Concept Programma Gezondheid Luchtkwaliteit IJmond 2021-2025 dd191021.pdf
Tekst van het document
Programma Gezondheid & Luchtkwaliteit IJmond 2021 - 2025
Opgesteld door gemeenten Beverwijk, Heemskerk en Velsen. Geadviseerd door GGD Kennemerland en Omgevingsdienst IJmond. DEFINITIEF CONCEPT d.d. dinsdag 19 oktober 2021
Inhoud Samenvatting ......................................................................................................................... 1 Opbouw van het programma ..................................................................................................... 2 Leeswijzer .............................................................................................................................. 4 Inleiding ................................................................................................................................. 5 1
De achtergrond..................................................................................................................... 6 1.1 Het programma: de aanleiding ........................................................................................... 7 1.2 Gezondheid centraal ......................................................................................................... 7 1.3 Evaluatie Visie Luchtkwaliteit 2017-2021 ............................................................................. 7 1.4 Relatie met andere beleidsdoelen ....................................................................................... 8 1.5 Programma aanpak .......................................................................................................... 9
2
Industrie en bedrijvigheid .................................................................................................. 13 2.1 Industrie en bedrijvigheid: uitleg per maatregel ................................................................. 17
3
Woon- en leefomgeving ...................................................................................................... 20 3.1 Woon- en leefomgeving: uitleg per maatregel .................................................................... 24
4
Mobiliteit ............................................................................................................................ 31 4.1 Mobiliteit: uitleg per maatregel ........................................................................................ 38
5
Scheepvaart ....................................................................................................................... 44 5.1 Scheepvaart: uitleg per maatregel .................................................................................... 47
6
Tata Steel ........................................................................................................................... 49 6.1 Tata Steel: uitleg per maatregel ....................................................................................... 53
7
Provincie Noord-Holland ..................................................................................................... 56 7.1 Provincie Noord-Holland: uitleg per maatregel ................................................................... 60
8
Gebiedsgerichte aanpak in het kader van Schone Lucht Akkoord ....................................... 64
9
Monitoring en evaluatie ...................................................................................................... 67
Bijlage 1 .................................................................................................................................. 69
Samenvatting De gemeenten Beverwijk, Velsen en Heemskerk (hierna IJmond gemeenten), geadviseerd door GGD Kennemerland en Omgevingsdienst IJmond (ODIJmond), zetten in nauw overleg in op een gezamenlijk programma dat zich richt op gezondheid door het verbeteren van de luchtkwaliteit. Door samen te werken, als één overheid, kunnen stappen worden gezet om samen met de inwoners en de bedrijven in de IJmond werk te maken van een gezonde en leefbare omgeving. In dat kader is recent ‘Onze visie op een gezondere leefomgeving IJmond’ en het Programma Tata Steel 2020 – 2050 door de IJmond Gemeenten en Provincie Noord-Holland vastgesteld. Ook is een apart hoofdstuk t.a.v. Tata Steel opgenomen in dit Programma. Tata Steel is echter niet de enige bron in de IJmond. Er vinden ook emissies naar de lucht plaats als gevolg van wegverkeer, overige bedrijven, scheepvaart en woonomgeving. De bijdragen van deze bronnen zijn ten opzichte van de emissies van Tata Steel klein, echter het is belang om ook voor deze bronnen een extra inspanning te leveren om de gezondheid en luchtkwaliteit in de IJmond te verbeteren.
Dit programma zet daarom in op bredere mogelijkheden om de gezondheid en luchtkwaliteit in de IJmond te verbeteren, door te richten op intensivering van beleid en maatregelen binnen gemeentelijke bevoegdheden op het gebied van industrie en bedrijvigheid, woon- een leefomgeving, mobiliteit en scheepvaart.
Programma Gezondheid & Luchtkwaliteit IJmond
1
Opbouw van het programma
worden gemaakt door bij iedere ruimtelijk beoordelingsplan, gezondheid mee te wegen en de omgeving zo in te richten dat deze de gezondheid niet
Het programma is opgebouwd uit 6 thema’s waarin voor een periode van
alleen beschermt, maar juist bevordert en mensen uitnodigt tot gezond
vier jaar extra acties en impulsen op reeds lopende programma’s ter
gedrag. Dit is belangrijk, omdat wanneer er wordt voldaan aan
verbetering van de gezondheid en luchtkwaliteit zijn opgenomen. Het betreft
gezondheidsnormen, nog steeds gezondheidsschade kan optreden.
inspanningen bij de overige bedrijven1 in de IJmond, het wegverkeer, de
Daarnaast wordt voorgesteld om burgers met open haarden en houtkachels
scheepvaart, de bebouwde (woon) omgeving en Tata Steel. Een extra
intensiever voor te lichten over de wijze van stoken in relatie tot
hoofdstuk is gewijd aan de acties die voortkomen uit de gebiedsgerichte
weersomstandigheden.
aanpak in het kader van het Schone Luchtakkoord dat begin 2020 door alle IJmond gemeenten en provincie Noord-Holland is ondertekend.
Mobiliteit
Het is van belang te benadrukken dat dit programma niet op zichzelf staat.
Zowel provincie Noord-Holland als de IJmondgemeenten hebben
Verbeteren van de luchtkwaliteit is nauw verweven met andere beleidsdoelen
programma’s opgezet om de automobiliteit terug te dringen, door het
zoals het Klimaatakkoord, de stikstofaanpak, lokale- en regionale verkeer-
stimuleren van alternatieven zoals fiets en OV gebruik. Daarnaast wordt
en vervoersplannen en de regionale energiestrategie.
ingezet op het toepassen van schonere brandstoffen. In dit hoofdstuk zijn dan ook legio reeds lopende projecten beschreven die de komende jaren
Bedrijven
kunnen worden geïntensiveerd.
In dit hoofdstuk staan acties beschreven die er toe moeten leiden dat emissies bij bedrijven1 worden teruggebracht en in het bijzonder de emissies
Scheepvaart
van Zeer Zorgwekkende Stoffen. Aanscherpen van vergunningen waar
Veel havens in de IJmond zijn inmiddels voorzien van walstroom. Met name
mogelijk en intensiveren van toezicht zijn de belangrijkste acties in dit
de binnenvaart en visserij maken hier gebruik van. Voor zeeschepen (bulk-,
hoofdstuk.
container- en cruisevaart) is er geen wereldwijde standaard voor walstroom. Ten aanzien van de scheepvaart wordt ingezet op schone brandstoffen,
Woon- en leefomgeving
verkenning met havenbedrijven voor differentiatie van havengelden (vuile
In de Omgevingswet krijgt gezondheid een prominente rol. Vooruitlopend op
schepen betalen meer havengeld), mogelijke regulering via
het in werking treden van de Omgevingswet wordt voorgesteld om beleid op
havenverordeningen en het intensiveren van walstroomvoorzieningen.
te stellen en een pilot uit te voeren zodat gezondheid een vaste plek kan krijgen in de ruimtelijke ordening. Hiermee kan de leefomgeving gezonder
1 Hieronder vallen alle bedrijven in de IJmond met uitzondering van de bedrijven
genoemd in bijlage 1.
Programma Gezondheid & Luchtkwaliteit IJmond
2
Tata Steel De IJmondgemeenten zijn niet het bevoegd gezag (de vergunningverlenende instantie) voor Tata Steel. Echter, via samenwerking en lobby én het wettelijk adviseurschap op de vergunningen, kunnen de gemeenten wel invloed uitoefenen. De maatregelen genoemd in dit programma komen voor een aanzienlijk deel overeen met het Programma Tata Steel 2020 – 2050. Gezien het belang en de recente ontwikkelingen hebben wij er voor gekozen om de activiteiten van de IJmondgemeenten via een apart thema uiteen te zetten.
