Duurzaamheidsagenda_2040

Duurzaamheidsagenda 2040

Duurzaam denken en doen

Duurzaamheidsagenda 2040 op hoofdlijnen In 2040 leven we in Veldhoven in balans met onze directe omgeving en binnen de draagkracht van de aarde als geheel. Als gemeente pakken we daarom nu onze verantwoordelijkheid, geven het goede voorbeeld, stimuleren en faciliteren we duurzame initiatieven.

Waar zetten we op in? Groen

Klimaatbestendig

Schoon, gezond en veilig

Duurzame energie

Circulair

• Groen inrichten van de fysieke leefomgeving •  Waarden van groen •  Natuurinclusief ontwerpen en (ver)bouwen

• Voorkomen en beperken van hitteoverlast • Voorkomen en beperken van droogteschade • Voorkomen en beperken van wateroverlast

• Kwaliteit van lucht, bodem en water • Voorkomen van hinder aan onze fysieke leefomgeving • Voorkomen van gevaarlijke omstandigheden

• B  esparing: energie­ besparende maatregelen, zoals isoleren • H  ernieuwbare lokale bronnen • Toekomstbestendig energiesysteem • Uitstootvrije  mobiliteit

Verminderen, hergebruiken en recyclen van materialen.

Wat is hiervoor nodig? Een wendbare organisatie: duurzaam denken en doen. Integraal onderdeel van ons handelen, niet extra maar anders.

Uitgewerkt beleid en kaders en instrumenten om op te sturen.

Ondertussen: uitvoering voortzetten, samenwerken met partners, het goede vasthouden en laten zien.

Voorwoord

De opgaven waar we als gemeente voor staan, zijn niet los van elkaar te zien. Klimaatverandering, leefbaarheid, sociale verbinding, economische groei. Het zijn vraagstukken die elkaar raken en versterken. Juist daarom is integraal werken geen keuze, maar een noodzaak. In Veldhoven maken we hierin concrete stappen: we kijken over de grenzen van thema’s, beleidsvelden, afdelingen en portefeuilles heen. Want alleen door die samenhang te zien en erop te sturen, kunnen we echt het verschil maken, nu en in de toekomst. Dat geldt zeker ook voor duurzaamheid. De rekenkamercommissie concludeerde in 2021 dat er nog een wereld te winnen is als het gaat om een integrale aanpak van duurzaamheidsopgaven in Veldhoven en riep het college op daar meer zicht op te krijgen. Met deze Duurzaamheidsagenda geven we een invulling aan deze opdracht. We brengen in beeld wat we vanuit verschillende perspectieven al doen, maar ook waar toekomstige kansen zijn. Maar, dit doen we zeker niet alleen omdat de rekenkamercommissie ons dat vroeg. De Visie op gemeente Veldhoven geeft aan dat duurzaam­ heid in de breedste betekenis van het woord belangrijk is voor onze inwoners. Veldhoven is een groene gemeente en moet dat volgens Veldhovenaren blijven.

We willen wonen in een gemeente die aangepast is aan de werkelijkheid van het veranderende klimaat, met veel groen om ons heen voor verkoeling en droge voeten na een flinke regenbui. Duurzaamheidsagenda 2040 Duurzaam denken en doen

En ook als het gaat om werk en economie speelt duurzaamheid een grote rol. Ondernemers maken zich zorgen over hun groeipotentieel bij een steeds voller wordend elektriciteitsnet en dichtslibbende wegen. Vanuit sociaalperspectief staan we meer dan ooit stil bij wat er nodig is om zorg en contact te stimuleren. En ook daar wordt gekeken naar een uitnodigende openbare ruimte waarin we elkaar graag ontmoeten: jong en oud, Oer-Veldhovens en Nieuw-Veldhovens. Deze agenda geeft een beeld waar de komende jaren de uitdagingen liggen als het gaat om duurzaamheid in Veldhoven. Het zal in de toekomst de onderlegger zijn voor nieuwe beleidsvoorstellen die aan de raad ter afweging worden aangeboden. Het is echter ook al direct een werkdocument voor de ambtelijke organisatie dat hen in staat stelt te kijken hoe er dagelijks vanuit alle disciplines integraler (en dus efficiënter en effectiever) aan de duurzame Veldhovense gemeenschap en gemeente gewerkt wordt. Tegelijkertijd biedt de agenda voor onze externe partners een beeld voor de komende jaren en dus een mogelijkheid om erop aan te haken. Want integraler werken aan duurzaamheid lukt alleen als we het samen met onze lokale en regionale partners doen. Samen aan de slag dus! Mariëlle Giesbertz 3

Inhoud

Duurzaamheidsagenda 2040 Duurzaam denken en doen

4

Hoofddocument

De aanleiding voor de Duurzaamheidsagenda en het algemene beeld op Duurzaamheid voor Veldhoven komen hier aan de orde. Ook gaan we hier dieper in op onze duurzaamheidsopgave, onze ambities uit de Visie op gemeente Veldhoven en waar we als gemeente op inzetten. Tevens geven we weer wat we moeten doen om dit te bereiken. We sluiten af met een beschrijving van hoe we de borging en monitoring van de agenda organiseren.

5

Inleiding

Aanleiding Uitdagingen en kansen voor de toekomst Onze ambitie zoals in de Visie op gemeente Veldhoven is opgenomen, is dat Veldhoven in 2040 een duurzame, leefbare en inclusieve gemeente is. Een groene, vitale en veilige leefomgeving in Veldhoven is van belang voor de gezondheid van onze inwoners van nu én toekomstige generaties. Maar we lopen tegen grenzen aan, wat te merken is aan problemen zoals netcongestie, wateroverlast, hitte en stijgende maatschappelijke kosten voor het verwerken van reststromen. Onder geopolitieke spanningen lopen de onzekerheden rondom belangrijke functies als energie en grondstoffen steeds verder op. Samen met onze partners, inwoners en ondernemers moeten we onze lokale verantwoordelijkheid nemen en problemen niet voor ons uitschuiven. Veldhoven is bovendien flink in ontwikkeling. Als we dit niet zorgvuldig doen, gaat het ten koste van de kwaliteit van onze leefomgeving1. Deze schaalsprong biedt tegelijkertijd kansen om de leefomgeving juist nu te versterken en toe te werken naar een toekomst­ bestendig Veldhoven. Om goed te groeien en klaar te zijn voor de toekomst is grip en sturing nodig vanuit de gemeente.

1

Ontwikkelstrategie Zuidoost-Brabant, Woondeal Zuidoost-Brabant 2022-2030, Operatie Beethoven 6

Inleiding

Behoefte aan overzicht en sturing op duurzaamheid Er wordt in Veldhoven nu al hard gewerkt aan verschillende duurzaamheidsopgaven en verantwoordelijkheden die we vanuit het Rijk toebedeeld hebben gekregen. We ondernemen samen met onze partners uiteenlopende activiteiten op het vlak van energie, groen, waterbeheer en milieuaspecten. Bijvoorbeeld vanuit ons Integraal Maatschappelijk Beheerkader (IMBK) en het Uitvoeringsprogramma Energietransitie. Maar een goed overzicht en integrale sturing op duurzaamheid ontbreekt. Hierdoor krijgen sommige opgaven onbedoeld minder aandacht dan andere, of worden kansen om zaken te koppelen gemist. Terwijl zorgdragen voor een duurzame leefomgeving een veelzijdige en ingewikkelde opgave is, die bovendien steeds dringender wordt door de staat van ons klimaat en de schaalsprong die Veldhoven doormaakt. Het is dan ook van belang om aan de voorkant zicht te hebben op de opgaven en duurzaamheid structureel en integraal te borgen in beleid en uitvoering.

