BMC - Begrotingsanalyse gemeente Veldhoven

​

Begrotingsanalyse Gemeente Veldhoven​

​ Rapport| 13 augustus 2025

Partners in verbetering

Begrotingsanalyse Gemeente Veldhoven ​

Rapport Gemeente Veldhoven

BMC 12 Augustus 2025 Classificatie

:

Intern gebruik

Namen adviseurs

:

●​ ●​ ●​ ●​

Projectnummer

:

PO054377

Drs. G.W. Ormel D.G. Visser RA S. Fuite B.S. Peters MSc

Begrotingsanalyse gemeente Veldhoven

Inhoudsopgave Samenvatting​ H1 | Aanleiding en opdracht​ 1.1 Programmabegroting 2025: geen noodzaak tot bezuinigen​ 1.2 Opdracht​ 1.3 Opbouw van dit rapport​ H2 | Opdracht en aanpak​ 2.1 Verschillende typen bezuinigingsmaatregelen​ 2.2 Aanpak in zeven stappen​ H3| De Benchmark​ 3.1 Algemeen beeld van de benchmark​ 3.2 Benchmark maatstaven algemene uitkering​ 3.3 Hoofdlijnen van de benchmark​ H4| De onderuitputtingsanalyse​ 4.1 De onderzoeksvraag​ 4.2 Algemeen beeld van de analyse​ 4.3 Bestuur en Dienstverlening​ 4.4 Fysiek Domein​ 4.5 Sociaal Domein​ H5| Analyse financiële uitgangspunten​ 5.1 Algemeen beeld​ 5.1 Analyse van de berekening van de algemene uitkering​ 5.2 Activeren voorbereidingskosten grondexploitatie​ 5.3 Uitgangspunten voor de begroting​ 5.4 Rente​ 5.5 Kostendekkende heffingen​ 5.6 Overige belastingen​ 5.7 Kostentoerekening en overhead​ 5.8 Investeringen​ Bijlage 1: Gedetailleerd overzicht van de uitputtingsanalyse​ Bijlage 2: Gebruikte documentatie​ Bijlage 3: Stelpost onvoorzien​ Bijlage 4: Overzicht mogelijke bijstellingen (inclusief begrotingsposten)​ Bijlage 5: Benchmark rekening 2024​

1 5 5 6 7 8 8 9 13 13 15 17 20 20 21 23 26 32 36 36 36 37 38 38 38 38 39 39 42 54 55 56 56

Dit document (inclusief eventuele bijlagen) is opgesteld door BMC en de (auteurs)rechten met betrekking tot de inhoud en het format van dit document berusten bij BMC. Dit document is uitsluitend bedoeld voor gebruik door de opdrachtgever en mag niet worden gepubliceerd of aan anderen ter beschikking worden gesteld zonder uitdrukkelijke voorafgaande toestemming van BMC.

Begrotingsanalyse gemeente Veldhoven

Samenvatting Aanleiding, opzet en uitvoering Aanleiding De financiële situatie van de gemeente Veldhoven was tot nu toe relatief stabiel. De begroting 2025 gaf in alle jaren een positief saldo te zien. Bij de doorwerking van de eerste bestuursrapportage van 2025 is dat beeld, met name door de ontwikkelingen in het sociaal domein, omgeslagen. Na verwerking van de eerste bestuursrapportage vertonen de jaren 2025 t/m 2027 een tekort en is 2028 net aan sluitend. Vraagstelling De gemeente Veldhoven heeft BMC gevraagd om aan de hand van een financieel-technische analyse de mogelijke ruimte binnen de begroting in beeld te brengen.

De vraagstelling voor dit onderzoek luidt als volgt: 1.​ Op welke posten is sprake van een zodanige (structurele) onderuitputting in de jaarrekening, waardoor er budgetten kunnen worden afgeraamd, zonder dat dit de beleidsuitvoering wezenlijk raakt? 2.​ Welke overige technische maatregelen kunnen worden overwogen om te komen tot verbetering van het begrotingssaldo voor de jaren 2026-2029? Aanpak Deze analyse is als volgt uitgevoerd: a.​ Een benchmarkanalyse, waarbij de rekening 2024 van de gemeente Veldhoven afgezet is tegen die van min of meer vergelijkbare gemeenten; b.​ Een onderuitputtingsanalyse van de afgelopen drie jaar, om te achterhalen op welke posten er steevast sprake is van niet bestede budgetten; c.​ Een analyse van de financieel-technische uitgangspunten voor de begroting.

Algemeen beeld Kaderstelling op orde en snel beschikbaar De informatie waarom werd gevraagd kon snel beschikbaar worden gesteld. Over het algemeen kan worden gesteld dat financiële kaderstelling op orde is. Zo actualiseert de gemeente Veldhoven de financiële beheersverordening iedere vier jaar, wat bijdraagt aan een actueel kader. Wel is blijvende aandacht nodig voor de actualiteit. Zo wordt het BBV regelmatig gewijzigd (verbonden partijen, rentetoerekening grondexploitaties, overhead). Dan is het raadzaam om de kaderstellende notities hier op aan te passen. Maar los daarvan is de kwaliteit van de kaderstelling behulpzaam geweest bij de uitvoering van deze analyse.

| 1 | Begrotingsanalyse gemeente Veldhoven

Fijnmazig systeem van begrotingsbijstellingen Veldhoven hanteert een systeem van begrotingsbijstellingen op basis van de periodieke bestuursrapportages die aan de raad worden gepresenteerd. Drie keer per jaar wordt de begroting geactualiseerd en de actualisatie wordt ook meerjarig doorgerekend. Hoewel de raad formeel autoriseert op programmaniveau, is het college op grond van de financiële verordening verplicht de raad te informeren over dreigende overschrijdingen op taakveldniveau. Dat betekent ook dat door ons gesignaleerde ontwikkelingen soms al waren verwerkt in latere bestuursrapportages.

Conclusies ten aanzien van de benchmark Door de relatief hoge waarde van het onroerend goed liggen de woonlasten in Veldhoven hoger dan in de referentiegemeenten. De waarde van het onroerend goed veroorzaakt daar tegenover een hogere aftrekpost binnen de algemene uitkering. De tarieven voor niet-woningen liggen in Veldhoven beduidend lager dan in de referentiegemeenten. Hier ligt nog potentie voor een meeropbrengst. De kosten voor overhead liggen beduidend lager (€ 100 per inwoner) dan het gemiddelde van de referentiegroep. Bij het beheer van “overige gebouwen en panden” realiseert Veldhoven een fors hogere opbrengst dan de referentiegemeenten. Het aantal bijstandsgerechtigden in Veldhoven is relatief laag. Dat vertaalt zich niet terug in lagere uitvoeringskosten. Het feit dat de taken die worden uitgevoerd voor de gemeente Waalre niet op een kostendekkend niveau liggen, vertaalt zich terug in deze cijfers. Hoewel het aantal huishoudens met voorziening in het kader van de WMO en de Jeugdwet hoger ligt dan in de referentiegemeenten, zien we dat effect niet terug in de benchmark. De kosten voor de WMO lagen in 2024 op een gemiddeld niveau. De kosten voor de Jeugdzorg lagen onder het gemiddelde.

Conclusies ten aanzien van de onderuitputtingsanalyse De mogelijkheden voor bijstellingen zijn relatief beperkt. Een paar factoren zijn hier mede debet aan: a.​ De frequentie van begrotingsbijstellingen, op basis van de bestuursrapportages, die ook doorwerken naar latere jaren. Financiële ontwikkelingen worden op die manier eerder verwerkt, dan wanneer er sprake is van één rapportagemoment of wanneer er geen systeem is van permanente begrotingsbijstellingen; b.​ Het feit dat voordelen kunnen ontstaan als gevolg van incidentele factoren. Incidentele factoren leiden niet tot een bijstelling van het meerjarenbeeld.

| 2 | Begrotingsanalyse gemeente Veldhoven

Op de volgende posten zijn er mogelijkheden voor bijstellingen: Taakveld

Omschrijving

Bedrag

0.3

Verspreid liggende terreinen*

€ 10.000

0.8

Stelpost onvoorzien

€ 75.000

2.2

Parkeren**

€ 55.000

3.1

Regionale samenwerking / Economische ontwikkeling

€ 50.000

5.2

Sportaccommodaties

€ 25.000

5.3

Kunst en cultuur***

€ 12.500

5.5

Gemeentelijk monumentenbeleid****

€ 25.000

6.1

Subsidie maatschappelijke participatie

€ 19.000

6.3

Ioaw Starters

€ 25.000

Totaal

€ 296.500

Tabel 1: Overzicht mogelijkheden voor financiële bijstellingen *) De organisatie geeft de voorkeur aan een verlaging van € 20.000 incidenteel. **De organisatie adviseert om de besluitvorming omtrent de evaluatie omtrent de bijstellling van het parkeerbeleid af te wachten, alvorens tot verlaging over te gaan. ***) De organisatie adviseert om eerst de uitvoeringsnota "Kunst en Cultuur" af te wachten, alvorens tot verlaging over te gaan. ****) De organisatie geeft aan dat als gevolg van de nieuwe erfgoednota er onderzoeken nodig zullen zijn en dat daarom dit budget niet verlaagd kan worden.

