1. MRA_Verstedelijkingsconcept EINDVERSIE
Tekst van het document
METROPOOLREGIO AMSTERDAM
VERSTEDELIJKINGSCONCEPT 2050 METROPOOL VAN GROTE KLASSE MET MENSELIJKE MAAT
3 november 2021 Een gezamenlijke koers voor de ontwikkeling van de Metropoolregio Amsterdam
t
Het wat en hoe van het Verstedelijkingsconcept MRA Het Rijk en de Metropoolregio Amsterdam (MRA) willen
Totstandkoming
gezamenlijk afspraken maken over de ontwikkeling van de
Het Verstedelijkingsconcept is tot stand gekomen in
MRA op middellange en lange termijn. Daartoe werken zij
een gezamenlijk productieproces van Rijk en regio.
samen aan een integrale verstedelijkingsstrategie voor de
Het vertrekpunt voor het Verstedelijkingsconcept is
MRA.
bestaand beleid op nationaal niveau, op provinciaal niveau en op gemeentelijk niveau, waaronder de
Het Verstedelijkingsconcept, inclusief fasering op
Nationale Omgevingsvisie, de omgevingsvisies die voor
hoofdlijnen, vormt de inhoudelijke basis voor deze
provincies en gemeenten zijn gemaakt en het nationale
Verstedelijkingsstrategie. De verdere uitwerking
Deltaprogramma. Ook zijn de afspraken die Rijk en
van de fasering en investeringsstrategie geven
regio in het recente verleden hebben gemaakt erin
richting aan de uitvoering van dit concept. De
verwerkt, waaronder de afspraken over de meerkernige
Verstedelijkingsstrategie wordt gecomplementeerd
ontwikkeling tot 2030, gemaakt bij BO-MIRT 2020 en BO
met het Verstedelijkingsakkoord waarin de uiteindelijke
Leefomgeving 2020.
wederkerig bindende afspraken tussen Rijk en regio voor de komende jaren gestalte zullen krijgen.
Op actuele maatschappelijke opgaven die met het bestaande beleid nog onvoldoende werden geadresseerd
De Verstedelijkingsstrategie van de MRA is de
heeft aanvullend onderzoek plaatsgevonden.
gebiedsgerichte uitwerking van de Nationale
Dat is onder meer het geval op het punt van het
afbeelding 1
Omgevingsvisie (NOVI). De Verstedelijkingsstrategie
sociaal-maatschappelijke handelingsperspectief
Proces Verstedelijkingsstrategie
wordt opgenomen in de Omgevingsagenda
(kansengelijkheid, woonwerkbalans en gezondheid), het
Noordwest Nederland en vormt daarmee het
economisch ontwikkelperspectief, de ontwikkeling en
gezamenlijke beleidskader en de uitvoeringsagenda
verduurzaming van het Noordzeekanaalgebied en de
voor de samenwerking tussen Rijk en regio. Dit
ontwikkeling van het energiesysteem op lange termijn.
Verstedelijkingsconcept (inclusief de fasering op hoofdlijnen) vormt de inhoudelijke basis voor de
Daarnaast heeft afstemming plaatsgevonden met
Verstedelijkingsstrategie van de MRA en voor lokaal en
relevante beleidsprogramma’s die parallel in ontwikkeling
regionaal op te stellen beleid.
zijn, zoals het Rijk-regioprogramma Samen Bouwen aan Bereikbaarheid (SBaB) en programma’s voor specifieke
De Verstedelijkingsstrategie biedt zodoende
gebieden zoals het Handelingsperspectief Oostflank
een gezamenlijke koers, en tegelijk is het een
en het NOVI-gebied Noordzeekanaalgebied. Het
uitvoeringsinstrument.
Verstedelijkingsconcept brengt samenhang en focus aan in al deze onderdelen.
2
t
Bestuurlijk proces De definitieve Verstedelijkingsstrategie wordt – afhankelijk van de voortgang van de huidige kabinetsformatie – ter vaststelling aangeboden aan het Bestuurlijk Overleg Leefomgeving voorjaar 2022, met daaraan gekoppeld het Verstedelijkingsakkoord, een set aan afspraken tussen Rijk en regio. Voorafgaand hieraan worden raden en Staten verzocht de inhoudelijke koers voor de Verstedelijkingsstrategie – het Verstedelijkingsconcept – te onderschrijven en daarmee de intentie uit te spreken deze gezamenlijke koers voor de regio te vertalen in de toekomstige eigen beleidsinstrumenten. Aan de voorliggende versie van het Verstedelijkingsconcept gingen twee versies vooraf. Elke versie is besproken door de Stuurgroep van Rijk en regio, die telkens werd voorafgegaan door bestuurlijk overleg van MRA Platform Ruimte ten behoeve van afstemming binnen de MRA. Raads- en Statenleden hebben in april 2021 de mogelijkheid gehad geïnformeerd te raken over versie 1 en aandachtspunten mee te geven. In het voorjaar van 2021 hebben raden en Staten gelegenheid gekregen om hun wensen en opvattingen mee te geven, op grond van de tweede conceptversie van het Verstedelijkingsconcept. Ook Rijkspartners kregen gelegenheid om te reageren. De resultaten daarvan zijn in de voorliggende versie van het Verstedelijkingsconcept verwerkt.
3
Samenvatting De samenvatting is een zeer verkorte weergave van
Gemeenteraden, provinciale staten, de vervoerregio,
we moeten maken, bij elkaar. Van hoe we duurzaam
het Verstedelijkingsconcept. De tekst van het totale
waterschappen hebben een reactie gegeven op een
willen leven, wonen, werken en ons verplaatsen tot hoe
Verstedelijkingsconcept is leidend.
vorige versie van het Verstedelijkingsconcept. Hun
we omgaan met landschap, energie, water, natuur en
wensen en opvattingen zijn in deze versie verwerkt. De
circulaire economie. De Verstedelijkingsstrategie draait
Wat en hoe van de Verstedelijkingsstrategie
stuurgroep Verstedelijkingsstrategie heeft op 3 november
daarmee niet om het bouwen van huizen, maar om het
De Verstedelijkingsstrategie van de Metropoolregio
2021 ingestemd met het Verstedelijkingsconcept
bouwen van complete steden en samenlevingen. De
Amsterdam (MRA) is de uitwerking van de Nationale
inclusief fasering . Raden en staten worden na de
strategie laat zien waar we samen naartoe willen: naar
Omgevingsvisie (NOVI) voor dit gebied en wordt
stuurgroep verzocht om het Verstedelijkingsconcept
een evenwichtige metropoolregio met een gezonde en
opgenomen in de Omgevingsagenda Noordwest
te onderschrijven en de intentie uit te spreken deze te
veilige leefomgeving. Aantrekkelijk en internationaal
Nederland. De Omgevingsagenda vormt het
vertalen naar het eigen beleid. De uiteindelijke afspraken
georiënteerd. Van grote klasse, en met een menselijke
gezamenlijke beleidskader en de uitvoeringsagenda voor
leggen we vast in een Verstedelijkingsakkoord, dat in het
maat.
de samenwerking tussen Rijk en regio
Bestuurlijk Overleg Leefomgeving 2022 tussen Rijk en regio wordt vastgesteld.
Dat wil niet zeggen dat we alles al precies weten. Het
Dit Verstedelijkingsconcept (inclusief de fasering
Verstedelijkingsconcept bevat nog onbeantwoorde
op hoofdlijnen) vormt de inhoudelijke basis voor de
vragen en onzekerheden zoals de effecten van
Verstedelijkingsstrategie van de MRA en voor lokaal en
1. Inleiding
regionaal op te stellen beleid. Het Verstedelijkingsconcept
De komende jaren staat de Metropoolregio Amsterdam
ontwikkelingen en de lange termijneffecten van de
is door Rijk en regio samen opgesteld. De
voor grote opgaven. Als Rijk en regio moeten we veel
COVID-pandemie. Zeker is dat we keuzes moeten
Verstedelijkingsstrategie wordt gecomplementeerd
woningen bouwen en tegelijkertijd de overgang maken
maken, want niet alles kan overal en tegelijk. We moeten
met het Verstedelijkingsakkoord waarin de uiteindelijke
naar duurzame energie en warmte. We moeten ons
die keuzes in samenhang met het MRA-schaalniveau
wederkerig bindende afspraken tussen Rijk en regio voor
aanpassen aan verandering van het klimaat en zorgen
uitwerken. Zeker is ook dat we moeten investeren.
de komende jaren gestalte zullen krijgen.
voor een sterke economie in een gezond leefklimaat
Maar ook dat kan niet allemaal overal tegelijk. De
voor mens plant en dier. En dat terwijl de tijd dringt, de
Verstedelijkingsstrategie bestaat daarom uit drie
Het vertrekpunt van het Verstedelijkingsconcept
ruimte schaars is en niet alle wensen naadloos op elkaar
onderdelen: een Verstedelijkingsconcept inclusief een
is bestaand beleid op nationaal, provinciaal en
aansluiten.
fasering in de tijd, een investeringsstrategie en een
klimaatverandering, de impact van technologische
Verstedelijkingsakkoord, waarmee Rijk en regio voor de
gemeentelijk niveau. Daarnaast is het concept gemaakt in samenhang met (beleids)programma’s
Alleen als we het samen doen en de opgaven
komende jaren afspraken maken over hun inzet voor de
die tegelijkertijd in ontwikkeling zijn en die de
samenhangend aanpakken, zal het ons lukken om deze
ontwikkeling van de MRA.
leefomgeving raken. Bovendien hebben we op een
vraagstukken het hoofd te bieden. Daarom zetten het Rijk
aantal onderdelen aanvullend onderzoek gedaan. Het
en de MRA) met de Verstedelijkingsstrategie gezamenlijk
Verstedelijkingsconcept brengt in dit alles samenhang en
een koers uit voor de middellange (2030) en de lange
focus aan.
