8. Handboek voor Raadsleden.docx

HANDBOEK VOOR RAADSLEDEN Gemeente Velsen

1 MAART 2022 GEMEENTE VELSEN

Inhoud Inhoud .....................................................................................................................................................1 1. Gemeenteraadslid ..............................................................................................................................4 1.1.

Inleiding ...................................................................................................................................4

1.2 Profielschets ..................................................................................................................................4 1.3. Een stukje geschiedenis................................................................................................................5 1.4

Een duale raad.........................................................................................................................6

1.5

Hoe verhoudt zich dat tot de coalitie? ....................................................................................6

1.6

Kaderstellen.............................................................................................................................7

1.7

Controleren .............................................................................................................................8

1.8

Volksvertegenwoordiging........................................................................................................8

1.8.1

Betrekken van de samenleving bij je raadswerk .............................................................9

1.8.2

Het is de toon die de muziek maakt ................................................................................9

1.9

De gemeentelijke huishouding – de Planning en Control cyclus .............................................9

1.10

Waarover beslist de raad wel en niet? - De speelruimte van de raad...................................10

1.10.1

Bepalende rol van de Raad ............................................................................................11

1.11

Rol van de andere overheden ...............................................................................................12

1.12

Rol van de samenleving .........................................................................................................12

1.13

Steunfractieleden .................................................................................................................12

1.14

Presidium...............................................................................................................................13

1.15

Nederlandse Vereniging voor Raadsleden ............................................................................13

1.16

Velsen in Cijfers .....................................................................................................................14

2. Formele regelingen met betrekking tot activiteiten, werkwijze e.d.................................15

3.

2.1

Onverenigbare functies, verboden activiteiten, niet deelnemen stemming........................15

2.2

Vertrouwelijk en geheim .......................................................................................................16

2.3

Schending geheimhouding, hoe zit het met de immuniteit van raadsleden.........................16

2.4

Gedragscode voor raadsleden...............................................................................................18

2.5

Samenvattend: Integriteit: houding, handelen en doen .......................................................19

Raadsplein - het podium van een raadslid.........................................................................21 3.1

De vergaderingen ..................................................................................................................21

3.1.2

Het Reglement van Orde ..............................................................................................21

3.1.3

De agendacommissie: Taken, werkwijze en samenstelling ..........................................22

3.1.4

Voorzitters .....................................................................................................................22

3.1.5

Publieke verantwoording en inspreken.........................................................................23

3.1.6

Publiceren van stukken..................................................................................................23

3.1.7

‘Technische’ informatie bij behandelend ambtenaar....................................................24 1 Handreiking raadsleden Velsen maart 2022

3.1.8

Individuele voorbereiding..............................................................................................24

3.1.9

Profiel lid Agendacommissie..........................................................................................24

3.2.

De sessies ..............................................................................................................................25

3.2.1

Algemeen...........................................................................................................................25

3.2.2

Bespreekvoorstellen ......................................................................................................26

3.2.3

Inspreken in de sessies ..................................................................................................26

3.2.4

Toezeggingen.................................................................................................................27

3.2.5

Profiel sessievoorzitter ..................................................................................................27

3.3

4.

De raadsvergadering..............................................................................................................28

3.3.1

De raadsvergadering......................................................................................................28

3.3.2

Aan de raad gerichte brieven ........................................................................................29

3.3.3

Verslag ...........................................................................................................................29

3.3.4

Besloten raadsvergadering ............................................................................................30

3.3.5

Profiel waarnemend raadsvoorzitter.............................................................................30

Raadsinstrumenten..................................................................................................................32 4.1

Inleiding .................................................................................................................................32

4.2

Het recht van amendement ..................................................................................................32

4.3

Het recht van motie...............................................................................................................33

4.4

Het recht van initiatief...........................................................................................................33

4.5

Het recht van interpellatie.....................................................................................................34

4.6

Het recht van onderzoek/enquête ........................................................................................34

4.7

Rekenkamerfunctie ...............................................................................................................35

4.8

Formats..................................................................................................................................35

4.9

Het recht op het stellen van vragen ......................................................................................35

5. Griffie...............................................................................................................................................37 5.1

De raadsgriffier......................................................................................................................37

5.2

De officemanager ..................................................................................................................37

5.3

De raadscommunicatieadviseur ............................................................................................37

5.4

De raadsadviseurs .................................................................................................................38

5.5

Advisering en ondersteuning door de Griffie ........................................................................38

5.6 Werkgeverscommissie.................................................................................................................39 5.7 Bereikbaarheid griffie ..................................................................................................................40 6.

Actieve informatieplicht college ..........................................................................................41 6.5.1

Wettelijk kader ..............................................................................................................41

6.5.2

Collegeberichten............................................................................................................43

6.5.3

Afspraken informatievoorziening via gemeentelijke verordeningen ...........................43 2 Handreiking raadsleden Velsen maart 2022

7. Rekenkamercommissie ..............................................................................................................44 7.1

Kader .....................................................................................................................................44

7.2

Missie en doelen....................................................................................................................44

7.3

Uitgangspunten werkprogramma .........................................................................................45

7.4

Jaarcyclus...............................................................................................................................45

7.5

Budget ...................................................................................................................................46

7.6

Evaluatie ................................................................................................................................46

7.7 Wat kan je verwachten als lid van de Rekenkamercommissie Velsen .......................................46 8. John van Dijk Fonds....................................................................................................................48 9.

Ondersteuning fractie en raadslid........................................................................................49 9.1

Fractieondersteuning ............................................................................................................49

9.2

Ambtelijke ondersteuning .....................................................................................................49

9.3

Verordening rechtspositie wethouders, raads- en commissieleden .....................................49

9.4

Fractiekamers ........................................................................................................................50

9.5 Telefoon en laptops.....................................................................................................................50 9.6

Toegangstag ..........................................................................................................................50

10. AVG ...............................................................................................................................................51 Bijlage

1 Overzicht raadinstrumenten en formats ...........................................................................52

Uit- en inschakelen alarmsysteem raadsleden ....................................................................................54

3 Handreiking raadsleden Velsen maart 2022

1. Gemeenteraadslid 1.1. Inleiding Een compleet handboek maken voor raadsleden is een onmogelijke opgave; raadsleden krijgen met zoveel uiteenlopende onderwerpen en werkzaamheden te maken dat daar geen handleiding voor te schrijven is. Dat is ook niet erg: raadsleden zijn in het algemeen heel goed in staat vanuit hun visie op de samenleving zelf vorm te geven aan hun inbreng.

Met deze ‘handreiking’ hopen wij de nodige (achtergrond)informatie te verschaffen om ieder raadslid te helpen op zijn eigen manier de vele en vaak ingewikkelde taken van een raadslid, het politieke werk, zo goed mogelijk te doen. De kerntaak van de gemeenteraad, en daar maak je als raadslid deel van uit, is politieke sturing geven op die onderwerpen die tot de bevoegdheid en verantwoordelijkheid van de raad horen. Een raadslid is een politicus die binnen de gemeenteraad van zijn woonplaats zijn partijpolitieke programma probeert te verwezenlijken. Daarnaast is hij –samen met zijn mede gekozen raadsleden – verantwoordelijk voor het gemeentelijk beleid en het daarbij behorende huishoudboekje. Dit betekent dat raadsleden zowel beleidsaanjager (je wilt je ideeën verwezenlijken), als beleidscontroleur (je bent eindverantwoordelijk) zijn. Werk van raadsleden bestaat in ieder geval uit het deelnemen aan fractievergaderingen, sessies en raadsvergaderingen, inclusief het voorbereiden van deze vergaderingen. Daarnaast is het voor een raadslid belangrijk om het contact houden met achterban en inwoners, organisaties en bedrijven. Dit is natuurlijk een beperkte beschrijving; ieder raadslid vult deze taak op zijn of haar wijze in.

