Bijlage 1_Visie op gemeente Veldhoven 20250220

Visie op gemeente Veldhoven

Groeiend & trots Februari 2025

1. Stad die groeit op dorpse waarden Over de kwaliteit van de leefomgeving vanuit het perspectief van verstedelijking, het dorpse gevoel, ontmoeten, groei en identiteit. Veldhoven is in ruim honderd jaar sterk gegroeid, mede dankzij de industrie in Eindhoven. Ondanks de stedelijke ontwikkeling voelt Veldhoven voor veel inwoners nog steeds als een dorp. Dit komt door de manier waarop nieuwkomers zijn verwelkomd en de dorpse waarden zijn behouden. De visie benadrukt het belang van het behouden van het dorpse gevoel, terwijl de gemeente verder groeit. Er wordt gezocht naar een balans tussen dorpsgevoel en stedelijk leven, met aandacht voor ontmoeting, groen en bereikbare, goede voorzieningen. Veldhoven blijft aantrekkelijk door in te zetten op inbreiding en transformatie, zonder grootschalige uitbreidingen. De groei moet bijdragen aan een betere kwaliteit van leven voor alle inwoners. 2. De Veldhovenaar heeft het prima voor elkaar Over onze producten en diensten gericht op de kwaliteit van leven van de individuele inwoner: gezondheid, bewegen, zelfredzaamheid, jeugd, onderwijs, opgroeien, opvoeden, ouder worden, zorg, Wmo, schuldhulpverlening, veiligheid (sociaal). Veldhoven verwacht een verdere groei van het aantal inwoners door economische groei en immigratie. Dit brengt uitdagingen met zich mee, zoals een stijgende vraag naar uitkeringen, Wmo-voorzieningen en jeugdzorg.

We willen een samenleving zijn waarin iedereen – van jong tot oud – kan meedoen, een gezonde leefstijl heeft en voor zichzelf en elkaar kan zorgen. Om dit te bereiken, richten we ons op drie sociale pijlers: zelf- en samenredzaamheid, een goede sociale basis/sociale cohesie en een vangnet voor de inwoners die dit nodig hebben. Preventie en normalisatie zijn in deze pijlers van belang. Ook denken we na over slimme oplossingen voor wonen, zorg en welzijn, in verband met vergrijzing en arbeidstekorten.

3. Een sterke gemeenschap Over onze producten en diensten gericht op de kwaliteit van de sociale omgeving: samenredzaamheid, internationalisering, vluchtelingen, verenigingsleven, vrijwilligers, toegankelijkheid, inclusie, ontmoeting, meedoen. Veldhoven groeit en wordt steeds internationaler en meer divers. Sociale samenhang is essentieel om uitdagingen zoals vergrijzing, arbeidstekorten in de zorg en woningproblemen aan te pakken. Een sterke gemeenschap ontstaat, wanneer mensen elkaar helpen en vertrouwen. In 2040 wil Veldhoven een hechte, inclusieve gemeenschap zijn, waar iedereen zich thuis voelt en bijdraagt. Veldhoven brengt verschillende culturen samen, waardeert vrijwilligerswerk en zorgt dat iedereen mee kan doen. Sociale samenhang en wederzijdse steun staan hierbij centraal. 4. Een aantrekkelijk groen en veilig Veldhoven Over de kwaliteit en het functioneren van onze fysieke leefomgeving en ecologische systemen, vanuit het perspectief van duurzame energie, circulariteit, biodiversiteit en ecologie, klimaatbestendig, groen (stedelijk en natuur), ‘schoon, gezond en veilig’, water, openbare ruimte, veiligheid (fysiek). Veldhoven wordt door haar inwoners gewaardeerd om haar aantrekkelijke groene karakter. Maar, inwoners maken zich ook zorgen over de impact van verdere bouw op de natuur.

Een groene, vitale en veilige leefomgeving in Veldhoven, is van belang voor de gezondheid van onze inwoners en toekomstige generaties, zowel hier in Veldhoven als op andere plekken in de wereld. De gemeente Veldhoven wil de kwaliteit van de leefomgeving behouden en verbeteren, en ziet de schaalsprong als kans. De visie voor 2040 is een duurzame, leefbare en inclusieve gemeente, met als speerpunten klimaatneutraliteit, klimaatbestendigheid en behoud van groene ruimtes. Deze uitdagingen moeten nú worden opgepakt en niet doorgeschoven worden naar latere generaties.