(2050) termijn. In de strategie komen alle keuzes die
4
Verstedelijkingsconcept 2050
N N
schaal 1:100.000
schaal 1:100.000 0 5.000 0
10.000
5.000
15.000
20.000
10.000
15.000
20.000
2. De groei en transitie in de metropoolregio Amsterdam: ambities
3. Verstedelijkingsconcept: metropool van grote klasse met menselijke maat
•
onderstaande 10 ambities bereiken.
3.1 Meerkernige ontwikkeling met menselijke maat
Met name de ontwikkeling van centrumgebieden buiten
•
De hele metropoolregio profiteert van de groei.
Via een meerkernige ontwikkeling geven we invulling aan
Amsterdam (de stadsharten en regionale centra zoals
•
Er zijn genoeg woon- en werkmilieus van goede
onze ambities van evenwichtige groei.
Beverwijk en Amstelveen) is van belang bij de ambitie om
Behoud van voldoende (milieu)ruimte voor bedrijventerreinen in het Noordzeekanaalgebied.
Met het Verstedelijkingsconcept willen Rijk en regio de
economische groei evenwichtig over de regio te verdelen
kwaliteit. We versterken diversiteit en verbondenheid in de
Ontwikkeling van woon- en werklocaties
en de woon-werkbalans in de afzonderlijke gebieden te
economie.
Het Rijk en de regio hebben afgesproken tot 2030
verbeteren. We verwachten dat we van zo’n 10% van de
We brengen wonen en werken meer met elkaar in
175.000 woningen te bouwen. Omdat de vraag naar
banengroei in de nabijheid van OV knooppunten tot 2030
balans.
woningen zo groot is, kijken we of we de bouwproductie
kunnen beïnvloeden waar deze landt, in aanvulling op de
•
De MRA wordt beter bereikbaar en bereisbaar.
tot 2030 kunnen verhogen tot 220.000 woningen. Voor
banengroei die al uit de deelregio zelf voortkomt.
•
De regio biedt een gezonde leefomgeving.
het bouwen van complete steden en hun economische
•
We stoten minder broeikasgassen uit.
ontwikkeling is het van belang dat we voldoende ruimte
Divers woningaanbod in de hele regio
•
We versterken de kracht van ons gevarieerde
hebben voor de bedrijven, waaronder te verplaatsen
Door de stijgende koop- en huurprijzen wordt de
landschap.
industrie uit de transformatiegebieden, en dat deze
woningmarkt in grote delen van de MRA voor lagere
We richten de regio zo in dat die bestand is tegen de
bereisbaar zijn voor de werknemers. Met het oog hierop
en middeninkomens steeds minder betaalbaar en
gevolgen van klimaatverandering.
ontwikkelen we een regionale bedrijventerreinenstrategie.
toegankelijk. Om de MRA op de gewenste manier sociaal
We vergroten de biodiversiteit.
Willen nieuwe woon- en werkmilieus daadwerkelijk
en economisch te ontwikkelen, moeten we zorgen voor
bijdragen aan een gezonde, veilige en aantrekkelijke
een divers woningaanbod dat overal in de regio qua prijs,
leefomgeving, dan zullen deze aan een aantal
grootte, type en woonmilieu aansluit bij de behoeften.
• •
• •
voorwaarden moeten voldoen op het gebied van bereikbaarheid, klimaatadaptie, biodiversiteit, water en
Ruimtelijk-economische strategie
energie.
De meerkernige ontwikkeling vraagt een ruimtelijk-
De volgende ontwikkel- en stedelijke
economische strategie om de economische profielen
vernieuwingslocaties hebben prioriteit voor Rijk-regio-
van de deelregio’s te versterken en daarmee de
samenwerking:
werkgelegenheid evenwichtiger over de MRA te
•
Knooppunten in en om Amsterdam.
verdelen. Deze strategie spitst zich toe op het uitbreiden
•
Stadsharten Almere, Haarlem, Hilversum, Hoofddorp,
van het economisch kerngebied, het versterken van
Lelystad, Purmerend en Zaanstad.
gespecialiseerde clusters en het vergroten van de
Mogelijke versnelling op grote ontwikkellocaties
voordelen van sociale en economische diversiteit. Het
in Almere Pampus, Westflank Haarlemmermeer
economisch kerngebied wordt uitgebreid naar de
en Hoofddorp, Zaanstad Achtersluispolder en
stadsdeelcentra Noord, Nieuw-West en Zuidoost van
Amsterdam (Zuidoost en Havenstad)
Amsterdam en naar Zaanstad. In Hoofddorp bevorderen
Grote stedelijke vernieuwingsgebieden in
we economische diversiteit. Almere en Haarlem
Amsterdam, Lelystad en Zaanstad.
worden volwaardige stedelijke centra in samenhang
•
•
6
met het kerngebied. In Hilversum ligt de nadruk op het
Leefkwaliteit Schiphol in relatie tot verstedelijking in
verbetering nodig blijven. Ook goede landbouwgronden
opschalen van de krachtige en veelbelovende sectoren.
de MRA
blijven nodig, daarom moet bij afwegingen over
Een corridorontwikkeling kan de ontwikkeling van deze
In een groot deel van de MRA, in het bijzonder in de
ruimteclaims het behoud daarvan altijd meewegen.
centra versterken. Goede verbondenheid met andere
regio Amstelland-Meerlanden, beïnvloedt Schiphol de
delen van de metropool is daarvoor een belangrijke
verstedelijkingsmogelijkheden voor de meerkernige
Landschappelijke versterking
randvoorwaarde. In de ontwikkeling van Amstelveen,
ontwikkeling in een gezonde, veilige en aantrekkelijke
Onze landschappen dragen bij aan gezondheid, recreatie,
Beverwijk, Lelystad en Purmerend ligt functiemenging en
leefomgeving. Schiphol is een economische motor, maar
verduurzaming en klimaatadaptatie. Daarom willen we de
diversificatie van de bestaande economische structuur
de luchtvaart beïnvloedt ook de leefkwaliteit en draagt bij
landschappen versterken en zorgen dat ze voor iedereen
voor de hand.
aan de relatief ongezonde leefomgeving in nabijgelegen
bereikbaar en toegankelijk zijn.
gemeenten. De luchthaven legt daarnaast een claim op Grotere kansengelijkheid
de ruimte en beïnvloedt de ontwikkelingsmogelijkheden
Groene zones: landschappelijke verbindingen
We willen dat de inwoners in onze regio gelijke kansen
waaronder de mogelijkheden om het areaal verrommeld
De landschappen in de MRA zijn niet alleen divers,
krijgen, onafhankelijk van waar ze wonen. Waar mogelijk
glas te transformeren. De regio heeft grote opgaven
maar hebben ook een aaneengesloten karakter.
dragen we daar met de Verstedelijkingsstrategie aan bij,
op het gebied van woningbouw, economie, mobiliteit,
Menging van functies is hier een uitgangspunt, zodat
bijvoorbeeld door maatregelen die segregatie tegengaan
klimaat, energietransitie en groen. Dat vraagt om een
de landschappelijke verbindingen - ‘groene zones’-
en nabijheid van werk en voorzieningen bevorderen. Het
integrale belangenafweging, met als uitgangspunt
aan verschillende ambities kunnen bijdragen. Veel
vergt voortdurende en per gebiedsdeel verschillende
het principe van wederkerigheid tussen ‘de lucht’
verbindingen - ook ecologische - moeten worden
interventies op de woningmarkt om ook lage en
en ‘de grond’: de luchtvaart houdt rekening met het
verbeterd om goed te functioneren.