Conclusies ten aanzien van de financieel-technische analyse Onderuitputting BTW-compensatiefonds Gemeenten kunnen de BTW die ze betalen declareren bij het BTW-compensatiefonds. Dit fonds kent een plafond. Wordt er meer gedeclareerd dan in het fonds beschikbaar is, dan wordt het resterende deel betaald uit het gemeentefonds. Wordt er minder gedeclareerd, dan vloeit het overblijvende deel terug naar het gemeentefonds. De verwachting is dat er de komende jaren geld overblijft in het BTW-compensatiefonds. Dit betekent dat er waarschijnlijk wordt bijgestort in het gemeentefonds. Van de toezichthouders mogen de gemeenten hier in hun meerjarenbegroting rekening mee houden. Ze mogen het laatst gerealiseerde voordeel (op dit moment 2024) doortrekken in hun meerjarenbegroting. Over 2024 viel het gerealiseerde overschot lager uit dan in

| 3 | Begrotingsanalyse gemeente Veldhoven

2023 (de norm waar gemeenten tot nu toe rekening mee mochten houden). De norm die de toezichthouders hanteren, kent een zeker risico. De laatst gerealiseerde onderuitputting bedraagt 332 miljoen. Voor Veldhoven gaat het hierbij om een bedrag van circa €750.000. De gemeente Veldhoven hanteert uit voorzichtigheid en inspelend op tegenvallers momenteel een bedrag van €600.000. Hier is een mogelijkheid om iets scherper aan de wind te varen, maar het risico dat toch een tegenvaller gaat optreden wordt ook groter. Activeren van voorbereidingskosten Bij de werksessies van de structurele onderuitputtinganalyse is bij grondexploitatie naar voren gekomen dat de gemeente de voorbereidingskosten van grondexploitatie direct ten laste brengt van de begroting / jaarrekening. Het is evenwel toegestaan deze kosten (voor de duur van 5 jaar) op de balans op te nemen en waar mogelijk op te nemen in een grondexploitatie. De huidige toepassing van verwerken van de voorbereidingskosten past binnen de BBV (en de financiële verordening). Het advies is om bij de actualisatie van de financiële verordening expliciet aandacht te geven aan de beleidsmatige keuze voor de omgang met dit soort lasten. Overweeg om in de toekomst (per project inschatting maken) om voorbereidingskosten te activeren als kans groot is dat dit leidt tot een grondexploitatie.

Dit kan leiden tot een tijdelijke verlichting van het financiële beeld. Dit heeft geen invloed op het uiteindelijke structurele saldo. Investeringsplafond De afgelopen periode kende de gemeente Veldhoven een relatief hoog investeringsniveau: gemiddeld bijna € 30 miljoen per jaar. Afgezet tegen de landelijke cijfers is dat een hoog investeringsniveau. Gemiddeld wordt in Veldhoven circa 70 á 80 procent van de investeringen ook daadwerkelijk uitgevoerd. Het geraamde investeringsniveau in de komende jaren ligt onverminderd hoog. (Gemiddeld € 53 miljoen). We geven in overweging om te werken met een maximum investeringsniveau op begrotingsbasis. Dit vraagt wel om afstemming met de provincie als toezichthouder, omdat de toezichthouder geen generieke taakstellingen toestaat. Maar gegeven het feit dat het investeringsniveau onveranderd hoog ligt de komende jaren, de grenzen die er liggen aan de uitvoeringscapaciteit bij gemeenten en dat in combinatie met een frequente begrotingsbijstelling, zou voldoende argumentatie moeten opleveren om hier een uitwerking aan te geven. Eventuele effecten kunnen meegenomen worden bij de begroting 2027.

| 4 | Begrotingsanalyse gemeente Veldhoven

H1 | Aanleiding en opdracht 1.1 Programmabegroting 2025: geen noodzaak tot bezuinigen 1.1.1 Tot nu toe: stabiel financieel beeld De financiële situatie van de gemeente Veldhoven was tot nu toe relatief stabiel. De begroting 2025 gaf het volgende beeld: (Bedragen x € 1.000)

Omschrijving

2025

2026

2027

2028

740

579

11

1.157

Incidentele baten en lasten

-2.425

-856

-807

-836

Structureel saldo

3.165

1.435

818

1.993

Saldo programmabegroting 2025

Tabel 2: Saldo programmabegroting 2025-2028 gemeente Veldhoven

Hoewel veel gemeenten een dusdanig meerjarenperspectief kennen dat er de komende jaren bezuinigd moet worden, bleef in Veldhoven een dergelijke noodzaak tot nu toe achterwege. Het structurele perspectief was tot nu toe over alle jaren sluitend. 1.1.2 Eerste bestuursrapportage 2025 In de eerste bestuursrapportage van 2025 bleek een structureel tekort, mede vanwege optredende tegenvallers in het sociaal domein. Op dit moment komt de vraag of de gemeente wel tijdig genoeg geanticipeerd heeft op het naderende ravijnjaar, aangezien andere gemeenten al wel tot bezuinigingen zijn overgegaan. De belangrijkste tegenvallers, die voortvloeien uit de eerste bestuursrapportage zijn: a.​ meer uitgaven voor jeugdhulp​ ​ ​ € 1,9 miljoen b.​ indicaties Wmo - Hulp bij Huishouden​ ​ € 0,5 miljoen c.​ uitvoering bouwinspecties​ ​ ​ ​ € 0,5 miljoen d.​ migreren applicaties naar de Cloud​ ​ ​ € 0,4 miljoen e.​ toename aantal uitkeringsgerechtigden​ ​ € 0,4 miljoen f.​ herwaarderen van diverse functies​ ​ ​ € 0,4 miljoen

| 5 | Begrotingsanalyse gemeente Veldhoven

Omschrijving

2025

2026

2027

2028

Saldo programmabegroting 2025

740

579

11

1.157

Amendement extra kunstgrasveld

0

0

-70

-69

Bijstellingen 3e bestuursrapp. 2024

1.085

1.689

1.971

1.353

Bijgesteld saldo 2025

1.825

2.268

1.912

2.441

Bijstellingen 1e bestuursrapportage

-2.069

-6.117

-3.218

-2.130

-244

-3.849

-1.306

311

Bijgesteld meerjarenbeeld

Tabel 3: Bijgesteld meerjarenbeeld na eerste bestuursrapportage 2025

De gemeente Veldhoven heeft aangegeven dat de gemeentelijke organisatie een structuurwijziging heeft ondergaan, waardoor er meer zaken aan het licht zijn gekomen. Vanuit het bestuur is er bovendien meer aandacht ontstaan voor het thema, waardoor ook op dat niveau het urgentiebesef is toegenomen. Het is de inzet van het college en de organisatie om tenminste een begroting 2026 op te leveren die voldoet aan de eisen van de provincie om in aanmerking te komen voor het reguliere repressieve toezicht. Dat houdt in dat tenminste in het eerste jaar (2026) sprake moet zijn van structureel evenwicht, waarbij de structurele lasten moeten worden gedekt door structurele baten. Indien dat evenwicht niet in het eerste jaar tot stand kan worden gebracht, moet aangetoond worden dat dit evenwicht uiterlijk in het laatste jaar van de meerjarenbegroting tot stand wordt gebracht.

1.2 Opdracht De opdracht kan als volgt worden omschreven: Breng aan de hand van een financieel-technische analyse de mogelijke ruimte in de begroting in beeld: a.​ Op welke posten is sprake van een zodanige (structurele) onderuitputting in de jaarrekening, waardoor er budgetten kunnen worden afgeraamd, zonder dat dit de beleidsuitvoering wezenlijk raakt? b.​ Welke overige technische maatregelen kunnen worden overwogen om te komen tot verbetering van het begrotingssaldo voor de jaren 2026-2029? ​

De bestuursopdracht van het college richt zich in eerste instantie op de financieeltechnische analyse waarbij de nadruk vooral ligt op de vragen als: ●​ Zit er nog ruimte in de begroting? ●​ Zijn er zaken die nog niet meegenomen zijn? ●​ Wat zijn mogelijke technische bezuinigingsmaatregelen?

| 6 | Begrotingsanalyse gemeente Veldhoven

Deze opdracht is daarbij vooral een kwantitatieve analyse. Mocht blijken dat dit onvoldoende oplevert, dan kan mogelijk een vervolgonderzoek zich richten op een kwalitatieve analyse waarbij de focus meer ligt op inhoudelijke en beleidsmatige keuzes.

