsagenda
ODIJmond
Maatregel is in uitvoering
Buiten gemeentelijke invloedssfeer
Binnen gemeentelijke invloedssfeer Rijk
Binnen gemeentelijke invloedssfeer Binnen gemeentelijke invloedssfeer
Bovenstaande tabel geeft het overzicht van maatregelen binnen het thema Mobiliteit. De tabel geeft een algemeen overzicht van de maatregel, waarna per maatregel nadere uitleg volgt.
Programma Gezondheid & Luchtkwaliteit IJmond
37
4.1 Mobiliteit: uitleg per maatregel
implementatie. Het afnemen van de scan is de eerste stap in het aangaan van een meerjaren-relatie. IJmond Bereikbaar en het bedrijf maken hierbij
1. Stimuleren hernieuwbare energiedragers (Big Mile Scan).
afspraken over het percentage overstappers van auto naar fiets, de te
Er is een transitie gaande in verkeer en vervoer naar hernieuwbare
behalen CO2-reductie en spitsmijdingen. Kleine(re) bedrijven/werkgevers
energiedragers. Dit betreft zowel de electrificering van verkeer als het
worden waar mogelijk geclusterd en ontvangen een overkoepelend advies.
gebruik van nieuwe vormen zoals waterstof. Deze dragen bij doordat erbij verbranding enkel sprake is van het vrijkomen van water(damp) én deze kan
Verduurzamen woon-werkverkeer
gemaakt worden uit water en (duurzame) elektriciteit. In de IJmond houden
In de IJmond zijn de woon- werkafstanden relatief kort; vaak binnen de 8
we de landelijke en regionale ontwikkelingen op het gebied van elektrisch
kilometer. Die afstand is prima te doen op de fiets. Met een e-bike zijn zelfs
vervoer en waterstof nauwgezet in de gaten. IJmond Bereikbaar maakt
afstanden tot 15 kilometer goed te overbruggen. Het doel van IJmond
gebruik van de Big Mile Scan die inzicht geeft in de investeringsbereidheid
Bereikbaar is om werknemers in de IJmond de overstap van auto naar fiets
van vervoerders en verladers is in de verschillende hernieuwbare
te laten maken en ((werknemers te stimuleren (wanneer zij de auto
energiedragers.
gebruiken) buiten de spits te reizen. Daarnaast stimuleert IJmond Bereikbaar bedrijven ook tot het verduurzamen van het eigen wagenpark en
2. Werkgeversaanpak: Verduurzamen woon- werkverkeer
het samen rijden door medewerkers.
Omgevingsdienst IJmond voert voor de IJmondgemeenten het regionale
Inzet is minder autokilometers waardoor er minder uitstoot is en de
programma IJmond Bereikbaar uit. Het programma stimuleert, via
luchtkwaliteit verbetert.
verschillende acties, werkgevers om een bijdrage te leveren aan vermindering van het woon- werkverkeer door hun medewerkers. Het
De maatregelen worden gestimuleerd en uitgevoerd op de bedrijventerreinen
programma helpt meer dan 100 bedrijven in de IJmond hun mobiliteit te
in Beverwijk, Heemskerk en Velsen en dragen bij aan het verminderen,
verduurzamen.
veranderen en verduurzamen van mobiliteit.
De werkgeversaanpak kent de volgende elementen:
3. Verminderen/verduurzamen/veranderen transportkilometers
Mobiliteitsscan Personenvervoer
IJmond Bereikbaar is de samenwerking aangegaan met de Topsector
IJmond Bereikbaar heeft een mobiliteitsscan ontwikkeld voor
logistiek en maakt gebruik van het Programma Big Mile om de
personenvervoer. IJmond Bereikbaar voert mobiliteitsscans op maat uit bij
mobiliteitsbewegingen van vervoerders en verladers door te rekenen.
middelgrote en grote werkgevers op de bedrijventerreinen. De resultaten
IJmond Bereikbaar voert de scans goederenvervoer op maat uit bij
van de scans geven inzicht in de verduurzamingskansen op het thema
middelgrote en grote transporteurs en verladers. De resultaten van de Big
mobiliteit en de randvoorwaarden die nodig zijn voor succesvolle
Mile geven inzicht in de verduurzamingskansen en de randvoorwaarden die
Programma Gezondheid & Luchtkwaliteit IJmond
38
nodig zijn voor succesvolle implementatie. Het afnemen van de scan is de
stationslocaties. Via IJmond Bereikbaar wordt het bedrijfsleven in de IJmond
eerste stap in het aangaan van een meerjaren-relatie. IJmond Bereikbaar en
gestimuleerd voorzieningen te treffen voor medewerkers die gebruikmaken
het bedrijf maken afspraken over de te behalen CO2-reductie en
van een elektrische fiets, zoals (afsluitbare) fietsenstallingen met
mogelijkheden voor een modal shift.
oplaadgelegenheid.
4. Normering mobiliteit onder Omgevingswet
7. Stimulering deelvoertuigen en samenrijden
OD IJmond/ IJmond Bereikbaar heeft in aanloop naar het klimaatakkoord
Via het programma IJmond Bereikbaar is een deelauto-programma opgezet
met succes gelobbyd voor een normstelling vervoer. Hiermee komt er een
waarbij bedrijven gemakkelijk kennis kunnen maken met deelauto-
wettelijk vastgelegde uitstoot benchmark voor bedrijven op het gebied van
concepten.
mobiliteit. ODIJmond wordt bevoegd gezag en kan emissie reductieplannen opvragen. De normstelling voor personenvervoer gaat dit jaar nog in
Gemeente Velsen werkt nauw samen met de lokale energiecoöperatie
consultatie. Die voor goederenvervoer volgt 2021. Beiden worden actief
Energie Velsen. Energiek Velsen is een non-profit organisatie die al enkele
onder de Omgevingswet als een apart hoofdstuk in het Besluit activiteiten
jaren actief is voor de inwoners in Velsen bij de inkoop van zonnepanelen of
leefomgeving (BAL).