middeninkomens blijvend te binden aan alle deelregio’s
ruimtegebruik op de grond en vice versa. Landschaps- en natuurinclusieve verstedelijking
van de MRA. 3.2 Groenblauw netwerk in en om de stad
Bij de aanleg van bijvoorbeeld wegen, woonwijken
Stedelijke vernieuwing en beheer
Het gevarieerde en samenhangende landschap is een
en bedrijventerreinen zorgen we dat die meehelpen
Ons doel is dat zittende bewoners per saldo baat
unieke, onderscheidende kwaliteit van de metropoolregio.
om het landschap te versterken, in plaats van dat ze
hebben bij de bouwopgave en verdichting. Tot 2030
Uitgangspunt bij de ontwikkeling van het groenblauwe
het landschap aantasten. Daarom werken we met een
wordt een deel van de nieuwe woningen gebouwd in
netwerk is dat functionele ingrepen in het landschap
‘landschapsinclusieve ontwikkeling’.
stedelijke vernieuwingsgebieden, als onderdeel van
ook de beleving vergroten en dat ingrepen die de
een samenhangende, gebiedsgerichte aanpak die de
landschappelijke beleving moeten vergroten, ook andere
Uitbouwen van een MRA-dekkende recreatieve
leefbaarheid en de sociaaleconomische positie van de
doelen dienen. We werken dat uit via onderstaande lijnen.
structuur We willen door de hele MRA een recreatieve structuur
huidige bewoners versterkt. In voormalige groeikernen (Lelystad, Almere, Purmerend en Haarlemmermeer)
Landschappen met bijzondere waarden:
ontwikkelen die het mogelijk maakt het landschap te
zijn nieuwe vormen van beheer nodig om specifieke
kwaliteitsimpuls
‘beleven’, van voordeur tot buitengebied. We werken
problemen in de wijken vroegtijdig te signaleren en aan te
Een aantal gebieden binnen de MRA met bijzondere
daartoe aan een schaalsprong via versterking en
pakken.
natuur-, erfgoed- of recreatiewaarden, vraagt om
doorontwikkeling van de bestaande recreatieve structuur,
een kwaliteitsimpuls. Zo zijn de komende jaren veel
rekening houdend met groei van de bevolking en van de
inspanningen nodig om het Natuurnetwerk Nederland -
recreatiebehoefte.
inclusief Natura 2000 - af te ronden, waarna beheer en
7
3.3 Systemen voor de toekomst
Mobiliteit
De meerkernige ontwikkeling van wonen, werken en
Er is een mobiliteitstransitie nodig om de MRA
en verdelen over het netwerk. Afhankelijk
voorzieningen en de ontwikkeling van het groenblauw
bereikbaar en de steden leefbaar te houden. Met
van het resultaat van maatregelen voor
netwerk in en om de stad vindt plaats in wisselwerking met
een samenhangende aanpak van de verstedelijking
verkeersvermindering, zijn grootschaligere
de systemen van mobiliteit, ecologie, water en energie.
en het mobiliteitssysteem dragen we niet alleen bij aan bereikbaarheid en leefkwaliteit, maar ook bij
•
Het autoverkeer op de ringwegen blijven sturen
investeringen in het wegennet nodig. •
Voor regionale en stedelijke bereikbaarheid: ringen
Water
aan duurzaamheid, gezondheid en inclusiviteit. Een
van regionale hubs langs de corridors richting
Klimaatverandering en verdergaande verstedelijking
Multimodaal Toekomstbeeld 2040 MRA (MTB 2040) is
Amsterdam, autoluwe binnensteden en kernen,
hebben grote invloed op ons watersysteem. Dat vraagt om
in ontwikkeling om richting te geven aan de keuzes die
aandacht voor bereisbaarheid en betaalbaarheid voor
fundamentele veranderingen in het gehele watersysteem
we hiervoor moeten maken. Omdat verstedelijking en
praktisch en middelbaar opgeleiden en stimuleren
in samenhang met hoe we onze leefomgeving inrichten.
mobiliteit samen oplopen, nemen we samenhangende
efficiënte bundeling van goederenstromen.
De nadruk bij een waterrobuuste inrichting ligt op het
besluiten over investeringen ten behoeve van de
vasthouden van water, op het zorgen voor voldoende
ontwikkeling van nieuwe woon- en werklocaties en het
Energie
drinkwater en verbeteren van de waterkwaliteit en op
mobiliteitssysteem.
We werken toe naar een geïntegreerd, hybride
het zodanig inrichten van de omgeving dat de gevolgen
energiesysteem. De keuzes daarvoor hebben ruimtelijke
van wateroverlast en overstroming zoveel mogelijk
Een mix van maatregelen is nodig om duurzaamheid,
gevolgen. Met de keuzes voor de verstedelijking in de
beperkt blijven, ook na 2050. Rijk en regio gaan een
leefkwaliteit en het functioneren van de netwerken
MRA willen we daar, voor zover mogelijk, op anticiperen.
samenhangende systeemuitwerking maken voor een
te verbeteren. Bijvoorbeeld temperen van de groei
Voor de energietransitie tot 2030 werken we met het
waterrobuuste en klimaatbestendige regio, waaruit
van het autoverkeer via gedragsmaatregelen. En slim
‘basispad’, met daarin projecten uit onder andere de
blijkt waar en hoe de ruimtelijke ordening rekening
verstedelijken, via de meerkernige ontwikkeling en
Regionale Energiestrategieën (RES), investeringsplannen
moet houden met maatregelen voor de impact van
gemengde woon-werkmilieus op vooral binnenstedelijke
van TenneT, Gasunie en Liander en de Cluster
klimaatverandering in locatiekeuze en gebiedsinrichting
ontwikkelingslocaties bij belangrijke ov-locaties.
Energiestrategie van het Noordzeekanaalgebied.
Daarnaast zijn investeringen nodig in netwerken van fiets,
De energievoorziening zal in de periode 2030-2050
Ecologie
openbaar vervoer, auto en hubs:
drastisch veranderen, maar hoe precies is nog onduidelijk.
Een toekomstbestendig ecologisch systeem draagt bij aan
•
Uitbreiding van het fietsnetwerk, onder andere met
De volgende no regret-maatregelen zullen in de MRA in
veilige, snelle en comfortabele doorfietsroutes.
ieder geval nodig zijn:
inclusief zoekgebieden voor tijdelijke piekwaterbuffering
onze ambitie om de biodiversiteit te vergroten, maar ook
Een stapsgewijze schaalsprong van het regionale
•
Het aanleggen van nieuwe onderstations.
in en buiten de stad. Tot 2027 werken we aan de afronding
openbaar vervoer: regionale metronetwerk(zie
•
Het plaatsen van lokale (wijk)opslag voor elektriciteit
van het Natuur Netwerk Nederland. Tegelijk werken we
paragraaf 3.3 systemen vor de toekomst onder
aan de groene zones met landschappelijke en ecologische
mobiliteit) , HOV-busverkeer en mogelijk tram/
verbindingen en aan een ‘natuurinclusieve samenleving,
lightrail, ontvlechten van het regionale en nationale
aansluiting op de nationale waterstofbackbone
met meer aandacht voor biodiversiteit.
spoor voor meer capaciteitsruimte op het nationale
en koppelingen maken tussen het waterstof- en
spoor.
elektriciteitsnetwerk op de strategische locaties
aan een gezonde, veilige en aantrekkelijke leefomgeving,
•
om het netwerk te ontlasten. •
Ontwikkeling van de regionale waterstofbackbone,
Velsen en Hemweg.
8
•
•
Ruimte reserveren voor aanlanding, import, opslag en
Noordzeekanaalgebied aangewezen als NOVI-gebied.
•
conversie van energie waarbij in het energiesysteem
Voor vraagstukken die niet in het NOVI-gebied kunnen
•
het Noordzeekanaalgebied net als nu een belangrijke
worden opgelost of een bredere reikwijdte hebben, wordt
rol heeft.
de afweging gemaakt op het schaalniveau van de MRA en
Het maken van integrale uitvoeringsplannen, zowel
daarbuiten.
Uitwerking strategische reservering Houtrakpolder Verbeteren van de gezondheid en de leefkwaliteit, met name in de IJmond
•
Locatiekeuze, omvang en inrichting van de tijdelijke piekwaterberging in/bij het Oer-IJ
ondergronds als bovengronds. Het ontwikkelen van warmtenetten in het stedelijk
Op acht punten maken Rijk en regio nu al een keuze die
IJmond, Noord- en Zuid-Kennemerland
gebied.
duidelijkheid geeft over de te volgen koers:
Dit gebied biedt ruimte voor de bouw van zo’n 40.000
•
Verduurzaming (waaronder Tata Steel)
woningen. Het accent van de meerkernige ontwikkeling
•
Aansluiten op waterstofbackbone en overige in het
ligt op de stadshartontwikkeling in Haarlem en de
CES-traject besloten onderdelen
intensieve verstedelijking rondom station Beverwijk. Het
Ontwikkeling van transformatiegebieden onder de
deelgebied heeft een gevarieerd economisch profiel met
voorwaarden van de Visie NZKG 2040
werk voor zowel praktisch geschoolden als kenniswerkers.