5. Goed Wonen Over wonen (betaalbaar, divers, beschikbaar), behoud jeugd, doorstroming. De woningmarkt is krap, bouwkosten stijgen en er is een tekort aan materialen en vakmensen. Tegelijk groeit de behoefte aan betaalbare woningen, vooral voor één- en tweepersoonshuishoudens, en ouderen die zelfstandig willen blijven wonen.

middelgrote bedrijven (MKB) zijn belangrijk voor Veldhoven, maar ondernemers vinden het moeilijk om ruimte te vinden. Daarnaast zijn er uitdagingen op het gebied van energie, vervoer en werkplekken. Veldhoven wil een gemeente zijn die duurzaam, veilig en goed bereikbaar is, met genoeg werk en een sterke economie. Het is belangrijk dat inwoners, ondernemers en de overheid goed samenwerken voor een gezonde groei en een hoge levenskwaliteit.

Veldhoven wil voldoende woningen realiseren, die aansluiten bij de toekomstige behoeften van diverse doelgroepen. Dit vraagt om bestuurlijke keuzes en maatschappelijke bewustwording. Jongeren willen graag in Veldhoven blijven wonen, maar vinden moeilijk betaalbare woningen. Daarom streeft de gemeente naar een vitale en gezonde woonomgeving en wil - zo lang dat nodig is - een flink bouwtempo aanhouden om aan die vraag naar woningen te voldoen.

8. Samenwerken aan de regio Over regionale samenwerking (o.a. MRE en SGE) en bestuurlijke relaties (rijk, provincie, GGD, waterschap, etc.).

6. Voorzieningen voor iedereen Over de kwaliteit van leven vanuit perspectief van maatschappelijke voorzieningen, detailhandel, horeca, sport, cultuur, recreatie, vijftien-minuten stad.

Samenwerken met andere gemeenten is belangrijk, omdat uitdagingen te groot zijn om alleen op te lossen. Veldhoven wil een sterke positie in de regio en actief samenwerken aan oplossingen. We zien onze schaal (middelgrote gemeente) als een kracht: groot genoeg om impactvolle vraagstukken aan te pakken, maar klein genoeg om dicht bij onze inwoners te blijven. Als Veldhoven willen we op verschillende niveaus samenwerken en een leidende rol spelen in de regio, omdat we van belang zijn voor zowel de regionale als de landelijke economie.

Voorzieningen en evenementen dragen bij aan de levenskwaliteit en sociale cohesie in Veldhoven. Voorzieningen zoals winkels, scholen, gezondheidszorg en parken zijn belangrijk. Veldhoven wil daarnaast een vijftienminuten stad zijn, waar alles binnen vijftien minuten lopen of fietsen bereikbaar is. Dat bevordert ook gezondheid en duurzaamheid. Goede verbindingen met Eindhoven blijven essentieel. De groei van de regio vraagt om extra gezondheidszorg, onderwijs- en sportvoorzieningen. Daarbij wil Veldhoven de balans tussen dorpsgevoel en stedelijke voorzieningen behouden. Ontmoetingsplekken in wijken zijn belangrijk voor een hechte en verbonden gemeenschap. Ons streven? Een hoog voorzieningenniveau en een gezonde levensstijl voor alle inwoners. 7. Goed ondernemen en een bereikbaar Veldhoven Over economie, Brainport, mobiliteit, energie (beschikbaarheid van), arbeidsmarkt, talentontwikkeling. Onze gemeente groeit snel, vooral door ASML werken veel mensen in Veldhoven. Bedrijven moeten werknemers uit andere landen halen, omdat er te weinig mensen op de arbeidsmarkt zijn en bedrijven willen blijven groeien. Dit kan alleen als de regio aantrekkelijk blijft. Ook kleine en

De gemeente Veldhoven heeft steeds meer en complexere taken, zoals duurzaamheid, jeugdzorg en veiligheid. Tegelijkertijd stijgen de kosten en is er minder geld. Veel taken zoals economie, mobiliteit en jeugdzorg zijn nu de verantwoordelijkheid van de regio.