Duurzaamheidsagenda als sturingsinstrument In opvolging van het advies van de rekenkamercommissie (Naar meer zicht op Duurzaamheid, mei 2021), heeft de raad het college de opdracht gegeven om tot een integrale Duurzaamheidsagenda te komen. Met de Duurzaamheidsagenda maken we duidelijk wat onze gemeentelijke opgaven zijn voor de verschillende duurzaamheidsthema’s en wat nodig is om hier op een samenhangende manier op te sturen. We doen dit op basis van de koers die in de Visie op Veldhoven is ingezet, keuzes die in beleidskaders zoals de Omgevingsvisie zijn opgenomen en bovenlokale afspraken die gelden. 7

Inleiding

Wat verstaan we onder duurzaamheid? Duurzaamheid is een breed begrip dat op verschillende manieren gebruikt wordt. Een belangrijke basisdefinitie, die ook het CBS gebruikt, luidt als volgt: ‘Duurzaamheid is een ontwikkeling die tegemoetkomt aan de levensbehoeften van de huidige generatie, zonder die van de toekomstige generaties tekort te doen. Waarbij eco­logische, economische en sociaal-culturele behoeften in balans zijn.’ Deze definitie komt overeen met de scope van het kader Brede Welvaart. Deze Duurzaamheidsagenda richt zich vooral op het ecologische deel. Binnen het ecologische domein onderscheiden we vijf thema’s. Die zijn alle vijf relevant voor de gemeente, vanuit onze eigen toekomstvisie en bovenlokale kaders. Deze thema’s hebben niet alleen een onderlinge samenhang, ze hangen ook samen met andere brede welvaarts­ domeinen. Zo zijn binnen duurzame energie onderwerpen als inclusie en rechtvaardigheid belangrijk. En zo draagt groen niet alleen bij aan biodiversiteit, maar ook aan de gezondheid, zelfredzaamheid en sociale cohesie van inwoners. Een toekomstbestendige inrichting van Veldhoven draagt bovendien bij aan de ruimtelijke kwaliteit en maakt onze gemeente aantrekkelijker voor ondernemers en investeerders. We verliezen deze samenhang niet uit het oog, maar brengen in de agenda wel focus aan.

Duurzaamheidsagenda 2040 Duurzaam denken en doen

8

Inleiding

De vijf Ecologische duurzaamheidsthema’s in samenhang met de domeinen Economie en Sociaal

Schoon, gezond en veilig Duurzame Energie

Klimaatbestendig

Groen

Ecologie

Economie

Circulair

Sociaal

9

Inleiding

Wat bedoelen we met een agenda? De Duurzaamheidsagenda laat zien wat onze opgave is op het gebied van duurzaamheid. Met deze agenda volgen we de koers die in de Visie op gemeente Veldhoven is ingezet, keuzes die in de Omgevingsvisie zijn opgenomen en bovenlokale afspraken en kaders die gelden. We maken inzichtelijk wat we al doen (en blijven doen) én wat ons de komende jaren nog te doen staat. Dit doen we voor elk van de vijf duurzaamheidsthema’s. Bovendien beschrijven we thema-overstijgend wat er nodig is om op een samenhangende manier te sturen op een duurzame, leefbare en inclusieve gemeente en klaar te zijn voor de toekomst. We geven tot slot aan op welke wijze de Duurzaamheidsagenda is verwerkt in de Planning en Control documenten van de gemeente. De thema’s lopen namelijk dwars door de verschillende begrotingsprogramma’s heen.

Duurzaamheidsagenda 2040 Duurzaam denken en doen

10

Waar streven we naar?

Onze duurzaamheidsopgave Een vitale leefomgeving is cruciaal voor de gezondheid van onze inwoners, werknemers en bezoekers. Om nu en in de toekomst in Veldhoven te kunnen leven en ondernemen, is een veerkrachtige omgeving nodig. Dit omvat basisbehoeften, zoals een schone lucht en bodem, veilig en voldoende (drink)water, droge voeten, verkoeling en ruimte voor beweging en recreatie. Ook de esthetische waarde van de leefomgeving beïnvloedt het woongenot en de uitstraling van de gemeente. Groen en water zijn hiervoor onmisbaar. Het is verder van belang om voorzieningen zoals energie en grondstoffen toegankelijk en betaalbaar te houden voor onze inwoners en ondernemers. We moeten hierbij onze impact op later en elders beperken en maatschappelijke kosten beheersbaar houden. Ook door op lange termijn gerichte duurzame en daarmee goedkopere keuzes te maken. We verminderen dan ook de uitstoot door energie, mobiliteit, industrie en materialen, in lijn met het Klimaatakkoord. Hiervoor is een robuust energiesysteem nodig, op basis van hernieuwbare bronnen en een circulaire economie, waarin grondstoffen efficiënter worden (her)gebruikt. Dit beschermt de aarde, waarborgt de beschikbaarheid van grondstoffen en biedt economische kansen.

Ook maakt dit ons minder afhankelijk van de invloed van geopolitieke verhoudingen en stijgende prijzen voor onder andere energie, materialen en de verwerking van reststromen.

Duurzaamheidsagenda 2040 Duurzaam denken en doen

11

Waar streven we naar?

Ons streefbeeld voor 2040 In 2040 leven we in Veldhoven in balans met onze directe omgeving en binnen de draagkracht van de aarde als geheel. We streven daarom naar: • Een natuurinclusieve en groene gemeente. • Een waterrobuuste en klimaatbestendige gemeente. • Een schone, gezonde en veilige gemeente. • Een klimaatneutrale en energieneutrale gemeente. • Een circulaire gemeente.

Duurzaamheidsagenda 2040 Duurzaam denken en doen

12

Waar streven we naar?

Waar zetten we op in? In de Visie op Veldhoven is een aantal keuzes gemaakt waar we als gemeente op inzetten voor een aantrekkelijk, groen en veilig Veldhoven. Deze komen voort uit vastgesteld gemeentelijk beleid en bovenlokale afspraken, zie bijlage II. De vergezichten uit de Visie op gemeente Veldhoven geven richting om keuzes te maken. Vooral Klaar voor de toekomst en Goed gegroeid hangen sterk samen met de Duurzaamheidsagenda. We hebben dit alles samengevat in drie hoofdlijnen waar we komende jaren op in moeten zetten. De eerste hoofdlijn is op de gemeente zelf gericht, de andere twee zijn gericht op inhoudelijke opgaven. In de themapagina’s is uitwerkt wat er specifiek per duurzaamheidsthema nodig is.

We pakken als gemeente onze verantwoordelijkheid, geven het goede voorbeeld en stimuleren en faciliteren duurzame initiatieven. • We werken samen met onze partners en inspireren onze inwoners, ondernemers en initiatiefnemers om ook stappen te zetten. We stellen hen in staat om ieder vanuit de eigen verantwoordelijkheid bij te dragen. Zo werken we als gemeente zichtbaar en onzichtbaar en direct en indirect aan resultaten en effecten op diverse onderdelen van duurzaamheid. • We grijpen de schaalsprong aan om stappen te zetten richting een duurzame toekomst.

Duurzaamheidsagenda 2040 Duurzaam denken en doen

13

Waar streven we naar?

We gaan voor een toekomstbestendige, groene en gezonde inrichting van de leefomgeving. • We behouden en versterken de hoeveelheid en kwaliteit van groen en natuurwaarden in onze gemeente (ecologische waarde, ruimtelijke waarde en sociale waarde). • We werken aan een ruimtelijke inrichting van Veldhoven die omstandigheden als gevolg van klimaatverandering op kan vangen (hitte, droogte en wateroverlast). • We werken aan een Veldhovense leefomgeving die vrij is van schadelijke invloeden en bijdraagt aan de gezondheid voor mens, dier en milieu.

We verkleinen onze ecologische voetafdruk door een eerlijke overgang naar duurzame energie en een circulaire economie. • We gaan over op duurzame energie. Wat we besparen hoeven we ook niet op te wekken. Daarom zetten we in op isoleren en andere energiebesparende maatregelen. De energie die we nodig hebben komt van hernieuwbare bronnen en is zoveel mogelijk opgewekt binnen de eigen gemeente. Dankzij innovatieve oplossingen en slimme combinaties werken aan een betrouwbaar en efficiënt energiesysteem. • We stimuleren en faciliteren uitstootvrije mobiliteit. We bevorderen en faciliteren duurzame vervoersvormen en hanteren hierbij het STOMP-principe (lopen, fietsen, OV, deelmobiliteit, privé auto). Daarnaast faciliteren we elektrisch vervoer. • We zetten in op een circulaire economie, samen met onze partners, inwoners en ondernemers. We passen minder grondstoffen en materialen toe, door deze beter, langer en opnieuw te gebruiken. 14

Wat moeten we hiervoor doen?

De Visie op gemeente Veldoven geeft een globaal beeld van waar we willen staan in 2040. Om daar te komen, werken we samen met onze partners, inwoners en bedrijven. We nemen de regie wanneer nodig. Het is onze taak om te zorgen voor duidelijkheid, bijvoorbeeld over hoe duurzaamheidsvraagstukken zich verhouden tot de Omgevingsvisie en andere (ruimtelijke) vraagstukken. Deze agenda is de vertaalslag naar de stappen die nodig zijn om dit wat betreft de ecologische kant van duurzaamheid te realiseren en een nadere invulling van wat dit betekent. Ondertussen gaan we door met de zaken die al in gang gezet zijn in de uitvoering.