Het niet inzetten van de Wijkermeerpolder voor
Het havengebied van de IJmond ontwikkelt zich als
werken we in het Verstedelijkingsconcept uit voor zeven
droge bedrijventerreinen inclusief de acceptatie
nautische toegangspoort, als ‘groene stekker’ en als
deelgebieden.
consequentie dat ruimte voor uitbreiding zal moeten
TechPort. Ontwikkelgebieden rond OV-knooppunten
•
4. Integraal te ontwikkelen gebieden Wat betekenen de hierboven beschreven keuzes voor de bestaande landschappen, steden en economische centra
•
in de MRA? Hoe kunnen we de kracht van diversiteit en identiteit optimaal benutten en versterken? Dat
•
worden gezocht op andere locaties. Mogelijke
bieden de kans om het Haarlemse economisch profiel te
Noordzeekanaalgebied (NZKG)
locaties: Boekelermeer in Alkmaar, Baanstee Noord
versterken. De Beverwijkse spoorzone legt een basis voor
Het Noordzeekanaalgebied geldt als cluster van
Purmerend, De Vaart Almere en Flevokust Lelystad
verdere verstedelijking en economische ontwikkeling
Verbeteren gezondheid en leefkwaliteit als
ten noorden van het Noordzeekanaal. Via ‘Amsterdam
randvoorwaarde voor toekomstige ontwikkelingen
Beach’ versterken we het toeristische karakter van
stuwende, industriële economie en werkgelegenheid,
•
kennis- en energiehotspot aan zee, nautische toegangspoort van de MRA en proeftuin voor toegepaste
•
Borgen en ontwikkelen natuur- en recreatiegebieden
de kustplaatsen. Keuzes zijn onder ander nodig rond
innovatie op het gebied van duurzaamheid en circulaire
•
Identificeren van een zoekgebied voor tijdelijke
regionale bereikbaarheid, het verbinden van Nationaal
piekwaterberging
Park Zuid-Kennemerland met Spaarnwoude en PARK21,
economie. Rijk en regio hebben in 2013 in de Visie
Behoud van de status van Unesco-werelderfgoed
en de continuïteit van de landschappelijke structuur aan
Noordzeekanaalgebied 2040 keuzes gemaakt voor
•
voor de Stelling van Amsterdam als randvoorwaarde
weerszijden van het Noordzeekanaal.
de ontwikkeling van dit gebied. Daarbovenop liggen
voor toekomstige ontwikkelingen Zaanstreek, Waterland, Corridor Amsterdam-Hoorn
er nu ook de nieuwe grote opgaven: verduurzaming havencomplex, energietransitie, circulaire economie,
Zes punten agenderen we voor verdere uitwerking in de
De stedelijke gebieden ten noorden van het IJ groeien
woningbouw en stedelijke vernieuwing, gezondheid
NOVI-gebiedsaanpak Noordzeekanaalgebied:
de komende decennia door tot ruim 500.000 inwoners.
van de leefomgeving, watersysteem en het aanpassen
•
Transitie haven naar hub voor duurzame brandstof en
Die groei zetten we in voor economische en sociaal-
goederenstromen
maatschappelijke versterking, bijvoorbeeld via integrale
aan klimaatverandering. De ruimteclaims vanuit deze opgaven wijzen niet automatisch dezelfde kant op.
•
Ruimte voor circulaire economie
plannen voor de stadsharten van Zaanstad en Purmerend.
Om deze complexe opgaven te beantwoorden is het
•
Ruimte voor bedrijventerreinen
Verdere relevante ontwikkelingen in Zaanstad zijn de mogelijk versnelde ontwikkeling van Achtersluispolder,
9
stedelijke vernieuwing in Zaandam Oost en de aanleg
Gooi en Vechtstreek
Hoofddorp in combinatie met het doortrekken van de
van de HOV-verbinding ZaanIJ. De veenweidegebieden,
De Gooi en Vechtstreek verbindt de dichtbevolkte
Noordzuidlijn, de westflank Haarlemmermeer en de
de droogmakerijen en de Zaanoever maken we beter
stedelijke regio’s Amsterdam, Almere, Amersfoort
ontwikkelingen rondom station Duivendrecht passend
bereikbaar ter versterking van de recreatiefunctie.
en Utrecht. De media vormen in dit deelgebied een
bij het LIB, versnelling aanleg recreatiegebieden en
Samen met alle betrokkenen kijken we naar de beste
herkenbaar cluster binnen het economische profiel. De
het toegankelijk maken van het landschap tussen de
aanpak van bodemdaling in veenweidegebieden.
Gooi en Vechtstreek onderscheidt zich door de grote
dorpen en steden. Ook zijn er ontwikkelingen langs
Andere aandachtspunten: mogelijke versterking van
cultuurhistorische gelaagdheid en diversiteit van het
de vernieuwde Amstelveenlijn en in het centrum van
het hoofdelektriciteitsnet naar Noord-Nederland en de
landschap en de natuur. De stadshartontwikkeling van
Amstelveen.
verbinding A8-A9. Voor de hele regio is de ontwikkeling
Hilversum,de ontwikkelingen rond Station Hilversum,
van de corridor Amsterdam-Hoorn van belang.
Hilversum Sportpark en Hilversum Mediapark, dragen bij
Amsterdam
aan de verdere ontwikkeling van het economisch profiel
Amsterdam is de kernstad van de metropoolregio, met
Oostflank en Markermeer/IJmeer
van de regio. Aandachtspunten in dit gebied: verdroging
een zeer diverse bevolking, gevarieerde economische
De Oostflank levert een grote bijdrage aan de MRA
in de Heuvelrug mede in relatie tot de Vechtplassen. Om
structuur en een grote aantrekkingskracht. Groei van
qua wonen, werken en recreëren. Met versnelling
natuurwaarden te beschermen, waterkwaliteitsdoelen te
de bevolking en van de economie moeten hand in
van de woningbouw in de stadsharten, met de grote
halen en te zorgen voor een klimaatbestendig bebouwd
hand te gaan met verbetering van het leefklimaat en
gebiedsontwikkeling Pampus, de verkenning versnelling
gebied, is een integrale aanpak van het watersysteem
gelijke kansen voor alle inwoners. Opgaven hier zijn
woningbouw Lelystad Zuid/ Warande in samenhang
nodig, in relatie tot het gebruik en de inrichting in de
de bouw van 150.000 woningen met bijbehorende
met (her)ontwikkeling bestaande stad en stedelijke
Gooi en Vechtstreek. Daarnaast is aandacht nodig voor
voorzieningen en werkruimtes binnen de bestaande
vernieuwing spelen we hierop in.
het functioneren van de A1 en A27 in relatie tot (H)OV-
stad tot 2050, het bevorderen van de bouw van sociale
Daarbij werken we toe naar complete steden en
verbindingen en het behoud van praktijkgeschoolde
en middeldure huurwoningen en het versnellen van de
verbetering woon-werkbalans. Het economisch karakter
werkgelegenheid in de regio.
bouwproductie tot 2030 in Haven-Stad en Amsterdam Zuidoost. Aandachtspunten zijn onder andere: het
van dit nieuwe land is nog volop in beweging. Het economisch profiel van Almere ontwikkelt zich verder
Zuidflank
bereikbaar houden van de woningmarkt voor lage en
door versterking van het cluster circulaire economie,
Het samenhangend gebied van Amstelland-Meerlanden
middeninkomens, de omschakeling naar een autoluwe
ICT-tech en energietransitie. De ontwikkeling van
en de zuidkant van Amsterdam bruist van economische
stad, de schaalsprong in het hoogwaardige openbaar
hoger (technisch) onderwijs is hiervoor een belangrijke
activiteit en trekt bedrijvigheid uit binnen- en buitenland.
vervoer en het behouden en versterken van de groene
voorwaarde. Lelystad krijgt steeds meer een profiel als
Naast algemene knelpunten zorgt de aanwezigheid van
scheggen en landschappen. Ook bínnen de stad wordt
multimodale logistieke hub, ook dankzij economische
Schiphol op diverse plekken voor een extra uitdaging
gestreefd naar meerkernigheid, door versterking van de
ontwikkelingen in relatie tot Lelystad Airport, de
bij woningbouw. Het heeft tevens invloed op de
centra in Noord, Nieuw-West en Zuidoost en door de
haven, de positie in het energienetwerk en de sterke
mogelijkheden voor verstedelijking en het saneren van
verdere ontwikkeling van de Zuidas.