9. Een gemeente vóór de Veldhovenaren Over communicatie, participatie, netwerk, gemeentelijke organisatie en dienstverlening. De overheid moet zich aanpassen aan de snelle veranderingen in de samenleving. Als de overheid niet meebeweegt, verliezen mensen het vertrouwen. Het is daarom essentieel om nieuwe werkwijzen te vinden en de juiste koers te houden. Inwoners willen serieus genomen worden en verwachten dat de overheid hen betrekt en helder communiceert. Veldhoven zet hierop in door open gesprekken te voeren met inwoners en partners, over beleid en plannen. Er is ruimte voor ideeën en initiatieven van inwoners. Daarnaast biedt Veldhoven toegankelijke dienstverlening en handelt snel en betrouwbaar.

GOED GEGROEID

SAMEN STERK

Groeiend & trots

KLAAR VOOR DE TOEKOMST

1 9

Gemeente Veldhoven februari 2025

2 8

3 4

7 5

6 1

voorwoord. Voor u ligt de Visie op gemeente Veldhoven – onze blik op de toekomst van onze gemeente. Hoe zorgen we ervoor dat Veldhoven ook in de komende jaren met de opgaven die op ons afkomen een fijne plek blijft om te wonen, te werken en te leven? Onze gemeente groeit nog steeds dankzij de sterke economie in de Brainportregio. Als Veldhoven zijn we trots dat we daaraan bijdragen en van profiteren, maar dit brengt ook uitdagingen met zich mee. Trots ook omdat Veldhoven in de afgelopen zeven decennia is uitgegroeid tot een gemeente die ertoe doet – niet alleen binnen de Brainportregio, maar zelfs wereldwijd. De machines die hier ontwikkeld en gebouwd worden, zijn van onschatbare waarde voor de wereld. Trots op het dorpse gevoel dat veel inwoners in Veldhoven ervaren. Waar mensen elkaar kennen en zich verbonden voelen. Een gevoel dat we koesteren en willen behouden. Tegelijkertijd zijn er met die groei ook zorgen over de kwaliteit van leven in onze mooie gemeente. Wat betekenen al die nieuwe woningen en banen voor Veldhoven en onze omgeving? Zorgen zijn er ook over beschikbaarheid van de zorg, leraren, energie en schoon water. Dat vraagt om slimme oplossingen, lef en samen de schouders eronder. Veel van deze opgaven hebben we niet volledig in de hand.

Maar wat we wél kunnen doen, is blijven inzetten op waar Veldhoven sterk in is: samenwerken, naar elkaar omkijken – ook naar nieuwkomers – pionieren en vooruitdenken. Dat heeft ons gebracht waar we nu staan, en dat blijft de basis voor onze toekomst. Deze visie bouwt voort op het beleid van de afgelopen jaren. We komen de afspraken die we hebben gemaakt met rijk en regio na en werken mee aan de schaalsprong waar de regio nu in zit. Maar dat proberen we wel zo goed mogelijk te

Colofon

doen én we zetten koers naar een toekomst waarin brede welvaart centraal staat. Dit vraagt tijd, inzet en samenwerking met de hele Veldhovense samenleving. We geloven in een toekomst waarin Veldhoven niet alleen groeit, maar ook bloeit.

Deze visie is een uitgave van de gemeente Veldhoven Inhoud en tekst: Gemeente Veldhoven Vormgeving: Seña Ontwerpers Februari 2025

En hoe mooi het hier is, daar mogen we best wat vaker bij stilstaan. Mede namens de raad van de gemeente Veldhoven Marcel Delhez Burgemeester 3

11

15

17 4

inhoud.

29

Voorwoord

3

Inleiding

6

• Waarom een Visie op gemeente Veldhoven?

6

• Inwonersvisie - Op Weg naar Veldhoven 2040

6

• Van inwonersvisie naar toekomstvisie

7

• Van zes naar negen thema's

8

Veldhoven van de toekomst:

34

Klaar voor de toekomst

23

• Zorg en ondersteuning

23

• Duurzaamheid, ecologie en klimaat

24

• Voorzieningen en dienstverleningen

24

• De regionale positie van Veldhoven

25

• Brainpoort na de schaalsprong

26

DE KEUZES VAN VELDHOVEN

29

drie vergezichten

10

• De toekomst van Veldhoven

10

• De stad die groeit op dorpse waarden

30

• Wat is Veldhoven?