Programma Gezondheid & Luchtkwaliteit IJmond
3
Leeswijzer
In hoofdstuk 8 leest u over het Schone Lucht Akkoord (SLA) en de relatie daarvan tot dit programma, waarna we in hoofdstuk 9 beschrijven hoe
Na de inleiding beschrijft hoofdstuk 1 de achtergrond van dit programma:
monitoring en diverse onderzoeken een plaats krijgen in dit programma.
de aanleiding, de link met het thema gezondheid, een terugblik op de door de IJmondgemeenten opgestelde Visie Luchtkwaliteit 2017-2021 en de relatie met andere beleidsdoelen. Ook lichten we toe waarom voor een programma gekozen is en geven we een toelichting op de grootschalige concentratie kaarten (GCN). In hoofdstuk 2 tot en met 5 kunt u lezen welke concrete maatregelen en projecten de IJmondgemeenten in het programma hebben opgenomen. De mogelijke maatregelen en projecten zijn ingedeeld naar thema. Per thema vindt u een tabel met daarin overzichtelijk opgenomen de impulsen die per thema kunnen worden gegeven om te komen tot een verbetering van de gezondheid en luchtkwaliteit. De tabel wordt gevolgd door een uitgebreidere tekstuele toelichting per maatregel/project. In hoofdstuk 6 krjigt u een overzicht van de maatregelen en acties die de IJmond gemeenten nemen ten aanzien van het staalbedrijf Tata Steel. Een deel van deze acties zijn reeds opgenomen in het Programma Tata Steel. In hoofdstuk 7 krijgt u een kort overzicht van beleidsintenties en programma’s die de provincie Noord-Holland uitvoert en die daarmee een positieve bijdrage leveren aan een gezondere leefomgeving in de IJmond. Ook lichten we de rol toe die Omgevingsdienst Noordzeekanaalgebied (ODNZKG) heeft in onze regio.
Het hoofdstuk maakt geen onderdeel uit van de formele context van het programma Luchtkwaliteit en gezondheid IJmond.
Programma Gezondheid & Luchtkwaliteit IJmond
4
Inleiding
Naast de emissies van Tata Steel is het van belang om ook deze bronnen actief te beschouwen en te komen met maatregelen die bijdragen aan
In de IJmond is de aandacht voor gezondheid en luchtkwaliteit nog nooit zo
verbetering van de gezondheid en luchtkwaliteit in de IJmond. Dit
groot geweest als nu. De IJmond is een milieu belast gebied waar overheden
programma richt zich dan ook op het uitvoeren van concrete maatregelen
met verschillende aanpakken en beleid een positieve bijdrage willen leveren
voor een periode van vier jaar waarbij de thema’s gezonde leefomgeving en
aan de gezondheid en een betere luchtkwaliteit. Toenemende bezorgdheid
het toewerken naar het behalen van WHO advieswaarden in 2030 centraal
over gezondheid en leefbaarheid, in relatie tot de luchtkwaliteit in de
staan. Dit betreft de nieuwe WHO normen die in september 2021 door de
IJmond, vragen om een actieve overheid die maatregelen treft om de
WHO zijn gepubliceerd. Het programma bevat een pakket aan maatregelen
luchtkwaliteit te verbeteren. Dit maakt dat de IJmondgemeenten inzetten op
waar de IJmondgemeenten in de meeste gevallen direct invloed op hebben.
een gezamenlijk programma die zich richt op zowel gezondheid als luchtkwaliteit. Dit programma is opgesteld in nauw overleg met provincie Noord-Holland, Omgevingsdienst Noordzeekanaalgebied, GGD Kennemerland en Omgevingsdienst IJmond, zodat we elkaar kunnen versterken waar er raakvlakken zijn. Door samen te werken op dit thema, als één overheid, kunnen stappen worden gezet om samen met onze inwoners en bedrijven werk te maken van een gezonde en leefbare IJmond. Een van de resultaten van die samenwerking is het Programma Tata Steel 2020-2050. Daarnaast werken partijen intensief samen op het gebied van onderzoek en monitoring. Voorbeelden hiervan zijn de opdracht aan het RIVM om een meerjarig gezondheidsonderzoek uit te voeren en het beheer van het luchtmeetnet in de IJmond. Naast het voornoemde programma Tata Steel wordt het initiatief genomen om onderliggend programma op te stellen waarin we de acties voor de komende jaren uitwerken voor de overige bronnen, zoals emissies van wegverkeer, industrie, scheepvaart en woonomgeving.
Programma Gezondheid & Luchtkwaliteit IJmond
5
1
De achtergrond
Programma Gezondheid & Luchtkwaliteit IJmond
6
In dit hoofdstuk schetsen we de achtergrond en aanleiding van dit
betrokkenheid van en communicatie met bewoners. En daarmee moet in de
programma, evalueren we de door de IJmondgemeenten, opgestelde
IJmond de balans doorslaan naar een betere luchtkwaliteit en een gezondere
lopende Visie Luchtkwaliteit 2017-2021 en gaan we verder in op de opzet
leefomgeving.
van dit programma en de samenhang met ander beleid dat zich richt op verbetering van gezondheid en luchtkwaliteit.
1.2 Gezondheid centraal Concentraties luchtverontreiniging leiden tot schade aan de gezondheid.
1.1 Het programma: de aanleiding
Zelfs ook onder de Europese grenswaarden en onder de WHO advieswaarden
“Schone lucht is van levensbelang, voor iedereen. Luchtverontreiniging
heeft luchtverontreiniging nog gezondheidseffecten. Gezondheid en gezonde
behoort tot de belangrijkste risicofactoren voor de gezondheid, in dezelfde
leefomgeving is dan ook het belangrijkste uitgangspunt van dit programma.
orde van grote als overgewicht. Gemiddeld leven Nederlanders door
Met het uitgevoerde milieubeleid en het stelsel van milieuwetgeving is in
luchtverontreiniging 9 maanden korter en jaarlijks overlijden circa 11.000
Nederland in de afgelopen 30 jaar veel milieuwinst geboekt, maar er is nog
mensen vroegtijdig als gevolg van blootstelling aan luchtverontreiniging.”
veel te verbeteren. Aandacht voor aspecten als hinder, bezorgdheid, communicatie en mogelijkheden om de gezondheid te verbeteren, maken
Met deze inleiding begint het “Schone Lucht Akkoord” (SLA) dat op 13
deel uit van dit programma. Voor een verbinding tussen gezondheid, milieu
januari 2020 door staatssecretaris Van Veldhoven is opgezet en ondertekend
en ruimte is in ieder geval een brede definitie van gezondheid nodig. Een
door 9 provincies en 46 gemeenten, waaronder de provincie Noord-Holland,
definitie die zich verbreed van gezondheidsbescherming naar
gemeenten Beverwijk, Heemskerk, Uitgeest en Velsen. En niet voor niets.
gezondheidsbevordering en leefstijl, met positieve gezondheid als insteek.
Gemeenten en provincie maken zich zorgen over de luchtkwaliteit in de
Gezondheidsaspecten worden daarom integraal meegenomen in de thema’s
IJmond en de gezondheid van haar inwoners. Met de ondertekening van het
van dit programma. Gezondheid integraal in plaats van sectoraal meenemen
akkoord hebben partijen zich verbonden aan het streven naar een
in beleid is een uitdaging in toekomstig beleid. Met dit programma leggen we
permanente verbetering van de luchtkwaliteit om gezondheidswinst voor
daarvoor een basis.
iedereen in de IJmond te realiseren en waarbij wordt toegewerkt naar de WHO advieswaarden voor stikstofdioxide en fijnstof in 2030. Dit betreft de
1.3 Evaluatie Visie Luchtkwaliteit 2017-2021
nieuwe WHO normen die in september 2021 door de WHO zijn gepubliceerd.
Met dit programma Gezondheid & Luchtkwaliteit geven de IJmondgemeenten
Om deze zeer ambitieuze waarden te behalen moet worden onderzocht
onder meer een impuls aan de lopende acties en projecten uit de lopende
welke aanvullende stappen nodig zijn voor de IJmond mogelijk om deze te
Visie Luchtkwaliteit 2017 – 2021. Al vanaf 2012 werken de
behalen. Naast het behalen van de WHO advieswaarden willen partijen ook
IJmondgemeenten samen aan het verbeteren van de luchtkwaliteit op basis
een gezondere leefomgeving realiseren. Een leefomgeving met minder
van meerjarenprogramma’s (visies). De uitvoering heeft zich met name
hinder, minder zeer zorgwekkende stoffen, een gezondere leefstijl en
Programma Gezondheid & Luchtkwaliteit IJmond
7
gericht op activiteiten waar gemeenten gericht invloed op uit kunnen oefenen zoals autoverkeer, bedrijven, bewoners en scheepvaart.
-
Bedrijven met grote stookinstallaties zijn gecontroleerd op uitstootnormen.