het geven van energiebesparingsadviezen. Nieuw is onze samenwerking bij deelvervoer. Hiervoor is een eerste stap gezet, namelijk een MyWheels
5. Digitale bereikbaarheid, thuiswerken
deelauto die zowel door medewerkers van de gemeente Velsen, als door
Veel bedrijven en hun medewerkers hebben door COVID-19 (vanaf maart
buurtbewoners wordt gebruikt. Deze staat op het parkeerterrein van de
2020) noodgedwongen ervaring opgedaan met thuiswerken. Thuiswerken
gemeente. Zie ook: https://www.energiekvelsen.nl/elektrische-deelauto-
draagt zichtbaar bij aan een betere bereikbaarheid van de regio, een minder
velsen. Ook wil de gemeente Velsen gaan experimenteren met deelauto’s bij
drukke spits, verkeersveiligheid en luchtkwaliteit. Via IJmond Bereikbaar
nieuwbouwontwikkelingen.
worden werkgevers en werknemers in de IJmond geïnformeerd over de mogelijkheden bij thuiswerken en de winst op de leefbaarheid in de
Het streven is nog meer deelautogebruik. Gesprekken met bedrijven op
omgeving en gezondheidswinst die dat oplevert.
bedrijventerreinen zijn hierbij essentieel. Hierin speelt GreenBiz IJmond een belangrijke rol. Dit is een vereniging van en voor ondernemers, met
6. Stimulering plaatsing laadpunten elektrische fiets
ondersteuning van ODIJmond. Zie ook https://www.buurauto.nl/ijmond en
De IJmondgemeenten en provincie bieden zelf geen fiets-oplaadpunten aan
https://www.greenbizijmond.nl.
in de openbare ruimte; hier zijn veelal hoge kosten mee gemoeid. Wel hebben veel horeca- en stationslocaties oplaadpunten. Op de website
Samen rijden is een andere manier om mobiliteit te verminderen; twee of
https://www.fietsoplaadpunten.nl zijn oplaadpunten te vinden bij horeca- of
meer personen rijden samen – in plaats van elk in de eigen auto. Samen
Programma Gezondheid & Luchtkwaliteit IJmond
39
rijden beperkt het aantal voertuigen (met één inzittende) op de wegen, dus
Een van de Klimaatakkoord doelstellingen is dat per 2030 alleen nog
ook de uitstoot van verontreinigende stoffen. Hierdoor kan de luchtkwaliteit
elektrische personenauto’s nieuw te koop zijn. Naast batterij-elektrische
verbeteren . Samen met app-bouwer Toogethr, rolt IJmond Bereikbaar een
personenauto’s rijden er dan ook voertuigen op waterstof of zonnecellen. Om
autodeel-app uit onder de deelnemende bedrijven.
dat de bereiken is het noodzakelijk de laadinfrastructuur daarvoor tijdig aan te passen. Het streven is om in 2030 ongeveer 1,8 miljoen laadpalen
8. Scholenaanpak – stimulering fietsgebruik richting scholen
beschikbaar te hebben in Nederland. De IJmondgemeenten werken binnen
De gemeente Beverwijk is in 2020 gestart met een specifieke aanpak voor
het project MRA-e samen met andere overheden aan de uitrol van e-
basisscholen. Het project richt zich ten eerste op de verkeersveiligheid
laadpalen in de regio.
rondom scholen (door het aanleggen van schoolzones). Het heeft ook tot doel dat er onder ouders en kinderen een grotere bereidheid ontstaat tot het
11. Fietsinfrastructuur: doorfietsroute
laten staan van de auto en het nemen van de fiets. Door deze aanpak te
De IJmondgemeenten willen er samen voor zorgen dat iedereen zich veilig
verbinden aan de aanpak Gezonde School willen we nog sterker de
en makkelijk door de regio kan verplaatsen. Daarom wordt er volop gewerkt
verbinding maken met het thema bewegen.
aan een “doorfietsroute”. De route loopt vanaf de grens met Haarlem/Velsen, via Beverwijk en Heemskerk tot aan Uitgeest. Bij de aanleg
9. Stimuleren OV en terugkeer intercity
van de doorfietsroute letten we op comfort, veiligheid en bewegwijzering.
De overstapt van de (eigen) auto naar OV, zal leiden tot minder vervoer en
Speed pedelecs worden behandeld als bromfiets en rijden daarom op de
daardoor minder congestie. Om de overstap naar openbaar vervoer te
weg.
vergemakkelijken en te stimuleren, moet het goed, aantrekkelijk, geïntegreerd, betrouwbaar, frequent en betaalbaar zijn13. De
Een goede OV- en fietsverbinding tussen kernen stimuleert ook het lopen en
IJmondgemeenten zetten zich, samen met IJmond Bereikbaar, in voor de
fietsen in de nabije omgeving. Zorg voor juiste infrastructuur, aandacht voor
terugkeer van de intercity op de Kennemerlijn in de richting Haarlem-
veiligheid en toegankelijkheid, ook voor ouderen en mensen die minder goed
Alkmaar en vv. Deze ambitie is opgenomen in het OV-toekomstbeeld. NS
ter been zijn, zodat lopen en fietsen makkelijk wordt. Meer bewegen heeft
heeft zich hieraan gecommitteerd, mits de tegenspits voldoende is. Daarvoor
voor alle leeftijdsgroepen een positief effect op de gezondheid.