1.3 Opbouw van dit rapport Dit rapport is als volgt opgebouwd: in hoofdstuk 2 schetsen wij de aanpak van onze analyse. In hoofdstuk 3 presenteren we de belangrijkste conclusies van onze benchmark, waarna in hoofdstuk 4 de uitputtingsanalyse wordt weergegeven. In hoofdstuk 5 gaan we in op de financieel-technische uitgangspunten.

| 7 | Begrotingsanalyse gemeente Veldhoven

H2 | Opdracht en aanpak 2.1 Verschillende typen bezuinigingsmaatregelen De ene bezuinigingsmaatregel is de andere niet. Bij het nemen van bezuinigingsmaatregelen is sprake van een gelaagdheid. Het onderscheid wordt met name bepaald door de consequenties die de verschillende typen maatregelen met zich meebrengen. Dat hebben we in beeld gebracht door middel van de onderstaande figuur.

Figuur 1: Watervalmethode van bezuinigen

2.1.1 De eerste stap: financieel technische maatregelen Bij de uitvoering van deze opdracht richten we ons met name op de eerste stap: het nader in kaart brengen van de financiële positie. Daarbij komen vragen aan de orde als: ●​ Hoe staat de organisatie er financieel voor? ●​ Wat is ruimte of lucht in de begrotingsposten? ●​ Waar zit de flexibiliteit van de begroting? ●​ Waar zitten knoppen om aan te draaien ten aanzien van: ○​ belastingen; ○​ overige inkomsten; ○​ grondexploitaties; ○​ treasury; ○​ investeringen; ○​ reserves; ○​ exploitatie. 2.1.2 Geen efficiencyonderzoek of takenanalyse Dit onderzoek is dus géén efficiencyonderzoek of een takenanalyse. Het gaat hier vooral om een financieel-technische analyse die moet bijdragen in het sluitend maken van de meerjarenbegroting.

| 8 | Begrotingsanalyse gemeente Veldhoven

2.1.3 Benchmark en onderuitputting Benchmark en onderuitputting kunnen een relatie met elkaar hebben. Dat hebben we weergegeven in de onderstaande figuur. Bij posten waar steevast wordt overschreden, maar waar uit de benchmark blijkt dat de begrote lasten onder het niveau van de referentiegroep liggen, dan kan verondersteld worden dat de budgetten mogelijk te krap bemeten zijn. In het omgekeerde geval: er wordt meer begroot dan in de referentiegemeenten het geval is, maar de budgetten worden niet aangewend, dan mag verondersteld worden dat de budgetten te ruim bemeten zijn.

Figuur 2: Relatie tussen benchmark en onderuitputting

2.2 Aanpak in zeven stappen In onze aanpak hebben we zeven stappen gehanteerd. De werkzaamheden die we in deze zeven stappen hebben uitgevoerd, zetten we hieronder nader uiteen.

| 9 | Begrotingsanalyse gemeente Veldhoven

​ Figuur 3: Aanpak in zeven stappen

Tijdens de startbijeenkomst hebben we werkafspraken gemaakt over de uitvoering van de opdracht en vastgesteld welke informatie als basis dient voor de deskresearch in de volgende stappen. Onze deskresearch is gebaseerd op zowel openbaar beschikbare documenten als op documenten die door de opdrachtgever worden aangeleverd.

We hebben een benchmark gemaakt op basis van de begrotingscijfers 2025. We hebben hiervoor de beschikbare IV3-informatie van het CBS gebruikt. Op deze wijze achterhalen we de beleidsterreinen waar de gemeente Veldhoven relatief veel en relatief weinig uitgeeft. Dat kan een indicatie vormen voor de financieel-technische ruimte binnen de budgetten. In onze analyse maken we een onderscheid tussen: (a) sociale structuur ​​ ​ (Veldhoven: redelijke sociale structuur), (b) mate van stedelijkheid ​ ​ (Veldhoven: sterk stedelijk), (c) grootteklasse ​ ​ ​ (Veldhoven: 20.000 - 50.000 inwoners), (d) centrumfunctie ​ ​ ​ (Veldhoven: redelijk). De grootteklasse en mate van stedelijkheid zijn bepaald op basis van gegevens van het CBS. De sociale structuur en centrumfunctie worden vastgesteld door het Ministerie van Binnenlandse Zaken.

| 10 | Begrotingsanalyse gemeente Veldhoven

De gemeenten waarmee we Veldhoven vergelijken zijn: ●​ Culemborg ​ ​ (30.000 inwoners) ●​ Etten-Leur ​ ​ (45.000 inwoners) ●​ Heemskerk ​ ​ (39.000 inwoners) ●​ Huizen ​ ​ (41.000 inwoners) ●​ Wageningen ​ ​ (43.000 inwoners)

We hebben een bureauanalyse van de verschillen tussen begroting, bijgestelde begroting en jaarrekening van de afgelopen drie jaar, inclusief de rekeninguitkomsten van 2024. Op deze wijze is een analyse op taakveldniveau van de verschillen tussen begroting en jaarrekening gemaakt.

De uitkomsten van de analyse uit de vorige stappen zijn besproken in een drietal sessies van elk een dag (Fysiek Domein, Sociaal Domein, Bestuur en Bedrijfsvoering). De betrokken teamleiders namen deel aan deze sessie. Deze sessies hadden als resultaat: ●​ een inhoudelijke duiding van de verschillen aan de hand van de werksessies; ●​ een (gedragen) analyse van de structurele effecten van de verschillen tussen begroting en jaarrekening en de mogelijke consequenties en risico’s daarbij.

Vervolgens hebben we een verkenning uitgevoerd over de vraag aan welke mogelijke (technische) knoppen nog meer kunnen worden gedraaid om te komen tot een sluitend meerjarenbeeld. De volgende onderdelen zijn hierbij bekeken. ●​ analyse van de berekening van de algemene uitkering; ●​ investeringsplanning en afschrijvingssystematiek; ●​ verwerking van de grondexploitaties in de begroting; ●​ reservebeleid en de toepassing ervan; ●​ de systematiek van de rentetoerekening; ●​ gehanteerde normbedragen in de begroting; ●​ technische verwerking van de groei in de begroting; ●​ systematiek van kostprijsberekening en overheadtoerekening, met name ook bij leges en grondexploitaties; ●​ het gebruik van stelposten; ●​ meer algemene begrotingsuitgangspunten.

De resultaten uit de voorgaande stappen zijn verwerkt in een eindrapportage.

| 11 | Begrotingsanalyse gemeente Veldhoven

De conclusies van het rapport worden weergegeven in een presentatie aan het MT/college en desgewenst de gemeenteraad.

| 12 | Begrotingsanalyse gemeente Veldhoven

H3| De Benchmark 3.1 Algemeen beeld van de benchmark Onderstaande tabel geeft de uitkomst weer van de benchmark van de gemeente Veldhoven op basis van de jaarrekening 2024. Een uitgebreide weergave van de benchmark is als bijlage bijgevoegd. We hebben bewust gekozen voor een vergelijking op basis van de rekeningcijfers. Het gaat hierbij om gerealiseerde bedragen. In een vergelijking op basis van de begroting kan het beeld worden vervuild door het gebruik van stelposten of te hoge of te lage ramingen. Bij een vergelijking op basis van de rekeningcijfers speelt dit nadeel niet. Wél moeten we bij een vergelijking op basis van de rekeningcijfers alert zijn op incidentele factoren die het beeld kunnen verstoren.

IV3-informatie De gegevens in de benchmark zijn gebaseerd op de IV3 informatie (informatie voor derden) die de gemeenten bij het CBS aangeleverd hebben. De cijfers voor de jaarrekening 2024 zijn gebaseerd op de cijfers van de zgn. “1e plaatsing” van 24 juli 2025. Bedragen per inwoner De benchmarkcijfers zijn weergegeven in bedragen per inwoners, tenzij anders aangegeven. Negatieve bedragen zijn lasten, positieve bedragen zijn opbrengsten De lasten zijn uitgedrukt in negatieve bedragen; de baten worden uitgedrukt in positieve bedragen. Netto-lasten, tenzij anders aangegeven In de regel presenteren we de netto-lasten; dat wil zeggen de lasten na aftrek van corresponderende inkomsten. Soms worden lasten en baten tot hun bruto bedrag weergegeven. Waar daar sprake van is, wordt dat aangegeven. Afwijkingen zijn gekleurd weergegeven Daar waar de gemeente afwijkt van de referentiegroep, zijn de afwijkingen in kleur weergegeven. De afwijkingen zijn gekleurd weergegeven, indien ze groter zijn dan 10 euro per inwoner. Dat is als volgt weergegeven.