Onderstaand leest u op hoofdlijnen een opsomming van de belangrijkste
Veel van bovengenoemde initiatieven lopen de komende jaren door. In de
activiteiten die in de afgelopen jaren in gang zijn gezet:
volgende hoofdstukken stellen de IJmondgemeenten voor deze initiatieven
-
Gemeenten en Omgevingsdienst IJmond hebben samen met het
een impuls te geven zodat een belangrijke bijdrage kan worden geleverd aan
bedrijfsleven het programma IJmond Bereikbaar opgezet. Een van de
het behalen van de WHO doelstellingen in 2030.
hoofddoelen van IJmond Bereikbaar is het terugdringen van emissies
-
van het autoverkeer door het stimuleren van werknemers om gebruik te
1.4 Relatie met andere beleidsdoelen
maken van de fiets voor het woon- werkverkeer. Inmiddels zijn er per
Dit programma staat niet op zichzelf. De initiatieven en de acties zijn nauw
dag 5.500 auto’s uit de spits, is er een fiets community ontstaan van
verweven met andere beleidsdoelen. Zo zorgen het Klimaatakkoord, de
meer dan 3.500 actieve fietsers die met elkaar 10,2 miljoen kilometer
stikstofaanpak, lokale verkeer- en vervoersplannen, de regionale
per jaar fietsen.
energiestrategie en verduurzaming van mobiliteit ook voor gezondheidswinst
Gemeenten hebben in de afgelopen jaren actief ingezet op het realiseren
door schonere lucht. De IJmond gemeenten hebben ambities geformuleerd
van walstroomvoorzieningen in de havens zodat schepen geen stroom
op deze thema’s en deze worden de komende jaren tot uitvoering gebracht.
meer hoeven op te wekken met hun dieselmotoren. -
Er is actief toezicht gehouden op het voorkomen van stofemissies bij
Om de vier jaar stellen de IJmondgemeenten een actieplan “geluid” op
bulkopslag op- en overslagbedrijven.
waarin maatregelen zijn uitgewerkt voor het terugbrengen van
Een eerste verkenning met een bunkervoorziening voor toepassing van
geluidsemissies. In 2018 zijn per gemeenten de actieplannen vastgesteld.
LNG voor de binnenvaart is in gang gezet.
Maatregelen die zich specifiek richten op verkeerslawaai zullen lokaal
-
Een doorfietsroute IJmond wordt gerealiseerd.
eveneens effecten hebben op het verbeteren van gezondheid en
-
De tweede veerpont vaart overdag en is op schonere brandstoffen gaan
luchtkwaliteit. Maatregelen om het verkeerslawaai te verminderen op het
varen.
niveau van de bron gaan vaak samen met winst op het gebied van
Het gebied rondom de Velsertraverse is gelijktijdig met de reconstructie
luchtkwaliteit (en omgekeerd), ook kunnen gezondheidsaspecten daarbij
van de Velsertunnel gereconstrueerd zodat het verkeer op deze plek veel
integraal worden meegenomen. Voorbeelden van maatregelen zijn
beter doorstroomt met als gevolg minder filevorming en dus ook minder
geluidsschermen, maatregelen aan industriële bronnen zoals geluidsdempers
uitstoot.
en geluidsarm asfalt. Deze actieplannen zijn o.a. te vinden op
Vanuit de Regionale Mobiliteitsvisie IJmond is een maatregelenpakket
https://www.odijmond.nl/thema's/geluid/actieplan-geluid/.
-
-
uitgevoerd die eveneens de doorstroming van verkeer op knelpunten bevordert.
Programma Gezondheid & Luchtkwaliteit IJmond
8
Momenteel wordt een nieuwe regionale nota gezondheidsbeleid opgesteld.
milieu, water, verkeer en vervoer. Voor een gezonde Omgevingsvisie is het
Daarin worden de volgende gezondheidsvraagstukken uitgewerkt:
van belang dat gemeenten in hun afweging expliciet aandacht besteden aan
Gezondheid in de fysieke en sociale leefomgeving,
gezondheid in relatie tot luchtkwaliteit, economie en een gezonde
gezondheidsachterstanden verkleinen, de druk op het dagelijks leven van
leefomgeving in het algemeen en dit regionaal met elkaar afstemmen. Er
jeugd en jongvolwassenen, vitaal ouder worden, leefstijlthema’s uit het
kunnen voor verschillende gebieden andere ambities gelden of er kan
landelijk preventieakkoord en de impact van het coronavirus. Uitgangspunt
prioriteit gegeven worden aan bepaalde gebieden waar gezondheid een
van de nota is dat de kwaliteit en de inrichting van de leefomgeving invloed
belangrijk aandachtspunt is.
hebben op de gezondheid. Een gezonde fysieke leefomgeving is onlosmakelijk verbonden met ruimtelijke ordening en bestaat uit twee
1.5 Programma aanpak
pijlers: gezondheidsbevordering (fysiek en sociaal) en
In dit programma formuleren de IJmondgemeenten maatregelen die leiden
gezondheidsbescherming (fysiek).
tot een gezondere leefomgeving en een betere luchtkwaliteit. Het programma richt zich vooral op de stoffen stikstofdioxide en fijnstof (PM10
De IJmond kent ook een dilemma tussen economische ontwikkelingen en het
en PM2,5). De bronnen van PM10 en PM2,5 komen in grote mate overeen;
verbeteren van de leefomgeving. De milieuruimte is zeer beperkt. Er zijn
industrie, landbouw en verkeer. Om deze reden zullen de maatregelen
diverse ambities zoals de groei van de maakindustrie waarbij ook verkeer-
gericht op PM10 ook een gunstig effect hebben op de afname van PM2,5. Het
en scheepvaartbewegingen zullen toenemen, het ontwikkelen van een
gaat hier om maatregelen waar de gemeenten direct of indirect invloed op
haventerreinen op de plek van de Averijhaven, de tweede grote zeesluis die
kunnen uitoefenen, omdat ze bijvoorbeeld bevoegd gezag zijn of de
binnenkort in gebruik wordt genomen en de ontwikkeling van de IJmond als
uitvoerende partij. Bij maatregelen waar de gemeenten dit niet zijn, is er
energy hub. Dit kunnen bijtende ambities zijn die zorgvuldig in het beleid
sprake van bijvoorbeeld een lobby-aanpak of overleg met andere partijen
van de gemeenten en provincie moeten worden afgewogen en vragen om
zoals provincie en het Rijk. Vanwege de complexiteit in de samenhang van
een duurzame ontwikkeling om te voorkomen dat effecten van nu te nemen
de maatregelen, willen de IJmondgemeenten de uitvoering en coördinatie
maatregelen te niet worden gedaan.
van de maatregelen en projecten volgens een programma aanpak vormgeven.
Dit dilemma komt aan de orde bij het opstellen van de Omgevingsvisies
1.6 Grootschalige Concentratiekaarten Nederland (GCN)
binnen de gemeenten. In het kader van de Omgevingswet krijgen de
Om gerichte beleidsmaatregelen te nemen is het van belang om de bron van
gemeentelijke overheden meer bestuurlijke afwegingsruimte bij
de luchtverontreiniging en de blootstelling hieraan lokaal te achterhalen. De
ontwikkelingen in de fysieke leefomgeving. De IJmondgemeenten werken op
immissie (wat zit er in de lucht die je inademt) is niet hetzelfde als de
dit moment aan de contouren voor het opstellen van een Omgevingsvisie
uitstoot (emissie). De emissie betreft de uitstoot vanuit een bron,
voor hun gemeente. Deze gaat andere in op de samenhang tussen ruimte,
bijvoorbeeld een bedrijf of een auto. De immissie betreft de concentratie op
Programma Gezondheid & Luchtkwaliteit IJmond
9
leefniveau, in de lucht die wij inademen. Die laatste is afkomstig van een
Zee bepaald. Voor Beverwijk is het aandeel van de achtergrondconcentratie
veelheid aan bronnen, veraf en dichtbij. Hierin kunnen reacties tussen de
circa 75% van de PM10 concentratie.
verschillende stoffen hebben plaatsgevonden. RIVM monitoring
Op basis van de data van het RIVM uit 2016 is de bijdrage aan uitstoot en
Lokaal wordt de luchtkwaliteit gemeten. Metingen worden verricht om de
concentratie van de meest relevante bronnen (GCN-sector) voor
ontwikkeling van de luchtkwaliteit te volgen, de bijdrage van lokale bronnen
bijvoorbeeld de gemeente Beverwijk berekend en op kaart gezet door GGD
te kunnen volgen en om te kunnen toetsen aan grens- en streefwaarden.
Amsterdam voor de Academische Werkplaats Milieu en Gezondheid, in
Jaarlijks monitort het RIVM voor het hele land honderden rekenpunten die
samenwerking met GGD Kennemerland en Omgevingsdienst IJmond. Het
geijkt worden met tientallen meetpunten voor de luchtkwaliteit.