1.2 Profielschets De Vernieuwingsimpuls Dualisme en Lokale democratie heeft na de eerste duale raadsperiode een profielschets voor de fractie en het individuele raadslid opgesteld. Deze profielschets geeft een eerste beeld ten aanzien van belangrijke aspecten van het raadslidmaatschap. Deze zijn de volgende: Beschikbaarheid 1.

Het raadslid investeert voldoende tijd in het raadslidmaatschap.

Vaardigheden 2. 3. 4. 5. 6. 7.

Het raadslid is maatschappelijk betrokken, maar onafhankelijk. Het raadslid sluist de publieke agenda door naar de agenda van de raad en stelt daarbij prioriteiten. Het raadslid controleert het college. Het raadslid heeft kennis van of affiniteit met één of meerdere aspecten van het lokaal bestuur. Het raadslid is aanspreekbaar op zijn politieke keuzes en die van de fractie. Het raadslid is integer. 4 Handreiking raadsleden Velsen maart 2022

Persoonlijkheid 8. 9.

Het raadslid is nieuwsgierig, kritisch en uit zijn mening op onafhankelijke wijze. Het raadslid schept plezier in discussie, heeft lef om zijn standpunt te verdedigen én waar nodig te wijzigen. 10. Het raadslid is in staat te relativeren en is aanspreekbaar op eigen functioneren. 11. Het raadslid beschikt over een zekere mate van creativiteit, openheid, inlevingsvermogen en gevoel voor politieke verhoudingen.

1.3. Een stukje geschiedenis Ook al heeft de invoering van het dualisme in 2002/2003 plaatsgevonden toch is het nuttig om nog even terug te kijken. De gevolgen voor de wijze waarop de volksvertegenwoordiging vorm gegeven nog wordt zijn immers bijzonder groot geweest. Belangrijkste doelstelling bij de invoering van het dualisme waren: • • •

Het vergroten van de interesse en betrokkenheid van de burgers bij de plaatselijke politiek; Terugbrengen van het politieke debat in de raad; Een transparante verdeling van bevoegdheden door het terugdringen van de verknoopte relatie tussen wethouders en collegefracties en de daarmee gepaard gaande ‘achterkamertjespolitiek’.

Belangrijk aspect was daarnaast dat wethouders tevens lid van de raad waren. Ze bepaalden mede de koers van het college en namen ze ook deel aan de controle door de raad op het college: een ongewenste vermenging van functies. Door de ‘ontvlechting’ van de bevoegdheden en posities van college en raad kwam er een duidelijker taakverdeling; een scheiding tussen politiek en bestuur: De raad: • • • •

Is vooral volksvertegenwoordiging; Stelt kaders (vooraf) en controleert (achteraf); En krijgt daarvoor de nodige instrumenten; Blijft ook hoofd van de gemeente.

Het college • • • •

Is bestuur van de gemeente; Bestuursbevoegdheden uit Gemeentewet worden naar college overgeheveld; Bestuursbevoegdheden uit medebewindswetten worden naar college overgeheveld; Wethouders zijn geen lid van de raad (ook wethouders ‘van buiten’).

De burgemeester blijft – naast zijn verantwoordelijkheid voor openbare orde en veiligheid – voorzitter van zowel het college als van de raad met de nodige zorgtaken voor de relatie met de burgers en verantwoordelijkheid voor de beleidscoördinatie binnen het college.

5 Handreiking raadsleden Velsen maart 2022

Het is al vaak gezegd dat een heldere werkwijze met duidelijke rolverdeling tussen raad en college meer een zaak is van cultuur dan van het opleggen van een duale structuur. Ook in een op het oog duale structuur kunnen alle negatieve kenmerken van het monisme volop aangehangen worden. En in een monistisch stelsel zouden raad en college perfect en transparant de afzonderlijke rollen kunnen spelen. Het dualisme, met alle beperkingen en kansen die daarbij horen, is een gegeven dus het is van belang om daar zo goed mogelijk gebruik van te maken en met respect voor elkaars rollen samen te werken zodat zowel college als raad optimaal hun werk kunnen doen in het belang van de gemeente.

1.4 Een duale raad Heel erg versimpeld: in het monistisch stelsel werden de verhoudingen gekenmerkt door de tegenstelling coalitie versus oppositie en nu is dat de tegenstelling politiek versus bestuur. Tegenstelling betekent in dit verband dat er verschillende rollen zijn maar niet dat er geen samenwerking moet zijn. Integendeel, alleen als alle raads- en collegeleden een gedeeld beeld hebben over hun afzonderlijke rollen en bevoegdheden en de wijze en mate van samenwerking en geen politieke spelletjes spelen, kan er sprake zijn van een effectieve werkwijze. Dat betekent ook: dat raadsleden elkaar en het college ruimte laten, een matig en redelijk gebruik maken van de rechten die de raadsleden hebben, niet op de stoel van het college gaan zitten door mee te besturen, bereid zijn hun mening bij te stellen, elkaar met respect behandelen in en buiten de vergaderingen en dat het college raadsleden ruimhartig informeert, de raad ondersteunt in zijn politieke keuzes door alternatieve mogelijkheden voor te leggen, dus zorgt voor raadsvoorstellen die de raad optimaal in stelling brengen. Ook hier kan de raad zijn leidende rol spelen: hoe duidelijker de wensen van de raad zijn, hoe beter het college zijn werk kan doen en hoe makkelijker de controle van de raad is. Dat geldt in de eerste plaats voor de begroting, maar ook voor zoiets als termijn- of raadsplanning.

Het lijkt een open deur maar in de praktijk blijkt er verrassend weinig van terecht te komen met de nodige irritaties bij alle betrokkenen. Niet alleen in de relatie met het college, maar zeker ook binnen het domein van de raad geldt dat raadsbrede overeenstemming over proces en procedures een voorwaarde is voor een zo groot mogelijke inzet op inhoud oftewel politieke profilering.

1.5 Hoe verhoudt zich dat tot de coalitie? Duale verhouding tussen raad en college is één aspect, maar er is ook nog steeds een coalitie die vanzelfsprekend een grote rol speelt. Dat maakt het voor met name raadsleden van coalitiepartijen vaak heel complex om te balanceren tussen hun verantwoordelijkheid als raadslid/ volksvertegenwoordiger en hun loyaliteit aan partijgenoten in het college. Iedere fractie en ieder raadslid zal daar op zijn eigen wijze mee omgaan, maar kan geholpen worden door te kiezen voor een werkwijze die zoveel mogelijk dit soort dilemma’s voorkomt. Een dergelijke, echt duale werkwijze die ook recht doet aan de leidende rol van de raad betekent dat het college geen afgeronde voorstellen aan de raad voorlegt waar alleen ja of nee op 6 Handreiking raadsleden Velsen maart 2022

gezegd kan worden, maar dat er zoveel mogelijk voorstellen in een vroegtijdig stadium met de raad besproken worden. In plaats van een gereed collegevoorstel dat kost wat kost ‘er door’ moet komen omdat het anders als een afgang voor het college wordt beschouwd, kan een thema meer vrijblijvend en in oriënterende zin worden besproken waarbij de raad in volle breedte zijn politieke sturing kan geven en ook de raadsleden van de oppositiefracties alle ruimte hebben voor eigen inbreng. Dat biedt het college houvast bij de uitwerking en de uiteindelijke besluitvorming is dan een uitwerking van de eerder door de raad uitgesproken hoofdlijn.