10

• De Veldhovenaar heeft het goed voor elkaar

34

• De drie vergezichten – focus op Brede Welvaart

11

• Een sterke gemeenschap

37

- Goed gegroeid

12

• Een aantrekkelijk groen en veilig Veldhoven

41

- Samen sterk

12

• Goed Wonen

46

- Klaar voor de toekomst

13

• Voorzieningen voor iedereen

50

• Betrokken ondernemen en een bereikbaar Veldhoven

54

• Samenwerken aan de regio

58

• Eén gemeente voor alle Veldhovenaren

61

50

Goed gegroeid

14

• Balans in economische, ecologische en sociale ontwikkeling

15

• Focus in tijd, ruimte en economisch profiel

16

Samen sterk

19

• Versterken van de identiteit van Veldhoven

19

Bijlagen

64

• Integratie van nieuwkomers en inclusie

20

• Bijlage 1: Beleidsdocumenten waarnaar wordt verwezen

67

• Naar een nieuw balans

22

• Bijlage 2: Samenhang tussen de vergezichten en de thema's

69

Groeiend & trots visie op gemeente Veldhoven

5

inleiding.

 Woningmarkt en voorzieningen  Meedoen in Veldhoven  Betrekken van de samenleving Op basis van deze thema’s is een eerste toekomstbeeld geschetst en zijn ideeën verzameld over de rol van de gemeente. Dit vormde samen de visie ‘Op weg naar Veldhoven 2040’.

Waarom een Visie op gemeente Veldhoven?

In mei 2024 is deze visie besproken in de gemeenteraad. De raad onderschreef de geschetste toekomstbeelden, maar vond dat een Visie op gemeente Veldhoven breder moest zijn en meer onderwerpen moest omvatten.

In 2022 heeft de gemeenteraad het college gevraagd om een nieuwe Visie op gemeente Veldhoven op te

Daarom heeft de raad ‘Op weg naar Veldhoven 2040’ vastgesteld als Inwonersvisie en het college opdracht gegeven om

stellen. Hoewel er al veel beleidsnota’s, plannen en visies bestaan voor verschillende onderwerpen, ontbrak een

de visie uit te breiden met de ontbrekende, belangrijke thema’s voor de gemeente.

overkoepelende visie die richting geeft aan de toekomst van onze gemeente. Deze visie zorgt ervoor dat alle plannen samenkomen in één helder toekomstbeeld. De gemeenteraad wilde dat deze visie werd gemaakt, sámen met de inwoners van Veldhoven.

Van inwonersvisie naar toekomstvisie

Schaalsprong: een volgende stap voor Veldhoven

In Veldhoven zijn de afgelopen drie jaar, naast de Inwonersvisie, ook een groot aantal andere visies vastgesteld.

Deze vraag kwam op een moment waarop Veldhoven, samen met de regio, midden in een schaalsprong zit. Er wordt

Denk maar aan:

volop gebouwd: woningen, bedrijfspanden en infrastructuur. De groei is niet per se sneller dan voorheen, maar wel

 de Omgevingsvisie, die een beeld schetst van de ruimtelijke ontwikkeling van Veldhoven;

complexer en ingrijpender. Veldhoven staat aan de vooravond van een nieuwe fase in haar ontwikkeling.

 de Woon(zorg)visie, die vooruitblikt naar een toekomstbestendige woningvoorraad;

Naar verwachting zal onze gemeente binnen vier jaar meer dan 50.000 inwoners tellen. Het aantal banen groeit mee,

  de visie op sociaal maatschappelijke ontwikkeling, die een beeld geeft van de toekomst van de samenleving op

afhankelijk van ontwikkelingen bij bedrijven zoals ASML. Deze stap vraagt om een bredere blik. Het daagt Veldhoven uit

sociaal vlak.

om groter te durven denken. Nooit eerder was de betrokkenheid van het Rijk bij onze regio zó groot. Dit biedt kansen, maar vraagt ook om een duidelijke koers voor de toekomst.