Een wendbare organisatie, duurzaam denken en doen Integraal organiseren en sturen De verantwoordelijkheid voor verschillende duurzaamheidsactiviteiten is op dit moment versnipperd binnen de gemeentelijke organisatie. De uitdagingen die we hebben vragen om anders denken, doen en organiseren. We gaan voor een organisatie die grip heeft op haar opgaven, deze op samenhangende wijze aanpakt en het vermogen heeft zich aan te passen aan veranderende omstandigheden. Dit sluit aan bij de Organisatievisie van de gemeente Veldhoven. Duurzaamheidsagenda 2040 Duurzaam denken en doen

15

Wat moeten we hiervoor doen?

Eén van onze uitdagingen is om het samenspel op een goede manier vorm te geven tussen verstedelijking, sociaalmaatschappelijke ontwikkeling en duurzaamheid. Daarom werken we toe naar een integrale aanpak, met daarin een (deel)programma Duurzaamheid. Om dit mogelijk te maken, maken we slim gebruik van de middelen en capaciteit uit bestaande beleidsteams en uitvoeringsplannen en -programma’s. We onderzoeken bovendien welke aanvullende financieringsmogelijkheden (vanuit het Rijk, de provincie, de Europese Unie, het waterschap en andere subsidies) ingezet kunnen worden om zoveel mogelijk kosten te kunnen dekken. Omdat een toekomstbestendige leefomgeving een gedeeld belang én een gezamenlijke verantwoordelijkheid is, sturen we er ook op dat andere partijen dan de gemeente hun bijdrage leveren.

Eigen verantwoordelijkheid nemen Duurzaamheid is bij uitstek een thema waar heel de gemeentelijke organisatie mee bezig is. We hebben onze verantwoordelijkheid te nemen, van ons personeelsbeleid, tot inkoop en tot hoe we met onze gebouwen omgaan. De verandering zit in het aanbrengen van duurzaamheid in alles wat je doet. Het is niet extra, het is de basis. Dit vraagt om het veranderen van houding en gedrag. We nemen afscheid van de belemmerende overtuiging dat duurzaam veelal duurder is. Niet-duurzame keuzes zijn uiteindelijk duurder.

Duurzaamheidsagenda 2040 Duurzaam denken en doen

16

Wat moeten we hiervoor doen?

Kaders en instrumenten waarmee we kunnen sturen Beleid ontwikkelen, actualiseren en keuzes maken Om te kunnen sturen op brede welvaart inclusief onze duurzaamheidsopgave, is gedegen beleid nodig. In de visie op Veldhoven is de aanbeveling gedaan om beleid te voeren om de negatieve impact op de aarde en het klimaat te verminderen en tegelijkertijd te zorgen voor maatregelen om de gevolgen van klimaatverandering op te vangen. Met deze Duurzaamheidsagenda is de eerste stap gezet om te bepalen waar we nu staan en waar we komende jaren op in moeten zetten. De volgende stap is om dit verder uit te werken in duidelijk en uitvoerbaar beleid en uitvoeringsactiviteiten. Beleid ontwikkelen (en onderhouden) is een voorwaardelijke stap om instrumenten als het Omgevingsprogramma en Omgevingsplan te kunnen laden en om afwegingen te maken voor een goede leefomgevingskwaliteit bij het opstellen en uitvoeren van plannen en gebiedsprogramma’s. Daarnaast hebben we beleid nodig om inwoners, ondernemers en initiatiefnemers duidelijkheid en handelingsperspectief te bieden. Het is zaak om naast het maken van inhoudelijke keuzes ook de verantwoordelijkheid en rol van de gemeente voor verschillende opgaven te duiden. Voor een aantal thema’s uit de Omgevingsvisie is al verdiepend beleid ontwikkeld, zoals bij wonen middels de Woon(zorg)visie en bij mobiliteit middels de Mobiliteitsvisie.

Dit moeten we ook voor de duurzaamheidsthema’s doen. Duurzaamheidsagenda 2040 Duurzaam denken en doen

17

Wat moeten we hiervoor doen?

Voor het thema Duurzame energie hebben we al beleid ontwikkeld. Dat werken we komend jaar bij, vanwege de snelle ontwikkelingen en wetswijzigingen en met opgedane inzichten uit de afgelopen jaren. Voor de thema’s Groen, Klimaatbestendig en Schoon, gezond en veilig is er nog geen actueel beleid. Daarom kunnen we niet genoeg sturen op de gewenste richting uit onze eigen visies, afspraken die we in de regio hebben gemaakt of taken van het Rijk. Bovendien moeten we afwegingen steeds afzonderlijk per project maken. Dat is inefficiënt en heeft het risico om tot onwenselijke uitkomsten te leiden, vooral in deze tijden van snelle groei. Het thema Circulair is nog niet genoeg in beeld. Het is onduidelijk welke opgaven het thema voor de gemeente met zich meebrengt, welke kansen en risico’s er liggen en hoe we hierop kunnen anticiperen. We kunnen daardoor geen onderbouwde keuzes maken, bijvoorbeeld over de toekomst van de milieustraat. We voeren daarom een nadere verkenning uit van dit thema, zodat duidelijk wordt wat nodig is voor beleid en uitvoering.

Instrumenten van de gemeente toepassen en aanvullen Afhankelijk van de keuzes die we binnen de thema’s maken en de rol die we voor onszelf hierin zien, kunnen we verschillende instrumenten inzetten om onze doelen te behalen. Zoals de rekenkamercommissie adviseerde, biedt de Omgevingswet een aantal ruimtelijke instrumenten. Een deel van deze instrumenten is vastgesteld, zoals de Omgevingsvisie. Komende jaren werken we dit instrumentarium verder uit. Duurzaamheidsagenda 2040 Duurzaam denken en doen

18

Wat moeten we hiervoor doen?

Behalve de Omgevingswet heeft de gemeente nog andere mogelijke instrumenten. Denk hierbij aan financiële instrumenten zoals subsidieregelingen om inwoners en ondernemers te helpen en te stimuleren. Maar ook strategische grondposities, of deelname in publiek-private samenwerkingen kunnen nodig zijn om onze ambities waar te maken. Inmiddels is de Algemene subsidieverordening aangepast, zodat duurzaamheidsinitiatieven ook hieronder vallen. Aan de hand van het uit te werken beleid bepalen we welke rol de gemeente heeft en welke instrumenten de gemeente kan inzetten. Op de volgende pagina ziet u de gemeentelijke instrumenten van de Omgevingswet.

Duurzaamheidsagenda 2040 Duurzaam denken en doen

19

Gemeentelijke instrumenten van de Omgevingswet

Omgevingsvisie Gemeenten stellen een integrale langetermijnvisie op voor hun fysieke leefomgeving, waarin duurzaamheidsdoelen zoals energietransitie en klimaatadaptatie worden opgenomen.

Programma Gemeenten kunnen specifieke maatregelen en acties vastleggen in programma’s om hun duurzaamheidsdoelen te bereiken. In onze Omgevingsvisie staat dat we toewerken naar een integraal Omgevingsprogramma duurzaamheid.

Omgevingsplan Dit plan bevat regels voor de fysieke leefomgeving binnen de gemeente, zoals voorschriften voor duurzaam bouwen en waterbeheer. We werken toe naar een gebiedsdekkend integraal omgevingsplan. In Veldhoven zijn geen aanvullende regels voor duurzaamheid opgesteld.

Omgevingsvergunning Gemeenten kunnen duurzaamheidseisen stellen aan projecten die een omgevingsvergunning vereisen. In Veldhoven worden geen aanvullende eisen gesteld. 20

Wat moeten we hiervoor doen?

Borging en Monitoring Integratie in Planning & Control De Duurzaamheidsagenda wordt jaarlijks via de Planning & Control-cyclus opgenomen in de duurzaamheidsparagraaf. We laten hierin zien waar we staan, wat er de komende jaren nodig is om verdere stappen te zetten en hoe dit verwerkt is in P&C-documenten. Een voorbeeld van hoe we dit doen, is in bijlage 3 opgenomen. Het bevat een overzicht van de samenhang tussen de Duurzaamheidsagenda en de doelen in de begrotingsprogramma’s voor 2026. Hieraan worden de activiteiten en de daarbij behorende financiële gevolgen in de begroting gekoppeld. Voor de duurzaamheidsthema’s hebben we op veel vlakken nog geen inhoudelijke keuzes gemaakt, die te vertalen zijn in indicatoren voor de P&C-cyclus. Dit nemen we mee bij het uitwerken of vernieuwen van het beleid voor de verschillende duurzaamheidsthema’s. Daarbij is het goed om in acht te nemen dat we als gemeente niet overal direct invloed op hebben, waardoor niet alles te vatten is in concrete resultaten of indicatoren.