1.6 Kaderstellen Wat is kaderstelling en wat is een kader? Kaderstelling is de norm vastleggen van het inhoudelijk, financieel en procedureel speelveld waarop het college zijn bestuursbevoegdheden uitoefent. Kaderstelling staat daarmee gelijk aan opdrachtformulering. De kaders die de raad stelt, zijn op te vatten als opdrachten en randvoorwaarden waarbinnen het college een bepaald onderwerp uitwerkt en ter hand neemt. Dat betekent dat de raad vooraf bepaalt wat de doelstellingen en de gewenste maatschappelijke effecten moeten zijn van bepaald beleid. Alleen als de kaders voldoende duidelijk en concreet zijn, kan de raad achteraf beoordelen of de doelstellingen en effecten zijn bereikt. Een raad kan echter ook procedurele randvoorwaarden stellen. Bijvoorbeeld voor de wijze waarop de raad en/of de bevolking bij bepaalde onderwerpen betrokken moeten worden. Of door het opstellen van een termijnagenda en het bepalen van de manier waarop raadsvoorstellen worden opgesteld.

------------------------------------------------------------------------------------------------------Dit is een kader ↓ Er binnen is ruimte

Er buiten mag je niet gaan

↑ Kan een spiegel worden

Welke instrumenten heeft de raad om kaders te stellen? Naast instrumenten zoals programmabegroting, beleidsnota’s en verordeningen e.d. kan de raad door het gebruik van instrumenten als initiatiefvoorstellen, amendementen, moties, schriftelijk en mondeling vragenrecht en interpellaties politiek bijsturen en richting geven aan de handelwijze van het college. Met andere woorden; aanvullende kaderstellende opdrachten geven aan het college. Kaders stellen is geen uitvoeren. Maak van kaders dus geen uitvoeringsprotocollen. Wat dan wel? Met een goed kader lukt het om: •

Je publiekelijk te verantwoorden naar de samenleving; 7 Handreiking raadsleden Velsen maart 2022

• • • •

Politiek te sturen; Criteria in handen te hebben voor controle en evaluatie, de zogenoemde indicatoren; Het college ruimte, rust en zekerheid te bieden bij beleidsontwikkeling; Duidelijkheid te hebben over budgettaire mogelijkheden, randvoorwaarden en aanvaardbare risico’s.

1.7 Controleren Controlerende rol van de raad Naast controle via de programmabegroting en jaarrekening en de mogelijkheid van het instellen van een onderzoek door de rekenkamercommissie, moet de raad de uitvoering en effecten van het vastgestelde beleid steeds kritisch volgen om het zo nodig bij te kunnen stellen. De actieve informatieplicht van het college ondersteunt de raad bij het controleren van het college. Daarnaast blijft de beleidsevaluatie een belangrijk hulpmiddel, waarmee de raad kan bepalen of het college gehandeld heeft binnen de kaders en de beoogde doelstellingen van het beleid. Het vragenrecht van de raad is wettelijk verankerd in art. 155 van de Gemeentewet, net als het recht van onderzoek in art. 155a van de Gemeentewet. Met betrekking tot het onderzoeksrecht van de raad is in de vorige raadsperiode een procedureverordening vastgesteld. Als de afspraken met het college helder zijn en de kaders goed zijn opgesteld (de gewenste effecten of prestaties zijn duidelijk) kun je als raadslid de uitvoering ervan goed controleren. Controleren is geen uitvoeren. Controleer met mate: het moet effectief zijn en werkbaar voor de bestuurder. Het gaat om controleren of de beoogde effecten bereikt zijn. Misverstand: controleren vergt dat je alles weet. Controle is gebaseerd op vertrouwen.

Daarmee kan de uitkomst uiteraard best kritiek inhouden, maar achterdocht en wantrouwen zijn een slechte basis voor controle. Dan wordt het meer afrekenen, afrekenen op basis van een rekening die op dat moment feitelijk niet aan de orde is. Dan staat de persoon centraal die gecontroleerd wordt, en niet de zaak.

1.8 Volksvertegenwoordiging De raad stuurt op hoofdlijnen en geeft via kaderstelling en controle politieke sturing in het Raadsplein. Het college voert de ‘opdrachten’ van de raad uit en regelt de uitvoeringszaken (details). Om goede kaders te stellen en te controleren of de resultaten zijn behaald is het contact met de inwoners van Velsen heel belangrijk. Het dilemma voor elk raadslid is dat de inwoner met je wil praten over de details en niet over de hoofdlijnen. Het is de kunst om intermediair te zijn, een vertaler. De details van de burger vertaal je naar de hoofdlijnen voor het bepalen van het beleid. En de mensen op straat moet je uitleggen wat voor concrete gevolgen de hoofdlijnen van het beleid hebben. Zoals hiervoor is aangegeven kan de informatie uit contacten met de samenleving een prima basis zijn voor het (her)formuleren van beleid. Praktijk is echter ook dat veel inwoners en bedrijven niet direct geïnteresseerd zijn in beleidsvaststelling, maar dat raadsleden vaak aangesproken worden op individuele en incidentele zaken terwijl de raad daar juist niet over gaat. 8 Handreiking raadsleden Velsen maart 2022

Bij de invoering van het dualisme is de voorheen bestaande taak van de raad als beroepsinstantie voor besluiten van het college, geschrapt. Klachten en bezwaren die betrekking hebben op de bestuurlijke besluiten van het college, moeten door het college behandeld worden voordat de formele bezwaren- en klachtenprocedures van start kunnen gaan. In de Gemeentewet is zelfs een expliciet verbod opgenomen voor raadsleden om als vertegenwoordiger in procedures tegen de gemeente op te treden. De ontvlechting van taken en rollen brengt mee dat raadsleden niet rechtstreeks als belangenbehartiger van individuele inwoners of bedrijven kunnen optreden; wel kunnen ze hen de weg wijzen om zelf voor hun belangen op te komen. 1.8.1 Betrekken van de samenleving bij je raadswerk Hoe houd je contact met de inwoners en hoe maak je het de burger zo makkelijk mogelijk om jou en/of jouw fractie te benaderen? Er zijn verschillende mogelijkheden, ieder raadslid kan dit natuurlijk naar eigen believen invullen. Je kunt bijvoorbeeld: • • • • • • • • • •

Themabijeenkomsten organiseren om meningen over een bepaald onderwerp te inventariseren; Actief meedoen als er vanuit de griffie of via het college communicatieactiviteiten georganiseerd worden of onderwerpen hiervoor aandragen; Inwoners uitnodigen het Raadsplein te bezoeken om met raadsleden in contact te komen; Inwoners uitnodigen in het spreekuur hun standpunten toe te lichten; Inwoners wijzen op de inspreekmogelijkheden in het Raadsplein en uitleggen hoe ze dit kunnen gebruiken; Werkbezoeken bij bedrijven, instanties, verenigingen en dergelijke organiseren, dan wel participeren als deze vanuit het gemeentehuis georganiseerd worden; Inwoners doorverwijzen naar de juiste personen of instanties om hun probleem op te lossen; Je website goed gebruiken; contact onderhouden met de pers; Brieven en e-mails beantwoorden.