RIVM stelt, vanaf najaar 2018, de voor de blootstelling belangrijkste
Die gegevens worden gebruikt bij het samenstellen van de Grootschalige
bronbijdragen per gemeente via hun eigen GCN-website beschikbaar. De
Concentratiekaarten Nederland (GCN) voor alle wettelijk genormeerde
sectorale bijdrage (=bronbijdrage) aan de concentratie geeft niet alleen de
componenten (o.a. PM10 +PM2.5, NOx). Om GCN kaarten te kunnen maken
bijdrage uit de gemeente (of het km2 vakje zelf), maar van alle bijdragen uit
is informatie beschikbaar over de uitstoot en karakteristieken van alle
Nederland. Hoe ‘unieker’ de bron, hoe duidelijker de koppeling is tussen
bronnen in binnen- en buitenland wat resulteert in de concentratiebijdrage
uitstoot en lokaal verhoogde concentraties. Als men exact wil weten wat de
van luchtverontreiniging voor elke vierkante kilometer in Nederland. Deze
bijdrage is van een lokale bron aan de concentratie, dan moeten hiervoor
worden jaarlijks door het RIVM opgesteld en geven een beeld van de
aparte modelberekeningen worden uitgevoerd.
concentratie van de belangrijkste componenten van luchtverontreiniging in Nederland op een schaal van 1x1 km.
Primair fijnstof ontstaat door wrijving. Denk bijvoorbeeld aan het malen van stoffen in de industrie door mengvoerder- of chemiebedrijven, verbranding
Uitstoot en concentratie Beverwijk
van fossiele brandstoffen als kolen, olie en gas. Dit primair fijnstof komt
De luchtkwaliteit in de IJmond is opgebouwd uit het fijn stof van de lokale
rechtstreeks als stofdeeltjes in de lucht. De lokale uitstoot van primair
bronnen, de rest van Nederland en het buitenland. In deze paragraaf wordt
fijnstof wordt in de gemeente, gemiddeld, voor ruim de helft bepaald door
vooral naar de uitstoot (emissie en immissie) van de lokale bronnen
de uitstoot van Tata Steel. Het merendeel is het gevolg van opwaaiend stof
gekeken. Voor het Programma Gezondheid en Luchtkwaliteit zijn is de lokale
van opslag en wegen. De emissies uit schoorstenen en fabriekshallen
uitstoof het meest relevant aangezien de maatregelen hierop gericht zijn.
(puntbronnen en diffuus) dragen minder bij aan de PM10 concentratie in
Echter, de achtergrondconcentratie (bronnen vanuit de rest van Nederland
Beverwijk omdat deze emissies door de grotere uitworphoogte over een
en het buitenland) bepaald de luchtkwaliteit in de IJmond voor een
groter gebied verspreid worden.
aanzienlijk deel. Op basis van de meetnetrapportage 2020 IJmond blijkt dat de achtergrondconcentratie circa 60% van de PM10 concentratie in Wijk aan
Programma Gezondheid & Luchtkwaliteit IJmond
10
Wegverkeer is, volgens de destijds in de rapportage gemaakte berekening, verantwoordelijk voor ruim 1% van de lokale emissie van PM10 in de gemeente Beverwijk, maar de impact op leefniveau (immissie) is 10% van de concentratie afkomstig van lokale bronnen . Dit is een gevolg van de lage uitworphoogte en van verkeerwaardoor de uitstoot eerder in de leefomgeving terecht komt. Overige industrie staat in de gemeente Beverwijk op de vierde en consumenten-vuurhaarden (houtstook) op de vijfde plaats voor wat betreft de bijdrage aan de PM10 concentratie.
Programma Gezondheid & Luchtkwaliteit IJmond
11
Onderstaande figuur geeft een overzicht van de relatieve bijdrage aan de
Getoonde afbeeldingen zijn van een aantal jaar geleden, en het voornemen is om jaarlijks een update te laten maken met behulp van de meest recente data en inzichten.
emissie en concentratie van verschillende bronnen in Beverwijk. De emissie betreft de uitstoot vanuit een bron, bijvoorbeeld een bedrijf of een auto. De immissie betreft de concentratie op leefniveau, in de lucht die wij inademen. Die laatste is afkomstig van een veelheid aan bronnen, veraf en dichtbij. De term relatieve emissie betekend dat er enkel is gekeken naar de uitstoot van lokale bronnen; de achtergrondconcentratie (uitstoot rest van nederland en buitenland) is hierin niet meegenomen. Bijna 90% van de lokale PM10 emissie is volgens de hier gebruikte rekenmethode afkomstig van Tata Steel: twee derde als gevolg van puntbronnen en diffuus (verbrandings- en procesemissies) en zo’n 20% als gevolg van opwaaiend stof (opslagen en wegen). Basismetaal Tata draagt in totaal 2,9 µg/m3 bij aan de PM10 concentratie in Beverwijk, ofwel 55% van de primaire PM10 immissie afkomstig van alle lokale bronnen.
Programma Gezondheid & Luchtkwaliteit IJmond
12
2
Industrie en bedrijvigheid
Programma Gezondheid & Luchtkwaliteit IJmond
13
De regio IJmond is een uniek gebied in Nederland waar het spanningsveld tussen leefbaarheid en economische ontwikkeling dagelijks wordt ervaren. De aanwezige (zware) industrie2, mobiliteit, scheepvaart en luchtvaart vragen elk om hun eigen fysieke- en milieuruimte in het gebied, en wedijveren met andere functies in hetzelfde gebied: wonen, werken, recreëren en verblijven. De uitdaging is om de balans te laten doorslaan naar verbeteren van de gezondheid, leefbaarheid en de luchtkwaliteit in de IJmond. Naast Tata Steel zijn, geconcentreerd op de verschillende bedrijventerrein in de IJmond, veel bedrijven die eveneens een nadelig effect hebben op de luchtkwaliteit. Het betreft emissies van stookinstallaties, afzuigsystemen bij maakprocessen waarbij koolwaterstoffen vrijkomen en in voorkomende gevallen Zeer Zorgwekkende Stoffen (ZZS). Indirect komen emissies vrij vanwege de aan- en afvoer van grondstoffen en eindproducten. Hoofdstuk 6 behandeld de acties van de IJmond Gemeenten ten aanzien van Tata Steel.
2
Dit hoofdstuk richt zich op alle bedrijven in de IJmond met uitzondering van de bedrijven genoemd in bijlage 1.
Programma Gezondheid & Luchtkwaliteit IJmond
14
Uitvoering door
Fase uitvoering
Benodigde partners ter consultatie, medewerking en/of samenwerking
Afname overlast dan wel klachten veroorzaakt door open overslagbedrijven
ODIJmond
Nieuwe maatregel
IJmond gemeenten, GGD
Binnen gemeentelijke bevoegdheid
Actualiseren milieuvergunningen en scherp te vergunnen op de Best Beschikbare Technieken
Toepassen kennis verkregen via Pilot Industrie. Inventarisatie en actualisering bedrijven met impact op luchtkwaliteit
ODIJmond
Nieuwe maatregel
IJmond gemeenten, GGD
Binnen gemeentelijke bevoegdheid
3
Intensiveren terugdringen van toepassing van Zeer Zorgwekkende Stoffen (ZZS) in de industrie (onder bevoegdheid Gemeenten)
Uitvoeren van een inventarisatie van ZZS stoffen bij de industrie. in de jaren 2020-2021. Vervolgens wordt ingezet op minimalisering van de uitstoot van deze ZZS stoffen
ODIJmond
Nieuwe maatregel
Bedrijfsleven, GGD
Binnen gemeentelijke bevoegdheid
4
Onderzoek naar mogelijkheden om gezondheidsparagraaf op te nemen in datarapportages luchtkwaliteit IJmond
Paragraaf in datarapport vanaf 2021
ODIJmond
Nieuwe maatregel
Provincie NoordHolland, GGD
Binnen gemeentelijke invloedsfeer
5
Intensiveren van stimulering verbetering stookgedrag bedrijven door inzet datalogger
Informatie moet worden opgehaald. Op welke manier gaan wij intensiveren?
ODIJmond
Nieuwe maatregel
Bedrijfsleven
Binnen gemeentelijke invloedsfeer
Nr.
Algemene beschrijving
Gewenste resulta(a)t(en)
1
Intensiveren toezicht en handhaving bulkopslag open overslagbedrijven die onder bevoegdheid IJmondgemeenten vallen
2
Programma Gezondheid & Luchtkwaliteit IJmond
Invloedsfeer
15
6
Intensivering toezicht op onderhoud en keuring stookinstallaties bij industrie en bedrijven
Aanschrijven alle bedrijven in bedrijvenbestand met stookinstallatie van > 100 KW. Benodigde keuringen zijn bij alle bedrijven uitgevoerd.