wordt een campagne opgezet. 10. Versnellen en intensiveren e-laden
13 Joaquin’s Decisions Support Tool, 2021, http://joaquin.eu/Decision-Support-
Tool/page.aspx/131
Programma Gezondheid & Luchtkwaliteit IJmond
40
12. Fietsinfrastructuur: behoud 2e (elektrische) pont Dagelijks maken meer dan 4.500 fietsers gebruik van de pont over het Noordzeekanaal. Voor fietsers is de oversteek met de pont gratis. Tussen 6.30 en 18.30 uur is er iedere 10 minuten een afvaart. Daarvoor zijn twee ponten nodig. Tot en met maart 2021 wordt de tweede pont betaald door Rijkswaterstaat. Dit omdat, door de werkzaamheden aan de grote zeesluis, Legenda (d.d. 2020)
de sluizenroute is afgesloten voor verkeer en de pont voor fietsers nu de
• groen: klaar voor gebruik
enige manier is om het kanaal over te steken. De IJmondgemeenten,
• geel: is in 2019 afgerond
aangevoerd door gemeente Velsen, zijn in gesprek met de Provincie Noord-
• oranje: gepland tussen 2020 en 2022
Holland en Rijkswaterstaat voor een structurele (financiële) oplossing om
• blauw: start na 2022
beide ponten in de vaart te houden. 13. HUB pakketvervoer / schone distributie Er komt een onderzoek naar de mogelijkheden voor een distributie-HUB. Op basis van de uitkomsten willen de gemeenten zo snel mogelijk met marktpartijen om tafel voor de realisatie. Het onderzoek moet inzicht geven in de meest kansrijke ontwikkelsporen voor realisatie van een regionale distributie-HUB in de IJmond, zowel voor pakketbezorging als stadsdistributie. 14. Zero Emissie Stadslogistiek Een goede stadslogistiek is, naast het realiseren van zo weinig mogelijk emissie (stikstof) in de binnenstad, belangrijk voor de economische vitaliteit en de aantrekkelijkheid van steden. We willen graag dat internetbestellingen thuis worden afgeleverd, winkels beleverd worden en verbouwingen en reparaties snel en probleemloos gedaan kunnen worden. Daarnaast is de laatste tien jaar het aantal vervoersbewegingen dat te maken heeft met stadslogistiek enorm toegenomen. Met een toenemende milieubelasting tot gevolg. Het is voor iedereen die in de stad woont, leeft en werkt belangrijk dat de omgeving bereikbaar en leefbaar blijft. Daarom nemen we
Programma Gezondheid & Luchtkwaliteit IJmond
41
maatregelen om vervoersbewegingen te bundelen en minder belastend te
Gemeente Beverwijk en Velsen pleiten al geruime tijd voor een
maken voor het milieu. In 2019 hebben de IJmondgemeenten, de OV
snelheidsverlaging op de A22 (van 100 naar 80 km/u of lager) tussen
IJmond en IJmond Bereikbaar de “GreenDeal Zero Emissie Stadslogistiek”
knooppunt Beverwijk en knooppunt Velsen. Deze zal leiden tot een verlaging
ondertekend. De GreenDeal ZES draait vooral om samenwerking en kennis
van de uitstoot van luchtvervuilende stoffen, afname van geluidhinder en
delen tussen overheden, bedrijven en kennisinstellingen. Denk hierbij aan
een betere doorstroming. Dit heeft een positief effect op gezondheid van
nieuwe logistieke concepten en vrachtbundeling, distributie-HUBs,
omwonenden en werknemers. Snelheidsverlaging maakt tevens een
parkeerbeleid, venstertijden en voertuigen met minder uitstoot.
mogelijke extra aansluiting op A22 haalbaarder, wat een positief effect heeft op de verkeerscirculatie en (her)ontwikkelpotentie van de omliggende
15. Coördinatie van verkeerslichten / iVRI
gebieden. Met een lobbytraject vanuit IJmondgemeenten naar Provincie en
De coördinatie van verkeerslichten is bedoeld om de verkeersstroom te
Rijk wordt het onderwerp blijvend onder de aandacht gehouden. De huidige
verbeteren en zo verkeersopstoppingen, reistijden en luchtverontreiniging te
discussie rondom snelheid en stikstofproblematiek biedt nieuwe openingen.
beperken. Er bestaan verschillende controlesystemen, namelijk statische en dynamische. Dynamisch gecontroleerde systemen optimaliseren de
17. Meten concentratie uitstoot wegverkeer
verkeersstroom aan de hand van real time verkeersinformatie, maar
In de IJmond meten we sinds 2009 de uitstoot van fijnstof. De ambitie is om
vereisen een geavanceerde controle.
bij drukke verkeerpunten ook de concentratie van fijnstof door wegverkeer
De coördinatie van verkeerslichten is doeltreffend gebleken om de reistijd en
te meten. Op deze manier willen we input vergaren voor het verbeteren van
de geluidsoverlast te beperken. Het verlaagt de stroomdynamica en
doorstroming op drukke punten en beleid ontwikkelen ten aanzien van
waarschijnlijk ook de emissie van verontreinigende stoffen14.
ruimtelijke ontwikkeling rondom drukke verkeersaders. In het algemeen geldt dat afstand houden van bebouwing tot de (drukke) wegen het beste
16. Onderzoek naar de invloed van de A22
criterium is gezondheidseffecten bij bestaande wegen zo klein mogelijk te
De A22 loopt in Beverwijk door de stad, vlak langs het centrum, Broekpolder
houden. En verder nemen van bronmaatregelen als verminderen van
en de meubelboulevard, waardoor de weg milieuoverlast brengt voor de
intensiteit en snelheid. Hierbij kan gebruik gemaakt worden van de
inwoners, werknemers en bezoekers. Het voornemen in deze visie is om
monitorings tool. Hiernaast zijn er mogelijkheden om, met behulp van het
beter inzicht te krijgen in de impact van de A22 op de woonwijken van
RIVM, stikstofdioxide metingen te doen. De data van beide tools kan met
Beverwijk. Met deze uitkomsten kunnen de IJmond gemeenten in gesprek
elkaar vergeleken en hierdoor kan een goede afweging worden gemaakt
gaan met relevante partners om de mogelijkheden te bespreken om de
tussen mogelijke maatregelen.
veroorzaakte luchtvervuiling terug te dringen.