Duurzaamheidsagenda 2040 Duurzaam denken en doen

21

Wat moeten we hiervoor doen?

Monitoring op brede welvaart We verkennen wat we als gemeente nodig hebben om op brede welvaart te sturen en de voortgang te monitoren. Op dit moment gebruiken we vooral de regionale Monitor Brede Welvaart van het CBS. Deze is niet bedoeld of geschikt voor de evaluatie van beleid. We verkennen daarom hoe we dit voor Veldhoven concreter kunnen maken. Ook kijken we op welke manier de Duurzaamheidsagenda hierin ondergebracht kan worden, zodat we op een samenhangende en eenduidige manier sturen op alle facetten van brede welvaart.

Duurzaamheidsagenda 2040 Duurzaam denken en doen

22

Verdieping per thema

We geven per thema een duiding voor onze gemeente en een samenvattende analyse, in de vorm van een drieluik: • Ons streefbeeld voor 2040 • Wat doen we al? • Wat is aanvullend nodig?

23

Groen Groen

24

Hoofdlijn In 2040 is Veldhoven een natuurinclusieve en groene gemeente. Waar zetten we op in? Groen inrichten van de fysieke leefomgeving

We richten onze woonwijken, werklocaties en overige delen van onze gemeente groen en toekomstgericht in. De ‘groene vingers’ worden behouden en waar mogelijk versterkt. Bij multifunctioneel ruimtegebruik kiezen we voor duurzame opties.

Waarden van groen

Door te sturen op kwantiteit én kwaliteit behouden en versterken we de waarden van groen: • Sociaal (denk aan: bewegen, ontmoeten en positieve gezondheid) • Ruimtelijk (denk aan: landschappelijke kwaliteit en beleving) • Ecologisch (denk aan: biodiversiteit, luchtkwaliteit, waterberging en verkoeling).

Groen

Natuurinclusief ontwerpen en (ver)bouwen

Bij nieuwbouw, wijzigingen in bestaande gebouwen (bijvoorbeeld isoleren) en inrichting van openbare ruimte houden we rekening met aanwezige flora en fauna en nemen we maatregelen om deze te behouden of te versterken.

Welke stappen zetten we? Kaders en instrumenten ontwikkelen, waarmee we kunnen sturen.  itvoering voortzetten, vernieuwen en meer samenwerken met partners en inwoners. U 25

Groen

Direct lezen

Onder het thema Groen verstaan we alle natuurlijke elementen zoals bomen, groenstroken, parken en natuurgebieden, inclusief de waarde van dit groen voor mens, dier en milieu. Groen heeft een ecologische waarde, die onder andere gaat over biodiversiteit, waterberging, verkoeling en luchtkwaliteit. Groen heeft een ruimtelijke waarde, die onder andere gaat over landschappelijke kwaliteit en beleving. En groen heeft een sociale waarde, die gaat over recreatie, buiten bewegen en sociale cohesie en positieve gezondheid. Voldoende groen en kwalitatief groen is van belang voor een gezonde leefomgeving en is nodig om de effecten van klimaatverandering op te vangen. Daarbovenop vraagt de schaalsprong van Veldhoven om dit thema stevig te verankeren, om de leefomgevingskwaliteit te beschermen. Meer inwoners op dezelfde vierkante kilometer betekent immers ook een hogere druk op de openbare ruimte. Bij de totstandkoming van de Inwonersvisie op Veldhoven en in andere participatietrajecten blijkt bovendien een grote behoefte aan groen bij inwoners in Veldhoven.

Duurzaamheidsagenda 2040 Duurzaam denken en doen

26

Waar zetten we op in?

Direct lezen

In 2040 is Veldhoven een natuurinclusieve en groene gemeente. Veldhoven beschikt over een robuust en toekomstbestendig groennetwerk dat reikt vanuit het buitengebied tot in het hart van de bebouwde kernen. Binnen de bebouwde kom is er een goede balans tussen bebouwing en groen. Niet alleen de hoeveelheid groene ruimte is voldoende, ook de kwaliteit hiervan is hoog en past bij de verschillende gebiedsfuncties en -kenmerken. De sociale, ruimtelijke en ecologische waarden van groen zijn met elkaar in evenwicht. Het buitengebied is van grote waarde voor Veldhoven en kent eveneens een duurzame ecologische en sociale balans. Het buitengebied is niet verder bebouwd en de ecologische kwaliteit is versterkt.

Duurzaamheidsagenda 2040 Duurzaam denken en doen

27

Waar zetten we op in?

Direct lezen

Groen inrichten van de fysieke leefomgeving We richten onze woonwijken, werklocaties en overige delen van onze gemeente groen en toekomstgericht in. De ‘groene vingers’ worden behouden en waar mogelijk versterkt. Bij multifunctioneel ruimtegebruik kiezen we voor duurzame opties.

Waarden van groen Door te sturen op kwantiteit én kwaliteit behouden en versterken we de waarden van groen: • sociaal (denk aan: bewegen, ontmoeten en positieve gezondheid); • ruimtelijk (denk aan: landschappelijke kwaliteit en beleving); • ecologisch (denk aan: biodiversiteit, luchtkwaliteit, waterbergingen verkoeling).

Natuurinclusief ontwerpen en (ver)bouwen Bij nieuwbouw, wijzigingen in bestaande gebouwen (bijvoorbeeld isoleren) en inrichting van openbare ruimte houden we rekening met aanwezige flora en fauna en nemen we maatregelen om deze te behouden of te versterken.

Duurzaamheidsagenda 2040 Duurzaam denken en doen

28

Wat doen we al?

Direct lezen

Beleid In lokale visies en kaders noemen we het beschermen en ontwikkelen van groen veelvuldig belangrijk of zelfs onmisbaar (een randvoorwaarde). Denk aan de Woon(zorg)visie of de Kadernota Grondbeleid. In de Visie op gemeente Veldhoven is het thema Een aantrekkelijk groen en veilig Veldhoven opgenomen. Hierbinnen zijn enkele ambities en uitgangspunten opgenomen met betrekking tot het thema Groen. Deze ambities en uitgangspunten komen voort uit de Omgevingsvisie en zijn nu ook op hoofdlijnen verankerd in het streefbeeld voor 2040 van deze Duurzaamheidsagenda. Veldhoven heeft een relatief klein buitengebied met beperkte natuurgebieden. Veel van het beleid richt zich dan ook op het behouden en versterken van groen in de bebouwde omgeving op woon én werklocaties. In de regio zijn verschillende samenwerkingsafspraken gemaakt om te werken aan belangrijke opgaven, onder andere in het MRE Samenwerkingsakkoord. Uitdagingen rondom Groen maken onderdeel uit van de duurzame verstedelijkingsopgave in deze regio. Deze afspraken zijn richtinggevend aan de hand van leidende principes en ambities. De Brainport Principes vormen een toetsingskader voor woningbouwplannen en de ontwikkeling van bedrijventerreinen, waarin groen als randvoorwaarde voor de leefomgevingskwaliteit is verankerd.

En in het Verstedelijkingsakkoord SGE is een binnenstedelijke groennorm afgesproken van ten minste 8 vierkante meter nieuw groen per nieuwe woning. De Brainport Principes en de groennorm worden informeel gebruikt maar zijn nog niet vertaald naar en verankerd in lokaal beleid. Met de klimaattool die we nu gaan uitwerken zetten we hierin de eerste stappen. 29

Wat doen we al?

Direct lezen

Uitvoering De gemeente werkt via drie uitvoeringssporen aan het streefbeeld van een natuurinclusieve en groene gemeente. Hieronder staat per uitvoeringsspoor een globale weergave van activiteiten die we al doen.

Eigen verantwoordelijkheid en voorbeeldrol in openbare ruimte en eigendommen: • In het Integraal Maatschappelijk Beheerkader (IMBK) leggen we vast op welke manier we de openbare ruimte beheren en welk kwaliteitsniveau we hierbij nastreven. • Groen maakt integraal onderdeel uit van plannen voor het (her)inrichten van de openbare ruimte. • We volgen de wettelijke regels voor soortenbescherming volgens de Omgevingswet. • Voor bescherming van bomen bestaat een lijst van beschermde bomen. Let wel: Lijst is gedateerd en mist verschillende beschermingsniveaus voor (waardevolle) bomen en groenstructuren. • Bij beheer en herinrichting van de openbare ruimte maken we gebruik van het biodiversiteitsplan voor het maken van keuzes om de soortenrijkdom van flora en fauna in onze gemeente te versterken. • We ontwikkelen met partners projecten die specifiek gericht zijn op natuurontwikkeling.