| 13 | Begrotingsanalyse gemeente Veldhoven

Hogere inkomsten gelden als een positieve afwijking In alle gevallen, dus ook bij hogere belastingopbrengsten, gelden hogere inkomsten als een positieve afwijking. Hogere belastingopbrengsten zijn dan ook in groen weergegeven. Een hogere storting in de reserve geldt als een hogere uitgave en is dan ook in rood weergegeven. Bedragen in Euro’s per inwoner (Negatieve bedragen zijn (netto)lasten, positieve bedragen zijn (netto)baten

Tabel 4:Benchmark op basis van jaarrekening 2024

| 14 | Begrotingsanalyse gemeente Veldhoven

3.2 Benchmark maatstaven algemene uitkering In de onderstaande tabel is de opbouw van de algemene uitkering aan de hand van de verschillende maatstaven vergeleken met die van de referentiegroep, de grootteklasse en het landelijk gemiddelde. Dit geeft een beeld van de structuurkenmerken van Veldhoven, afgezet tegen de referentiegroep. Benchmark op maatstaven algemene uitkering Bedragen in Euro’s per inwoner

Tabel 5: Benchmark op maatstaven algemene uitkering

| 15 | Begrotingsanalyse gemeente Veldhoven

Een relatief welvarende bevolking De bevolking in Veldhoven is relatief welvarend. De lage inkomens zijn in Veldhoven ondervertegenwoordigd. Dat vertaalt zich ook in een lager bedrag op de maatstaf “lage inkomens”. Ook het aantal bijstandsontvangers is in Veldhoven lager dan in de referentiegroep. Dat zien we meer gedetailleerd terug in de onderstaande grafieken.

Iets ouder dan gemiddeld De bevolking in Veldhoven is iets ouder dan het gemiddelde van de referentiegroep. Dat vertaalt zich in een licht hoger bedrag op de maatstaf “inwoners 75 plus”. Dat is grafisch weergegeven in de onderstaande grafieken.

Hoge waarde van het onroerend goed De algemene uitkering kent een aftrekpost voor de waarde van het onroerend goed in de gemeente. Gemeenten met een hoge waarde van het onroerend goed hebben meer mogelijkheden om belastingen te innen, dan gemeenten met een lage waarde. Om iedere gemeente een “gelijke uitgangspositie” te verschaffen, vindt er een aftrekpost plaats.

| 16 | Begrotingsanalyse gemeente Veldhoven

3.3 Hoofdlijnen van de benchmark Relatief lage algemene uitkering De algemene uitkering valt lager uit dan het gemiddelde van de referentiegroep. Dat wordt met name veroorzaakt door een hogere aftrekpost voor het onroerend goed, de maatstaf lage inkomens en de maatstaf bijstandsontvangers. Woonlasten boven het landelijk gemiddelde De woonlasten (niveau 2025) liggen in Veldhoven net boven het landelijk gemiddelde. De afvalstoffenheffing ligt onder het landelijk gemiddelde. De rioolheffing ligt rond het landelijk gemiddelde en de OZB ligt daarboven. Dat laatste wordt mede veroorzaakt door de relatief hoge waarde van het onroerend goed. Met name de tarieven voor de niet-woningen liggen lager dan het landelijk gemiddelde.

Dat zien we ook terug in de OZB-opbrengsten uitgedrukt in een bedrag per inwoner, zoals onderstaande tabel laat zien.

Tabel 6: Benchmark OZB

| 17 | Begrotingsanalyse gemeente Veldhoven

Tabel 7: Aanslag OZB per € 1 miljoen waarde

Relatief lage kosten voor de overhead De kosten voor de overhead liggen ongeveer € 100 per inwoner lager dan het gemiddelde van de referentiegroep. Een laag beroep op de participatiewet Het aantal bijstandsgerechtigden in Veldhoven is relatief laag. Dat resulteert ook in een laag beroep op de participatiewet en relatief lage uitgaven aan bijstandsuitkeringen.

Tabel 8: Benchmark participatie

Uitvoeringskosten wijken evenwel niet af van de referentiegroep Het netto saldo op taakveld 6.3 betreft met name de uitvoeringskosten, die gedekt worden uit de algemene uitkering. Het netto saldo is even hoog als dat van de referentiegemeenten, terwijl de omvang van de uitkeringen relatief laag is. Dit kan een verklaring zijn voor het feit dat de dienstverlening voor Waalre niet op een kostendekkend niveau wordt uitgevoerd. Relatief groot beroep op voorzieningen voor WMO en Jeugd In Veldhoven had in 2024 23% van de huishoudens een voorziening in het sociaal domein. Er wordt een relatief groot beroep gedaan op de WMO, maar ook op de Jeugdzorg. Het beroep op de participatiewet ligt lager dan het gemiddelde van de

| 18 | Begrotingsanalyse gemeente Veldhoven

referentiegroep. Dat heeft vooral bijstandsgerechtigden in Veldhoven.

te

maken

met

het

relatief

lage

aantal

Tabel 9: Benchmark beroep sociaal domein

Dat vertaalt zich niet in hogere kosten Het hogere beroep op WMO en Jeugd vertaalt zich evenwel niet in relatief hogere kosten. De kosten voor de WMO liggen op het gemiddelde van de referentiegroep. De kosten voor de Jeugdzorg liggen daar zelfs onder.

Tabel 10: Benchmark kosten WMO en jeugd

Meer gedetailleerde overzichten in de aparte bijlage Voor de meer gedetailleerde overzichten wordt verwezen naar de aparte bijlage, die is bijgevoegd.

| 19 | Begrotingsanalyse gemeente Veldhoven

H4| De onderuitputtingsanalyse 4.1 De onderzoeksvraag

4.1.1 Waar is er sprake van onderuitputting? In dit hoofdstuk geven we antwoord op de volgende onderzoeksvraag: Op welke posten is sprake van een zodanige (structurele) onderuitputting in de jaarrekening, waardoor er budgetten kunnen worden afgeraamd, zonder dat dit de beleidsuitvoering wezenlijk raakt?

4.1.2 Aandachtspunten In de volgende paragrafen gaan we nader in op de begrotingsposten waarbij sprake is van een zodanige structurele onderuitputting dat dit leidt tot een (positieve) bijstelling van het meerjarenbeeld. Daarbij willen tevens het volgende onder de aandacht brengen: We hebben ook gekeken naar compensatie voor de structurele overbestedingen Bij de analyse van de structurele onderuitputting hebben wij tevens geconstateerd dat er ook sprake is van budgetten met structurele overbestedingen. Dit kan effect hebben op de totale begrotingsruimte per taakveld. Daar waar er overduidelijk sprake is van compensatie of “onderlinge uitruil”, hebben we dat in de analyse betrokken. In dat geval heeft een onderuitputting geen of een beperkter financieel voordeel. Rekening houden met reeds doorgevoerde bijstellingen Voor een aantal posten geldt dat de begrotingswijziging inmiddels is doorgevoerd en/of al reeds wordt bijgesteld in de begroting 2026. Ook met deze ontwikkelingen is rekening gehouden, om te voorkomen dat een post dubbel wordt afgeraamd. Cluster van grootboeknummer in samenhang met elkaar bezien Voor een aantal posten geldt dat posten in samenhang moeten worden bekeken met andere grootboeknummers, omdat overschrijdingen op het ene grootboeknummer gecompenseerd worden door een onderbesteding op een ander grootboeknummer.

De posten hebben betrekking op budgetten binnen het betreffende taakveld die in onderlinge samenhang moeten worden bezien. Geen rekening gehouden met “ambities in de pijplijn” We hebben onze analyse ter verificatie voorgelegd aan de budgethouders in de organisatie. De reacties zijn verwerkt in dit rapport. In een aantal gevallen werd weliswaar onderkend dat er de afgelopen jaren sprake was van een onderuitputting,

| 20 | Begrotingsanalyse gemeente Veldhoven

maar dat er het (bestuurlijke) voornemen bestaat om dit voordeel de komende jaren te gaan inzetten voor bestuurlijke ambities. Wij hebben dit voordeel wel in onze analyse meegenomen, met dien verstande dat we de reacties van de organisatie hier expliciet bij is vermeld. Op deze wijze maken we de bestuurlijke afweging transparant. Effecten als gevolg van wijziging in urentoerekening blijven buiten beschouwing Voordelen die ontstaan als gevolg van wijziging in urentoerekening van de vaste formatie blijven buiten beschouwing, omdat deze formatie op andere posten tot uitdrukking komt. Een overschrijding op de ene post wordt dan gecompenseerd door een voordeel op de andere post. Per saldo zijn deze effecten budgettair neutraal. 4.1.3 Gedetailleerd overzicht in een bijlage Voor een gedetailleerd overzicht van de posten waarbij sprake is van een structurele onderuitputting verwijzen wij naar bijlage 1.In deze bijlage is ook in beeld gebracht op welke wijze de posten zijn afgewikkeld en zijn deze voorzien van reactie vanuit de gemeentelijke organisatie. ​ ​