14 Joaquin’s Decisions Support Tool, 2021, http://joaquin.eu/Decision-Support-
Tool/page.aspx/131
Programma Gezondheid & Luchtkwaliteit IJmond
42
18. Verduurzamen gemeentelijk wagenpark
stimuleren. Ten eerste zal een inventarisatie plaatsvinden om een overzicht
De verduurzaming van het gemeentelijk wagenpark is nuttig omdat hiermee
te creëren van mogelijke maatregelen. Na een selectie op effectiviteit zal er
invulling wordt gegeven aan de voorbeeldfunctie van de overheid en hiermee
worden overgegaan op uitvoering.
de transitie naar duurzame mobiliteit versneld wordt. De Gemeenten Beverwijk, Heemskerk en Velsen houden rekening met het milieu bij de vervanging van hun wagenpark. Zoveel mogelijk wordt gekozen voor het verduurzamen van de mobiliteit door te kiezen voor elektrische voertuigen. 19. Emissie-eisen opnemen bij inkoop of aanbestedingen van voertuigen of transportdiensten In het SLA is opgenomen dat deelnemende overheden bij inkoop of aanbestedingen van voertuigen of transportdiensten emissie eisen opnemen. Uiterlijk eind 2020 zijn afspraken gemaakt over concrete gunningscriteria en over de periodieke aanscherping tot 2030. Inzet is om zo snel mogelijk (oudere) dieselvoertuigen te vervangen door schonere (elektrische) alternatieven. 20. Lokaal Mobiliteitsbeleid In het SLA is opgenomen dat er op lokale schaal mobiliteitsbeleid wordt geformuleerd. Te denken valt aan een agenda fiets en het stimuleren van deelmobiliteit en de aanleg van beweegroutes. De IJmondgemeenten geven met de Mobiliteitsvisie en het programma IJmond Bereikbaar reeds uitvoering aan deze afspraak. Gezondheidsaspecten willen we hierbij ook meenemen. 21. Stimulering verduurzaming brommers en scooters Naast het auto- en vrachtverkeer dragen scooters en brommer ook bij aan de uitstoot van stikstofdioxide en fijnstof.
In het verleden zijn er door OD IJmond inruil acties opgezet om de verduurzaming van deze voertuigen te
Programma Gezondheid & Luchtkwaliteit IJmond
43
5
Scheepvaart
Programma Gezondheid & Luchtkwaliteit IJmond
44
In 2017 is door het Rijk met een aantal Havenbeheerders, Rederijen en de Vereniging voor Transport en Logistiek Nederland een Green Deal afgesloten voor de scheepvaartsector15. Met de Green Deal wordt beoogd om zowel de schadelijke emissies naar de lucht als de emissie van broeikasgassen terug te dringen. De scheepvaartsector ondervindt problemen met de financiering van snellere vergroening van de vloot. In 2035 moet de sector binnenvaart een reductie van 35% tot 50% ten opzichte van 2015 aan milieuverontreinigende stoffen hebben gerealiseerd. Daarnaast moet de zeescheepvaart in 2050 een absolute CO2 reductie van 70% ten opzichte van 2008 hebben gerealiseerd. De meerkosten van duurzame oplossingen zijn nog zo hoog dat de business case van een transitie of voorziening lastig of niet sluitend is binnen de huidige financieringsmogelijkheden. Ook in de IJmond lopen we ten aanzien van onder andere walstroomvoorzieningen tegen grenzen aan. Onderstaand zijn een aantal acties geschetst die kunnen leiden tot een mogelijke versnelling van het terugdringen van schadelijke emissies van de scheepvaart. Onderstaand zijn een aantal acties geschetst die kunnen leiden tot een mogelijke versnelling van het terugdringen van schadelijke emissies geur- en geluidhinder van de scheepvaart.
15 Green Deal Zeevaart, Binnenvaart en Havens, 2019, https://www.greendeals.nl/green-
deals/green-deal-zeevaart-binnenvaart-en-havens
Programma Gezondheid & Luchtkwaliteit IJmond
45
Benodigde partners
Nr.
Algemene beschrijving
Gewenste resulta(a)t(en)
Uitvoering door
Fase uitvoering
ter consultatie, medewerking en/of
Invloedssfeer
samenwerking
1
In overleg met DFDS, zeehaven IJmuiden en KVSA (eigenaar en rederij) verkenning uitvoeren naar financiering walstroom voorziening ferryschepen IJmuiden Newcastle
Sluitende business case voor het realiseren van walstroom voor de ferry
IJmond Gemeenten
Maatregel is in voorbereiding
Scheepvaart en binnenvaart
Buiten gemeentelijke invloedssfeer
2
Onderzoek haalbaarheid walstroom op kades waar deze voorzieningen nog niet zijn aangebracht
Inzicht verkrijgen in gebruik en aanlegkosten
IJmond Gemeenten
Nieuwe maatregel
Havenbedrijven
Buiten gemeentelijke invloedssfeer
3
Stimuleren toepassing LNG binnenvaartschepen ; Verkenning uitvoeren met opdracht gevende partijen
Minder uitstoot schadelijke stoffen
IJmond Gemeenten
Maatregel is in uitvoering
Rederijen, opdrachtgevers vervoer over water
Buiten gemeentelijke invloedssfeer
4
Differentiatie havengelden
Verkenning uitgevoerd in 2021
IJmond Gemeenten
Nieuwe maatregel
Havenbedrijven
Buiten gemeentelijke invloedssfeer
5
Werken op water duurzaam aanbesteden
Uitvoeren ambities SLA
IJmond Gemeenten
Maatregel is in uitvoering
Rijkwaterstaat, Havenbedrijven
Binnen gemeentelijke invloedssfeer
Nadere uitwerking eerste studie walstroom/waterstof-brandstofcel aggregaat t.b.v. Cruisevaart;
Ingrediënten verzamelen voor een mogelijke businesscase (afhankelijk van de ontwikkeling van de cruisevaart); Invloed uitoefenen op International Maritime Organization om te komen tot internationale standaard walstroomaansluitingen zeeschepen
IJmond Gemeenten
Nieuwe maatregel
Havenbedrijf, KIMO, IMO
Buiten gemeentelijke invloedssfeer
6
Bovenstaande tabel geeft het overzicht van maatregelen binnen het thema Scheepvaart. De tabel geeft een algemeen overzicht van de maatregel, waarna per maatregel nadere uitleg volgt.
Programma Gezondheid & Luchtkwaliteit IJmond
46
5.1 Scheepvaart: uitleg per maatregel
2. Onderzoek haalbaarheid walstroom op kades waar deze voorzieningen nog niet zijn aangebracht
1. In overleg met DFDS, zeehaven IJmuiden en KVSA (eigenaar en rederij)
Er zijn nog een aantal kades waar geen walstroomvoorzieningen zijn
verkenning uitvoeren naar financiering walstroom voorziening ferryschepen
aangebracht. Het betreft kades voor binnenvaart en visserijschepen.