Ook zijn er visies vastgesteld over dienstverlening, participatie, mobiliteit, detailhandel en horeca. Tot slot is (en wordt) er gewerkt aan visies voor werklocatie De Run en het Citycentrum. Daarnaast zijn er in regionaal verband over verschillende onderwerpen – zoals verstedelijking en economie – visies en afspraken vastgesteld.

Inwonersvisie – Op Weg naar Veldhoven 2040 Om die reden is ervoor gekozen om de inwonersvisie vooral aan te vullen met de koers die al in die visies is opgenomen. In 2023 is een project gestart om samen met inwoners te bepalen waar de Visie op gemeente Veldhoven 2040 over moet

Die koers is immers actueel en het traject van de inwonersvisie heeft ook geen aanleiding gegeven om daar anders over

gaan. Tijdens gesprekken kwamen zes thema’s steeds weer naar voren:

te denken.

 Het dorpse karakter  De Veldhovense gemeenschap

Wel zijn op basis van alle gemaakte keuzes en inzichten drie vergezichten opgesteld, die aansluiten bij de grootste

 Groen als onderdeel van een prettig leven

opgaven voor de komende jaren.

6

Groeiend & trots visie op gemeente Veldhoven

7

Van zes naar negen thema’s

Deze negen thema’s worden verderop in deze visie verder toegelicht. Bij elk thema is aangegeven:  Over welke gemeentelijke taakvelden het thema gaat;

Het vertrekpunt van deze visie zijn de zes thema’s uit de inwonersvisie. Alle keuzes die daarmee al zijn gemaakt door

 Wat de opgave is;

de raad, nemen we mee.

 Wat (indien van toepassing) er in de inwonersvisie over wordt gezegd;  Wat we willen bereiken (doelen);

De onderwerpen die op basis van de andere visies zijn toegevoegd hebben onder meer betrekking op:

 Waar we in geloven (waarden);

 Economie

 Waar we voor kiezen.

 Voorzieningen  Regionale samenwerking

Het gaat bij deze thema’s – net als bij de inwonersvisie – over de periode tot 2040.

 Onderwijs  Gezondheid  Klimaat  Jeugd  Veiligheid  Toekomst van de samenleving In bijlage 1 zijn de onderzochte beleidsstukken opgenomen. Niet al deze nieuwe onderwerpen passen logisch in de thema’s van de inwonersvisie. Daarom zijn de thema’s iets verschoven, én zijn er een aantal nieuwe thema’s toegevoegd.

De negen thema’s van de visie die nu voor ligt zijn: 1.

Stad die groeit op dorpse waarden;

2. De Veldhovenaar heeft het prima voor elkaar; 3. Een sterke gemeenschap; 4. Een aantrekkelijk groen en veilig Veldhoven; 5. Goed Wonen; 6. Voorzieningen voor iedereen; 7.

Goed ondernemen en een bereikbaar Veldhoven;

8. Samenwerken aan de regio; 9.

8

Een gemeente vóór alle Veldhovenaren.

Groeiend & trots visie op gemeente Veldhoven

9

Het Veldhoven van de toekomst: drie vergezichten

 Een gemeente waar nieuwkomers – net zoals in de afgelopen decennia – welkom zijn en snel worden opgenomen in de samenleving;  Een gemeente waar samenwerken in het DNA zit en die kracht ook toont in de regio;  Een gemeente die trots is op wat er binnen de gemeentegrenzen, maar ook binnen de regio bereikt is en nog gaat worden.

De drie vergezichten – focus op Brede Welvaart De toekomst van Veldhoven Deze visie werkt verschillende onderwerpen uit in negen thema’s. Dat kan de indruk wekken dat onderwerpen als De toekomst van Veldhoven is onlosmakelijk verbonden met die van de Brainportregio. Deze regio heeft de afgelopen

‘duurzaamheid’, ‘voorzieningen’ of ‘participatie’ op zichzelf staan, maar dat is niet de bedoeling. In werkelijkheid zijn de

jaren een flinke ontwikkeling doorgemaakt en is een van de –­ zo niet dé – belangrijkste economische regio van het land

thema’s sterk met elkaar verbonden. Zo spelen duurzaamheid en participatie in elk thema een rol, en is ‘goed wonen’

geworden. Als Veldhoven zijn we daar trots op.

alleen mogelijk met een groene en veilige leefomgeving, ontmoetingsplekken en goede bereikbaarheid.