4.2 Algemeen beeld van de analyse 4.2.1 Algemeen beeld Kaderstelling op orde en snel beschikbaar De informatie waarom werd gevraagd kon snel beschikbaar worden gesteld. Over het algemeen kan worden gesteld dat financiële kaderstelling op orde is. Wel is blijvende aandacht nodig voor de actualiteit. Zo wordt het BBV regelmatig gewijzigd (verbonden partijen, rentetoerekening grondexploitaties, overhead). Dan is het raadzaam om de kaderstellende notities hier op aan te passen. Maar los daarvan is de kwaliteit van de kaderstelling behulpzaam geweest bij de uitvoering van deze analyse. Fijnmazig systeem van begrotingsbijstellingen Veldhoven hanteert een systeem van begrotingsbijstellingen op basis van de periodieke bestuursrapportages die aan de raad worden gepresenteerd. Drie keer per jaar wordt de begroting geactualiseerd en de actualisatie wordt ook meerjarig doorgerekend. Hoewel de raad formeel autoriseert op programmaniveau, is het college op grond van de financiële verordening verplicht de raad te informeren over dreigende overschrijdingen op taakveldniveau. Dat betekent ook dat door ons gesignaleerde ontwikkelingen soms al waren verwerkt in latere bestuursrapportages.

| 21 | Begrotingsanalyse gemeente Veldhoven

4.2.2 Bijstellingen relatief beperkt De mogelijkheden voor bijstellingen zijn relatief beperkt. Een paar factoren zijn hier mede debet aan: a.​ Het fijnmazige netwerk van begrotingsbijstellingen, die ook doorwerken naar latere jaren. Financiële ontwikkelingen worden op die manier eerder verwerkt, dan wanneer er sprake is van één rapportagemoment of wanneer er geen systeem is van permanente begrotingsbijstellingen; b.​ Het feit dat voordelen kunnen ontstaan als gevolg van incidentele factoren. Incidentele factoren leiden niet tot een bijstelling van het meerjarenbeeld.

Op de volgende posten zijn er mogelijkheden voor bijstellingen: Taakveld

Omschrijving

Bedrag

0.3

Verspreid liggende terreinen*

€ 10.000

0.8

Stelpost onvoorzien

€ 75.000

2.2

Parkeren**

€ 55.000

3.1

Regionale samenwerking / Economische ontwikkeling

€ 50.000

5.2

Sportaccommodaties

€ 25.000

5.3

Kunst en cultuur***

€ 12.500

5.5

Gemeentelijk monumentenbeleid****

€ 25.000

6.1

Subsidie maatschappelijke participatie

€ 19.000

6.3

Ioaw Starters

€ 25.000

Totaal

€ 296.500

Tabel 11: Overzicht mogelijkheden financiële bijstellingen *) De organisatie geeft de voorkeur aan een verlaging van € 20.000 incidenteel. **De organisatie adviseert om de besluitvorming omtrent de evaluatie omtrent de bijstelling van het parkeerbeleid af te wachten, alvorens tot verlaging over te gaan. ***) De organisatie adviseert om eerst de uitvoeringsnota "Kunst en Cultuur" af te wachten, alvorens tot verlaging over te gaan. ****) De organisatie geeft aan dat als gevolg van de nieuwe erfgoednota er onderzoeken nodig zullen zijn en dat daarom dit budget niet verlaagd kan worden.

| 22 | Begrotingsanalyse gemeente Veldhoven

4.3 Bestuur en Dienstverlening 4.3.1 Onderuitputtingsanalyse Bestuur en Dienstverlening Bestuur en Dienstverlening omvat de volgende programma’s: Programma 0: Bestuur en ondersteuning Programma 1: Veiligheid

Onderuitputtingsanalyse Bestuur en Dienstverlening (Bedragen x € 1.000) Taakveld

Omschrijving

Saldo 2022 Saldo 2023 Saldo 2024

Bestuur en ondersteuning

-381

-2.147

8.662

0.1

Bestuur

434

172

-955

0.10

Mutaties reserves

1.370

-1.952

6.411

0.11

Resultaat van de rekening van baten en lasten

-3.942

5.596

1.983

0.2

Burgerzaken

-30

-28

31

0.3

Beheer overige gebouwen en gronden

-225

-7.830

361

0.4

Overhead

738

-349

-301

0.5

Treasury

-91

107

282

0.61

OZB woningen

-59

-7

-56

0.62

OZB niet-woningen

3

-2

-63

0.63

Parkeerbelasting

26

-11

16

0.64

Belastingen overig

-26

-42

-78

0.7

Algemene uitkeringen en overige uitkeringen gemeentefonds

1.480

2.085

-195

0.8

Overige baten en lasten

-60

75

153

0.9

Vennootschapsbelasting (VpB)

0

40

1.073

-168

-169

-131

Veiligheid 1.1

Crisisbeheersing en brandweer

14

15

-4

1.2

Openbare orde en veiligheid

-182

-185

-127

Tabel 12: Onderuitputtingsanalyse Bestuur en Dienstverlening

| 23 | Begrotingsanalyse gemeente Veldhoven

Bijstelling Bijstelling incidenteel structureel 20

85

20

10

75

4.3.2 Toelichting Bestuur en Dienstverlening Het overall beeld van bestuur en dienstverlening is dat op een aantal uitzonderingen na de budgetten worden besteed. Wat betreft de personele kosten zijn de budgetten over het algemeen in het totaal van de begroting neutraal verwerkt. Bij het onderdeel overhead zie je dan voor- of nadelen, maar elders in de programmabegroting zie je een tegenovergesteld effect. Wat betreft veiligheid is het grotendeels de veiligheidsregio die uit het budget betaald wordt. Daar is geen sprake van onderbesteding.

4.3.3 Toelichting op de taakvelden met een bijstelling Programma 0: Bestuur en Ondersteuning Voor programma 0 Bestuur en Ondersteuning is sprake van de volgende twee bijstellingen: Taakveld 0.3: Beheer overige gebouwen en gronden (€ 10.000 structureel) Op dit taakveld is sprake van een groot incidenteel voordeel in 2024, als gevolg van het resultaat op de verkoop van gronden. Dit incidentele effect geeft geen aanleiding voor een structurele bijraming. Op de begrotingspost (nr. 200306) “verspreid liggende terreinen” is de laatste jaren sprake van een onderuitputting. Incidenteel kan € 20.000 worden afgeraamd en structureel maximaal € 10.000. Vanuit de organisatie wordt geadviseerd om terughoudend te zijn met een structurele aframing, vanwege het risico van oplopende kosten. Op het onderdeel erfpachtgronden was de afgelopen jaren sprake van een voordeel. Onderkend is dat de oorspronkelijke raming te laag was, maar dit is voor 2025 reeds bijgesteld. Dit leidt derhalve niet tot een bijstelling Taakveld 0.8 Overige baten en lasten (€ 75.000 structureel) Het begrotingsonderdeel “stelposten” (nr. 200800) wordt de afgelopen jaren niet volledig aangewend. Dit betreft met name het budget voor onvoorzien. Het is toegestaan om deze post terug te brengen naar 1 euro per inwoner. Ook om inhoudelijke redenen valt er veel voor te zeggen.

Veldhoven kent een systematiek van min of meer permanente begrotingsbijstellingen. Dat rechtvaardigt een lagere post voor onvoorzien, dan wanneer de begroting minder frequent wordt geactualiseerd. Deze post kan maximaal verlaagd worden met €114.000. Ook kan veiligheidshalve een lagere besparing worden ingeboekt (bijvoorbeeld: € 75.000).

| 24 | Begrotingsanalyse gemeente Veldhoven

4.3.4 Toelichting op de taakvelden zonder bijstelling Programma 0: Bestuur en dienstverlening Taakveld 0.1 Bestuur De grote verschillen op dit taakveld in de afgelopen jaren werden veroorzaakt door de kosten voor de pensioenvoorziening (voormalig) bestuurders. Dat is geen aanleiding voor een structurele bijstelling. Daarnaast bevatte dit taakveld voorheen een aanzienlijk voordeel bij commissies, vermoedelijk voortkomend uit de werkbudgetten van de gemeenteraadscommissies. Echter, door een recente begrotingswijziging zijn deze budgetten op nul gezet. Dit betekent dat er op dit onderdeel geen financieel voordeel meer te behalen valt en er dus geen extra ruimte is. Taakveld 0.2 Burgerzaken Het recent behaalde voordeel op het taakveld Burgerzaken wordt veroorzaakt door de paspoortenpiek, in verband met het aflopen van de zgn. 10-jaarstermijn. Dit effect is reeds bijgesteld in de eerste bestuursrapportage. Taakveld 0.4 Overhead Per saldo is er de afgelopen jaren een (relatief lichte) overschrijding op dit taakveld. Op de verschillende posten is er een uitruil van elkaar compenserende over- en onderschrijdingen. Wel is er dit jaar mogelijk nog budgettaire ruimte op het onderdeel maatschappelijk verantwoord inkopen. (€ 25.000) Vanuit de organisatie is aangegeven dat het college een manifest heeft ondertekend om MVOI breder toe te passen.