agrifoodsector. Het gebied biedt daarnaast kansen
zo’n 800 hectare verrommeld glas. Rijk en regio moeten
om de vrijetijdseconomie verder te ontwikkelen.
daarom keuzes maken over de leefkwaliteit rondom
Opgaven in dit gebied zijn onder meer: multimodale
Schiphol in relatie tot de verstedelijking en de toekomst
bereikbaarheid, natuur- en landschapsontwikkeling in en
van de luchthaven. Dit vraagt om een integrale en
om Markermeer en IJmeer, en de mogelijke aanleg van
gebiedsaanpak in de Zuidflank. Andere aandachtspunten
een hyperconnectiviteitshub.
in dit gebied: integrale ontwikkeling van stadshart van
10
5. Fasering We kunnen de ontwikkelingen in de Verstedelijkingsstrategie niet allemaal tegelijk uitvoeren. In een faseringsbeeld schetsen we de ideale ontwikkeling in de tijd. Het komend decennium ligt de nadruk op het verlichten van de druk op de woningmarkt met de bouw van 175.000-220.000 woningen tot 2030. We benaderen de woningbouwopgave integraal: we bouwen niet alleen woningen, maar steden en samenlevingen. Het gaat hierbij vooral om ontwikkelingen rond ov-knooppunten en versterken van de stadsharten en economische profielen van de kernen buiten Amsterdam. Klimaatadaptatie, waterrobuustheid, natuurinclusiviteit en investeringen in het landschap zijn onderdeel van deze ontwikkelingen. Wat betreft mobiliteit zetten we de komende tien jaar vooral in op het uitvoeren van bestaande Rijk-regioafspraken, maatregelen om de bereikbaarheid van Amsterdam en de stadsharten te verbeteren, afronding metropolitaan fietsnetwerk en voorbereiden schaalsprong mobiliteitsnetwerk. Voor energie richten we ons het komende decennium op het oplossen van knelpunten in het huidige netwerk en het verder uitwerken van een hybride energienetwerk voor de toekomst. Voor een meer gedetailleerd faseringsbeeld verwijzen we naar het Verstedelijkingsconcept. Het faseringsbeeld zal in de uitwerking van het verstedelijkingsconcept worden aangescherpt en jaarlijks worden geactualiseerd.
11
Inhoudsopgave Het wat en hoe van het Verstedelijkingsconcept MRA
2
Samenvatting
4
1. Inleiding
13
2. De groei en transitie in de metropoolregio
15
2.1 De kracht van de MRA
16
2.2 Urgentie van een integrale aanpak
21
2.3 Onze ambities
22
3. Verstedelijkingsconcept
33
3.1 Meerkerninge ontwikkeling met menselijke maat
35
3.2 Groenblauw netwerk in en om de stad
48
3.3 Systemen voor de toekomst
53
4. Integraal te ontwikkelen gebieden
69
5. Fasering
103
Bijlagen
112
Colofon
134
12
t
1. Inleiding
13
Inleiding De Metropoolregio Amsterdam biedt een thuisbasis
Die magneetfunctie zet de leefkwaliteit tegelijk
Het schaalniveau van de Metropoolregio Amsterdam
voor 2,5 miljoen inwoners, verdeeld over een groot
op onderdelen onder druk. De afgelopen jaren
is hierbij van groot belang. De regio vormt functioneel
aantal steden en dorpen. Dankzij de grote variëteit in
concentreerde de groei zich voornamelijk in en
één geheel: de MRA omspant het gebied waarbinnen
woon- en werkmilieus is er ruimte voor iedere leefstijl in
om Amsterdam. Dit heeft toenemende drukte en
het grootste deel van het woon-werkverkeer, de
elke levensfase. En hoewel de meeste inwoners zich in
oplopende vastgoedprijzen tot gevolg. En als de
recreatieve verplaatsingen en de verhuisbewegingen
de eerste plaats verbonden voelen met hun woonplaats,
verdeling van de groei blijft zoals nu, dan groeien
plaatsvindt. Ontwikkelingen in het ene deel van de regio
speelt het leven zich ook daarbuiten af. Sociale contacten,
de sociaaleconomische verschillen in de regio, met
zijn ook van betekenis voor inwoners elders in de MRA.
werk, uitgaan, bewegen: binnen het gebied dat ze kunnen
een negatieve uitwerking op de kansengelijkheid
En ontwikkelingen op de ene plek beïnvloeden het
bereizen, kiezen mensen daarvoor de meest geschikte of
binnen de MRA. We moeten voorkomen dat een
functioneren van andere plekken in de MRA. Dit ‘daily
aantrekkelijke plekken uit, ongeacht gemeentegrenzen.
deel van de inwoners wordt weggedrukt vanwege de
urban system’ dijt uit. Er is sprake van een steeds sterkere
De meerkernige structuur van steden en dorpen in een
internationale aantrekkingskracht, zoals in veel andere
uitstraling naar steden en regio’s in alle windrichtingen. En
aaneengesloten landschap brengt een grote diversiteit in
metropoolgebieden in de wereld het geval is. De vraag is
internationaal is de metropoolregio goed verbonden met
stedelijke milieus en landschappen met zich mee, en zorgt
hoe we de groei accommoderen op zo’n manier dat we
andere stedelijke regio’s in Noordwest-Europa.
ervoor dat de menselijke maat behouden blijft.
de leefkwaliteit en de economische kracht van de regio bestendigen.
Om de urgente, complexe en omvangrijke opgaven tot een goed einde te brengen, zetten het Rijk en de MRA
De MRA is tegelijk een van de belangrijkste economische motoren van Nederland, met 300.000 bedrijven en
Daarbovenop komen de transities die nodig zijn om de
met de Verstedelijkingsstrategie samen de koers uit voor
1,5 miljoen banen. De internationale oriëntatie en
regio ook in de verre toekomst bewoonbaar en leefbaar
de ontwikkeling op de middellange en lange termijn. In de
bereikbaarheid, in combinatie met de hoge leefkwaliteit,
te houden. De MRA ligt voor een belangrijk deel onder
strategie komen keuzes op het gebied van leefkwaliteit,
maakt dat de MRA meedraait in de internationale top.
NAP en krijgt in hevige mate te maken met de gevolgen
woningbouw, werklocaties, mobiliteit, landschap, energie,
Dankzij de hoge leefkwaliteit en de gunstige economische
van de klimaatverandering, die ook nu al merkbaar zijn. Er
water, circulaire economie en ecologie bij elkaar. De
positie oefent de MRA een enorme aantrekkingskracht
liggen nationale en internationale afspraken om verdere
strategie geeft aan waar we gezamenlijk met de regio naar
uit, in binnen- en buitenland. Tot 2050 wordt een groei
klimaatverandering tegen te gaan en de biodiversiteit te
toe willen. Hoe we voortbouwen aan een metropoolregio
met bijna 700.000 inwoners en 270.000 banen verwacht.
versterken. Deze moeten op regionaal niveau gestalte
van grote klasse met een menselijke maat. En hoe we
De komende tien jaar zal die groei het sterkst zijn.
krijgen.
samen werken aan een gezonde, veilige en aantrekkelijke leefomgeving, ook op de lange termijn.
14
2. Groei en transitie in de metropoolregio De Metropoolregio Amsterdam biedt een grote kwaliteit van leven. Dat is te danken aan de verscheidenheid, verbondenheid en menselijke maat die eigen zijn aan deze metropool. De eerste helft van de 21e eeuw is een periode van groei en transitie. Iedereen krijgt daarmee te maken. Bewoners, ondernemers, bezoekers. Wij willen die ontwikkeling zo vormgeven, dat de kwaliteit van leven toeneemt. Een gezonde en veilige leefomgeving, aantrekkelijk en internationaal georiënteerd. Een metropool van grote klasse, met menselijke maat. Dat is goed voor wie woont, werkt of verblijft in de MRA, maar ook voor de welvaart en het welzijn in Nederland. 2.1 2.2 2.3
De kracht van de MRA De urgentie van een integrale aanpak Onze ambities
15
2.1
De kracht van de MRA De MRA is een metropool van grote klasse met een
De verschillende delen van de regio hebben hun eigen
menselijke maat. De inzet voor de verdere verstedelijking
specifieke economische profiel en deze profielen tellen op
van de metropoolregio is om de identiteit en kwaliteiten
tot een compleet economisch spectrum, dat talent opleidt
van de MRA te versterken. Gecombineerd met de
en aantrekt en op een aantal terreinen op een wereldwijd
urgente, complexe en omvangrijke opgaven waar we voor
speelveld opereert. Het is op dit moment echter vooral
staan, betekent dit dat we inzetten op een meerkernige
het aaneengesloten stedelijk gebied van Amsterdam en
ontwikkeling in een leefomgeving die in alle opzichten
de Zuidflank dat profiteert van de schaalvoordelen die
gezond, veilig en aantrekkelijk is.
een metropoolregio met zich meebrengt. Andere delen
De rijkdom van verscheidenheid Verscheidenheid bepaalt de kracht van de
van de MRA kennen hun eigen specialisatie, maar die specialisaties doen nog te weinig met elkaar.