ODIJmond
7
Intensiveren van controles op het treffen van energiebesparende maatregelen in het bijzonder op erkende maatregelen bij stookinstallaties
Erkende maatregelen toegepast op stookinstallaties
ODIJmond
8
Inkoopbeleid voor diensten en werken emissievrij
9
Analyse geurklachten bedrijven onder bevoegdheid gemeenten
Aanbestedingscriteria ten aanzien van luchtkwaliteit opgenomen in inkoopbeleid voor diensten en werken bij gemeenten (voorbeeldfunctie)
Maatregel is in uitvoering
Bedrijfsleven
Nieuwe maatregel
IJmond gemeenten, zorginstellingen
Binnen gemeentelijke invloedsfeer
IJmond gemeenten
Nieuwe maatregel
Rijk
Binnen gemeentelijke invloedsfeer
Binnen gemeentelijke invloedsfeer
Bovenstaande tabel geeft het overzicht van maatregelen binnen het thema Industrie en bedrijvigheid. De tabel geeft een algemeen overzicht van de maatregel, waarna per maatregel nadere uitleg volgt.
Programma Gezondheid & Luchtkwaliteit IJmond
16
2.1 Industrie en bedrijvigheid: uitleg per maatregel
bevoegde gezag dient er zorg voor te dragen dat de inhoud van de BREF in de vergunning is geïmplementeerd. In de IJmond zijn meerdere inrichtingen
1. Intensiveren toezicht en handhaving bulkopslag op- en overslagbedrijven
en straks milieubelastende activiteiten aanwezig die onder het IPPC vallen en
die onder bevoegdheid IJmondgemeenten vallen
waarvoor BREF’s zijn opgesteld. Voor een aantal inrichtingen in de IJmond
Naast Tata Steel zijn er in de IJmond diverse bedrijven die bulkgoederen op-
de onder het IPPC vallen heeft GS de VTH-taken aan de ODIJmond
en overslaan. Deze bedrijven kunnen stofoverlast veroorzaken. Deze
gemandateerd, denk aan: Averijhaven, Schrootbedrijf Riwald,
bedrijven zijn meestal in de havengebieden. Een voorbeeld hiervan zijn de
Scheepssloperij Treffers. Voor al inrichtingen waar IPPC activiteiten
bedrijven gelegen aan Zuiderkade in Beverwijk waar activiteiten zijn met
plaatsvinden is/wordt in de vergunning aangesloten bij de BREF’s waardoor
bulk op- en overslag. De komende jaren zal het toezicht op stofemissies bij
BBT in de vergunning is voorgeschreven.
deze bedrijven worden aangescherpt. Hinder door en blootstelling aan stof
Voor een aantal andere inrichtingen is GS bevoegde gezag en zijn de VTH-
willen we zoveel als mogelijk verminderen, ook in verband met gezondheid.
taken (vergunningverlening-, toezicht- en handhavingstaken) gemandateerd aan de OD NZKG, denk aan Tata Steel, Lindegas, Crown & Van Gelder,
2. Actualiseren milieuvergunningen en scherp te vergunnen op de Best
NUON, Harsco.
Beschikbare Technieken In het Schone Lucht Akkoord (SLA) is de doelstelling opgenomen om bij de
Er zijn ook inrichtingen waar geen IPPC installaties aanwezig zijn, die wel
nieuwe of geactualiseerde vergunningen die vanaf 2020 worden afgegeven,
vergunningplichtig zijn en waarvoor de gemeente bevoegde gezag is. De
emissie-eisen op te nemen die zo dicht mogelijk aan de onderkant van de
voorschriften om emissies naar de lucht te voorkomen dan wel zoveel
BBT-range liggen. Het begrip Beste Beschikbare Technieken (BBT) staat voor
mogelijk te voorkomen staan tegenwoordig (sinds 2018) voor deze
de meest doeltreffende methoden die technisch en economisch haalbaar zijn
inrichtingen niet meer in de vergunning maar in het Activiteitenbesluit
om emissies en andere nadelige gevolgen voor het milieu van een bedrijf te
milieubeheer. Het Activiteitenbesluit milieubeheer wordt opgesteld door het
voorkomen. Het doel van deze maatregel is om te komen tot een
Rijk en bevat voorschriften die invulling geven aan BBT. Het bevoegde gezag
geactualiseerd vergunningsbestand waardoor de negatieve effecten van het
kan middels maatwerk aanvullende voorschriften opnemen om te borgen dat
bedrijfsleven op de gezondheid en luchtkwaliteit verder wordt beperkt.
BBT op een juiste manier wordt nageleefd.
Daarnaast willen we aandacht geven aan hinder, ook een belangrijk gezondheidsaspect.
Gelijktijdig met het screenen van het vergunningenbestand op Best Beschikbare Technieken naar luchtemissies zal de screening ook
Voor IPPC installaties die in het RIE (richtlijn industriële emissies) zijn
plaatsvinden op geuremissies. De meest relevante bedrijven onder
aangewezen is de BBT (Best Beschikbare Technieken) veelal voorgeschreven
gemeentelijke bevoegdheid zijn de Rioolwaterzuiveringsinstallaties en
in BREF’s ((BAT (Best Available Techniques) Reference documents)). Het
Programma Gezondheid & Luchtkwaliteit IJmond
17
specifieke zuiveringsinstallaties bij processen van de papier en voedingsindustrie.
5. Intensiveren van stimulering verbetering stookgedrag bedrijven door inzet
3. Intensiveren terugdringen van toepassing van Zeer Zorgwekkende Stoffen
datalogger
(ZZS) in de industrie (onder bevoegdheid Gemeenten)
Gemeenten in de IJmond bieden via de ODIJmond ondernemers de kans om
Zeer Zorgwekkende Stoffen (ZZS) zijn stoffen die gevaarlijk zijn voor mens
kosteloos inzicht te krijgen in de inregeling van de stook-, koel- en ventilatie
en milieu. Dit kan zijn omdat ze bijvoorbeeld kankerverwekkend zijn, de
installatie met de datalogger. De datalogger meet of installaties optimaal
voortplanting belemmeren en/of zich in de voedselketen ophopen. In 2021
staan ingeregeld, of het pand voldoende is geïsoleerd en welke besparingen
wordt verder gegaan met het verkrijgen van inzicht in de emissie van Zeer
er te realiseren zijn. Een verbetering in stookgedrag kan leiden tot een
Zorgwekkende Stoffen (ZZS). Voor de provinciale bedrijven zal dit jaar nadat
afname in uitstoof van CO2, fijnstof en stikstofdioxiden. In de praktijk blijkt
vorige jaar de emissies in kaart zijn gebracht, een begin gemaakt worden
bij 19 van de 20 toepassingen van de datalogger emissies van
met het vastleggen van de verplichte reductie en de rapportage van de
stookinstallaties kunnen worden terugbracht.
voortgang hiervan. Voor de gemeentelijke bedrijven wordt verder geïnventariseerd bij welke bedrijven ZZS aanwezig zijn en waar nodig een
6. Intensivering toezicht op onderhoud en keuring stookinstallaties bij
uitvraag gedaan om inzicht te verkrijgen in de emissies. Voor de bedrijven
industrie en bedrijven
waar de uitvraag is afgerond, zal begonnen worden met het vastleggen van
In het Activiteitenbesluit milieubeheer zijn keuringsvoorschriften opgenomen
de verplichte reductie en de periodieke rapportageverplichting. We willen
ten aanzien van middelgrote en grote stookinstallaties. Deze stookinstallaties
hiervoor ook samenwerken met de GGD.
en gasleidingen moeten ééns per vier jaar worden gekeurd. Deze keuringen zijn nodig om de veiligheid en kwalitatief goede verbranding te verzekeren.