In het kader van de uitvoering van dit manifest is een actieplan noodzakelijk waarin staat hoe MVOI concreet wordt geïntegreerd in de inkoopprocessen van gemeente Veldhoven. Voor het opstellen en uitvoeren van dit actieplan is dit budget in het leven geroepen. Het actieplan moet in 2026 gereed zijn. Taakveld 0.5 Treasury De afgelopen jaren was er sprake van een licht voordeel op de werkelijk ontvangen rente, dit is verwerkt in de renteberekeningen. Bij de analyse van het renteresultaat in hoofdstuk 5 gaan we hier nader op in. Taakveld 0.7 Algemene Uitkering Bij de financieel-technische uitgangspunten wordt nader ingegaan op de algemene uitkering. In de eerdere jaren liet de decembercirculaire nog meevallers zien. Het is niet toegestaan om in de meerjarenbegroting te anticiperen op eventuele meevallers in een decembercirculaire. Taakveld 0.9 Vennootschapsbelasting Mede vanwege de saldi op de grondexploitaties is de aanslag op de vennootschapsbelasting in 2024 lager dan in andere jaren. Dit is een incidenteel effect en werkt niet door naar latere jaren.

| 25 | Begrotingsanalyse gemeente Veldhoven

Taakveld 0.10 Mutatie reserves Het voordeel op de reservemutaties wordt veroorzaakt door lagere stortingen / hogere onttrekkingen als gevolg van de grondexploitaties en de aanslag vennootschapsbelastingen. In belangrijke mate zijn dit corresponderende posten met de taakvelden 0.9 (vennootschapsbelasting), 3.2 (grondexploitatie bedrijventerreinen) en 8.2 (grondexploitaties woningbouw)

Programma 1: Openbare Orde en Veiligheid Voor programma 1 Veiligheid is op dit moment geen sprake van bijstellingen. De budgetten bij dit onderdeel zijn voornamelijk voor personeel en een gemeenschappelijke regeling.

4.4 Fysiek Domein 4.4.1 Onderuitputtingsanalyse fysiek domein Fysiek domein omvat de volgende programma’s: Programma 2: Programma 3: Programma 5: Programma 7: Programma 8:

Verkeer en vervoer; Economie; Openbaar Groen (Taakveld 5.7); Afval, riool, begraven, milieu en duurzaamheid (muv taakveld 7.1 Volksgezondheid); Ruimtelijke ontwikkeling en grondexploitaties

| 26 | Begrotingsanalyse gemeente Veldhoven

Onderuitputtingsanalyse Fysiek Domein (Bedragen x € 1.000) Taakveld

Omschrijving

Saldo 2022 Saldo 2023 Saldo 2024

Bijstelling Bijstelling incidenteel structureel

Verkeer, vervoer en waterstaat

65

-55

-220

2.1

Verkeer en vervoer

-66

-265

-362

2.2

Parkeren

92

178

126

2.5

Openbaar vervoer

38

32

16

Economie

146

3.228

-1.704

85

3.1

Economische ontwikkeling

91

346

133

50

3.2

Fysieke bedrijfsinfrastructuur

104

2.787

-1.891

3.3

Bedrijvenloket en bedrijfsregelingen

-7

6

20

3.4

Economische promotie

-42

90

33

5.7

Openbaar groen en (openlucht) recreatie

-486

-245

-299

Milieu en duurzaamheid

-250

103

1.263

7.2

Riolering

39

27

39

7.3

Afval

-62

-273

-48

7.4

Milieubeheer

-197

405

1.342

7.5

Begraafplaatsen en crematoria

-30

-56

-70

Volkshuisvesting, ruimtelijke ordening en stedelijke vernieuwing

-217

-2.185

-6.159

8.1

Ruimte en leefomgeving

852

-1.024

-18

8.2

Grondexploitatie (niet-bedrijventerreinen)

-1.450

-488

-4.929

8.3

Wonen en bouwen

381

-672

-1.212

55

55

35

pm

Tabel 13: Onderuitputtingsanalyse Fysiek Domein

4.4.2 Toelichting fysiek domein Grondexploitaties: een incidenteel effect en verrekening met reserves Een belangrijk onderdeel binnen het fysiek domein zijn de grondexploitaties (regulier en bedrijventerreinen). De grondexploitaties laten over de jaren heen een wisselend beeld zien qua baten en lasten. In het laatste jaar zijn onderdelen doorgeschoven naar de toekomst, wat verklaart waarom er momenteel veel liquide middelen beschikbaar zijn.

| 27 | Begrotingsanalyse gemeente Veldhoven

Als gevolg hiervan zijn zowel opbrengsten als investeringskosten doorgeschoven. Verwacht wordt dat dit op langere termijn gevolgen heeft voor de liquiditeitspositie en mogelijk de solvabiliteit. De huidige middelen zijn tijdelijk; structurele ruimte wordt niet verwacht. Er zijn daarnaast aanzienlijke kostenstijgingen zichtbaar aan de uitgavenkant. De herijking van grondexploitaties vindt twee keer per jaar plaats, Voor het onderwerp structurele onderuitputting heeft dit onderdeel geen effect. Voor de financieel-technische maatregelen wordt wel afzonderlijk bekeken of dit mogelijk effect heeft op Treasury en de bijbehorende rentelasten. Kostendekkende heffingen Voor de heffingen zoals afval, riool, begraven etc wordt vanuit financieel-technische maatregelen gekeken naar de kostendekkendheid en kansen voor toerekeningen die nog niet worden benut. Voor de overige onderwerpen is in de analyse van onderuitputting nader ingegaan op kansen voor mogelijke begrotingsruimte.

4.4.3 Toelichting op de taakvelden met een bijstelling ​ Programma 2: Verkeer en Vervoer Taakveld 2.2 Parkeren ( 0 tot € 55.000 structureel) Op het taakveld parkeren is de afgelopen jaren steevast een meevaller ten opzichte van de begroting. In 2024 had een bedrag van € 49.000 betrekking op de fietsenstalling. Van de zijde van de organisatie is aangegeven dat vanwege de opstart in 2024 er sprake was van incidenteel lagere kosten. De organisatie verwacht het budget in 2025, nu de opstart achter de rug is, volledig nodig te hebben. Dit is door ons verder niet getoetst. Op de onderdelen GVVP en maaiveldparkeren was de afgelopen jaren een zodanige onderbesteding dat de posten gezamenlijk met ongeveer € 55.000 verlaagd kunnen worden. Van de zijde van de organisatie wordt evenwel geadviseerd om de besluitvorming omtrent de evaluatie van het parkeerbeleid af te wachten en nu nog niet tot neerwaartse bijstelling over te gaan. Voor het overige is binnen programma 2 Verkeer en Vervoer op dit moment geen aanleiding voor bijstellingen als gevolg van onderbesteding. Weliswaar is er op enkele onderdelen sprake van onderbesteding, maar dit wordt gecompenseerd op andere onderdelen binnen hetzelfde taakveld.

| 28 | Begrotingsanalyse gemeente Veldhoven

Programma 3: Economie

Taakveld 3.1 Economische ontwikkeling (€ 50.000 structureel) Regionale samenwerking Op de begrotingspost regionale samenwerking / economische ontwikkeling (nr. 230103) is ieder jaar sprake van een onderbesteding. Gelet op de omvang van de onderbesteding kan een bedrag van structureel € 50.000 worden ingezet.

Taakveld 3.4 Economische promotie (€ 35.000 structureel) De opbrengst voor de toeristenbelasting laat de afgelopen jaren een meevaller zien, waardoor de inkomstenraming met € 35.000 kan worden verhoogd. Het blijft uiteraard de vraag of de huidige trend zich voortzet. 4.4.4 Toelichting op de taakvelden zonder bijstelling Programma 2: Verkeer, vervoer en waterstaat Taakveld 2.1 Verkeer en vervoer Binnen het taakveld verkeer en vervoer is sprake van een volledige uitnutting van het budget. Weliswaar zijn er op onderdelen onderschrijdingen, maar dit wordt gecompenseerd door onderschrijdingen op compenserende posten binnen hetzelfde taakveld. Op de post bebording en overig straatmeubilair is de afgelopen jaren een voordeel ontstaan die varieert van € 35.000 tot € 50.000. De organisatie ziet evenwel geen ruimte om het budget neerwaarts bij te stellen. Aangegeven wordt dat het budget voor 2025 volledig wordt benut en de inschatting is dat dit vanaf 2026 ook zo zal zijn. De onderschrijdingen in de afgelopen jaren zijn ontstaan doordat relatief veel kosten ten laste van projecten konden worden gebracht. Daarnaast was afgelopen jaren sprake van hogere inkomsten uit het gebruik van gemeentegrond, zoals voor afvalcontainers en terrasvergunningen. In bestuursrapportage II is hiervoor € 50.000 bijgeraamd.