Metropoolregio Amsterdam. Van de eeuwenoude
Regionaal en internationaal sterk verbonden
binnensteden van Amsterdam, Haarlem en Weesp tot de
De Metropoolregio Amsterdam is een sterk verbonden
groene wijken in Hoofddorp en Almere; van grootstedelijk
regio. De stedelijke regio functioneert als één grote
tot suburbaan en dorps; van stranden bij Zandvoort en
stad – als een samenhangend daily urban system – met
Wijk aan Zee tot de heidevelden bij Hilversum en Bussum.
2,5 miljoen inwoners, 300.000 bedrijven en 1,5 miljoen banen. Veel mensen werken in een andere stad dan waar
Weinig metropolen ter wereld kennen zo’n
ze wonen. Inwoners kennen hun favoriete plekken om
verscheidenheid op relatief kleine afstand als de
te winkelen, te stappen, te sporten of uit te waaien. Die
Metropoolregio Amsterdam. En die gaat veel dieper
plekken kunnen verdeeld zijn over de hele regio, alhoewel
dan alleen in de landschappelijke en stedelijke
grote bevolkingsgroepen ook zijn aangewezen op werk en
verschijningsvorm. Binnen de MRA geeft de bevolking
voorzieningen in een beperkter gebied.
iedere stad en elk dorp zijn eigen couleur locale. Ook de afkomst van de bewoners in de regio weerspiegelt
De metropoolregio omspant het gebied waarbinnen
verscheidenheid, met maar liefst zo’n 180 nationaliteiten.
het meeste woon-werkverkeer plaatsvindt. Tegelijkertijd
Een breed scala aan bedrijven en instellingen maakt
heeft de metropoolregio ook een sterke band met de
alledaagse diensten en producten permanent
direct omliggende regio’s. Ook daar wonen mensen die in
beschikbaar. Andere weten met hun innovaties en
de MRA werken, zijn bedrijven gevestigd die producten
producties de ogen van de wereld op zich gericht. De
en diensten leveren aan de inwoners en bedrijven in de
Metropoolregio Amsterdam wil de meest inventieve regio
MRA en is op het gebied van vrije tijd onderling veel
van Europa zijn met de best opgeleide bevolking.
verkeer. Het gebied dat als dagelijks systeem (Daily Urban System) functioneert is dan ook groter dan het MRA-
16
samenwerkingsgebied. In functionele zin is er sprake van een steeds sterkere uitstraling van de metropool in alle windrichtingen: naar Noord-Holland Noord met Alkmaar en Hoorn, naar de Leidse regio en verder richting Rotterdam-Den Haag, naar Utrecht, Amersfoort en Zwolle. Als een van de belangrijkste economische groeimotoren en het belangrijkste sociale en digitale knooppunt van Nederland doet de metropoolregio mee in de internationale top en is de regio ook internationaal sterk verbonden. Via de luchthaven Schiphol, de haven en internationale treinen, via digitaal knooppunt AMS-IX en via de sociale netwerken van de inwoners. Belangrijk is daarbij de verbinding met andere stedelijke regio’s in Noordwest-Europa, zoals het Ruhrgebied, Frankfurt, Hamburg, Berlijn, Brussel, Parijs en Londen.
Meerkernige structuur in een aantrekkelijk landschap De metropoolregio heeft een internationale oriëntatie, en weet die te combineren met de menselijke maat en hoge leefkwaliteit. Een belangrijke bijdrage daaraan levert de meerkernige structuur van de metropool, met Amsterdam als kernstad en op korte afstand een aantal nieuwe en historische steden en karakteristieke dorpen. Daartussen bevindt zich een aantrekkelijk en bijzonder gevarieerd landschap met veel open water. Het herbergt een veelheid aan waarden en kansen en is essentieel voor een hoge leefkwaliteit, maar staat op sommige plaatsen wel onder druk. In als zijn veelzijdigheid vormt het landschap een aaneengesloten gebied. Dankzij die structuur blijven de afzonderlijke steden herkenbaar en vormt afbeelding 2 Stedelijk netwerk Nederland (op basis van NOVI)
het landschap een uitgestrekt recreatiegebied dat voor iedereen in de regio dichtbij is, hoewel op dit moment niet altijd toegankelijk.
17
In verhouding met andere metropoolgebieden
van Nederland. Recent valt in de Haarlemse regio de
in de wereld is in de MRA sprake van relatieve
dynamiek op van start-ups en scale-ups op het gebied van
sociaaleconomische gelijkheid. Dat neemt niet weg dat
circulaire economie, gezondheid en toegepaste innovatie.
ook hier sprake is van een toenemende ongelijkheid in
In Waarderpolder Haarlem Business Park is Bouwlab
de verdeling van inkomensgroepen over de regio, en van
gevestigd: een nationaal erkend fieldlab als innovatiehub
gebiedsgebonden gezondheidsachterstanden. Over
voor nieuwe bouwtechnologieën.
de hele linie is de leefkwaliteit hoog, maar niet iedereen profiteert daar in gelijke mate van.
Zeven deelregio’s met eigen, unieke kwaliteiten
IJmond De IJmond kenmerkt zich door een grote verscheidenheid aan woonkwaliteiten. Van stedelijk tot dorps wonen, van betaalbaar tot duur. De woonomgeving wordt omrand
De Metropoolregio Amsterdam is ingedeeld in zeven
door waardevolle landschappen: de kust, de ruige
deelregio’s die elk hun eigen unieke kwaliteiten hebben
natuur van de duinen, de landgoederen, de Stelling van
en die tezamen de kracht van de MRA bepalen .
Amsterdam en het Oer-IJ.
Zuid-Kennemerland
Het gebied vormt de nautische toegangspoort van de
De deelregio Zuid-Kennemerland biedt de MRA een
MRA. Dankzij de ligging aan het Noordzeekanaal is het
uniek en aantrekkelijk vestigingsklimaat met ruime
een centrum van productie, ontwikkeling en innovatie. De
mogelijkheden voor recreatie en een hoogwaardig
deelregio huisvest ook de opleiding in de maakindustrie.
woon- en leefmilieu, dankzij de ligging aan de kust en
Daarmee is het de ‘techport’ van de MRA. De ambitie
de aanwezigheid van de historische stad Haarlem. De
van de IJmond is om Techport beter nationaal bekend te
bevolking is relatief hoog opgeleid en onder hen bevindt
maken, naar analogie van brainport Eindhoven. IJmond
zich een groeiend aantal expats. De badplaatsen en de
heeft een sleutelpositie in de bouw en onderhoud van
natuur aan de kust (Nationaal Park Zuid-Kennemerland,
offshore-windenergie en is daarmee ook de ‘groene
de landgoederenzone in de binnenduinrand en het
stekker’ van de MRA. Daarnaast kent de deelregio een
recreatiegebied Spaarnwoude) vormen een trekpleister
sterke logistieke sector, een regionaal georiënteerde
voor een groeiend aantal bezoekers.
zorgsector, innovatieve tuinbouw en dienstverlening. Bijzondere kwaliteiten voor toerisme en recreatie zijn de
De economie kenmerkt zich door een groot aandeel
Beverwijkse Bazaar, de kustplaatsen, het Nationaal Park
zzp’ers en mkb’ers in de zakelijke dienstverlening,
Zuid-Kennemerland en het recreatieschap Spaarnwoude.
detailhandel en de creatieve en digitale sector. Daarnaast kent Zuid-Kennemerland een hoog aandeel (semi)
Zaanstreek-Waterland
overheidsorganisaties (provincie, rechtbank, onderwijs
De kwaliteit van Zaanstreek-Waterland is ruimte om te
en zorg). Onderscheidend zijn culturele voorzieningen
leven middenin authentiek landschap. Wonen in de stad
afbeelding 3
zoals een aantal grote musea, het horeca-aanbod en de
of in het landelijk gebied, met scholen en voorzieningen
Zaantheater
positie van Haarlem als een van de beste winkelsteden
nabij, altijd nabij water, groen en recreatiemogelijkheden,
18
en goed bereikbaar via openbaar vervoer of auto. Het
beschikt over bijzondere laboratoriumfaciliteiten op het
energieke regionale bedrijfsleven is gefocust op voedsel,
gebied van luchtvaart, voeding en diergezondheid.