Duurzaamheidsagenda 2040 Duurzaam denken en doen

30

Wat doen we al?

Direct lezen

Kaderstellen en stimuleren groene ontwikkeling: • Groen maakt integraal onderdeel uit van de ontwikkeling en uitvoering van ruimtelijke plannen en projecten. Onder andere via de intake- en omgevingstafel, de projectgroep en het Q-team. • Met SGE-gemeenten is afgesproken om gezamenlijk een klimaattool (naar voorbeeld van Eindhoven) te implementeren. Deze klimaattol helpt te sturen op groene en klimaatbestendige keuzes maken bij ruimtelijke ontwikkelingen. Het is de bedoeling dat de klimaattool ook uitwerking geeft aan de groennorm zoals afgesproken in het Verstedelijkingsakkoord SGE. • We werken aan een Soortenmanagementplan (SMP) dat laat zien waar bepaalde diersoorten aanwezig zijn, zodat we deze kunnen beschermen en monitoren bij onder andere de isolatieopgave.

Stimuleren vergroening door inwoners en bedrijven: • We zetten diverse communicatiekanalen in om inwoners aan te sporen de eigen (voor)tuin te vergroenen (zoals website, sociale media en de digitale Nieuwsbrief Duurzaamheid). • Wanneer we de openbare ruimte (her)inrichten, motiveren we omwonenden tijdens de participatie om zelf hun (voor)tuin te vergroenen en zo met ons mee te doen. • We stimuleren groen en natuur op bedrijventerreinen en bedrijfspercelen. In dit kader zijn in het ambitiedocument Habraken uitgangspunten opgenomen voor groen en natuur inclusieve maatregelen. Duurzaamheidsagenda 2040 Duurzaam denken en doen

31

Wat doen we al?

Direct lezen

Een voorbeeld uit de praktijk

Wonen in natuurlijk park Djept De voormalige akker van Djept wordt getransformeerd tot een nieuwe woonomgeving, ingebed in verschillende biotopen: bos, erf en akker, open velden en wadi’s. Elk van deze biotopen draagt bij aan een unieke kruidenvegetatie. Het terrein wordt ingericht als een doorlopend landschap met een robuuste structuur van bomen, heesters en kruiden en een netwerk van wandelpaden. Het landschap vormt de basis en botst als het ware tegen de woongebouwen. Het is hierdoor beeldend en bepalend. De inrichting is natuurlijk met minimale aanwezigheid van stedelijke elementen. Deze aanpak levert een woonomgeving op met hoge ecologische waarde en een sterke impuls voor biodiversiteit in het hart van Veldhoven. Djept wordt zo een leefomgeving waar natuur en wonen harmonieus samenkomen.

32

Wat is aanvullend nodig?

Direct lezen

Kaders en instrumenten waarmee we kunnen sturen Een stevige basis voor keuzes en uitvoering De ambities voor de lange termijn uit de Visie op Veldhoven, de Omgevingsvisie en bovenlokale afspraken zijn nog niet vertaald in duidelijk en toepasbaar lokaal beleid rondom het thema Groen. En omdat hiervoor geen beleidscapaciteit binnen onze gemeente aanwezig is, is er weinig overzicht op onze opgave, wat andere partijen hierin doen en welke koppelkansen er zijn. Hierdoor is het moeilijk om doelmatig aan dit thema te werken; we hebben geen beleid als basis voor keuzes in de uitvoering en zonder duidelijke richtlijnen is het lastig om dit een goede plek te geven in ruimtelijke afwegingen. Ook missen we kaders en instrumenten om richting te geven aan andere partijen, zodat ook zij keuzes maken die bijdragen aan een groen en natuur­ inclusief Veldhoven. Dit maakt werken aan het thema tijdrovend en bovendien zijn keuzes sterk afhankelijk van persoonlijke inschattingen in de uitvoering. Op termijn komt de leefbaarheid, klimaatbestendigheid en ruimtelijke kwaliteit van Veldhoven hierdoor onder druk te staan. We hebben een scherper beeld nodig van het thema groen en haar sociale, ruimtelijke en ecologische waarden, inclusief strategie op hoe we daar als gemeente op willen sturen.

De gebiedstypen uit de Omgevingsvisie bieden een kader voor welke waarde(n) groen in het betreffende gebied heeft of moet hebben. Het is raadzaam om een strategie op het beschermen van (waardevolle) bomen en groenstructuren op te nemen als integraal onderdeel van het beleid groen. 33

Wat is aanvullend nodig?

Direct lezen

Ook moeten we bepalen hoe we als gemeente kunnen anticiperen op de verstedelijkingsopgave in Veldhoven en wat we hierin van onszelf en anderen verwachten. Hierbij is de samenhang met het duurzaamheidsthema Klimaatbestendig gewenst, vanwege de overlap in opgaven en koppelkansen in de beleidsontwikkeling en – uitvoering. We ontwikkelen daarom één beleidskader voor Groen en Klimaatbestendig.

Instrumenten vormgeven Na vaststelling van het beleidskader kunnen instrumenten ingericht worden. De klimaattool is hiermee één van de uitvoeringsinstrumenten van het op te stellen beleid. Ook de mogelijkheid om een Groenfonds in te stellen (Omgevingsverordening provincie) als uitvoeringsinstrument is iets wat nader onderzocht moet worden en waar we in het te ontwikkelen beleid een uitspraak over moeten doen. Voor de verdere uitwerking en juridische borging van het beleid bieden de instrumenten van de omgevingswet een kans. We sluiten hiervoor aan bij het lopende traject met betrekking tot het onderzoeken van instrumenten die we kunnen inzetten om de doelen uit de omgevingsvisie te bereiken (programma 8).

Duurzaamheidsagenda 2040 Duurzaam denken en doen

34

Wat is aanvullend nodig?

Direct lezen

Uitvoering voortzetten, vernieuwen en meer samenwerken met partners en inwoners Er gebeurt al veel op het gebied van groen in de uitvoering. De lopende activiteiten zetten we voort. Het op te stellen beleidskader voor een Groen en Klimaatbestendig Veldhoven zal uitwijzen wat er in de uitvoering meer of anders nodig is dan we nu doen. Onderstaand per uitvoeringsspoor een weergave van wat er de komende jaren aanvullend moet gebeuren.

Eigen verantwoordelijkheid en voorbeeldrol in de openbare ruimte en eigendommen Met het IMBK ligt een stevig kader voor het beheer van de openbare ruimte. Dit zetten we voort. Ook de maatregelen vanuit het Biodiversiteitsplan voeren we verder uit. Het nieuw op te stellen beleidskader voor een Groen en Klimaatbestendig Veldhoven zal uitwijzen wat er in de uitvoering verder nodig is.

Duurzaamheidsagenda 2040 Duurzaam denken en doen

35

Wat is aanvullend nodig?

Direct lezen

Kaderstellen en stimuleren groene ruimtelijke ontwikkeling Groen is nu vaak nog het sluitstuk van ruimtelijke projecten. In de uitvoering willen we toe naar het beschermen en ontwikkelen van groen als randvoorwaarde. Dit doen we door: • In 2025 de klimaattool te ontwikkelen en (informeel) te implementeren. We gebruiken hiervoor de Eindhovense klimaattool als basis en werken samen met andere SGE-gemeenten om het naar onze lokale situatie te vertalen. De klimaattool is in beginsel nog zonder juridische borging in verband met de afwezigheid van lokaal beleid. Zodra het beleid ontwikkeld is, actualiseren we de tool en zorgen we voor de juiste borging, bijvoorbeeld in het vergunningenproces. Verder onderzoeken we welke andere instrumenten ontwikkeld moeten worden om uitvoering te geven aan ons beleid. • In 2025 het opstellen en implementeren van het Soortenmanagementplan (SMP) • In 2026 en verder de uitvoeringsinstrumenten (waaronder de klimaattool) ontwikkelen, actualiseren en/of (juridisch) implementeren op basis van vastgesteld beleid.

Stimuleren vergroening door inwoners en bedrijven In 2025/2026 activiteiten te organiseren om inwoners aan te sporen de eigen tuin te vergroenen. Dit doen we in samenhang met de activiteiten vanuit het thema Klimaatbestendig. We zoeken hiervoor actievere samenwerking met andere organisaties, zoals Steenbreek, IVN en Veldhoven Duurzaam.