Programma 3: Economie Economische ontwikkeling algemeen De algemene post economische ontwikkeling laat een sterk wisselend beeld zien over de jaren heen, waardoor deze minder geschikt is voor structurele bijstelling. Er is geen ruimte voor verdere aanscherping binnen deze begrotingspost. Het volledige budget voor de komende jaren is reeds gelabeld en bestemd voor vaste verplichtingen. Dit betreft onder andere lidmaatschappen en bijdragen aan samenwerkingsverbanden zoals VOC, Veldhoven Verbindt, Holland Expat Centre en SGE/MRE. Daarnaast omvat het bijdragen aan structurele initiatieven zoals de Vastgoedmonitor, RACD en Vastgoeddata. De gemeente heeft

| 29 | Begrotingsanalyse gemeente Veldhoven

Programma 5: Openbaar Groen Taakveld 5.6: Openbaar Groen Het taakveld 5.6 Openbaar Groen geeft eenzelfde beeld als het taakveld 2.2 Parkeren. Op enkele onderdelen is weliswaar sprake van onderbesteding, maar dit wordt gecompenseerd door corresponderende posten binnen hetzelfde taakveld. Binnen het kader van de onderhoudsplannen is er geen sprake van een onderbesteding.

Programma 7: Milieu en Duurzaamheid Exploitaties met daartegenover staande leges en heffingen Voor de onderdelen afval, riool en begraven is geen sprake van bijstellingen. Dit komt vooral doordat binnen dit programma heffingen en leges worden gehanteerd, waarbij sprake is van kostendekkendheid en volledige toerekening. In hoofdstuk 5 is dit afzonderlijk toegelicht bij de analyse van de financiële uitgangspunten. Duurzaamheid De afgelopen jaren heeft op het onderdeel duurzaamheid een onderbesteding plaatsgevonden. De beschikbare rijksmiddelen en interne vrijgemaakte middelen zijn ondergebracht in een bestemmingsreserve. Deze wordt gebruikt voor uitvoering van de energie- en duurzaamheidsagenda. Voordelen op energietransitie (begrotingspost 270403) worden met deze reserve verrekend. De raad heeft bepaald dat dit budget via de reserve loopt. Indien er niets gebeurt, valt het bedrag eind 2026 terug naar de algemene reserve. De organisatie heeft aangegeven dat het grootste deel van de beschikbare middelen nog voor eind 2026 ingezet zal worden. Daarnaast wordt er een uitvoeringsprogramma opgesteld voor de periode 2026 t/m 2029 waarvoor nog dekking gevonden moet worden.

Programma 8: Ruimtelijke Ontwikkeling en Grondexploitaties Voor programma 8 Ruimtelijke ontwikkeling en grondexploitaties is geen sprake van bijstelling. De belangrijkste redenen zijn als volgt: ●​ Een belangrijk deel betreft grondexploitatie daarbij (zie ook toelichting 4.2.2) geldt dat uitkomsten van onderuitputtingsanalyse geen directe gevolgen hebben. In dit kader wordt verwezen naar hoofdstuk 5 waarin bij de technische analyse wordt ingegaan op “activeren van voorbereidingskosten” en “analyse van het renteresultaat”. ●​ Voor grootboeknummer 280111 Invoering omgevingswet/8.1 is vanuit de organisatie aangegeven dat momenteel de projectleider Omgevingswet wordt verzocht om het budget van begrotingspost 280111 te gebruiken om knelpunten, zoals bij de kavelpaspoorten, op te lossen. Het advies (binnen de gemeente) is dan ook om dit budget in te zetten voor het verbeteren van de kwaliteit rondom

| 30 | Begrotingsanalyse gemeente Veldhoven

de Omgevingswet. Vanuit BMC adviseren wij wijzigingen van budgetten afzonderlijk te benaderen en geen begrotingsruimte in te zetten voor andere doeleinden waarvoor het budget is toegekend. ●​ Tenslotte geldt dat op onderdelen al bijstellingen van de begroting hebben plaatsgevonden en dat om technische redenen (zoals interne doorbelasting personele lasten) bijstellingen niet mogelijk zijn.

| 31 | Begrotingsanalyse gemeente Veldhoven

4.5 Sociaal Domein

4.5.1 Onderuitputtingsanalyse sociaal domein Sociaal domein omvat de volgende programma’s: Programma 4: Programma 5: Programma 6: Programma 7:

Onderwijs Sport en cultuur (muv taakveld 5.7 recreatie) Sociaal Domein Volksgezondheid (taakveld 7.1);

Onderuitputtingsanalyse Sociaal Domein (Bedragen x € 1.000) Taakveld

Omschrijving

Saldo 2022 Saldo 2023 Saldo 2024

Bijstelling Bijstelling incidenteel structureel

Onderwijs

78

335

34

4.1

Openbaar basisonderwijs

-1

0

0

4.2

Onderwijshuisvesting

23

2

-158

4.3

Onderwijsbeleid en leerlingzaken

56

333

193

Sport en cultuur

527

315

-1

5.1

Sportbeleid en activering

193

19

21

5.2

Sportaccommodaties

239

213

-74

5.3

Cultuurpresentatie, cultuurproductie en cultuurparticipatie

31

55

9

5.4

Musea

1

0

3

5.5

Cultureel erfgoed

65

22

34

5.6

Media

-2

6

5

Sociaal Domein

609

709

-1.496

54

6.1

Samenkracht en burgerparticipatie

686

1.285

776

29

6.2

Wijkteams

167

244

220

6.3

Inkomensregelingen

-1.203

-994

-565

6.4

Begeleide participatie

76

-68

8

6.5

Arbeidsparticipatie

174

254

66

| 32 | Begrotingsanalyse gemeente Veldhoven

63

25 13

25

25

Taakveld

Omschrijving

Saldo 2022 Saldo 2023 Saldo 2024

6.6

Maatwerkvoorzieningen (WMO)

87

15

-181

6.71

Maatwerkdienstverlening 18+

979

327

-422

6.72

Maatwerkdienstverlening 18-

-125

575

-1.132

6.82

Geëscaleerde zorg 18-

-233

-927

-266

7.1

Volksgezondheid

75

99

52

Bijstelling Bijstelling incidenteel structureel

Tabel 14: Onderuitputtingsanalyse Sociaal Domein

4.5.2 Toelichting Sociaal Domein Problematiek sociaal domein: geen reden voor onderuitputting De financiële problematiek van Veldhoven vindt zijn aanleiding in de kostenoverschrijding in het sociaal domein, en dan met name bij de WMO en de Jeugdzorg. Het zou verbazing wekken als er desondanks sprake zou zijn van onderuitputting op dit beleidsterrein. Niettemin is ook dit beleidsterrein geanalyseerd op mogelijke financiële ruimte. Opvang Oekraïeners Net als in andere gemeenten is ook in Veldhoven de rijksvergoeding voor de opvang van de Oekraïeners ruim toereikend gebleken om de kosten op te vangen. Dit voordeel wordt verantwoord op het taakveld samenkracht en burgerparticipatie, waar ook de lasten en de baten van de vluchtelingenopvang thuishoren. We gaan er voorshands niet van uit dat ook de komende jaren een batig saldo wordt behaald op de opvang van Oekraïeners.

4.5.3 Toelichting op de taakvelden met een bijstelling Taakveld 5.2 Sportaccomodaties Bij grootboeknummer 250200 “Sportpark en -voorz/exploitatie Sportaccommodaties”, zijn vanaf 2022 structureel hogere opbrengsten gerealiseerd dan begroot. Voor 2024 bedraagt het positieve verschil €37.000, voor 2023 €23.000. Door de overgang naar kunstgras is de gebruiksduur van de velden waarschijnlijk verlengd en daarnaast is de bezettingsgraad gestegen. Op basis van deze cijfers en de structurele trend kan aan de batenkant minimaal €25.000 worden bijgeraamd.

Taakveld 5.3 Cultuurpresentatie Het budget van afgelopen jaren voor het kunst- en cultuurbeleid is niet volledig benut. In het derde kwartaal van dit jaar wordt de nieuwe uitvoeringsnota Kunst en Cultuur

| 33 | Begrotingsanalyse gemeente Veldhoven

vastgesteld, waarbij de beschikbare middelen worden ingezet voor de komende jaren. Indien het college anders besluit, kan er €12.500 worden afgeraamd. Taakveld 5.5 Cultureel erfgoed De afgelopen jaren is er sprake van een onderbesteding. Gelet op deze onderbesteding zou € 25.000 kunnen worden afgeraamd. De organisatie verwacht echter dat ruimte voor de komende periode wel benodigd is, als gevolg van de vaststelling van de nieuwe erfgoednota en de onderzoeken die hieruit voortvloeien.