IJmuiden Newcastle
Onderzoek haalbaarheid walstroom op kades waar deze voorzieningen nog
Het aanbrengen van elektrische aansluitpunten op de kades ten behoeve van
niet zijn aangebracht. Voor deze kades zal een onderzoek worden gedaan
stroomvoorziening van aangemeerde schepen de z.g.
naar intensiteit van gebruik en het type schepen dat regulier aan deze kades
walstroomvoorzieningen is al jaren een punt van aandacht in de
afmeert om te komen tot een businesscase voor het toepassen van
verschillende IJmond havens. Zonder walstroomvoorziening genereert het
walstroom.
schip elektriciteit door de eigen dieselmotoren stroom op te laten wekken. In het kader van voorgaande programma’s zijn op verschillende kades in de
3. Stimuleren toepassing LNG binnenvaartschepen ; Verkenning uitvoeren
IJmond walstroomvoorzieningen aangebracht. Reeds in 2017 heeft de
met opdracht gevende partijen
gemeenteraad van Velsen een motie aangenomen om een
Liquified Natural Gas (LNG) is een vloeibaar aardgas met een veel lagere
haalbaarheidsonderzoek naar de toepassing van walstroom voor de schepen
CO2, fijnstof, zwavel- en stikstofoxiden uitstoot dan diesel of benzine. Eind
van DFDS (ferry IJmuiden – Newcastle) uit te voeren. Gemeenten is hierbij
2019 is door gemeente Velsen, ODIJmond, Zeehaven IJmuiden, Titan LNG
afhankelijk van de rederij en de eigenaar van de schepen die destijds
en Havenbedrijf Amsterdam het bunkeren/tanken van LNG in de haven van
aangaven de huidige schepen te gaan vervangen. Tot op heden is nog niet
IJmuiden mogelijk gemaakt. Het gebruik van LNG door binnenvaart in
duidelijk binnen welk tijdsbestek de schepen worden vervangen. Het creëren
Nederland is nog beperkt en verdere stimulering zal nodig te zijn om meer
van douanevoorzieningen als gevolg van de Brexit en aanpassing van kades
schepen op LNG te laten varen.
vanwege de ambitie om met grotere schepen te gaan varen zijn mede vertragende factoren. Om vaart te brengen in het proces en goed voorbereid
4. Differentiatie havengelden
te zijn op het moment dat de eigenaar overgaat tot het aanschaffen van
Om de verduurzaming van de schepen te stimuleren is het differentiëren van
nieuwe schepen is de gemeente Velsen een onderzoek gestart naar techniek
havengelden een sterke stimulans. Het doel van deze maatregelen is om
en kosten ter voorbereiding op een walstroomvoorziening van de Ferry. Naar
samen met Zeehaven IJmuiden een verkenning uit te voeren met betrekking
nu blijkt is voor het realiseren van walstroom niet rendabel en zal actief op
tot het toepassen van gedifferentieerde havengelden in de IJmond. Deze
zoek moeten worden gegaan naar subsidiemogelijkheden en z.g. keerzijde
maatregel is onder andere al toegepast in de havens van Zaanstad,
middelen.
Amsterdam en Rotterdam waar schepen tot 100% korting op de havengelden kunnen krijgen door te voldoen aan emissie-eisen en als zij in bezit te zijn van een certificaat van ‘Green Award’.
Programma Gezondheid & Luchtkwaliteit IJmond
47
5. Werken op water duurzaam aanbesteden
van de Verenigde Naties) is het orgaan die dit internationaal op de agenda
Een maatregel opgenomen in het Schone Lucht Akkoord (SLA) is het doel om
kan zetten. De gemeente Velsen is voorzitter van KIMO Nederland België.
luchtemissies als belangrijk criterium te hanteren bij de aanbesteding van
KIMO is een internationale organisatie van 150 kustgemeenten in Europa die
infrastructurele werkzaamheden (baggeren en onderhoud vaarwegen en
zich hard maken voor onder andere duurzame haven en scheepvaart. Vanuit
havenbekkens). Aannemers die dergelijke projecten met lagere emissies
KIMO Internationaal kan dit onderwerp aanhoudend bij het IMO worden
realiseren kunnen een preferente positie krijgen. Er zal een verkenning
aangekaart. Er zal echter een lange adem nodig zijn, aangezien er
plaatsvinden op welke manier criteria gerelateerd aan luchtemissies kunnen
overeenstemming moet worden gevonden op internationaal niveau. Ook de
worden toegepast in de IJmond. Hierbij zal gebruik worden gemaakt van de
Rijksoverheid op basis van het maritiem akkoord 2015 – 2025 heeft hier
opgedane kennis door de deelnemers van het SLA op dit gebied. In het
aandacht voor.
vervoer over water zijn er aanzienlijke stappen gezet in de IJmond; de pontverbinding over het Noordzeekanaal krijgt in 2021 volledige nieuwe en duurzame elektrische veerponten. 6. Nadere uitwerking eerste studie walstroom/waterstof-brandstofcel aggregaat t.b.v. Cruisevaart; Lobby KIMO Internationaal bij IMO voor wereldwijde standaard walstroom voor zeeschepen. In 2020 (in opdracht van Omgevingsdienst IJmond namens de gemeente Velsen) is een haalbaarheidsstudie naar het gebruik van walstroom/waterstof-Brandstofcel-aggregaat bij de Zeehaven IJmuiden uitgevoerd voor de Cruisevaart. In deze studie wordt onderzocht wat er nodig is om een haalbare businesscase te krijgen. Daarnaast is in het Noordzeekanaalgebied een onderzoek gedaan naar de verduurzaming van de Cruisevaart. De meest effectieve maatregel die die overheden zelf kunnen uitvoeren is het inzetten van Walstroom. De standaarden voor stroomvoorziening die wereldwijd voor cruiseschepen wordt gehanteerd zijn zeer verschillend. Voor een meer duurzame zeescheepvaart is het van belang dat er wereldwijd een standaard wordt geïntroduceerd. Een organisatie als het IMO (Internationale Maritieme Organisatie onder de vlag
Programma Gezondheid & Luchtkwaliteit IJmond
48
6
Tata Steel
Programma Gezondheid & Luchtkwaliteit IJmond
49
Tata Steel is belangrijk voor de IJmond. Ruim honderd jaar staalindustrie
deadlines en duidelijkheid over het commitment van Tata Steel en de
heeft voor grote economische groei gezorgd, en het bedrijf is een belangrijke
gezamenlijke overheden.