Duurzaamheidsagenda 2040 Duurzaam denken en doen

36

Klimaatbestendig

37

Hoofdlijn In 2040 is Veldhoven een waterrobuuste

en klimaatbestendige gemeente. Waar zetten we op in? Voorkomen en beperken van hitteoverlast

• We zorgen voor voldoende schaduw en koele plekken. • We pakken bestaande hitteproblemen aan. • We voorkomen verdere opwarming door de keuzes in bouw en inrichting.

Voorkomen en beperken van droogteschade

• We maken de leefomgeving weerbaar voor langere periodes van droogte. • We geven bijzondere aandacht aan het beschermen van bomen met een hoge waarde (sociaal en/of ecologisch).

Klimaatbestendig

Voorkomen en beperken van wateroverlast

• We houden wegen begaanbaar voor hulpdiensten bij piekbuien. • We beperken wateroverlast in panden, veroorzaakt door water uit de openbare ruimte. • We beperken wateroverlast in panden, veroorzaakt door water uit de beken.

Welke stappen zetten we? Kaders en instrumenten ontwikkelen, waarmee we kunnen sturen.  itvoering voortzetten, vernieuwen en meer samenwerken met partners en inwoners. U 38

Klimaatbestendig

Direct lezen

Onder het thema Klimaatbestendig verstaan we het vermogen van mensen, dieren en de natuur om zich aan te passen aan en te herstellen van de gevolgen van klimaatverandering, zoals hitte, droogte en wateroverlast. Een leefomgeving die weerbaar is tegen extreme weersomstandigheden is onmisbaar voor de leefbaarheid van onze gemeente. Het beheer van de openbare ruimte, riolering, hemel en grondwater is bovendien voor een groot deel een gemeentelijke taak, op basis van de Omgevingswet, Waterwet en Wet milieubeheer. In het Deltaplan Ruimtelijke Adaptatie is de verplichting vastgelegd om in 2050 onder andere te voldoen aan een waterrobuuste en klimaatbestendige inrichting. Vanwege de grote druk op de ruimte wordt het steeds lastiger om groen en waterbeheer voldoende te verankeren in plannen. Op termijn kan hiermee de leefbaarheid en klimaatbestendigheid van Veldhoven onder druk komen te staan. De schaalsprong van Veldhoven vraagt dan ook om dit thema stevig te verankeren, om de kwaliteit te waarborgen en om de ontwikkelingen aan te grijpen om een kwaliteitsslag te maken.

Duurzaamheidsagenda 2040 Duurzaam denken en doen

39

Waar zetten we op in?

Direct lezen

In 2040 is Veldhoven een waterrobuuste en klimaatbestendige gemeente. We streven naar een leefomgeving die weerbaar is tegen de omstandigheden als gevolg van klimaatverandering. We zijn in 2040 goed op weg om conform het Deltaplan Ruimtelijke Adaptatie in 2050 klimaatbestendig en waterrobuust te zijn ingericht, om negatieve gevolgen van hitte, schade door droogte en wateroverlast op mensen, natuur en de leefomgevingskwaliteit te voorkomen.

Duurzaamheidsagenda 2040 Duurzaam denken en doen

40

Waar zetten we op in?

Direct lezen

Voorkomen en beperken van hitteoverlast • We zorgen voor voldoende schaduw en koele plekken. • We pakken bestaande hitteproblemen aan. • We voorkomen verdere opwarming door de keuzes in bouw en inrichting.

Voorkomen en beperken van droogteschade • We maken de leefomgeving weerbaar voor langere periodes van droogte. • We geven bijzondere aandacht aan het beschermen van bomen met een hoge waarde (sociaal en/of ecologisch).

Voorkomen en beperken van wateroverlast • We houden wegen begaanbaar voor hulpdiensten bij piekbuien. • We beperken wateroverlast in panden, veroorzaakt door water uit de openbare ruimte. • We beperken wateroverlast in panden, veroorzaakt door water uit de beken.

Duurzaamheidsagenda 2040 Duurzaam denken en doen

41

Wat doen we al?

Direct lezen

Beleid De Omgevingsvisie Veldhoven geeft beleidsmatig een aantal uitgangspunten voor het thema Klimaatbestendig. In de Visie op gemeente Veldhoven zijn deze punten vertaald naar meer globale ambities en uitgangspunten. Dit is deels in combinatie gedaan met het thema Groen, omdat groen een belangrijk middel is om de leefomgeving weerbaar te maken tegen hitte, droogte en wateroverlast. De ambities en uitgangspunten uit de Visie op gemeente Veldhoven zijn verwerkt in het streefbeeld voor 2040 van deze Duurzaamheidsagenda. In de regio zijn verschillende samenwerkingsafspraken gemaakt om te werken aan belangrijke opgaven, onder andere in het MRE Samenwerkingsakkoord. Uitdagingen rondom klimaatbestendig maken onderdeel uit van de duurzame verstedelijkingsopgave in deze regio. Deze afspraken zijn richtinggevend aan de hand van leidende principes en ambities. De Brainport Principes vormen een toetsingskader voor woningbouwplannen en de ontwikkeling van bedrijventerreinen, waarin klimaatbestendigheid als randvoorwaarde voor de leefomgevingskwaliteit is verankerd. Alleen is dat nog niet vertaald naar lokaal beleid. In de Ontwikkelstrategie Zuidoost-Brabant zijn bovendien Water en Bodem opgenomen als belangrijke thema’s voor verstedelijking.

Duurzaamheidsagenda 2040 Duurzaam denken en doen

42

Wat doen we al?

Direct lezen

Waterschap De Dommel is een belangrijke partner van de gemeente binnen het thema Klimaatbestendig. In het Waterbeheerprogramma 2022 – 2027 heeft het waterschap haar visie geschetst om anders met water om te gaan, om in te spelen op het veranderend klimaat. Samen met partners en andere watergebruikers werkt het waterschap aan concrete uitvoeringsplannen, waarin samen gezocht wordt naar nieuwe oplossingen en antwoorden. Het waterschap stelt bovendien cofinanciering beschikbaar aan gemeenten voor de uitvoering van de uitvoeringsagenda’s klimaatadaptatie.

Duurzaamheidsagenda 2040 Duurzaam denken en doen

43

Wat doen we al?

Direct lezen

Uitvoering In Veldhoven werken we via drie uitvoeringssporen aan het streefbeeld van een waterrobuuste en klimaatbestendige gemeente. Hieronder staat per uitvoeringsspoor een globale weergave van activiteiten die we al doen:

Eigen verantwoordelijkheid en voorbeeldrol in openbare ruimte en eigendommen • In het Integraal Maatschappelijk Beheerkader (IMBK) hebben we vastgelegd op welke manier we de openbare ruimte beheren en welk kwaliteitsniveau we hierbij nastreven. • Klimaatbestendig maakt integraal onderdeel uit van plannen voor (her)inrichting van de openbare ruimte. Bij nieuwe infrastructuur worden de rioolsystemen van afval- en hemelwater gescheiden aangelegd. We combineren deze maatregelen veelal met lopende projecten om efficiëntie te waarborgen. • We volgen de wettelijke regels voor een goede afvoer van (regen)water en hanteren de landelijke drietrapsstrategie (vasthouden, bergen, vertraagd afvoeren). • We maken stresstesten voor hitte-, droogte- en wateroverlast en op basis daarvan wordt iedere vier jaar de inzet bijgesteld. Groen is hierbij een graag gekozen middel vanwege de waarde voor infiltratie, verkoeling en schaduw.

De opsomming gaat verder op de volgende pagina > 44

Wat doen we al?

Direct lezen

• Vanuit de stresstesten is in 2022 gewerkt aan een Uitvoeringsagenda Klimaatadaptatie. Deze is echter nog niet vastgesteld, vanwege het ontbreken van beleidskaders om afwegingen en keuzes te kunnen maken. • We ondersteunen het waterschap bij het aanpakken van wateroverlast veroorzaakt door beken en onderzoeken de haalbaarheid van oplossingen zoals minder overstorten, meer infiltratie en opslag op eigen terrein.

Stimuleren van klimaatbestendige ruimtelijke ontwikkeling • Klimaatbestendig maakt onderdeel uit van de ontwikkeling en uitvoering van ruimtelijke plannen en projecten. Onder andere via de intake- en omgevingstafel, de projectgroepen en het Q-team. Maar we hebben hiervoor geen beleidsmatige onderlegger voor keuzes of een bepaald kwaliteitsniveau. Hierdoor zijn de uitkomsten op dit thema veelal vrijblijvend en afhankelijk van individuen. • Met SGE-gemeenten is afgesproken om gezamenlijk een klimaattool (naar voorbeeld van Eindhoven) te implementeren. Deze klimaattool helpt te sturen op groene en klimaatbestendige keuzes bij ruimtelijke ontwikkelingen. Het is de bedoeling dat de klimaattool ook uitwerking geeft aan de groennorm zoals afgesproken in het Verstedelijkingsakkoord SGE.