4. Onderzoek naar mogelijkheden om gezondheidsparagraaf op te nemen in
Uit milieu-inspecties in de afgelopen jaren is gebleken dat deze keuringen
datarapportages luchtkwaliteit IJmond
regelmatig niet tijdig worden uitgevoerd. Recent is een project gestart
De trend is om in beleidsstukken en maatregelen integraler te kijken naar
waarbij alle bedrijven die vallen onder deze verplichting moeten aantonen te
milieu- en gezondheidsaspecten. Ook in het datarapport Luchtkwaliteit
voldoen aan het wettelijke keuringsregime. De verwachting is dat deze
IJmond gebeurt dit met de WHO advieswaarden, die sinds een aantal jaar in
maatregel leidt tot een positieve uitwerking op (vermindering van) uitstoot
het rapport zijn opgenomen. De IJmond Gemeenten willen onderzoeken en
van fijnstof en stikstofdioxiden door stookinstallaties.
in overleg gaan met partners om het meenemen van gezondheidsaspecten in het datarapport te bespreken. Deze kan dienen om de informatie uit het
7. Intensiveren van controles op het treffen van energiebesparende
rapport te verduidelijken voor bewoners en bestuurders. Eventueel kan de
maatregelen in het bijzonder op erkende maatregelen bij stookinstallaties
paragraaf ook als aanvulling op of apart van het rapport indien het niet
Een onderdeel van milieu-inspecties is de controle op energiebesparende
mogelijk is om gezondheid in 2021 integraal in het rapport op te nemen.
maatregelen (erkende maatregelen). Hierbij zijn eisen opgesteld ten aanzien
Programma Gezondheid & Luchtkwaliteit IJmond
18
van stookinstallaties waaronder de verplichting om een
-
Mogelijkheden onderzoeken om emissie-eisen op te nemen in
hoogrendementsketel toe te passen en gebruik te maken van een
omgevingsvergunningen en milieuzones voor mobiele werktuigen, in
weersafhankelijke regeling en tijdschakelaar. De kern van deze maatregel is
bijvoorbeeld groenbeheer in binnensteden. Vooral op plaatsen met hoge
het intensiveren van deze controles om te komen tot schonere emissies naar
blootstelling aan luchtvervuiling.
de lucht en energie te besparen.
-
Aansluiting zoeken bij beleid op gebied van stikstof. Dit beleid zal in veel situaties een versnellende werking hebben op het elektrificeren van
8. Inkoopbeleid voor diensten en mobiele werktuigen emissievrij
mobiele werktuigen.
In het Schone Lucht Akkoord (SLA) is veel aandacht voor het terugdringen
Er zal een beleid worden opgezet waarin bovengenoemde punten in een
van de uitstoot van mobiele werktuigen. Deze machines draaien vaak op
aanpak zijn uitgewerkt, waarbij we ook het aspect geluid van mobiele
dichtbevolkte plekken, bijvoorbeeld op bouwlocaties of bij evenementen. Bij
werktuigen meenemen.
bouwwerkzaamheden kan het voorkomen dat dieselaggregaten wekenlang vlak bij de gevel van woningen staan. Dat lijkt onschuldig, maar op drie
9. Analyse geurklachten bedrijven onder bevoegdheid gemeenten
meter afstand van een aggregaat is de roetconcentratie tot zeven maal
In het afgelopen jaar zijn 188 geurklachten (niet Tata) in behandeling
hoger en is de fijnstofconcentratie tot tweeënhalf maal hoger dan de
genomen. Een derde van de klachten zijn individuele geurklachten afkomstig
achtergrondconcentratie. Bij zwaardere aggregaten is die emissie nog hoger.
van de Horeca. 50 klachten zijn klachten waarvan de oorzaak onbekend is.
De uitstoot van mobiele werktuigen, zoals bouwmachines, veegwagens en
Op basis van bundeling en geografische analyses kunnen mogelijke bronnen
aggregaten, blijkt een aanslag op de gezondheid. Deze werktuigen zijn,
worden vastgesteld kunnen gebiedsgericht controles worden uitgevoerd op
ondanks hun beperkte aantal, verantwoordelijk voor tien procent van de
geuroverlast.
negatieve gezondheidseffecten die ontstaan door binnenlandse luchtverontreiniging3.
Waar mogelijk willen we hierbij ook extra aandacht besteden aan gezondheidsaspecten. Door de geurklachten gerichter te analyseren kan de
Door ondertekening van het SLA hebben de IJmondgemeenten zich
overlast hiervan worden teruggedrongen.
gecommitteerd aan de volgende punten: -
Voortouw nemen om het aantal schone mobiele werktuigen bij gemeenten sneller te vergroten.
-
Stimuleren van de inzet van zero-emissie materieel in aanbestedingen en om in 2030 zo veel als mogelijk zonder emissie te werken, zoals afgesproken in het Klimaatakkoord.
3 Bron: Schone Lucht Akkoord (SLA)
Programma Gezondheid & Luchtkwaliteit IJmond
19
3
Woon- en leefomgeving
Programma Gezondheid & Luchtkwaliteit IJmond
20
De omgeving waarin mensen wonen, werken en leven kan negatieve invloed hebben op hun gezondheid. Deze invloed kan direct zijn bijvoorbeeld door een drukke weg met een hoog risico op verkeersongevallen of slechte fietsmogelijkheden in een buurt. Echter, de omgeving kan ook indirect van invloed zijn op de gezondheid, bijvoorbeeld door stress van geluidhinder of ontevredenheid over de (mensen in de) buurt. Vaak wordt aandacht besteed aan bovenstaande negatieve omgevingsfactoren, terwijl de omgeving ook een positieve invloed kan hebben op de gezondheid oftewel gezondheid bevorderend kan werken4. In het kader van dit programma wordt een aantal maatregelen en ambities beschreven die een positieve invloed kunnen hebben op de woon- en leefomgeving. Het overzicht hieronder geeft een beknopte weergave van deze maatregelen. Daaronder volgt een korte uiteenzetting per maatregel.
4 Bron: RIVM, 2019, https://www.rivm.nl/gezonde-leefomgeving/wat-verstaan-we-onder-
gezonde-leefomgeving
Programma Gezondheid & Luchtkwaliteit IJmond
21
Nr.
Algemene beschrijving
Gewenste resulta(a)t(en)
Uitvoering door
Fase uitvoering
Benodigde partners ter consultatie, medewerking en/of samenwerking
1
Gezondheid een vast onderdeel maken van de belangenafweging in ruimtelijk beleid
Beleid ontwikkelen
IJmond Gemeenten
Nieuwe maatregel
GGD, ODIJmond
Binnen gemeentelijke bevoegdheid
2
Gerichte aanpak hoog blootgestelde en hoog gevoelige groepen
Beleid ontwikkelen
IJmond gemeenten
Nieuwe maatregel
GGD, ODIJmond
Binnen gemeentelijke bevoegdheid
3
Pilot Gezondheidswinst in ruimtelijke ontwikkelingen
Pilot uitvoeren
IJmond gemeenten
Nieuwe maatregel
GGD, ODIJmond
Binnen gemeentelijke bevoegdheid
4
Actief informeren bij ongunstige omstandigheden van hoog gevoelige groepen
Indien mogelijk, toepassen
IJmond Gemeenten
Nieuwe maatregel
GGD
Buiten gemeentelijke invloedssfeer
5
Bevorderen gezondheid in de wijk (positieve gezondheid / wijkgerichte aanpak)
In de IJmond in twee woongebieden een wijkgerichte aanpak ter verbetering van gezondheid
IJmond Gemeenten
Nieuwe maatregel
IJmond gemeenten, GGD
Binnen gemeentelijke bevoegdheid
Campagne open haarden en houtkachels
Proactieve voorlichting van bewoners over verantwoord omgaan met stoken. Ook wordt de ‘stookalert’ actief gepromoot. Dit systeem, ontwikkeld door RIVM en KNMI, waarschuwt wanneer het weer ongunstig is om hout te stoken
Omgevingsdienst IJmond
Nieuwe maatregel
IJmond gemeenten, GGD
Binnen gemeentelijke bevoegdheid
6
Programma Gezondheid & Luchtkwaliteit IJmond
Invloedssfeer
22
7
Onderzoeken mogelijkheden nieuwe wijken stookvrij via Omgevingsvisie Omgevingsplan
Restricties in Omgevingsvisie en Omgevingsplan
IJmond Gemeenten
Nieuwe maatregel
Omgevingsdienst IJmond, GGD
Binnen gemeentelijke invloedssfeer
8
Duurzaam alternatief voor kerstboomverbranding
Gemeenten ontwikkelen beleid
Omgevingsdienst IJmond
Maatregel is in voorbereiding
Omgevingsdienst IJmond
Binnen gemeentelijke invloedssfeer
9
Extra inzet reinigen wegen en straten
Verlagen van de verspreiding van (fijn)stof
IJmond Gemeenten
Nieuwe maatregel
10
Stimulering rookvrije woonomgeving (rookvrije generatie)
Gemeenten ontwikkelen beleid
IJmond Gemeenten
Maatregel is in voorbereiding
Zorginstellingen, speelterreinen, sportverenigingen, GGD
Binnen gemeentelijke invloedssfeer
11
Stimulering groene leefomgeving
Gemeenten ontwikkelen beleid
IJmond Gemeenten
Maatregel is in uitvoering
GGD
Binnen gemeentelijke invloedssfeer
12
Vuurwerkverbod / vuurwerkzones
Gemeenten ontwikkelen beleid
IJmond Gemeenten
Maatregel is in uitvoering
GGD voor gezondheidsaspecten
Gedeeltelijk buitengemeentelijke bevoegdheid
13
Gezondheidsmonitor IJmond
Uitvoeren en evalueren monitor
GGD Kennemerland
Maatregel is in uitvoering
IJmond gemeenten
Binnen gemeentelijke invloedssfeer
Binnen gemeentelijke invloedssfeer
Bovenstaande tabel geeft het overzicht van maatregelen binnen het thema Woon- en leefomgeving. De tabel geeft een algemeen overzicht van de maatregel, waarna per maatregel nadere uitleg volgt.