6.1 Samenkracht en burgerparticipatie Inburgering

Bij de wet Inburgering is een voordeel ontstaan omdat in de afgelopen jaren meer baten zijn ontvangen dan begroot. Aan de lastenkant is wel structureel bijgeraamd, aan de batenkant heeft geen structurele bijstelling plaatsgevonden. Het betreft hier een voorschot, dat aan het einde van het jaar moet worden verantwoord. Daarbij is in 2025 nog een bijstelling gedaan, omdat we zien dat de kosten voor de Inburgering stijgen (meer begeleiding en meer inburgeraars). Vanuit de organisatie wordt voorgesteld om een mogelijk incidenteel positief effect te betrekken bij de 3e bestuursrapportage. Subsidies maatschappelijke participatie. Voor een deel betreffen de voordelen hier de afloop van een balanspost van €55.000 (incidenteel) en uren van €32.000 (geen begrotingsruimte). Voor 2025 is nog een werkbudget van € 19.000 geraamd, en lijkt deze ook niet benut te worden. Voorgesteld kan worden om dit bedrag af te ramen. Deze ruimte kan dan niet meer worden ingezet voor stijgende kosten in het kader van de subsidieverlening. Initiatieven /innovatie Op de post initiatieven/innovatie welzijn is de afgelopen periode sprake van onderbesteding. Dit jaar is er voor inhuur bijgeraamd, maar naar verwachting is er wel sprake van onderbesteding op het werkbudget. Vanuit de afdeling wordt aangegeven dat deze post met € 10.000 kan worden bijgesteld.

Een groter bedrag afromen past niet bij plannen uitvoeringsagenda SMO. 6.3 Inkomensregelingen Binnen taakveld 6.3 is er sprake van twee corresponderende posten (“260300: Participatie Algemeen”) en (“260308 Participatiesamenwerking met Waalre”) die elkaar qua financieel effect grotendeels compenseren. Het is in de praktijk lastig om deze afzonderlijk te bezien. Er komt een nieuwe samenwerking met Waalre (DVO) die een structureel positief effect heeft en die (in tegenstelling tot de huidige afspraak) wel kostendekkend is. De financiële impact wordt in de begroting 2026 verwerkt door de gemeente. Grootboeknummer “260306 IOAW starters” houdt structureel over in de afgelopen 3 jaar. Voor dit budget kan naar verwachting €25.000 structureel worden afgeraamd.

| 34 | Begrotingsanalyse gemeente Veldhoven

4.5.4 Toelichting op de taakvelden zonder een bijstelling 4.2 Onderwijshuisvesting Dit taakveld bleef de afgelopen jaren binnen het budget. Dit werd mede veroorzaakt door de toerekening van de hulpkostenplaatsen gymlokalen en verbreding scholen. Deze meevaller is in 2024 niet meer opgetreden. Daarmee is er geen ruimte binnen het taakveld om budgetten te verlagen. 4.3 Onderwijsbeleid en leerlingenzaken De afgelopen twee jaar is er sprake geweest van een onderuitputting op de post leerlingenvervoer. In de begroting 2025 is het budget verlaagd met € 106.000 structureel. Gelet op de omvang van de recente onderschrijding, zou er mogelijk nog enige ruimte zijn om het budget verder neerwaarts bij te stellen. Binnen het taakveld is een voordeel verantwoord op Achterstandenbeleid en kinderopvang in peuterspeelzalen. Dit budget komt uit een meerjarige Specifieke Uitkering (SPUK) die tot en met 2026 loopt, wat een mogelijke terugbetalingsverplichting met zich meebrengt. De voorschoolse educatie voor doelgroeppeuters en het reguliere peuterwerk worden volledig uit deze middelen gefinancierd. Verder is het relevant dat het budget voor het Gemeentelijk Onderwijs Achterstandenbeleid (GOAB) vanaf 2026 structureel met 10% wordt verlaagd. Gezien zowel de terugbetalingsverplichting als de aanstaande verlaging, is er geen aanleiding om het budget voor dit onderdeel te verlagen.

6.2 Wijkteams De gerealiseerde voordelen hebben met name betrekking op de verantwoording van de uren en vormen derhalve geen aanleiding voor verlaging.

| 35 | Begrotingsanalyse gemeente Veldhoven

H5| Analyse financiële uitgangspunten 5.1 Algemeen beeld Alleen een beschrijving van kansen Dit hoofdstuk omvat geen uitputtende beschrijving van de wijze waarop Veldhoven de financiële uitgangspunten heeft vormgegeven. In dit hoofdstuk geven wij aan waar wij mogelijkheden zien om in de sfeer van de financiële techniek nog tot bijstellingen te komen. Over-all beeld: degelijk en goed gedocumenteerd De informatie waar om verzocht is, werd snel beschikbaar gesteld. Over het algemeen kan worden gesteld dat de financiële kaderstelling op orde is. Hierbij kan worden gedacht aan: ●​ Financiële verordening; ●​ Nota reserves en voorzieningen; ●​ Nota waardering en afschrijving; ●​ Uitgangspunten voor de kostentoerekening; ●​ Kadernota grondbeleid; ●​ Nota rentebeleid; ●​ Systematiek van de kostprijsberekeningen; ●​ Financiële gevolgen investeringen openbare ruimte; ●​ Integraal maatschappelijk beheerkader Veldhoven; ●​ Kostenonderbouwing leges; ●​ Kostenverdeelstaat. Fijnmazig systeem van begrotingsbijstellingen Veldhoven hanteert een fijnmazig systeem van begrotingsbijstellingen op basis van de periodieke bestuursrapportages die aan de raad worden gepresenteerd. Hoewel de raad formeel autoriseert op programmaniveau, is het college op grond van de financiële verordening verplicht de raad te informeren over dreigende overschrijdingen op taakveldniveau.

5.1 Analyse van de berekening van de algemene uitkering Gemeenten kunnen de BTW die ze betalen declareren bij het BTW-compensatiefonds. Dit fonds kent een plafond. Wordt er meer gedeclareerd dan in het fonds beschikbaar is, dan wordt het resterende deel betaald uit het gemeentefonds. Wordt er minder gedeclareerd, dan vloeit het overblijvende deel terug naar het gemeentefonds. De verwachting is dat er de komende jaren geld overblijft in het BTW-compensatiefonds. Dit betekent dat er waarschijnlijk wordt bijgestort in het gemeentefonds. Van de

| 36 | Begrotingsanalyse gemeente Veldhoven

toezichthouders mogen de gemeenten hier in hun meerjarenbegroting rekening mee houden. Ze mogen het laatst gerealiseerde voordeel (op dit moment 2024) doortrekken in hun meerjarenbegroting. Over 2024 viel het gerealiseerde overschot lager uit dan in 2023 (de norm waar gemeenten tot nu toe rekening mee mochten houden). De norm die de toezichthouders hanteren, kent een zeker risico. De laatst gerealiseerde onderuitputting bedraagt 332 miljoen. Voor Veldhoven gaat het hierbij om een bedrag van circa €750.000. Gemeente Veldhoven hanteert uit voorzichtigheid en inspelend op tegenvallers momenteel een bedrag van €600.000. Hier is een mogelijkheid om iets scherper aan de wind te varen, maar het risico dat toch een tegenvaller gaat optreden wordt ook groter.

5.2 Activeren voorbereidingskosten grondexploitatie Bij de werksessies van de structurele onderuitputtinganalyse is bij grondexploitatie naar voren gekomen dat de gemeente de voorbereidingskosten van grondexploitatie direct in de exploitatie verwerkt. Voor dit onderwerp hebben we beoordeeld of dit conform BBV is en/of dit mogelijk invloed kan hebben op de begrotingsruimte. Onder BBV is het volgende opgenomen: ​

Het activeren van voorbereidingskosten voor grondexploitaties als kosten van onderzoek en ontwikkeling onder de immateriële vaste activa is toegestaan onder de volgende voorwaarden: 1.​ de voorbereidingskosten moeten passen binnen de kostensoortenlijst van bijlage IV bij het Omgevingsbesluit (overeenkomstig stellige uitspraak in paragraaf 5.3); en de voorbereidingskosten mogen maximaal 5 jaar geactiveerd blijven staan onder de immateriële vaste activa; 2.​ na maximaal 5 jaar moeten de kosten hebben geleid tot een actieve grondexploitatie en kunnen dan worden overgeboekt naar de desbetreffende BIE, dan wel worden afgeboekt ten laste van het jaarresultaat of moet een voorziening worden getroffen; 3.​ en plannen tot ontwikkeling van de grond waarvoor de voorbereidingskosten worden gemaakt, moeten bestuurlijke instemming hebben, blijkend uit een raadsbesluit.