Duurzaamheidsagenda 2040 Duurzaam denken en doen

45

Wat doen we al?

Direct lezen

Stimuleren van klimaatbestendige maatregelen door inwoners en bedrijven • We zetten diverse communicatiekanalen in om inwoners aan te sporen de eigen (voor)tuin klimaatbestendiger in te richten, zoals onze website, sociale media en de digitale Nieuwsbrief Duurzaamheid. • Wanneer we de openbare ruimte (her)inrichten, motiveren we omwonenden tijdens de participatie om zelf hun (voor)tuin klimaatbestendiger in te richten en zo met ons mee te doen. • We stimuleren een klimaatbestendige inrichting op bedrijventerreinen en bedrijfspercelen. In dit kader zijn in het ambitiedocument Habraken uitgangspunten opgenomen.

Duurzaamheidsagenda 2040 Duurzaam denken en doen

46

Wat doen we al?

Direct lezen

Een voorbeeld uit de praktijk

Zilverackers Klimaatbestendig De wijk Zilverackers is ontwikkeld met aandacht voor het tegengaan van hittestress, wateroverlast en droogte. Vernieuwend is het systeem voor waterafvoer. Zilverackers heeft namelijk geen hemelwaterriolering en inwoners sluiten hun regenpijp niet aan op het riool. Water loopt weg door de wijk via wadi’s, sloten en greppels en verplaatst zo boven de grond naar groene zones. Daar komt het in de natuur terecht. Waar gebouwen en stenen er in oudere wijken voor zorgen dat regenwater niet goed in de bodem kan wegzakken, zorgen we in Zilverackers dat water juist in het gebied blijft en dat natuurlijke oplossingen de wijk leefbaarder maken voor mens en natuur.

47

Wat is aanvullend nodig?

Direct lezen

Kaders en instrumenten waarmee we kunnen sturen De ambities voor de lange termijn uit de Visie op Veldhoven, de Omgevingsvisie en bovenlokale afspraken zijn nog niet vertaald in duidelijk en toepasbaar lokaal beleid rondom het thema Klimaatbestendig. En omdat hiervoor geen beleidscapaciteit binnen onze gemeente aanwezig is, is er weinig overzicht op onze opgave, wat andere partijen hierin doen en welke financierings­ mogelijkheden er zijn. Hierdoor is het moeilijk om doelmatig aan dit thema te werken; we hebben geen beleid als basis voor keuzes in de uitvoering en zonder duidelijke richtlijnen is het lastig om dit een goede plek te geven in ruimtelijke afwegingen. Ook missen we kaders en instrumenten om richting te geven aan andere partijen, zodat ook zij keuzes maken die bijdragen aan een waterrobuust en klimaatbestendig Veldhoven. Dit maakt werken aan het thema tijdrovend en zijn keuzes sterk afhankelijk van persoonlijke inschatting in de uitvoering. Bovendien lopen we het risico om nu keuzes te maken die later niet klimaat­bestendig blijken te zijn en hersteld moeten worden. Met overlast en oplopende kosten als gevolg. We moeten beoordelen wat minimaal nodig is om Veldhoven waterrobuust en klimaatbestendig te maken. De inzichten uit de stresstesten vormen een basis voor deze strategie.

Ook moeten we bepalen hoe we als gemeente kunnen anticiperen op de verstedelijkingsopgave in Veldhoven en wat we hierin van onszelf en anderen verwachten. Hierbij is de samenhang met het duurzaamheidsthema Groen gewenst, vanwege de overlap in opgaven en koppelkansen in de beleidsontwikkeling en – uitvoering. We ontwikkelen daarom één beleidskader voor Groen en Klimaatbestendig. 48

Wat is aanvullend nodig?

Direct lezen

Na vaststelling van het beleidskader kunnen instrumenten ingericht worden. De klimaattool is hiermee één van de uitvoeringsinstrumenten van het op te stellen beleid. Voor de verdere uitwerking en juridische borging van het beleid bieden de instrumenten van de omgevingswet een kans. We sluiten hiervoor aan bij het lopende traject met betrekking tot het onderzoeken van instrumenten die we kunnen inzetten om de doelen uit de omgevingsvisie te bereiken (programma 8).

Uitvoering voortzetten, vernieuwen en meer samenwerken met partners en inwoners Er gebeurt al veel op het gebied van klimaatbestendigheid in de uitvoering. De lopende activiteiten zetten we voort. Het op te stellen beleidskader voor een Groen en Klimaatbestendig Veldhoven zal uitwijzen wat er in de uitvoering meer of anders nodig is dan we nu doen. Op basis hiervan herijken we het concept van de Uitvoeringsagenda Klimaatadaptatie. Met behulp van deze uitvoeringsagenda bepalen we welke maatregelen we prioriteit geven en kunnen we voor verschillende onderdelen cofinanciering vanuit Waterschap de Dommel aanvragen. Ondertussen gaan we aan de slag met monitoring op functioneren van genomen maatregelen voor een klimaatbestendige leefomgeving. Hieronder per uitvoeringsspoor wat we komende periode verder oppakken.

49

Wat is aanvullend nodig?

Direct lezen

Eigen verantwoordelijkheid en voorbeeldrol in openbare ruimte en eigendommen Met het IMBK ligt een stevig kader voor het beheer van de openbare ruimte. Dit zetten we voort. Als uit het beleidskader blijkt dat er onderdelen van het IMBK dringend vernieuwd moeten worden, passen we dit aan.

Stimuleren van klimaatbestendige ruimtelijke ontwikkeling Klimaatbestendigheid is nu vaak nog het sluitstuk van ruimtelijke projecten. In de uitvoering willen we toe naar een klimaatbestendige leefomgeving als randvoorwaarde. Dit doen we door in 2025 de klimaattool te ontwikkelen en (informeel) te implementeren. We gebruiken hiervoor de Eindhovense klimaattool als basis en werken samen met andere SGE-gemeenten om het naar onze lokale situatie te vertalen. De klimaattool is in beginsel nog zonder juridische borging in verband met de afwezigheid van lokaal beleid. Zodra het beleid ontwikkeld is, actualiseren we de tool en zorgen we voor de juiste borging, bijvoorbeeld in het vergunningenproces. Verder onderzoeken we welke andere instrumenten ontwikkeld moeten worden om uitvoering te geven aan ons beleid.

Duurzaamheidsagenda 2040 Duurzaam denken en doen

50

Wat is aanvullend nodig?

Direct lezen

Stimuleren van klimaatbestendige maatregelen door inwoners en bedrijven De activiteiten die we ondernemen zetten we voort en breiden deze waar mogelijk uit, zodat het thema steeds meer een gezamenlijke verantwoordelijkheid wordt. De activiteiten nemen we op in de Uitvoeringsagenda Klimaatadaptatie en in samenhang met het thema Groen. We zoeken hiervoor actievere samenwerking met andere organisaties, zoals Steenbreek, Waterschap de Dommel en Veldhoven Duurzaam.

Duurzaamheidsagenda 2040 Duurzaam denken en doen

51

Schoon, gezond en veilig

52

Hoofdlijn In 2040 is Veldhoven een schone, gezonde en veilige gemeente. Waar zetten we op in? Kwaliteit van lucht, bodem en water

We beschermen en verbeteren de fysieke leefomgeving door vervuiling van lucht, bodem en water terug te dringen en waar mogelijk de kwaliteit te verbeteren. We voldoen hierbij minimaal aan de landelijke richtlijnen.

Voorkomen van overlast in onze fysieke leefomgeving

We beperken overlast door bijvoorbeeld geluid, geur, licht, trillingen, (zwerf)afval, uitstoot en milieuvervuiling.

Voorkomen van gevaarlijke omstandigheden

we voorkomen onveilige omstandigheden voor mens, dier en milieu, veroorzaakt door bijvoorbeeld gevaarlijke stoffen.

Schoon, gezond en veilig

Welke stappen zetten we? Kaders en instrumenten ontwikkelen, waarmee we kunnen sturen.  Uitvoering voortzetten, vernieuwen en meer samenwerken met partners en inwoners.