Programma Gezondheid & Luchtkwaliteit IJmond
23
3.1 Woon- en leefomgeving: uitleg per maatregel 2. Gerichte aanpak hoog blootgestelde en hoog gevoelige groepen 1. Gezondheid een vast onderdeel maken van de belangenafweging in
Aanvullend op de generieke aanpak om luchtkwaliteit te verbeteren is een
ruimtelijk beleid
gerichte aanpak nodig om hoog blootgestelde en hoog gevoelige groepen te
De Landelijke nota gezondheidsbeleid 2020-2024 - Gezondheid breed op de
beschermen. Ook is het noodzakelijk om de pieken in de luchtverontreiniging
agenda beschrijft de landelijke prioriteiten op het gebied van publieke
in kaart te brengen en met lokale partijen gericht maatregelen te nemen om
gezondheid en geeft richting aan het lokale gezondheidsbeleid van
schade bij hoog gevoelige groepen te beperken zoals bijvoorbeeld rond
gemeenten. Een ambitie die hierin beschreven wordt is om gezondheid een
scholen en ziekenhuizen.
vast onderdeel te maken van de belangenafweging in ruimtelijk beleid. De omgeving waarin mensen wonen, werken en leven is een van de factoren die
Ook de Gezondheidsraad bespreekt dit in haar advies ‘Gezondheidswinst
hun gezondheid beïnvloedt. De leefomgeving heeft een positieve invloed op
door schonere lucht’ (2018): niet alleen generieke maatregelen, verbeteren
gezondheid en welbevinden, als de fysieke inrichting en sociale structuren
van luchtkwaliteit voor alle Nederlanders, maar ook specifieke maatregelen
mensen verleidt om te bewegen en te spelen, gezonde keuzes te maken, te
ter bescherming van hoog risico groepen. Niet iedereen heeft namelijk even
ontspannen of elkaar te ontmoeten. De fysieke leefomgeving kan ook een
veel last van luchtverontreiniging. Kinderen, ouderen, longpatiënten en
bron van ziektelast zijn. Mensen kunnen bijvoorbeeld ziek worden van
mensen met hart- en vaataandoeningen zijn meer gevoelig voor de effecten
blootstelling aan (lucht)verontreiniging door industrie en verkeer. In dat
van luchtverontreiniging. Deze hoog gevoelige groepen hebben eerder en
geval zijn maatregelen nodig om de gezondheid te beschermen bij
sterker last van geïrriteerde luchtwegen en slijmvliezen, kortademigheid, een
ruimtelijke ontwikkelingen, zoals woningbouw.
verminderd concentratievermogen en een verminderde arbeidsproductiviteit. Ter bescherming van hoog blootgestelde groepen adviseert de raad extra
We willen daarom beleid opstellen om gezondheid (en veiligheid) ook in de
maatregelen om emissies te verminderen rond zogenoemde hot spots:
IJmond een vast onderdeel te maken van de belangenafweging in ruimtelijk
locaties met relatief veel luchtverontreiniging. Om specifiek de hoog
beleid. Deze ambitie vindt niet alleen een grondslag in de Omgevingswet,
gevoelige groepen te beschermen pleit de raad voor een ‘gevoelige
maar zoals hierboven al is beschreven, ook in het landelijk
bestemmingenbeleid’: geen voorzieningen voor kinderen en ouderen in de
gezondheidsbeleid. De relatie tussen gezondheid en ruimtelijk beleid komt
buurt van een hot spot. In de IJmond willen we extra inzetten op rekening
onder meer tot uiting in het ruimtelijk beleid van gemeenten. De
houden met gevoelige bestemmingen bij drukke wegen en rondom (zware)
woningbouwopgave in de IJmond is groot. In deze regio is het meer dan
industrie en daartoe beleid opstellen.
relevant om de milieubelasting mee te laten wegen bij het maken van woningbouwplannen en andere keuzes, zoals het vergunnen van
Bovengenoemde elementen zijn input voor een op te stellen Omgevingsvisie
biomassacentrales, in het ruimtelijk beleid.
en omgevingsplannen.
Programma Gezondheid & Luchtkwaliteit IJmond
24
om de snelheid van het verkeer te verlagen of de intensiteit van het verkeer 3. Pilot Gezondheidswinst in ruimtelijke ontwikkelingen
te doen laten afnemen. Zie hiervoor ook hoofdstuk 4.
In een pilot willen we zoeken naar creatieve oplossingen voor gezondheidswinst in ruimtelijke ontwikkelingen. Deze oplossingen moeten in
Industrie
de toekomst andere ruimtelijke ontwikkelingen inspireren om niet alleen de
Voor industrie zijn landelijk nog geen voorbeelden beschikbaar voor beleid
gezondheid van (toekomstige) inwoners zoveel mogelijk te beschermen,
voor nieuwe gevoelige bestemmingen (wel voor veehouderijen). In de (GGD)
maar ook te bevorderen. Voorbeelden zijn: meer groen, beweging
kernwaarden voor een gezonde leefomgeving staat hierover het volgende
bevorderende omgeving, rookvrije terreinen. De pilot wordt vormgegeven
vermeld: Houd overlast gevende bedrijven op afstand van woningen,
rondom een concrete casus of meerdere casussen. Maar ook projecten in
scholen, etc.: Het gaat hierbij vooral om bedrijven met uitstoot van geluid,
wijken waar veel gezondheidsproblematiek is, kunnen in aanmerking komen
geur of stoffen, zoals industriële of agrarische bedrijven. Mensen kunnen
voor een dergelijke pilot. Gelijktijdig werken aan fysieke verbetering van de
ziek worden van ziekteverwekkers die dieren in de veehouderij bij zich
leefomgeving en een sociale aanpak is daarbij een van de mogelijkheden.
dragen (Ook grote dienstverlenende bedrijven kunnen leiden tot een onprettig leefklimaat met bijvoorbeeld een hoge parkeerdruk, eenzijdige
Drukke wegen
voorzieningen (denk aan koffie- en lunchrooms) en weinig sociale controle ’s
Geadviseerd wordt om nieuwe voorzieningen voor gevoelige groepen niet
avonds of in het weekend.
binnen 300 meter van een snelweg te bouwen, onafhankelijk van de vraag of aan de wettelijke grenswaarden wordt voldaan. Ook wordt geadviseerd
Mogelijke input:
gevoelige bestemmingen niet te realiseren op minder dan 100 meter van
-
Beschrijf in omgevingsvisie en -plannen de minimale afstand tussen
een snelweg en om niet te bouwen direct (in de eerstelijns bebouwing) langs
grote bedrijven en gevoelige bestemmingen zoals woningen en scholen.
drukke wegen, waarbij ‘druk’ is gedefinieerd als een verkeersintensiteit van
Stel de ontwikkelruimte vast van bestaande bedrijven- en
meer dan 10.000 voertuigen per etmaal. Ook in woningen verblijven
industrieterreinen. Doe dit samen met inwoners en bedrijven.
kinderen, ouderen en mensen met een zwakke gezondheid. Kinderen
-
Betrek bewoners en bedrijven bij vergunningverlening door het
brengen hier veel meer tijd door dan op school of in het kinderdagverblijf.
vroegtijdig opzetten van een maatschappelijke dialoog tussen de
De GGD’ en in Nederland vinden daarom dat naast scholen,
vergunningsaanvrager en omwonenden. Dit is een instrument om
kinderdagverblijven, bejaarden-, verzorgings- en verpleeghuizen ook
gezamenlijk tot een oplossing te komen in complexe vraagstukken.
woningen als gevoelige bestemming aangemerkt zouden moeten worden. Dit
-
Pas het principe van ‘inwaarts zoneren’ toe: bedrijven die het meeste
alles vraagt bij het tot stand komen van de gemeentelijke Omgevingsvisies
geluid of andere uitstoot produceren liggen dan in het centrum van het
om een bestuurlijk afweging. Daar waar deze adviezen onvermijdbaar in
bedrijventerrein, zo ver mogelijk van woningen en scholen, de stillere en
conflict komen met beoogde ontwikkelingen, kan ook de lijn gevolgd worden
schonere bedrijven liggen aan de randen.