1.8.2 Het is de toon die de muziek maakt Zoals hierboven al aangegeven zal iedere fractie en ieder raadslid op zijn eigen manier met de (signalen uit de) samenleving omgaan, dat maakt ook deel uit van de politieke visie op profilering.

1.9 De gemeentelijke huishouding – de Planning en Control cyclus Net als in ieder huishouden wordt in de gemeente het beleid bepaald door de wensen en door het budget dat ter beschikking staat. Raadsleden inventariseren hun wensen aan de hand van hun eigen politieke partijprogramma en door hun contacten met de inwoners van Velsen. Hiermee kunnen ze (ieder jaar) richting geven aan de plannen van de gemeente. De jaarplannen en het budget worden ieder jaar in de programmabegroting vastgesteld. Ongeveer een half jaar voor het vaststellen van de begroting bepaalt de gemeenteraad de speerpunten en de grenzen en de randvoorwaarden (de kaders) voor de programmabegroting in de Perspectiefnota. 9 Handreiking raadsleden Velsen maart 2022

Na afloop van het begrotingsjaar wordt er door de gemeenteraad gecontroleerd of de plannen binnen de kaders uitgevoerd zijn. Dit gebeurt aan de hand van de jaarrekening. Samengevat zijn er vier fasen te onderscheiden in de gemeentelijke begrotingscyclus: INVENTARISEREN WENSEN  KADERS VASTSTELLEN  VASTSTELLEN BEGROTING  CONTROLEREN.

Het vaststellen van kaders, van de begroting en van de jaarrekening gebeurt in het Raadsplein. Het inventariseren van wensen doen de raadsleden zelf in hun rol als volksvertegenwoordiger. Dit sluit echter niet uit dat een gemeenschappelijk optrekken van raadsleden van verschillende partijen op sommige onderwerpen goed mogelijk is.

1.10 Waarover beslist de raad wel en niet? - De speelruimte van de raad In de grondwet is bepaald dat de raad aan het hoofd van de gemeente staat. Daarom is de raad bevoegd –gerechtigd – te beslissen in veel zaken waar de gemeente over gaat. De raad beslist in principe over de hoofdlijnen van alles wat de gemeente aangaat, en het college gaat over de uitvoering ervan.

Waarover gaat de raad De bevoegdheden van de raad zijn nergens opgesomd; er is geen handzaam overzicht van de zaken waar de raad zich mee moet en kan bezig houden. Dat betekent dat niet altijd zonder meer duidelijk is of de raad een onderwerp kan oppakken en in hoeverre hij zich daarmee kan bemoeien. Het college kent evenmin een afgebakend en duidelijk omschreven taakgebied; ruimte dus voor politieke invulling van de taakverdeling tussen raad en college. Globaal uitgangspunt zoals hiervoor aangegeven is dat de raad de grote lijnen van het beleid bepaalt en het college verantwoordelijk is voor de uitvoering daarvan en voor het dagelijks bestuur. De wettelijke bepalingen geven het volgende beeld: De Grondwet is helaas nog niet aangepast aan het dualisme; wijziging van de Grondwet vraagt zoveel tijd dat deze in 2002 is uitgesteld om de invoering van het dualisme niet in gevaar te brengen. Uitgangspunt is daarom nog steeds het hoofdschap van de raad zoals geformuleerd in de (monistische) tekst van de artikelen 125 en 124 van de Grondwet, “de raad staat aan het hoofd van de gemeente” en de raad beschikt over de “algemene autonome bestuursbevoegdheid”. De duale Gemeentewet bepaalt: Algemeen • Sinds de dualisering van 2002 wordt het dagelijks bestuur in beginsel gevoerd door het college (art. 160).

• De algemene autonome bestuursbevoegdheid berust bij de raad, af te leiden uit de combinatie van de bg. Grondwetsartikelen en de artikelen 147 lid 2 en 108 lid 1 van de Gemeentewet. Specifiek Het college: • Is belast met de voorbereiding en uitvoering van raadsbesluiten; 10 Handreiking raadsleden Velsen maart 2022

• • • • •

Sluit privaatrechtelijke overeenkomsten; Gaat over de ambtelijke organisatie; Voert rechtsgedingen namens de gemeente ; Is belast met de voorbereiding van de civiele verdediging; Stelt jaarmarkten en gewone marktdagen in.

De raad: • Stelt verordeningen vast; • Stelt de begroting en de jaarrekening vast; • Stelt bij verordening de uitgangspunten voor het financiële beleid en beheer en de inrichting van de financiële organisatie vast; • Stelt bij verordening regels vast voor de controle op het financiële beheer en de inrichting van de financiële organisatie ; • Stelt bij verordening regels over door het college periodiek te verrichten onderzoek naar doelmatigheid en doeltreffendheid van het gevoerde beleid; • Besluit tot invoeren, wijzigen of afschaffen van gemeentelijke belasting. Andere, zogenoemde ‘bijzondere’ wetten geven in talloze bepalingen specifieke bevoegdheden voornamelijk aan het college, enkele aan de raad. Ter uitwerking van de dualisering werden in 2006 in ongeveer 350 bijzondere wetten de voorheen bij de raad berustende bevoegdheden overgeheveld naar het college. Deze bevoegdheden die betrekking hebben op alle gemeentelijke beleidsterreinen, (rampenbestrijding, onderwijs, milieu, ruimtelijke ordening, mobiliteit, sociale zaken) vormen de kern van de bestuurlijke taak van het college. De in bijzondere wetten aan de raad toegekende bevoegdheden kunnen niet onder een algemene noemer gebracht worden.

Het vaststellen van bestemmingsplannen en instemmen met afwijkingen daarvan (wet ruimtelijke ordening) en vaststellen jaarlijkse beleidsplannen (wet milieubeheer) passen nog in het gegeven dat de raad de kaders bepaalt, maar het vaststellen en afwijken van de route gevaarlijke stoffen en het onttrekken van wegen aan het openbaar verkeer lijken toch meer bestuurlijke bevoegdheden die bij het college horen. Wellicht zijn deze over het hoofd gezien bij de grote overheveling van bevoegdheden aan het college. Het is dus zaak om eerst te kijken of een bepaalde bevoegdheid aan ofwel college of raad is toebedeeld in een bijzondere wet en als dat niet het geval is bepaalt ingevolge de Gemeentewet uiteindelijk de raad wie bevoegd is. Daarbij moet het onderscheid tussen hoofden bijzaken, tussen kaders stellen en uitvoeren leidend blijven bij het optreden van de raad. 1.10.1 Bepalende rol van de Raad Met het vaststellen van de jaarlijkse begroting van de gemeente beslist de raad feitelijk over alle hoofdlijnen van beleid. Met dit besluit geeft de raad opdracht aan het college om ervoor te zorgen dat al het opgevoerde beleid in de begroting ook uitgevoerd wordt. Voor de verdere uitwerking kan de raad als bevoegd orgaan randvoorwaarden stellen.

Als het beleid is uitgevoerd, dan is de raad bevoegd om te controleren of er binnen de randvoorwaarden van beleid en begroting is gehandeld en kan de raad wijzigingen aanbrengen. De rol van de Raad speelt zich dus vooral af op het beleidsniveau.