Dat betekent wel dat Veldhoven ook de komende jaren flink blijft groeien, zoals het ook de afgelopen decennia heeft

Om een samenhangende blik op de toekomst te behouden, hebben we – naast de thematische keuzes – drie

gedaan. De afweging of die groei nog wel wenselijk of noodzakelijk is, is al jaren geen lokale keuze meer, maar een

vergezichten opgesteld. Deze vergezichten zijn ambities die we over vijftien tot twintig jaar willen bereiken en kijken

regionale en misschien zelfs wel een nationale keuze. Het is wél een keuze, waar we doorlopend over in gesprek moeten

daarmee verder vooruit dan de thema’s.

blijven met de regio en het rijk. We baseren ons op het bredewelvaartsperspectief dat maatschappelijke kwaliteit meet in economische, ecologische en Dat betekent dat we vooral moeten blijven investeren in de verdere ontwikkeling van onze gemeente. Dat vraagt om een

sociaal-maatschappelijke uitkomsten. Op dit moment gebruiken we vooral de regionale monitor Brede Welvaart van het

duidelijke koers nú, maar ook om concrete doelen voor de toekomst.

CBS1, maar we willen ook verkennen hoe we als Veldhoven concreter kunnen maken (daarover later meer). Brede welvaart draait om het welzijn van de samenleving, zowel de kwaliteit van leven in het ‘hier en nu’, als de impact

Wat is Veldhoven?

van onze manier van leven op het welzijn van mensen op andere plekken en voor toekomstige generaties. Als gemeente richten we ons vooral op het welzijn van onze huidige én toekomstige inwoners, ondernemers,

 Een gemeente waar de kwaliteit van leven uitstekend is, niet alleen door een goed voorzieningenniveau,

werknemers en bezoekers – de Veldhovense samenleving.

maar ook door een fijne, gezonde en aantrekkelijke leefomgeving;  Een gemeente die er internationaal toe doet als het gaat om werken en ondernemen en daarvoor het

In lijn met het Sociaal en Cultureel Planbureau2, zien wij de kwaliteit van de samenleving als kern van Brede Welvaart.

passende ondernemers- en vestigingsklimaat biedt;  Een gemeente waar de dorpse sociale waarden nog hoog in het vaandel staan en waar de kwaliteit van samenleven goed is;

10

Groeiend & trots visie op gemeente Veldhoven

1.

https://www.cbs.nl/nl-nl/visualisaties/regionale-monitor-brede-welvaart

2.

Kennisnotitie Brede welvaart en kwaliteit van de samenleving, SCP, 28-02-2024

11

De drie vergezichten die we in deze visie hebben opgenomen zijn:

een hechte en sterke gemeenschap is. De uitdagingen die op ons afkomen – van de schaalsprong tot bredere maatschappelijke ontwikkelingen – mogen de veerkracht van onze samenleving niet verzwakken. De impact op de kwaliteit van de Veldhovense samenleving moet daarom altijd worden meegewogen in ons beleid. Als gemeente hebben we de taak actief bij te dragen aan het versterken van onze gemeenschappen.

D GEGROEID

KLAAR VOOR DE TOEKOMST

D GEGROEID 1 GOED GEGROEID Over het zo goed mogelijk begeleiden van de huidige schaalsprong in het ‘hier en nu’. Over vijftien of twintig jaar willen we tegen elkaar kunnen zeggen: ‘wat zijn we goed gegroeid’. Goed betekent hier

EN (NOG STEED) STERKT ‘verstandig’, met oog voor de toekomst en met oog voor behoud, of nog liever versterking van de kwaliteit van leven

3 KLAAR VOOR DE TOEKOMST

in Veldhoven. We streven ernaar dat we later trots kunnen terugkijken en zeggen dat we deze grote uitdaging binnen

Over het tijdig inspelen op de uitdagingen van de toekomst.

onze mogelijkheden zo goed mogelijk hebben aangepakt.