(hout-)bouw, maakindustrie, circulaire economie en energietransitie en een ambitieus techniek- en ICT-
Gooi en Vechtstreek
cluster. Er wordt intensief samengewerkt tussen onderwijs
Gooi en Vechtstreek is de groenblauwe verbinder van
ondernemers en overheid om daarmee de kwaliteit aan
de dichtbevolkte stedelijke regio’s Amsterdam, Almere,
elkaar toe te voegen.
Amersfoort en Utrecht. Met hoogwaardige voorzieningen is de deelregio een prettige plek om te wonen, werken
Het is niet alleen kwaliteit, het is ook identiteit die
en recreëren. De woonomgeving is organisch gegroeid.
Zaanstreek-Waterland onderscheidt; Hollandser
Dit heeft geleid tot een grote variatie in kernen, elk met
dan Hollands. Daardoor heeft de deelregio een
een eigen identiteit, en woonmilieus. Het hart van de
grote toeristisch-recreatieve betekenis. Prachtige
Media Valley ligt in Gooi en Vechtstreek. Sectoren zoals
veenweidegebieden met eeuwenoude dijken en molens,
ICT, artificial intelligence, creatieve industrie, zorg en
weilanden rondom historische lintdorpen. De regio heeft
recreatie vormen eveneens belangrijke onderdelen van
een historie van economische en stedelijke ontwikkeling.
de economie.
In de 19e en 20e eeuw is de bedrijvigheid in de regio gemoderniseerd, maar sterk ondernemerschap, doe-
Het landschap is speciaal en heel divers. Er is bos, heide en
mentaliteit en innovatiekracht bleven.
open weiland. Er liggen historische buitenplaatsen en er is veel water, zoals het Naardermeer, het plassengebied, het
Almere-Lelystad
IJmeer en het Gooimeer. Verschillende gebieden hebben
De steden op het nieuwe land kennen een unieke
een nationaal of zelfs internationaal beschermde status.
stedenbouwkundige opzet. Het landschap en de steden
De verscheidenheid aan landschapstypen en de kwaliteit
zijn tegelijk en in samenhang ontworpen. De samenleving
daarvan, in een relatief klein gebied in de verstedelijkte
is al sinds het begin krachtig verbonden is met de andere
Randstad, maken Gooi en Vechtstreek uniek.
delen van de regio, zowel als het gaat om werk en stedelijke voorzieningen als in verhuisbewegingen. De
Amstelland-Meerlanden
natuurontwikkeling voor de kust levert een zeer bijzonder
Deze deelregio heeft een stevige economische
recreatie- en woonlandschap op en verrijkt daarmee het
positie binnen de MRA, mede dankzij Schiphol en
palet aan milieus in de MRA.
Greenport Aalsmeer. Vervoer en opslag, groothandel, detailhandel en overige zakelijke diensten zijn de
Het economisch profiel is nog vol in ontwikkeling. De
grootste economische sectoren. Vanwege deze
economische structuur kenmerkt zich in toenemende
sterke concentratie van (internationale) economische
mate door logistiek, ICT, techniek, circulaire economie,
activiteit heeft Amstelland-Meerlanden een grote
afbeelding 4
energietransitie, food, toerisme en recreatie. Op De
aantrekkingskracht op werkgelegenheid vanuit heel
Heide en bos in het Gooise landschap
Steiger en De Vaart in Almere zijn inmiddels belangrijke
Nederland. Het aantal arbeidsplaatsen is groter dan
clusters in de circulaire economie ontstaan en Lelystad
19
de beroepsbevolking. Dat heeft zijn weerslag op de
Hoep, de weidsheid van de Bovenkerkerpolder tot
bedrijven trekken het talent aan dat het menselijke
woningbehoefte. De plancapaciteit is groot. Naast
nieuwe en te ontwikkelen landschappen als PARK21 en de
kapitaal vormt voor de groeiende kenniseconomie. Een
generieke woningbouwknelpunten is de aanwezigheid
Westeinderscheg.
belangrijk positie daarbinnen hebben startups en de techsector.
van Schiphol een extra uitdaging voor het bouwen van de wenselijke nieuwe woningen.
Amsterdam Amsterdam is van oudsher een centrum van
Met name binnen en nabij de ring/A10 heeft Amsterdam
De deelregio biedt diverse hooggewaardeerde
internationale handel. Grote stromen mensen,
alle kenmerken van een hoogstedelijk woonwerkmilieu,
woonmilieus. Van stedelijke appartementen tot historische
goederen, informatie en geld komen er samen. De
met een hoge bebouwings- en bevolkingsdichtheid
kernen en dorpse en landelijke woonmilieus, aangevuld
aantrekkingskracht is vandaag de dag onverminderd
en een grote diversiteit aan functies. Zo zijn er tal van
met hoogwaardige culturele voorzieningen en liggend
groot, ook dankzij de cultuurhistorische rijkdom van de
internationaal vermaarde culturele instellingen gevestigd.
in een rijkgeschakeerd landschap. Van buitenplaatsen
binnenstad met zijn grachtengordel en de internationale,
Buiten de ring liggen uitgestrekte, modernistische
langs de Amstel, recreatie bij de Westeinderplassen,
vrijzinnige ambiance. Amsterdam trekt hierdoor niet
tuinsteden waar steeds meer werkfuncties en
Ouderkerkerplas, Diemerscheg en in het Amsterdamse
alleen drommen toeristen, maar het heeft de handelsstad
voorzieningen neerstrijken. Het omringende landschap
Bos, natuurschoon in de Amstelscheg met de Ronde
ook gemaakt tot een centrum van kennis, onderzoek en
dringt via groene scheggen tot diep in het stadslichaam
innovatie. De universiteiten, scholen en kennisintensieve
door.
afbeelding 5 Amsterdam
20
2.2
Urgentie van een integrale aanpak De combinatie van de hoge leefkwaliteit, de menselijke
Dat betekent niet dat oplossingsrichtingen voor de
maat en de internationale oriëntatie is een krachtige
verschillende opgaven één kant op wijzen. Ruimtelijke
kwaliteit, maar het vergt flinke inspanningen om deze voor
keuzes en keuzes in de tijd zijn en blijven noodzakelijk.
iedereen in de MRA in stand te houden. Zeker in het licht
Het betekent wel dat die keuzes gemaakt moeten
van de demografische en economische groei die wordt
worden vanuit een samenhangend, integraal, MRA-breed
verwacht.
perspectief. Dat we opgaven zo veel mogelijk combineren in integrale projecten en gebiedsontwikkelingen.
De afgelopen jaren, zeker vóór de coronacrisis, plukte
Pregnante voorbeelden zijn de leefkwaliteit rond Schiphol
de MRA in economisch opzicht de vruchten van haar
(paragraaf 3.1 en 4.6), de ontwikkeling en verduurzaming
internationale aantrekkingskracht. Maar die economische
in het Noordzeekanaalgebied (paragraaf 4.1) en de
groei gaat niet overal even hard en niet iedereen profiteert
sterke relatie tussen de stedelijke ontwikkeling (wonen,
er in gelijke mate van. De woningmarkt staat onder
werken, voorzieningen) en de ontwikkeling van het
hoogspanning en de tekorten op de arbeidsmarkt lopen
mobiliteitssysteem. Keuzes hiervoor werken door in
op. De sociaaleconomische verschillen binnen de regio
andere delen van de MRA en daarbuiten, en in de kwaliteit
nemen toe. Dat is onwenselijk – omdat de plek waar je
van de leefomgeving. De ontwikkelingen zullen dan
woont niet van invloed mag zijn op de kansen die je krijgt,
ook in samenhang met het MRA-schaalniveau worden
maar ook omdat praktisch en middelbaar opgeleide
uitgewerkt.
vaklieden onmisbaar zijn voor een goed functionerende
Om tegemoet te komen aan alle urgenties zijn
metropoolregio.
substantiële investeringen nodig, van publieke zijde maar zeker ook van private zijde. Veel van die investeringen
Tegelijk hebben we te maken met een in hoog tempo
moeten al op korte termijn, voor 2030, worden gedaan.
veranderend klimaat en een biodiversiteit die in een paar
Maar daarvoor hebben (internationale) investeerders, net
decennia achteruit is gehold. De gezondheid van de
als bewoners, wel het vertrouwen nodig dat de MRA ook
woonomgeving staat op veel plekken onder druk. Het zijn
op lange termijn voor iedereen een veilige, gezonde en
processen die met spoed actie vereisen.
aantrekkelijke leefomgeving blijft bieden. De keuzes in dit Verstedelijkingsconcept zijn daarop geënt. Bij keuzes
De urgentie werkt door in de volle breedte van de
voor de korte termijn houden we steeds oog voor de lange
verstedelijking. We zien iedere ontwikkeling als een kans
termijn. We kijken zo’n dertig jaar vooruit, of nog veel
om de leefomgeving gezond, veilig en aantrekkelijk te
langer als het om de effecten van de klimaatverandering
houden of te maken. Groot of klein, binnen of buiten de
gaat. Zo voorkomen we dat we vóór die tijd weer nieuwe
stad. Die kansen zijn niet vrijblijvend: de urgentie is hoog
maatregelen moeten nemen, en de kosten uiteindelijk nog
opgelopen, elke kans moet worden gegrepen.
hoger zullen uitpakken.