11 Handreiking raadsleden Velsen maart 2022

1.11

Rol van de andere overheden

De gemeente is niet autonoom. Want de gemeente heeft ook te maken met andere overheden, zoals de provincie en het rijk. Gemeenteraadsleden krijgen te maken met consequenties van rijks- en provinciaal beleid. Raadsleden moeten, behalve het gemeentelijk beleid vaststellen en controleren, in toenemende mate ook rekening houden met de uitvoering en invloed van rijks- en provinciaal beleid bij het maken van hun politieke keuzes. Want uitvoering van de rijkswetgeving vraagt ambtelijke capaciteit en brengt kosten met zich mee die op de gemeentelijke begroting drukken. Hierdoor kan er minder geld overblijven om lokale wensen te realiseren.

1.12

Rol van de samenleving

Inwoners hebben democratische rechten om hun stem te laten horen als het gaat om de beleidsplannen van de gemeente. Soms zijn deze rechten bij wet geregeld, dat heet inspraak. Daarnaast heeft de gemeenteraad aanvullende mogelijkheden gecreëerd om de inwoners van Velsen een stem te geven in de beleidsvorming door middel van participatie. Burgerparticipatie omvat alle vormen van samenwerking tussen overheid en burgers. Het is het samen met belanghebbenden ontwikkelen van beleid of het gezamenlijk uitvoeren ervan. Het gaat om verschillende vormen waaronder interactieve beleidsvorming. Hierbij neemt de gemeente het initiatief om inwoners en organisaties te betrekken bij de voorbereiding van plannen, beleid of projecten en deze samen met hen te ontwikkelen Raadsleden kunnen zelf veel doen om inwoners van Velsen bij het raadswerk te betrekken, maar inwoners (en bedrijven en instellingen) kunnen ook zelf initiatief nemen om beleid te ontwikkelen of bij te stellen. De mogelijkheden daarvoor zijn het burger- en wijkinitiatief en het referendum. Met een burgerinitiatief is het ook mogelijk een onderwerp op de politieke agenda te plaatsen.

1.13

Steunfractieleden

Iedere fractie mag zich laten bijstaan door 2 steunfractieleden. Deze hoeven niet op de lijst voor de laatstgehouden verkiezingen te hebben gestaan; ze moeten alleen voldoen aan de vereisten om verkiesbaar te zijn als raadslid. Dat wil zeggen: 18 jaar en inwoner van Velsen zijn en niet ontzet zijn uit het passieve kiesrecht. Steunfractieleden krijgen zoveel mogelijk dezelfde informatie als raadsleden; ze nemen als woordvoerder namens de fractie deel aan de sessies en worden ook voor alle informatieve bijeenkomsten uitgenodigd. Steunfractieleden nemen vanzelfsprekend niet deel aan de besluitvorming, maar door hun inbreng in de sessies kunnen ze wel de nodige invloed uitoefenen. Dat is de reden voor de bepaling dat de artikelen 10, 11, 12, 13, 15 en 28 van de Gemeentewet (zie ‘Bijlagenbundel’) van overeenkomstige toepassing zijn op steunfractieleden en dat zij ook de gedragscode voor raadsleden (‘Bijlagenbundel’) moeten onderschrijven. Ook zij moeten (de schijn van) belangenverstrengeling voorkomen en op een integere wijze hun werk doen. Dat brengt mee dat het van belang is dat de steunfractieleden net als de raadsleden hun werkkring en een overzicht van nevenactiviteiten bekend maken. 12 Handreiking raadsleden Velsen maart 2022

De fractievoorzitter van de partij meldt het steunfractielid aan bij de Griffie door middel van een formulier dat door het beoogde steunfractielid wordt ingevuld en ondertekend. Vervolgens tekent de fractievoorzitter het formulier en stuurt dit naar de Griffie. De Griffie start de aanvraag van een Verklaring Omtrent het Gedrag (VOG) voor het steunfractielid. Zodra de VOG door het steunfractielid ontvangen is, kan het steunfractielid de eed of belofte afleggen in de eerstvolgende raadsvergadering. De vergoedingen van een steunfractielid Op 1 januari 2020 is de verordening rechtpositie Raads- en commissieleden in werking gegaan. Commissieleden ontvangen op basis van art 96 van de Gemeentewet en het Rechtspositiebesluit decentrale politieke ambtsdragers artikel 3.4.1 een vergoeding per bijgewoonde commissievergadering.

1.14

Presidium

Het presidium is het overleg van de raadsvoorzitter met de plaatsvervangend raadsvoorzitter en de fractievoorzitters; 1.

2. 3. 4. 5.

6. 7.

1.15

De raad heeft een presidium bestaande uit de fractievoorzitters en de plaatsvervangend raadsvoorzitter. De griffier is in elke vergadering van het presidium aanwezig en zorgt voor het secretariaat. De raadsvoorzitter is technisch voorzitter van het presidium, maar is geen lid van het presidium. Elke fractievoorzitter wijst een lid van de raad aan dat hem bij zijn afwezigheid in het presidium vervangt. Indien het noodzakelijk is dat het presidium stemt heeft elke fractievoorzitter één stem. De plaatsvervangend raadsvoorzitter heeft geen stem. Het presidium heeft tot taak het vaststellen van de (strategische) werkwijze van de raad inzake de organisatie, orde en het functioneren van de raad. Daarnaast heeft het presidium tot taak het bewaken van de mores van de raad. Het presidium kan de raad en/of de raadscommissies gevraagd en ongevraagd van advies voorzien. Bij verhindering wordt de raadsvoorzitter als technisch voorzitter vervangen door de plaatsvervangend voorzitter van de raad. Bij verhindering wordt de griffier vervangen door de een door de griffier aan te wijzen medewerker, in beginsel de plaatsvervangend griffier.

Nederlandse Vereniging voor Raadsleden

Vanuit de Griffie is een collectief abonnement op Nederlandse Vereniging voor Raadsleden afgesloten. Nederlandse Vereniging voor Raadsleden is dé Nederlandse Vereniging voor Raadsleden. De Vereniging stelt zich ten doel om raadsleden en gemeenteraden sterk en krachtig in positie te krijgen onder het motto de Raad Doet Er Toe. 13 Handreiking raadsleden Velsen maart 2022

De activiteiten, evenementen en informatie door en van Nederlandse Vereniging voor Raadsleden via nieuwsbrief, website, Twitter en Facebook zijn gericht op het zo goed mogelijk vervullen van de rol in de gemeenteraad. Daarnaast gaat het om een optimale vervulling van de rol in het lokaal- en regionaal politiek-bestuurlijke krachtenveld door individuele raadsleden.