53

Schoon, gezond en veilig

Direct lezen

Een schone, gezonde en veilige leefomgeving staat aan de basis van ons welzijn en de gezondheid van mens, dier en milieu. Tegelijkertijd moeten we onze ruimte op een toekomstbestendige manier benutten, zodat we economische veerkracht behouden en natuurlijke hulpbronnen en biodiversiteit beschermen. Als lokale overheid hebben we de taak om een gezonde leefomgeving veilig te stellen voor onze inwoners en ondernemers. Daarnaast vraagt de schaalsprong van Veldhoven om dit thema stevig te verankeren, om de balans te houden tussen leefomgevingskwaliteit en voldoende ontwikkelruimte om de verstedelijkingsopgave mogelijk te maken.

Duurzaamheidsagenda 2040 Duurzaam denken en doen

54

Waar zetten we op in?

Direct lezen

In 2040 is Veldhoven een schone, gezonde en veilige gemeente. We streven naar een Veldhovense leefomgeving die vrij is van schadelijke invloeden en die bijdraagt aan de gezondheid voor mens, dier en milieu. We werken dus aan gezonde woonwijken en werklocaties. We dringen vervuiling terug van lucht, bodem en water. We beperken overlast van bijvoorbeeld geluid, licht en geur. Tot slot voorkomen we onveilige leefomstandigheden door bijvoorbeeld gevaarlijke stoffen.

Duurzaamheidsagenda 2040 Duurzaam denken en doen

55

Waar zetten we op in?

Direct lezen

Kwaliteit van lucht, bodem en water We beschermen en verbeteren de fysieke leefomgeving door vervuiling van lucht, bodem en water terug te dringen en waar mogelijk de kwaliteit te verbeteren. We voldoen hierbij minimaal aan de landelijke richtlijnen.

Voorkomen van overlast in onze fysieke leefomgeving We beperken overlast door bijvoorbeeld geluid, geur, licht, trillingen, (zwerf)afval, uitstoot en milieuvervuiling.

Voorkomen van gevaarlijke omstandigheden We voorkomen onveilige omstandigheden voor mens, dier en milieu door bijvoorbeeld gevaarlijke stoffen.

Duurzaamheidsagenda 2040 Duurzaam denken en doen

56

Wat doen we al?

Direct lezen

Beleid Het lokale beleid met betrekking tot ‘Schoon, gezond en veilig’ is opgenomen in de Omgevingsvisie. Hierin heeft de gemeente de ambitie gesteld dat de leefomgevingskwaliteit in de wijken, op werklocaties en in het buitengebied bijdraagt aan de gezondheid van inwoners en bezoekers, onder andere door controle te houden op lokale milieuwaarden (geluid, geur, luchtkwaliteit). De inwerkingtreding van de Omgevingswet is in Veldhoven zo beleidsneutraal als mogelijk uitgevoerd. Dit betekent dat nieuwe landelijke en provinciale regels voorkomend uit de Omgevingswet zijn overgenomen. Voor enkele milieuaspecten zijn of worden lokale beleidsregels bijgewerkt (geluid, geur, externe veiligheid). Er is verder nog geen onderzoek gedaan naar wat er voor de toekomst in Veldhoven voor dit thema nodig is om aan het streefbeeld te voldoen. De kaders van de Omgevingsvisie, maar ook regionale afspraken zijn vertaald naar enkele thematische visies. Denk bijvoorbeeld aan de Mobiliteitsvisie waarin wordt gestuurd op een transitie naar Duurzame mobiliteit, wat bijdraagt aan luchtkwaliteit. Omdat verschillende onderwerpen binnen dit thema niet op lokaal niveau te beheersen zijn, werken we samen met andere overheden en organisaties. Zo maken we onderdeel uit van de Veiligheidsregio Brabant-Zuidoost.

De zeven kernwaarden van de Veiligheidsregio voor een fysiek veilige leefomgeving hebben we verankerd in lokaal beleid zoals de Omgevingsvisie. Vanwege onze ligging binnen de invloedsfeer van Eindhoven Airport en de Vliegbasis Eindhoven zijn we aangesloten bij het Luchthaven Eindhoven Overleg (LEO). Duurzaamheidsagenda 2040 Duurzaam denken en doen

57

Wat doen we al?

Direct lezen

Uitvoering Wettelijke, routinematige taken vanuit de Omgevingswet De gemeente Veldhoven voert op dit moment de taken uit die voortkomen uit wettelijke kaders. Deels doet de gemeente dit zelf. Daarnaast werken we samen met de Omgevingsdienst Zuidoost-Brabant (ODZOB) en de Veiligheidsregio Brabant-Zuidoost (VRBZO). Vaste routine­ matige taken die we uitvoeren hebben onder andere te maken met geluid, bodem, asbest, afvalstoffen, luchtkwaliteit, geur, externe veiligheid, lichthinder, milieubelastende activiteiten en energiebesparing en komen terug bij: • Het omgevingsoverleg en Omgevingsloket. • Adviseren bij projecten, plannen en vergunningen. • Het uitvoeringsprogramma Vergunningverlening, Toezicht en Handhaving (VTH). • Verplichte monitoring en rapportage op effecten, zoals de geluidbelastingskaarten en het daaruit voortkomende actieplan.

Dit deel gaat verder op de volgende pagina >

Duurzaamheidsagenda 2040 Duurzaam denken en doen

58

Wat doen we al?

Direct lezen

Andere gerelateerde uitvoeringstaken Naast bovengenoemde routinematige taken werken we ook via gerelateerde taakvelden aan een ‘Schoon, gezond en veilig’ Veldhoven. Denk aan: • Onderhoud en beheer van de openbare ruimte en een goed functionerend lokaal rioolsysteem. Dit doen we aan de hand van het Integraal Maatschappelijk Beheerkader Openbare Ruimte (IMBK) en beheerplannen. • Inzamelen van huishoudelijk afval. Dit doen we middels huis-aan-huisinzameling, collectieve inzamelsystemen (waaronder de milieustraat) en samenwerking met de stichting Go Clean (Zwerfafvalpakkers). • Op verschillende werklocaties, waaronder Citycentrum en Habraken, maken we afspraken met ondernemers(collectieven) en parkmanagement om de omgeving schoon, gezond en veilig te maken en houden.

Duurzaamheidsagenda 2040 Duurzaam denken en doen

59

Wat doen we al?

Direct lezen

Een voorbeeld uit de praktijk

Voorkomen van zwerfafval Als gemeente bieden we afvalinzameling zo toegankelijk mogelijk aan en blijven ons daarin ontwikkelen in samenwerking met partners. Maar we zien ook hoe belangrijk het is om inwoners en ondernemers te blijven informeren en inspireren. Dat doen we via standaard communicatie en tijdens speciale campagnes. Soms stellen we grenzen waar nodig, bijvoorbeeld door strenger te handhaven op het bijplaatsen van afval bij afvalcontainers. Maar ook door ludieke acties te steunen. Bijvoorbeeld World Clean Up Day, georganiseerd door stichting Go Clean. In het voorjaar van 2025 meldden ruim 2.300 mensen zich aan om een dag op pad te gaan als ZwerfAfvalPakker (ZAP’per) met als doel: ‘Veldhoven schoon in twee dagen’.

60

Wat is aanvullend nodig?

Direct lezen

Kaders en instrumenten waarmee we kunnen sturen Zoals hierboven is beschreven ontbreekt een concreet en toepasbaar lokaal beleid op het thema Schoon, gezond en veilig. De ambities in de Omgevingsvisie zijn hoog over en de regels in het Omgevingsplan zijn enkel een weergave van landelijke en provinciale regels. We hebben een scherper beeld en uitgangspunten nodig om goede keuzes en afwegingen te maken. Bijvoorbeeld zodat we in de schaalsprong de balans kunnen houden tussen leefomgevings­ kwaliteit en voldoende ontwikkelruimte om de verstedelijkingsopgave mogelijk te maken. Op termijn komt hiermee de kwaliteit van de fysieke leefomgeving van Veldhoven onder druk te staan. Er is op dit moment geen beleidscapaciteit binnen de gemeente voor het thema Schoon, gezond en veilig om dit op te pakken. Om te bepalen welke streefwaarden we in Veldhoven willen hanteren in verschillende gebieden is het zaak om onderzoek te doen naar waar mogelijke kansen liggen of risico’s ontstaan. De gebieds­ typen uit de Omgevingsvisie bieden een kader voor welke streefwaarden in het betreffende gebied passend zijn. Nadat het thema Schoon, gezond en veilig steviger verankerd is in lokaal beleid kunnen we dit borgen in uitvoeringsinstrumenten.