werkgever voor vele inwoners in de regio. Acties van de IJmondgemeenten De staalindustrie is niet alleen belangrijk voor de IJmond, maar ook voor
Dit hoofdstuk beschrijft de acties van de IJmondgemeenten ten aanzien van
Nederland en de wereld. Als wij de energietransitie en de klimaatambities uit
Tata Steel. De IJmondgemeenten zijn niet het bevoegd gezag (de
16
het Klimaatakkoord
echt voor elkaar willen krijgen, hebben we daar groen,
vergunningverlenende instantie) voor Tata Steel. Echter, via samenwerking
gezond en veilig staal voor nodig. Om de enorme CO2 uitstoot die vrijkomt
en lobby én het wettelijk adviseurschap op de vergunningen, kunnen de
bij de productie van staal op basis van kolen te verminderen. Maar ook om
gemeenten wel invloed uitoefenen. De maatregelen genoemd in dit
windmolens te bouwen, eten recyclebaar te verpakken en nieuwe machines,
programma komen voor een aanzienlijk deel overeen met het Programma
huizen en batterijen te maken.
Tata Steel 2020 – 2050. Gezien het belang en de recente ontwikkelingen hebben wij er voor gekozen om de activiteiten van de IJmondgemeenten
Gezondheidswaarden verankeren in wet- en regelgeving
hier uiteen te zetten en aan te vullen.
De schadelijke uitstoot en overlast veroorzaakt door de staalindustrie moeten zoveel mogelijk worden teruggedrongen. Er is toekomst voor Tata
Programma Tata Steel 2020-2050
Steel in de IJmond, maar alleen als dat samen gaat met een gezondere en
Om de nadelige effecten op de gezondheid en de leefomgeving van Tata
duurzamere IJmond. De productie van staal moet schoner.
Steel terug te dringen hebben de IJmondgemeenten en provincie Noord-
De IJmond gemeenten pleiten voor verankering van gezondheidswaarden in
Holland in november 2020 het Programma Tata Steel 2020 – 205017
wet- en regelgeving op Europees en Rijksniveau. En er moet nu vaart
vastgesteld. Met dit programma wordt onder andere gewerkt aan meer en
gemaakt worden met de transformatie naar groen, gezond en veilig staal.
intensiever toezicht, aangescherpte vergunningen, continu onderzoek naar
Het kost tijd om daar te komen, maar de route moeten we nu bepalen.
de gezondheid en de leefomgeving, betere communicatie met omwonenden en samenwerking tussen de verschillende overheden.
De scenario’s om te komen tot groen, gezond en veilig staal moeten uitgezocht worden om hier een maatschappelijke kosten-batenanalyse van
Duurzaam Staal
te krijgen. Er moet duidelijkheid komen over de opties, duidelijkheid over de
Tata Steel heeft de ambitie om in 2050 CO2-neutraal staal te maken. Deze ambitie ondersteunen wij vanuit de IJmondgemeenten en het past goed in
16
https://www.klimaatakkoord.nl/klimaatakkoord
Programma Gezondheid & Luchtkwaliteit IJmond
17
https://www.noordholland.nl/Onderwerpen/Gezonde_leefomgeving_Milieu/Projecten/Tata_Steel/Programm a_Tata_Steel_2020_2050
50
ons beeld van een gezondere IJmond. We zijn positief over de koerswijziging van Tata Steel (september 2021) om groen staal te produceren met waterstof. Vanuit de overheden kijken wij naar subsidiemogelijkheden op Rijks en Europees niveau om deze transitie te bespoedigen. Het is beter voor het klimaat én op de langere termijn een betere oplossing voor de gezondheid van onze inwoners dan het alternatieve scenario op basis van CO2-opslag. Echter, de weg naar het realiseren van staalproductie op basis van waterstof is lang. Deze ambitie onttrekt Tata Steel niet van de verantwoordelijkheid om de overlast en uitstoot ook op korte termijn aan te pakken. De schadelijke uitstoot moet zoveel mogelijk verminderd worden. Net als de overlast van stof, geur en geluid. Daar zet Tata Steel met de maatregelen in de Roadmap + actief op in. Het is van belang dat de maatregelen in de roadmap worden verankerd. De uitvoering ervan houden we ook als IJmondgemeenten, samen met de Provincie NH, scherp in de gaten.
Programma Gezondheid & Luchtkwaliteit IJmond
51
Nr.
Algemene beschrijving
Gewenste resulta(a)t(en)
Uitvoering door
Fase uitvoering
Reeds opgenomen in Programma Tata Steel
Benodigde partners ter consultatie, medewerking en/of samenwerking
1
Wettelijk adviseurschap
Tijdig en kwalitatief advies op vergunningen gericht op fijnstof, ZZS, geur en geluid
ODIJmond
In uitvoering
Nee
IJmond gemeenten, GGD
2
Samenwerking Provincie Noord-Holland
Optreden als één overheid om krachtig te kunnen handelen naar Tata Steel en eenduidig te communiceren naar inwoners en omgeving; Samenwerking op lobby richting Rijksoverheid (zie maatregel 3)
IJmond Gemeenten, ODIJmond
In uitvoering
Ja
Provincie NoordHolland, GGD, ODIJmond
3
-Lobby richting Rijksoverheid -Onderzoek aanstellen of in functie brengen lobbyist op het dossier Tata Steel.
Verduurzaming staalindustrie; Aanscherping wetgeving t.a.v. luchtkwaliteit (aanscherping wetgeving valt buiten de bevoegdheid van de gemeente)
IJmond Gemeenten, ODIJmond
In uitvoering; Onderzoeken mogelijkheden en benodigde middelen functie lobbyist op het dossier Tata Steel.