Het lidmaatschap van Nederlandse Vereniging voor Raadsleden betekent dat u: • Als lid kunt deelnemen aan de Raadsacademie die Nederlandse Vereniging voor Raadsleden in uw regio verzorgt; • Als lid voordeel heeft van de inwerkprogramma's die Nederlandse Vereniging voor Raadsleden in samenwerking met de Vereniging van Griffiers maakt; • Als lid ervoor zorgt dat Nederlandse Vereniging voor Raadsleden namens en voor raadsleden de rol en positie van raadsleden en gemeenteraad in de lobby bij ministeries, parlement en VNG krachtig kan laten horen; • Als lid gebruik kunt maken van de deskundige (juridische) ondersteuning die Nederlandse Vereniging voor Raadsleden biedt wanneer u als raadslid te maken krijgt met vragen over de rechts- en rolpositie van raadsleden in uw gemeenteraad en in de verhouding tot de andere actoren in de lokale democratie; • Als lid ondersteuning krijgt van Nederlandse Vereniging voor Raadsleden op de werkgeversfunctie van de raad; • Als lid toegang heeft tot de gratis online competentiescan voor raadsleden. Met deze competentiescan kunt u inzicht krijgen in welke competenties van het raadslidmaatschap u beheerst en op welke u zich nog kunt verbeteren. Aan de uitkomst van de scan wordt een opleidingsaanbod gekoppeld waarmee u zich direct voor trainingen kunt inschrijven om die competenties te verbeteren.

• Als lid in principe gratis toegang heeft tot ons jaarcongres. Niet-leden betalen € 75,-. • Als lid deel kunt nemen aan regiobijeenkomsten die er regelmatig georganiseerd worden rondom specifieke thema's. • Als lid toegang heeft tot het speciale gesloten gedeelte van de website. Hier kunt u zoeken naar profielen van collega raadsleden uit andere gemeenten die lid zijn van Nederlandse Vereniging voor Raadsleden. • Als lid wekelijks de digitale nieuwsbrief ontvangt met een overzicht van de belangrijkste nieuwsfeiten voor raadsleden van de afgelopen week, het Raadslid van de Week en tips en adviezen om uw rol als raad en raadslid beter te kunnen vervullen.

1.16

Velsen in Cijfers

De website velsen.incijfers.nl is het Informatieplein voor Onderzoek & Statistiek van de gemeente Velsen De gemeente Velsen vormt het hart van de IJmond-regio. Door haar unieke ligging, prima infrastructuur en brede scala aan voorzieningen, heeft de gemeente haar inwoners en bedrijven veel te bieden. Velsen geldt dan ook als een veelzijdige gemeente, waar het uitstekend wonen, werken en recreëren is. Ten aanzien van al deze aspecten wordt regelmatig onderzoek uitgevoerd. De resultaten en rapportages hiervan kunt u vinden in onze onderzoeksbank. Ook worden met grote regelmaat cijfers en statistieken gepubliceerd over (de wijken en buurten van) de gemeente, al of niet in 14 Handreiking raadsleden Velsen maart 2022

vergelijking met andere gemeenten of Nederland totaal. Deze statistieken kunt u vinden onder Velsen in Cijfers. Kortom, u kunt heel veel informatie op deze website vinden over de gemeente Velsen.

15 Handreiking raadsleden Velsen maart 2022

2. Formele regelingen met betrekking tot activiteiten, werkwijze e.d. 2.1

Onverenigbare functies, verboden activiteiten, niet deelnemen stemming

In de Gemeentewet zijn de nodige bepalingen opgenomen met betrekking tot integriteit in brede zin, ook om te voorkomen dat de indruk kan ontstaan dat raadsleden niet onbevooroordeeld hun werk doen ofwel de schijn van belangenverstrengeling opwekken. Uitgangspunt is artikel 7 van de Gemeentewet: “de raad vertegenwoordigt de gehele bevolking van de gemeente”. Daarna noemt de Gemeentewet in artikel 12: 1. De leden van de raad maken openbaar welke andere functies dan het lidmaatschap van

de raad zij vervullen. 2. Openbaarmaking geschiedt door terinzagelegging van een opgave van de in het eerste lid bedoelde functies op het gemeentehuis. Dan staan er in artikel 13 een aantal functies, die niet te verenigen zijn met die van raadslid (incompatibiliteiten): a. Minister b. Staatssecretaris c. Lid van de Raad van State d. Lid van de Algemene Rekenkamer e. Nationale ombudsman f. Substituut-ombudsman g. Commissaris van de Koningin h. Gedeputeerde i. Secretaris van de provincie j. Griffier van de provincie k. Burgemeester l. Wethouder m. Lid van de rekenkamer n. Ombudsman of lid van de ombudscommissie o. Lid van een deelraad p. Lid van het dagelijks bestuur van een deelgemeente q. Ambtenaar, door of vanwege het gemeentebestuur aangesteld of daaraan ondergeschikt. Weinig verrassingen, een combinatie van deze functies met die van raadslid zal zodanige knelpunten of de schijn van belangenverstrengeling opleveren dat duidelijk is dat deze ongewenst zijn. Een uitzondering op lid l. is gemaakt voor wethouders die na verkiezingen als raadslid gekozen worden. Zij mogen zowel wethouder als raadslid zijn totdat de ‘nieuwe’ wethouders benoemd zijn. Ambtenaren die werkzaam zijn voor een school voor openbaar onderwijs vormen eveneens een uitzondering, zij mogen raadslid zijn in de gemeente waar ze werken.

In de derde plaats is van belang artikel 15 met betrekking tot de verboden activiteiten. Een raadslid mag niet: a. Als advocaat of adviseur optreden in procedures tegen de gemeente of ten behoeve van de gemeente; b. Als gemachtigde optreden in geschillen tegen de gemeente of ten behoeve van de gemeente 16 Handreiking raadsleden Velsen maart 2022

c. Als vertegenwoordiger of adviseur optreden bij het aangaan van 1. Overeenkomsten als vermeld onder d 2. Overeenkomsten tot leveren van onroerende zaken aan de Gemeente d. Rechtstreeks of middellijk (via tussenpersoon) een overeenkomst aangaan betreffende: 1. Het aannemen van werk ten behoeve van de Gemeente 2. Het verrichten van werkzaamheden voor de gemeente tegen beloning maar niet in dienstbetrekking 3. Het leveren van roerende zaken anders dan om niet (gratis) aan de Gemeente 4. Het verhuren van roerende zaken aan de Gemeente 5. Het verwerven van betwiste vorderingen ten laste van de gemeente 6. Het onderhands verwerven van onroerende zaken of beperkte rechten van de gemeente 7. Het onderhands huren of pachten van de gemeente. Van de bepalingen in lid d. kunnen gedeputeerde staten ontheffing verlenen.

2.2 Vertrouwelijk en geheim In het spraakgebruik bestaat weinig verschil tussen vertrouwelijk en geheim; meestal worden deze termen door elkaar gebruikt. Daar is op zich niets op tegen, maar wanneer het gaat om de vraag of het verspreiden van informatie strafbaar is, dan is het onderscheid cruciaal.

Vertrouwelijk is een fatsoensnorm, geheim een juridisch begrip. Dat wil zeggen dat alleen stukken waaromtrent geheimhouding is opgelegd ‘echt’ geheim zijn. Dat neemt niet weg dat in de Gedragscode is in aanvulling op de bepalingen in de Gemeentewet, vastgelegd dat ook met vertrouwelijke informatie zorgvuldig wordt omgegaan. Een recente uitspraak van de Hoge Raad bepaalt dat raadsleden ook strafbaar zijn als ze informatie openbaar maken waarvan ze horen te weten dat die vertrouwelijk hoort te blijven.