21
2.3
Onze ambities
Verstedelijking is meer dan het bouwen van woningen
Ambities
en bedrijfsruimten alleen. We bouwen complete
•
De hele metropoolregio laten profiteren van de groei
steden met een hoge leefkwaliteit. Dat betekent dat
•
Voldoen aan de kwalitatieve en kwantitatieve
aan bouwlocaties, zeker de grotere, ook investeringen verbonden kunnen zijn in infrastructuur, voorzieningen,
behoefte aan woon- en werkmilieus •
Diversiteit en verbondenheid in de economie versterken
de openbare ruimte en de energievoorziening. Andersom stellen het groenblauwe netwerk en systemen voor
•
Meer balans brengen in wonen en werken
mobiliteit, water en energie voorwaarden aan de
•
Zorgen voor een gezonde leefomgeving
ontwikkeling van woon- en werkgebieden.
•
Bereikbaarheid en bereisbaarheid in de MRA
Bij alle stedelijke ontwikkelingen willen we de
•
De uitstoot van broeikasgassen terugdringen
kans aangrijpen om de regio klimaatadaptiever,
•
Doorontwikkelen van het metropolitane landschap
natuurinclusiever en waterrobuuster te maken, het
•
De regio klimaatadaptief inrichten
specifieke profiel van de omgeving te versterken en
•
De biodiversiteit vergroten
bevorderen
het sociaal-maatschappelijke evenwicht in de MRA te verbeteren. Stad en landschap hangen nauw samen. Het aaneengesloten, gevarieerde en waterrijke landschap is een belangrijke troef van de metropoolregio en is onmisbaar voor een gezonde, veilige en aantrekkelijke leefomgeving. Landschappelijke structuren zetten zich door in de stad, soms verscholen en soms uitgesproken. Verschillende functies van het landschap (zoals natuur, recreatie, water) kennen haarvaten al in de woonbuurt. Ambities voor stad en landschap zijn daarom nauw verbonden.
22
De hele metropoolregio laten profiteren van de groei De bevolking en de economie van de MRA blijven
sociaaleconomische kansen in kwetsbare wijken door een betere bereikbaarheid van banen.
de combinatie van leefkwaliteit, menselijke maat en
Voldoen aan de kwalitatieve en kwantitatieve behoefte aan woon- en werkmilieus
internationale oriëntatie, en de kenmerkende diversiteit.
Rijk en regio hebben afspraken gemaakt over de bouw
Om dat te bereiken, zetten we de meerkernige structuur
van 175.000 woningen tot 2030 en onderzoeken
van sterke steden en dorpen in een sterk landschap verder
de mogelijkheid om in die periode nog eens 45.000
kracht bij.
woningen te bouwen. Na 2030 lijkt de behoefte aan
groeien. We willen die groeipotentie inzetten om de onderscheidende kwaliteiten verder te versterken:
nieuwe woningen af te nemen, maar de prognoses kennen Met de inzet op meerkernige ontwikkeling combineren
flinke bandbreedtes. Vooralsnog wordt uitgegaan van een
we verschillende ambities. We verminderen de druk
bouwopgave van 75.000 woningen tussen 2030 en 2040
op de woon- en werklocaties in de Amsterdamse
en nog eens 75.000 woningen tussen 2040 en 2050.
agglomeratie en beperken de groei van de spitspendel richting Amsterdam. We benutten de kwaliteiten van
De verwachte economische groei, uitgedrukt in
alle steden en dorpen in de MRA en komen tegemoet
arbeidsplaatsen (banen groter dan 12 uur per week),
aan woningbehoeften per deelregio. We houden de
bedraagt zo’n 250.000 tot 2040. Waar eerder werd
menselijke maat in stand en we behouden zoveel mogelijk
verwacht dat vergrijzing zou zorgen voor afvlakkende
de open landschappen tussen de stedelijke gebieden in.
groei, is de verwachting momenteel dat tussen 2040 en
Zo creëren we tegelijk gunstige ruimtelijke voorwaarden
’50 de werkgelegenheid in dezelfde mate doorgroeit. We
voor de grote duurzaamheidsopgaven van deze tijd: de
willen hier ruimte voor vinden, passend bij de aard van de
mobiliteitstransitie, klimaatadaptiviteit, waterrobuustheid,
bedrijvigheid.
biodiversiteit en schone energie. De te ontwikkelen woon- en werkmilieus moeten passen Het is daarbij onze ambitie om door
bij de kwalitatieve vraag. Die gaat in toenemende mate
verstedelijkingskeuzes ook bij te dragen aan een
uit naar gemengde (hoog)stedelijke woonwerkmilieus.
verbetering in wijken waar een combinatie van ruimtelijke
De vraag naar nieuwe woningen komt vooral van
condities en sociaaleconomische kenmerken van de
starters op de woningmarkt en huishoudens die een
bevolking zorgen voor lagere kansen op een aantal
kwalitatieve stap in hun wooncarrière willen maken.
kernonderdelen van het leven: welvaart, gezondheid en
Daaronder bevinden zich ook senioren die passende
welzijn. Daarbij denken we aan menging en verbeteren
woonruimte zoeken, en als ze die gevonden hebben een
van wijken door woningbouw en transformatie, het
eengezinswoning achterlaten. De MRA, in het bijzonder
verbeteren van sociaal-maatschappelijke kansen, sociale
Amsterdam, trekt bovendien veel jonge mensen uit
cohesie en leefbaarheid in kwetsbare wijken door onder
binnen- en buitenland aan. De nieuwbouwvraag lijkt
andere voorzieningenplanning, en verbetering van
zich na 2030 te concentreren op (hoog)stedelijke
23
milieus, met een groot aandeel woningen voor
De kenniseconomie gedijt in gemengde milieus, omdat
Niet ieder bedrijf leent zich voor menging met
één- en tweepersoonshuishoudens die dichtbij
die de interactie en kennisuitwisseling bevorderen.
woningbouw. Voor deze bedrijven, die wel belangrijk zijn
voorzieningen, werk en openbaar vervoer willen wonen.
Maar we willen ook productiebedrijven inpassen in
voor de werkgelegenheid in de MRA, blijven voldoende
Tot 2030 zijn naast appartementen ook relatief veel
de stad, in ‘productieve wijken’. Transformatie van
ongemengde bedrijventerreinen nodig. Nieuwe plannen
eengezinswoningen in woonwijken nodig.
bedrijventerreinen met grootschalige woningbouw
voor woningbouw die leiden tot transformatie en verlies
vergroot de sociaaleconomische opgave om voldoende
aan bedrijventerreinen kunnen als voldoende ruimte voor
De betaalbaarheid van woningen is daarbij een
ruimte op de locatie of in de nabijheid te behouden voor
bedrijvigheid beschikbaar is.
steeds belangrijker aandachtspunt. Door de stijgende
lokaal voorzienende bedrijven en werkgelegenheid voor
woningprijzen zijn betaalbare woningen in toenemende
met name praktisch geschoolden. Dat is een voorwaarde
mate vooral in de randen van de MRA te vinden.
om te zorgen dat de reis tussen woon- en werkplaats
Diversiteit en verbondenheid in de economie versterken
Voor een evenwichtige (sociale en economische)
voor praktisch geschoolden niet te lang en/of te kostbaar
‘Diversiteit’ en ‘verbinding’ zijn de leidende principes voor
ontwikkeling is het belangrijk dat in de hele regio
wordt. Bedrijfsruimte voor kleinschalige maakbedrijven
een meerkernige economische ontwikkeling. Regionale
voldoende betaalbare woningen van voldoende kwaliteit
en stadsverzorgende bedrijven is (net als sociale
economische profielen dragen bij aan de verscheidenheid
en omvang beschikbaar zijn. Dit geldt met name voor
woningbouw) afhankelijk van betaalbare huurprijzen
die de MRA kenmerkt. Schaalvoordelen op het niveau
de binnenstedelijke locaties nabij ov-knooppunten,
en wordt daardoor niet vanzelf door marktpartijen
van de stad komen voort uit onderlinge nabijheid
stadsharten en de grote ontwikkellocaties. Voldoende
gerealiseerd. Ook vraagt het aandacht in de sfeer van de
van economische activiteiten, waarbij een natuurlijke