Nee
Provincie NoordHolland
4
Onderzoek naar gezondheid en luchtkwaliteit in de IJmond
Inzicht nadelige gezondheidseffecten door industrie, scheepvaart en verkeer. Uitkomst op basis van RIVM onderzoek is intensievere inzet op uitstoot lood
IJmond Gemeenten
In uitvoering
Ja
Provincie NoordHolland, GGD.
5
Communicatie met inwoners en omgeving
Goede, transparante en toegankelijke informatievoorziening voor iedereen. Communicatie op B1 niveau
IJmond Gemeenten
In uitvoering
Ja
Provincie NoordHolland, GGD
Bovenstaande tabel geeft het overzicht van maatregelen binnen het thema Tata Steel. De tabel geeft een algemeen overzicht van de maatregel, waarna per maatregel nadere uitleg volgt.
Programma Gezondheid & Luchtkwaliteit IJmond
52
6.1 Tata Steel: uitleg per maatregel
toekomst toe vanwege de intensivering van vergunningverlening en toezicht op basis van het Programma Tata Steel 2020 – 2050. Dit maakt dat hierop
1. Wettelijk adviseurschap
extra inzet zal worden gepleegd. In het verleden zijn er adviezen zienswijzen
De provincie Noord-Holland, specifiek Gedeputeerde Staten (GS), is het
ingediend door de IJmond gemeenten. Hieronder valt het advies over een
bevoegd gezag voor Tata Steel vanuit de Wet milieubeheer. Bevoegd gezag
maatregelen ten behoeve van stikstofreductie bij de Pelletfabriek en een
betekent dat GS bestuurlijk verantwoordelijk zijn voor de
zienswijze t.a.v. het toepassen van rookgascondensatie bij Hoogoven 6. Het
vergunningverlening, het toezicht en de handhaving. De Omgevingsdienst
vervolg dat wordt gegeven aan de adviezen en zienswijzen wordt door de
Noordzeekanaalgebied (ODNZKG) is de organisatie die namens de provincie
IJmond gemeenten gevolgd.
de vergunningen verleent, toezicht houdt op Tata Steel en Harsco en handhavend optreedt bij overtredingen.
2. Samenwerking met provincie Noord-Holland Sinds november 2019 overleggen provincie Noord-Holland,
Wanneer het college van GS het bevoegde gezag is, zoals bij Tata Steel, is
IJmondgemeenten, ODNZKG, ODIJmond en de GGD Kennemerland periodiek
het college van burgemeester en wethouders van de gemeente waar het
in het Bestuurlijk Overleg Industrie & Gezondheid IJmond. Tata Steel is in dit
project geheel of gedeeltelijk zal worden uitgevoerd aangewezen als
overleg een zeer belangrijk onderwerp. Via dit overleg en via een ambtelijke
adviseur bij vergunningverlening (Wet algemene bepalingen
werkgroep met vertegenwoordiging vanuit alle betrokken partners, houden
omgevingsrecht: artikel 2.26, vierde lid en Besluit omgevingsrecht: artikel
wij elkaar op de hoogte en maken we waar nodig afspraken. Het optreden
6.1 ). In het geval van Tata Steel kunnen dit meerdere gemeenten zijn,
naar buiten als één overheid, elk vanuit eigen verantwoordelijkheden, krijgt
namelijk Beverwijk, Heemskerk en Velsen. Op het moment dat Tata Steel
met dit overleg op bestuurlijk niveau vorm. Het overleg wordt voorgezeten
een vergunning aanvraagt voor een (nieuwe) activiteit of voor het wijzigen
door een onafhankelijk voorzitter. Om als een overheid naar buiten te
daarvan, stelt het college van GS de colleges van burgemeester en
kunnen treden en het publiek (inwoners) tijdig, snel en accuraat met een
wethouders van Beverwijk, Heemskerk en Velsen in de gelegenheid een
eenduidige boodschap te kunnen informeren, is ook een ambtelijke
advies uit te brengen. De gemeenten Beverwijk, Heemskerk en Velsen
werkgroep en communicatiewerkgroep opgezet. Zo kan bij nieuwe
vragen hiertoe een advies aan ODIJmond.
ontwikkelingen, en/of publicaties van onderzoeken snel gehandeld worden.
Het uitvoeren van het wettelijk adviseurschap vergunningen Tata Steel vraagt continu aandacht, omdat het (verkrijgen van) inzicht in relevante
3. Lobby richting Rijksoverheid
emissies diepgaande proceskennis vergt. In 2020 is gebleken dat een meer
De IJmondgemeenten zetten zich via lobby in, om de wet- en regelgeving
intensieve samenwerking tussen ODIJmond en ODNZKG noodzakelijk is om
aan te scherpen. Op basis van het RIVM onderzoek van april en september
op een adequate manier invulling te blijven geven aan het wettelijk adviseurschap. Naar verwachting neemt het aantal vergunningen in de
Programma Gezondheid & Luchtkwaliteit IJmond
53
202118 is geconstateerd dat jaargemiddeld de luchtkwaliteit in de IJmond
Gebiedsgerichte aanpak
voldoet aan de geldende wettelijke normen. Dit betekent echter niet
Als onderdeel van het Schone Lucht Akkoord is de Rijksoverheid ook
automatisch dat er ook sprake is van een gezonde leefomgeving. Een gebied
verzocht om de IJmond aan te wijzen voor een zogenaamde gebiedsgerichte
als de IJmond kenmerkt zich door zowel cumulatie (opeenstapeling) van
aanpak. Deze aanpak is gericht op het verbeteren van de leefomgeving voor
diverse emissies vanuit verschillende bronnen als door piekbelasting die
groepen die het meest gevoelig zijn voor de negatieve effecten van
beide niet goed in gemiddelde luchtnormen tot uitdrukking komen.
luchtkwaliteit en er veel (of: vaak) aan worden blootgesteld. Wanneer de IJmond wordt aangewezen voor een gebiedsgerichte aanpak betekent dit dat
Uit het tweede RIVM rapport van september 2021 is gebleken dat de
er onder andere een actualisering van het brononderzoek zal plaatsvinden.
gezondheidskundige grenswaarden in stofdepositie voor in het bijzonder lood
Hierbij wordt gekeken naar aandeel van de uitstoot van stoffen per fabriek of
worden overschreden. Vanuit gezondheidskundig oogpunt is huidige
activiteit op het Tata Steel terrein.
normstelling en regelgeving op Europees en Rijksniveau onvoldoende in een complex gebied zoals de IJmond, waarin zich diverse bronnen van vervuiling
4. Onderzoek naar gezondheid en luchtkwaliteit in de IJmond
bevinden.