2.3 Schending geheimhouding, hoe zit het met de immuniteit van raadsleden Naar aanleiding van publicaties in o.a. Binnenlands Bestuur is gesuggereerd dat de geheimhoudingsplicht niet geldt voor raadsleden. Dat is een onjuiste opvatting. Hieronder een overzicht van de geldende bepalingen en hun werking. Ten aanzien van de geheimhouding: Wettelijke regelingen: De wettelijke verplichting tot geheimhouding (die wordt opgelegd op grond van artikel 25 Gemeentewet) is onverkort van toepassing op raadsleden en geldt totdat de geheimhouding is opgeheven, dan wel niet wordt bekrachtigd door de raad. De algemene wet bestuursrecht (zie artikel 2:5 Awb) geeft een veel bredere algemene wettelijke verplichting om vertrouwelijk om te gaan met informatie waarvan je weet of behoort te weten dat die vertrouwelijk is.

17 Handreiking raadsleden Velsen maart 2022

Gedragscode: De gedragscode voor de raadsleden – door de raad zelf vastgesteld en bindend voor raadsen steunfractieleden – kent een heldere verplichting om zowel geheime als vertrouwelijke informatie niet te verspreiden (zie artikel 5 van deze code). Conclusie is dat raadsleden niet alleen wettelijk verplicht zijn tot geheimhouding, maar in aanvulling daarop zichzelf de verplichting hebben opgelegd om geen vertrouwelijke en geheime informatie naar buiten te brengen.

Ontwikkeling Overigens heeft de Hoge Raad bevestigt (februari 2014) dat documenten vertrouwelijk kunnen zijn zonder dat er expliciet ‘vertrouwelijk’ of ‘geheim’ op staat. Raadsleden moeten uit de aard van informatie zelf afleiden of zij het naar buiten mogen brengen of niet. Die uitspraak van het gerechtshof in ’s-Hertogenbosch is daarmee zonder verdere inhoudelijke behandeling door de Hoge Raad bevestigd. Een gemeenteraadslid werd veroordeeld voor het openbaar maken van teksten over dreigende verliezen bij grondexploitaties waaromtrent geen geheimhouding was opgelegd. Hoewel de rechter niet twijfelde aan de integriteit en de goede bedoelingen had het raadslid met zijn jarenlange ervaring als raadslid en als voorzitter van diverse gemeentelijke rekenkamers moeten weten dat de inhoud geheim had moeten blijven. Het argument dat het Wetboek van Strafrecht, waarin openbaarmaking van ‘geheimen waarvan men weet of redelijkerwijs moet vermoeden dat men die moet bewaren’ strafbaar is gesteld, niet geldt voor gemeenteraadsleden omdat hun geheimhoudingsplicht al uitputtend geregeld zou zijn in de Gemeentewet werd door het gerechtshof en de Hoge Raad verworpen. Die redenering gaat volgens de rechter niet op: het Wetboek van Strafrecht betreft ook gemeenteraadsleden.

Ten aanzien van de immuniteit: Artikel 22 van de Gemeentewet bepaalt dat raadsleden en andere personen die deelnemen aan de beraadslaging niet vervolgd kunnen worden voor hetgeen ze in de vergaderingen van de raad zeggen. Dit artikel is bedoeld om de onafhankelijkheid van volksvertegenwoordigers te garanderen; zij moeten zonder angst voor juridische interventies of andersoortige dwang hun mening naar voren kunnen brengen. Het is uiteraard niet bedoeld om raadsleden de mogelijkheid te bieden onder de plicht tot geheimhouding uit te komen, maar het heeft wel die consequentie. Ten aanzien van de relatie tussen deze regelingen: De immuniteit of vrijwaring van rechtsvervolging is een heel belangrijke beschermende maatregel voor raadsleden en andere volksvertegenwoordigers; het is een ingrijpende uitzondering op de voor iedereen geldende regels met betrekking tot aansprakelijkheid voor wat je zegt. Deze immuniteit geldt voor alles wat in een raads- of commissievergadering naar voren wordt gebracht, en geldt niet alleen voor de raadsleden, maar ook voor andere personen als collegeleden, steunfractieleden en ambtenaren, althans voor zover ze deelnemen aan de beraadslaging. 18 Handreiking raadsleden Velsen maart 2022

Omdat het een uitzonderlijke en ingrijpende maatregel is moet deze immuniteit ook alleen ingeroepen worden als er een groot belang tegenover staat. Het enkele gegeven dat een raadslid niet in rechte aangesproken kan worden is vanzelfsprekend geen aanleiding om met een beroep op deze immuniteit geheime informatie in een vergadering aan de orde te stellen. Het is de verantwoordelijkheid van ieder raadslid om persoonlijk na te gaan onder welke omstandigheden en voor welk belang het noodzakelijk is in een vergadering dingen naar voren te brengen die zonder de bescherming van artikel 22 Gemeentewet als onjuist, onfatsoenlijk, kwetsend of als strafrechtelijk vervolgbaar gekwalificeerd zouden worden. Dat hoeft helemaal niet te gaan om informatie waaromtrent geheimhouding is opgelegd. De opmerking in Binnenlands Bestuur dat volksvertegenwoordigers opgelegde geheimhouding makkelijk kunnen omzeilen geeft dan ook een heel verkeerd beeld: alsof raadsleden er op uit zouden zijn om zoveel mogelijk geheime informatie op straat te gooien. Oplegging van geheimhouding hoort alleen te gebeuren als openbaarmaking onevenredig nadelige gevolgen zou hebben en die afweging kan door de raad getoetst worden bij het opleggen of bekrachtigen van geheimhouding. Bij dit alles moeten ook zaken betrokken worden als een goede proces- en vergaderorde waar individuele raadsleden zich niet aan moeten onttrekken.

In de tegenwoordige tijd zal het dan ook slechts bij hoge uitzondering nodig zijn om een beroep te doen op artikel 22 Gemeentewet. Samenvatting: De conclusie dat geheimhouding voor raadsleden niet geldt is zoals gezegd onjuist: in beginsel hebben raadsleden een verplichting tot geheimhouding als deze opgelegd is. Alleen als een raadslid ervan overtuigd is dat er zodanige belangen in het spel zijn dat hij zich hieraan niet kan houden, kan hij voor deze schending van een wettelijke verplichting in het algemeen niet vervolgd worden, tenminste als deze plaatsvindt tijdens een vergadering van de raad. De mogelijkheid om ordemaatregelen te nemen, tot zelfs ontzeggen van de toegang tot de vergaderingen voor drie maanden, blijft wel bestaan. Het ‘lekken’ van geheime – en sinds de uitspraak van de Hoge Raad ook vertrouwelijke – informatie buiten raadsvergaderingen is ook voor raadsleden strafbaar. Voor de volledigheid: het bovenstaande geldt in beginsel ook voor steunfractieleden. De geheimhoudingsbepalingen en artikel 5 van de gedragscode zijn zonder meer van toepassing, de immuniteit alleen voor zover een steunfractielid aan de beraadslaging in een vergadering deelneemt. Deze geldt niet voor steunfractieleden die als toehoorder bij een vergadering aanwezig zijn.

2.4 Gedragscode voor raadsleden In aanvulling op de geldende wettelijke regelingen heeft de raad zoals voorgeschreven in de Gemeentewet, voor zichzelf een gedragscode opgesteld over onderwerpen als: • Belangenverstrengeling • Omgaan met (vertrouwelijke) informatie • Nevenfuncties 19 Handreiking raadsleden Velsen maart 2022

• • • •

Aannemen van geschenken Declaraties (Buitenlandse) Reizen En meningsuitingen.