We willen goed voorbereid zijn op de maatschappelijke opgaven die de komende decennia op Veldhoven afkomen. ‘Goed groeien’ helpt daarbij, omdat het voorkomt dat de schaalsprong deze uitdagingen vergroot. Maar opgaven zoals de energietransitie, klimaatverandering, een krimpende beroepsbevolking en de toenemende zorgvraag

EN (NOG STEED) STERKT

komen sowieso op ons af – los van de schaalsprong. Aan sommige van deze opgaven werken we al, aan andere nog niet of nog onvoldoende. We willen voorkomen dat we nu kansen missen, waardoor latere generaties voor problemen komen te staan die we hadden kunnen voorkomen.

AR VOOR DE TOEKOMST Brede welvaart betreft de kwaliteit van leven hier en nu en de mate waarin deze ten koste gaat van de brede welvaart

2 SAMEN STERK

van latere generaties of van die van mensen elders in de wereld. Brede welvaart gaat dus over drie groepen mensen:

De Veldhovense samenleving, nu en in de toekomst.

AR VOOR DE TOEKOMST Over het ontwikkelen en versterken van gemeenschappen en sociale structuren, in een tijd grote maatschappelijke

de mensen die nu in Nederland wonen (‘hier en nu’), de volgende generaties – onze kinderen en kleinkinderen – (‘later’) en mensen in andere landen (‘elders’). [Bron: CBS]

verandering. We willen dat de Veldhovense samenleving niet alleen nu, maar ook over tien, twintig, dertig jaar

12

Groeiend & trots visie op gemeente Veldhoven

13

Goed gegroeid

Balans in economische, ecologische en sociale ontwikkeling Wij gaan voor ‘groei in balans’. Dat betekent dat de groei van Veldhoven op het gebied van woningen, bedrijven en infrastructuur hand in hand moet gaan met een evenredige groei op alle andere terreinen die bijdragen aan de kwaliteit van leven (en dus de brede welvaart) in Veldhoven. Denk aan voldoende voorzieningen, openbare ruimte, voldoende kwantiteit en kwaliteit van openbaar groen, natuur en water, maatschappelijke dienstverlening, gezondheid, sociale cohesie en veiligheid. Groeiende druk op voorzieningen en ruimte, evenals stedelijke uitdagingen, vragen om een zorgvuldige aanpak. Daarnaast is een evenwichtige verdeling van woningen en bedrijven essentieel, net als het

Veldhoven is al sinds het samenvoegen van de oude kerkdorpen in 1921 en zeker na de jaren ‘50, een echte

stimuleren van lopen en fietsen.

groeigemeente. In de afgelopen 75 jaar is het inwonersaantal gestegen van net geen 11.000 naar ruim 47.600. Dat komt neer op gemiddeld 488 inwoners per jaar, al verliep de groei in werkelijkheid met pieken en dalen,

Groeien betekent investeren in de volle breedte. Zonder die investeringen gaat de kwaliteit van onze leefomgeving,

afhankelijk van bouwprojecten en economische omstandigheden.

onze samenleving en het voorzieningenniveau achteruit. Alleen benoemen dat we ‘balans’ of ‘brede welvaart’ nastreven is niet genoeg. We zullen er ook echt concreet aan moeten werken. Veel initiatieven dragen hier al aan bij, en ook in deze

Onze regio heeft de afgelopen twintig jaar vol ingezet op het versterken van het regionaal economisch systeem, met

visie zijn keuzes opgenomen die daaraan bijdragen. Toch ontbreekt nog samenhang tussen sectoren en inzicht in de

de focus op de kennisintensieve maakindustrie. De gemeenten, bedrijven en onderwijsinstellingen in Zuidoost Brabant,

balans. Om hier goed op te kunnen sturen, moet Veldhoven helder krijgen wat balans voor ons betekent.