Het is van belang dat de nadelige effecten op de gezondheid en de leefomgeving zoveel mogelijk beperkt worden. Voor de huidige inwoners van
Oproep aan het Rijk
de IJmond én voor toekomstige generaties. Er is in de afgelopen jaren veel
In april en september van 2021 hebben de IJmondgemeenten, in
aandacht geweest voor Tata Steel. De zogenoemde grafietregens zorgen
samenwerking met de provincie Noord-Holland, naar aanleiding van deze
sinds de zomer van 2018 voor aandacht voor Tata Steel en voor zorgen over
RIVM gezondheidsonderzoeken een oproep gedaan aan de staatssecretaris
de effecten van de activiteiten van het bedrijf op de gezondheid.
van het ministerie van Infrastructuur & Waterstaat (I&W) om de wetgeving
De IJmondgemeenten en provincie Noord-Holland hebben aan het
aan te scherpen en aanvullende maatregelen bij Tata Steel mogelijk te
Rijksinstituut voor Volksgezondheid en Milieu (RIVM) opdracht gegeven
maken. Ten behoeve van de aanscherping van de wet- en regelgeving en de
onderzoek te doen naar stof in de leefomgeving en mogelijke
verduurzaming van Tata Steel zal de lobby door de IJmondgemeenten
gezondheidseffecten.
onverminderd worden voortgezet. Er zijn ondertussen twee rapportages door het RIVM gepubliceerd; Om deze lobby meer kracht bij te zetten wordt op dit moment onderzocht
‘Depositieonderzoek IJmond 2020’ en ‘Tussentijdse resultaten
wat de mogelijkheden zijn om een lobbyist aan te stellen op het dossier Tata
Gezondheidsonderzoek in de IJmond’19. De resultaten van de onderzoeken
Steel om de bovenstaande acties extra kracht bij te zetten.
worden meegenomen in de lobby richting de Rijksoverheid, de uitvoering van de maatregelen in dit programma en de advisering op de vergunning
18 https://www.rivm.nl/tata-steel/overzicht-rapporten-gezondheid-in-ijmond
Programma Gezondheid & Luchtkwaliteit IJmond
19 https://www.rivm.nl/tata-steel/overzicht-rapporten-gezondheid-in-ijmond
54
afgegeven door ODNZKG. Het Depositieonderzoek gaf bijvoorbeeld aan dat de aanwezigheid van lood in de omgeving negatieve gezondheidseffecten heeft. In de uitvoering van het wettelijk adviseurschap zal extra scherp worden gekeken naar milieuvergunningen afkomstig van activiteiten waarbij lood vrijkomt. 5. Communicatie met inwoners en omgeving Voor een dialoog met de omgeving is goede, tijdige, accurate en toegankelijke informatie een basisvoorwaarde. De IJmondgemeenten en ODIJmond zetten daarom ook in op het verder verbeteren en ontsluiten van goede, eenduidige en vindbare informatie. Bij Tata Steel gaat het vaak om complexe informatie die vragen en zorgen op kunnen roepen. Goed vindbare informatie draagt positief bij aan de gezondheidsbeleving. We verbeteren de informatievoorziening op de websites van ODIJmond en IJmondgemeenten.
Programma Gezondheid & Luchtkwaliteit IJmond
55
7
Provincie Noord-Holland
Programma Gezondheid & Luchtkwaliteit IJmond
56
Hoofdstuk 7 van het programma Luchtkwaliteit en Gezondheid IJmond gaat over de inzet van de provincie Noord-Holland, die bijdraagt aan een gezondere leefomgeving. Dit hoofdstuk is opgenomen om een overzicht te geven van deze inzet, zoals het Programma Gezonde Leefomgeving, Hollandse Luchten en Perspectief Fiets. Het hoofdstuk maakt geen onderdeel uit van de formele context van het programma Luchtkwaliteit en gezondheid IJmond. Ook lichten we de rol toe die Omgevingsdienst Noordzeekanaalgebied (ODNZKG) heeft in onze regio. De onderstaande maatregelen zijn (onderdeel van) reeds vastgesteld beleid.
Programma Gezondheid & Luchtkwaliteit IJmond
57
Nr.
Algemene beschrijving
Gewenste resulta(a)t(en)
Uitvoering door
Fase uitvoering
Benodigde partners ter consultatie, medewerking en/of samenwerking
Invloedsfeer
1
Programma Tata Steel 2020-2050
Een gezondere en veilige leefomgeving in de IJmond
Provincie
Maatregel is in uitvoering
IJmondgemeenten, ODNZKG, ODIJmond, GGD Kennemerland
Binnen provinciale bevoegdheid
2
Omgevingsvisie NH2050
Een evenwichtige balans tussen economische groei en leefbaarheid
Provincie
Maatregel is in uitvoering
IJmondgemeenten, ODNZKG, ODIJmond, GGD Kennemerland
Binnen provinciale bevoegdheid
3
SLA Uitvoeringsprogramma
Een gezondere leefomgeving in de IJmond
Provincie
Maatregel is in uitvoering
ODNZKG
Binnen provinciale bevoegdheid
4
Pilot eNoses IJmond
Met verschillende instrumenten bronnen te kunnen duiden die geurhinder veroorzaken in de regio
Provincie
Maatregel is in uitvoering
ODIJmond, GGD Kennemerland
Binnen provinciale bevoegdheid
5
Mobiliteit in de Omgevingsvisie en Agenda Mobiliteit
Effectieve, efficiënte en veilige verplaatsing
Provincie
Maatregel is in uitvoering
IJmondgemeenten
Binnen provinciale bevoegdheid
6
Perspectief Fiets
Het oplossen van knelpunten in het fietsnetwerk
Provincie