De gedragscode bevat geen directe sancties, maar wel de mogelijkheid voor de raad om bij schending ervan een raadslid tot de orde te roepen. In eerste instantie beoordeelt het presidium de gedragingen van leden van de raad, eventueel bijgestaan door een adviescommissie. Indien het presidium meent dat een sanctie moet worden opgelegd doet het daartoe een voorstel aan de raad die daarover een besluit neemt. De Gemeentewet verplicht de gemeenteraad om voor zichzelf en voor de bestuurders een gedragscode vast te stellen. Aanvullend op de wettelijke regels die gelden voor politieke ambtsdragers, bevat de gedragscode een aantal materiële normen waaraan de politieke ambtsdragers zich committeren. De burgemeester krijgt de wettelijke taak om de bestuurlijke integriteit van zijn of haar gemeente te bevorderen. Hiermee is de verantwoordelijkheid voor de portefeuille ‘integriteit’ duidelijk belegd. De wettelijke bepalingen bieden de ruimte om naar gelang de situatie handelend op te treden, waarbij niet alleen gedacht moet worden aan het optreden bij incidenten.

2.5 Samenvattend: Integriteit: houding, handelen en doen Als raadslid behartig je het belang van de inwoners van Velsen. Je doet dit ‘zonder last of ruggespraak’, dat wil zeggen dat je alle voors en tegens van voorstellen eerlijk afweegt, zonder daarbij iets of iemand specifiek te bevoordelen of te benadelen. Bij de installatie heb je (onder ede) verklaard en beloofd dat je om dit werk te doen niets hebt aangenomen van anderen en niets zult aannemen. Integer handelen lijkt logisch, maar is niet altijd even duidelijk en gemakkelijk. Het gaat erom dat je je onthoudt van al hetgeen het aanzien van het raadslidmaatschap en het aanzien van de raad als geheel schaadt. Het gaat om vertrouwenwekkend opereren. Er is al aangegeven dat de Gemeentewet een aantal regelingen bevat die bedoeld zijn om richting te geven aan een transparante taakopvatting bij raadsleden. 1. 2. 3. 4. 5. 6.

In de eerste plaats is er de verplichting om functie(s) en nevenfuncties te publiceren. Dan zijn er onverenigbare betrekkingen opgenomen in artikel 13. Deze betrekkingen kunnen niet gecombineerd worden met het raadslidmaatschap omdat anders belangenverstrengeling kan plaatsvinden. Ook zijn er in artikel 15 activiteiten opgenomen die een raadslid niet mag ondernemen; voor sommige kan ontheffing worden verkregen van Gedeputeerde Staten. Artikel 28 bepaalt in het algemeen dat een raadslid niet meestemt over een aangelegenheid waar hij persoonlijk of als vertegenwoordiger bij is betrokken. Als sluitstuk in de Gemeentewet (artikel 15 lid 3) is voorgeschreven dat de raad voor zichzelf een gedragscode vaststelt. Ook de Algemene wet bestuursrecht geeft in artikel 2:4 een voorschrift ten aanzien van de integriteit van raadsleden; zij moeten zonder vooringenomenheid besluiten nemen en ook elkaar aanspreken als daar inbreuk op wordt gemaakt of dreigt te worden gemaakt. 20 Handreiking raadsleden Velsen maart 2022

Niet alleen een verplichting om zelf goed op te letten, maar ook om de collega’s te behoeden voor misstappen. Iedere gemeente kan zelf de inhoud van de gedragscode bepalen. In de Velsense code worden het gedrag en de risico’s benoemd die de integriteit van een raadslid en van de raad schade kunnen berokkenen. Het gaat om: belangenverstrengeling, nevenfuncties, omgaan met informatie, aannemen van geschenken, gebruik van gemeentelijke voorzieningen, uitgaven en declaraties, reizen (buitenland) en meningsuitingen. Belangrijk onderdeel van integriteit is ook de preventie: ervoor te zorgen dat integriteit en integriteitsbewustzijn in de bestuurlijke gremia een plek krijgen en daarbij afspraken te maken over een regelmatige bespreking van het thema integriteit, zowel in de volksvertegenwoordiging als met het bestuur.

De burgemeester hoeft hier niet alleen voor te staan. Een daartoe aangewezen contactpersoon of vertrouwenspersoon (bijvoorbeeld de griffier ) kan hier in relatie tot de gemeenteraad eveneens een belangrijke rol in spelen. Goed denkbaar is ook dat de gemeenteraad met de burgemeester nadere afspraken maakt over de werkwijze die wordt gevolgd ingeval zich een incident of een vermoeden van een integriteitsschending voordoet. Dat geeft houvast en rust op het moment dat er gehandeld dient te worden.

21 Handreiking raadsleden Velsen maart 2022

3.

Raadsplein - het podium van een raadslid

3.1 De vergaderingen De gemeenteraad van Velsen vergadert sinds 2006 in het zogeheten Raadsplein. In principe zijn de vergaderingen altijd op donderdagavond. Gestart wordt met de sessies. Er zijn voor de pauze meestal drie parallelle sessies (in de Raadzaal, de Schoonenbergzaal en de Rooswijkzaal) van 19.30-21.00 uur, dan is er een pauze van een halfuur en vervolgens zijn er weer drie parallelle sessies van 21.30 – 23.00 uur. Twee weken later is er een raadsvergadering. Gemiddeld een week voorafgaand aan de sessies komen de fracties bij elkaar om de vergaderingen voor te bereiden (de meeste fracties vergaderen op donderdag). De vergaderingen zijn altijd openbaar, tenzij de agendacommissie besluit de vergadering achter gesloten deuren te houden. Dit komt eigenlijk alleen voor als er belangen van de gemeente aan de orde zijn die door de openbaarheid onevenredig kunnen worden geschaad of als het over privé personen gaat. De agenda en de stukken voor de sessies en de raadsvergadering worden in het raadsinformatiesysteem (RIS) (ons digitale vergadersysteem) gepubliceerd in de map aanbieden aan gemeenteraad. Sinds de coronacrisis wordt er ook gewerkt met digitale vergaderingen. De digitale vergaderingen houden hetzelfde schema aan als de fysieke vergaderingen (donderdagavond en de tijden zijn hetzelfde). De vergaderingen vinden plaats via zoom.

Wanneer er sprake is van een digitale vergadering wordt er een zoomlink geplaatst in RIS.

3.1.2 Het Reglement van Orde De raad heeft een Reglement van Orde (RvO) vastgesteld waarin wordt beschreven op welke wijze vergaderingen plaatsvinden en hoe er omgegaan wordt met de verschillende instrumenten die een raadslid tot zijn beschikking heeft. De voorzitters van de sessies en de voorzitter van de raad hebben de opdracht te zorgen voor de naleving van het reglement. De griffier en de commissiegriffiers ondersteunen waar nodig bij de uitleg en toepassing van het RvO. In dit reglement zijn bijvoorbeeld de totstandkoming van de agenda, de vergaderafspraken, de instrumenten voor raadsleden en voorschriften met betrekking tot telefoongebruik, maken van opnames e.d. opgenomen. Belangrijk uitgangspunt is dat de raad zijn eigen agenda en werkwijze bepaalt, dus in voorkomende situaties ook kan afwijken van het RvO. De raad moet daarbij opgevat worden als ‘de gemeenteraad als geheel, in vergadering bijeen’ , dus tijdens sessies kunnen de raadsleden alleen afwijken van de procedures en de agenda als alle deelnemers daarmee instemmen.