Programma Gezondheid & Luchtkwaliteit IJmond
25
-
Houd met verkeersstromen van- en naar het bedrijf rekening met
om vanuit een integrale kijk op gezondheid te werken aan de onderwerpen
omwonenden. Dit kan door middel van afspraken over bijvoorbeeld
gezonde leefomgeving, gezonde leefstijl en positieve gezondheid.
(voorkeurs)tijden, route of type vervoermiddel.
Met name voor buurten waarin veel mensen met een lager inkomen wonen, geldt vaak dat de fysieke leefomgeving nog niet bijdraagt aan een gezonde
4. Actief informeren bij ongunstige omstandigheden van hoog gevoelige
leefstijl. Een leefomgeving die mensen uitnodigt tot vaker bewegen,
groepen
gezonder eten en meer ontmoeting is belangrijk om een gezonde leefwijze in
In de IJmond is het rond industrieterreinen allereerst voor hoog gevoelige
de dagelijkse routine in te bedden. Mensen met een laag inkomen zijn
groepen van belang dat zij actief geïnformeerd worden over de dagelijkse
daarnaast veelal aangewezen op de goedkope, sociale woningbouwvoorraad
luchtkwaliteitssituatie om klachten te beperken of te voorkomen met
die in bepaalde wijken of dorpsbuurten zijn geconcentreerd. In fysiek en
gedragsadviezen op dagen met hogere concentraties. Dit geldt bijvoorbeeld
sociaal opzicht zijn deze wijken in het algemeen minder aantrekkelijk.
voor mensen met luchtwegaandoeningen of hart- en vaatziekten. Hiervoor is
In de IJmond kijken we daarnaast ook naar woongebieden waar gezondheid
informatie beschikbaar via de website www.luchtmeetnet.nl. Deze website is
en leefbaarheid in belangrijke mate worden beïnvloed door de nabijheid van
nog vrij onbekend en kan beter onder de aandacht van bewoners worden
het Tata Steel-terrein. Voorgesteld wordt om in een woongebied in Beverwijk
gebracht. Hoe dat het beste gedaan kan worden moet nader worden
en Velsen een wijkgerichte aanpak te starten. Het is hiervoor ook nodig om
uitgewerkt. Hiertoe wordt voorgesteld een onderzoek uit te voeren.
voor dit onderwerp verbinding te leggen met de regionale nota gezondheidsbeleid en ander gezondheidsbeleid.
5. Bevorderen gezondheid in de wijk (positieve gezondheid / wijkgerichte aanpak)
6 en 7. Campagne openhaarden en houtkachels | Houtstook en nieuwe
In een milieu belast gebied als de IJmond is het van belang extra aandacht
wijken stookvrij via Omgevingsvisie
te besteden aan het bevorderen van de gezondheid, naast het beschermen
De bijdrage van houtstook in en rond de woning is in Nederland 23% op het
van gezondheid. Positieve gezondheid kan daarbij het vertrekpunt van
totaal aan luchtvervuiling5. Daarbij gaat in totaal jaarlijks 1.004 miljoen
denken zijn. Samen met bewoners verkennen we dan integraal de
kilogram hout en 79 miljoen kilogram houtpallets (schatting Centraal Bureau
mogelijkheden om hun gezondheid (en leefstijl) en de kwaliteit van hun
voor de Statistiek) op in rook via open haard en houtkachel. Ook via
leefomgeving te bevorderen. Daarbij kan ook aandacht worden gegeven aan
vuurkorf en kampvuur wordt hout gestookt, bijvoorbeeld in de vorm van
de zorgen over gezondheid. Betrek (huis)artsen, andere zorgprofessionals en
gedroogd haardhout, tuin- en afvalhout. Nederlanders hebben een verdeelde
uit het sociale domein hierbij. Dit kan het beste in een wijkgerichte aanpak,
mening over houtrook en houtstook. Zo’n 50% staat er positief tegenover; ongeveer 20% van de Nederlandse huishoudens heeft een open haard of
5 Condenseerbaar fijnstof uit houtkachels, RIVM, 2021,
http://www.emissieregistratie.nl/erpubliek/erpub/condensable.aspx
Programma Gezondheid & Luchtkwaliteit IJmond
26
kachel. Maar tegelijkertijd zegt de helft van de Nederlanders wel een last te
verbranding is het mogelijk dat bijvoorbeeld door harde wind of mist
hebben van rook van houtkachels of vuurkorven. 10% van de bevolking wil
problemen kunnen ontstaan door de rook en mensen in de omgeving hinder
een stookverbod6.
en luchtwegklachten krijgen. Voor weersomstandigheden worden echter wel
Veel houtkachels zijn niet toegerust met technieken om emissies van
voorschriften verbonden in de ontheffing. Onder het Landelijk Afval Plan 3
bijvoorbeeld fijnstof te voorkomen. Open haarden en vuurtjes buiten kunnen
wordt aangeven dat bij grof groenafval de voorkeur is voor recycling in de
zorgen voor veel fijnstof in en buitenshuis. Feit is dat houtstook de lucht
vorm van composteren, of vergisten met gebruik van het gevormde biogas
vervuilt en gezondheidsklachten kan veroorzaken. De meeste hinder en
als brandstof. Het verbranden van afvalstoffen (in dit geval kerstbomen) is
gezondheidsschade levert houtrook op in dichtbevolkte gebieden, op dagen
niet wenselijk, omdat het nuttiger toegepast kan worden. De IJmond
met ongunstig weer en door onjuist stookgedrag. Fijnstof dat in de lucht
gemeenten gaan alternatieven uitproberen, waarbij onder andere gedacht
komt door houtverbranding is schadelijk. Voor de gezondheid is het beter
kan worden aan het versnipperen van de kerstbomen.
om uitstoot van stoffen door verbranding, uit welke bron dan ook, te beperken6.
9. Extra inzet reinigen wegen en straten in belaste gebieden Door regelmatig de straten te vegen wordt voorkomen dat stofresten op het
Op het gebied van houtstook zijn er twee aanpakken opgenomen in dit
wegdek weer de lucht in waaien. Deze zogenaamde re-suspensie van grove
programma. Ten eerste wordt ingezet op proactieve voorlichting van
deeltjes is het gevolg van turbulentie, veroorzaakt door verkeer of wind op
bewoners over verantwoord omgaan met stoken. Ook wordt de ‘stookalert’
het wegdek. De re-suspensie wordt verondersteld te verminderen wanneer
actief gepromoot. Dit systeem, ontwikkeld door RIVM en KNMI, waarschuwt
de straten worden geveegd of afgespoten met water. Straatreiniging, in het
wanneer het weer ongunstig is om hout te stoken.
bijzonder vegen, gevolgd door afspuiten, kan de concentraties fijn stof
Ten tweede de mogelijkheden onderzocht om overlast van houtstook tegen
(PM10) langs de kant van de weg tijdelijk verlagen6. Verwacht wordt dat het
te gaan onder de Omgevingswet.
regelmatig vegen van de straten ook een positief effect heeft op de resuspensie van grof stof in de woonomgeving. Deze actie zal zich
8. Duurzaam alternatief voor kerstboomverbranding
waarschijnlijk concentreren op de gemeenten Beverwijk en Velsen aangezien
Bij het verbranden van kerstbomen ontstaat luchtverontreiniging. Naast
daar de meeste overlast wordt ervaren.
fijnstof komen er ook PAKs en andere stoffen vrij tijdens vreugdevuren: 6% van de jaarlijkse uitstoot in Nederland7. Vooral wanneer met het branden
10. Stimulering rookvrije woonomgeving (rookvrije generatie)
wordt gestart komen deze stoffen vrij, doordat de temperatuur dan nog niet
Jaarlijks overlijden in Nederland bijna 20.000 mensen (in de IJmond
hoog genoeg is om een volledige verbranding te garanderen. Ook tijdens de
ongeveer 200 per jaar) aan de gevolgen van roken. In de IJmondgemeenten
6 Joaquin’s Decisions Support Tool, 2021 http://joaquin.eu/Decision-Support-
7 Emissies door vreugdevuren, 2021,
Tool/page.aspx/131
Programma Gezondheid & Luchtkwaliteit IJmond
http://www.emissieregistratie.nl/erpubliek/erpub/vreugdevuren.aspx