werken hierin intensief samen, onder andere via Stichting Brainport Eindhoven. Ook provincie en rijk erkennen het belang van de technologie die hier wordt ontwikkeld, en investeren mee in de verdere ontwikkeling van de regio. Hierdoor is de regio veel sneller gegroeid dan verwacht en maakt deze nu een schaalsprong door. Dit biedt kansen in de vorm van meer bedrijvigheid, banen en een toenemend verdienvermogen. Maar deze economische groei zorgt ook voor een toenemende vraag naar woningen, werklocaties, arbeidskrachten en mobiliteit. Die schaalsprong zorgt er ook voor dat Veldhoven de komende jaren – zeker tot 2040 - nog verder zal blijven groeien. De uitdaging is om deze ontwikkeling op een goede manier te laten verlopen. Brede welvaart is daarbij ons kompas: we willen voorkomen dat groei ten koste gaat van het fijne leefklimaat in Veldhoven en zorgen dat iedereen die hier woont en werkt meeprofiteert. Kortom, in 2040 willen we kunnen zeggen dat we "goed gegroeid" zijn! Dat ‘goed groeien’ doen we door ons vast te houden aan de volgende principes:

14

Groeiend & trots visie op gemeente Veldhoven

15

Daarnaast willen we de groei zo stabiel mogelijk laten verlopen. Voor zover de gemeente hier invloed op heeft, streven Aanbeveling - verken wat ‘groeien in balans’ betekent voor Veldhoven en hoe we de kwaliteit

we naar een constante ontwikkeling van Veldhoven. Dit betekent niet alleen een stabiele bouwstroom, maar ook dat

van leven meer centraal kunnen stellen.

randvoorwaarden als infrastructuur, energie en water op het juiste moment beschikbaar zijn. Daarmee benutten we onze middelen optimaal en weten inwoners beter waar zij aan toe zijn.

Om op de kortere termijn beter te kunnen sturen op brede welvaart is inzicht nodig in de samenhang in onze inzet op economische, ecologische en sociaal-maatschappelijke thema’s. Hoe kan de

Ook op economisch vlak moeten we met elkaar zorgen voor voldoende passende werkmilieus, zodat bedrijven hier

schaalsprong worden benut om de kwaliteit van leven en de kwaliteit van onze samenleving op

kunnen groeien. Dit betekent niet inzetten op oneindige groei, maar duidelijke keuzes maken voor bedrijven die

peil te houden. Wat wil de gemeente Veldhoven concreet doen aan het thema Brede Welvaart en

Veldhoven versterken. Dit doen we op twee niveaus:

wat betekent dat voor de verschillende beleidsterreinen, projecten en programma’s? Welke thema’s

1. Welke bedrijven helpen de technologische toppositie van Veldhoven te behouden en te versterken?

vragen extra inzet en welke instrumenten zijn daarvoor nodig, zoals bijvoorbeeld een nieuwe

2. Welke bedrijven dragen bij aan een sterke sociaal-economische structuur vanuit Brede Welvaart?

maatschappelijke structuurvisie of een integraal huisvestingsplan sport.

De focus ligt op hoe we de ruimteclaim die uit deze keuzes voortkomt, binnen de schaarse ruimte van Veldhoven kunnen faciliteren. Slimme verdichtingsoplossingen zijn daarbij essentieel.

Niet alles kan tegelijk. Daarom is het essentieel te bepalen welke thema’s het meest noodzakelijk zijn om de schaalsprong in goede banen te leiden.Daar zal in eerste instantie een verkenning voor nodig zijn. Aanbeveling: stel een economische agenda voor Veldhoven op Hoewel Veldhoven op veel economische aspecten wel visies of beleid heeft, zijn deze erg versnipperd.

Focus in tijd, ruimte en economisch profiel

De strategische koers wordt grotendeels door de regio bepaald (denk maar aan de regionale visie werklocaties en de strategische agenda Brainport).

We willen als gemeente voorkomen dat de druk van de schaalsprong leidt tot een ongecontroleerde stedelijke

Een economische agenda maakt beter inzichtelijk welk beleid er al is, wat ontbreekt en hoe de

verdichting, zonder samenhang, of het missen van kansen. De opgave is groot, waardoor we onze capaciteit en middelen

samenhang is.

doelgericht moeten inzetten. Daarom voeren we als gemeente niet alleen regie op hóe Veldhoven zich verder ontwikkelt (zoals opgenomen in onze Omgevingsvisie), maar ook op waar en wanneer er in Veldhoven verstedelijking plaatsvindt. De komende jaren richten we onze capaciteit vooral op de sterk stedelijke structuur (het gebied langs de Heerbaan, tussen Hovenring en Traverse, het Citycentrum, en het gebied langs de Burgemeester van Hoofflaan) én werklocatie De Run. Daarmee voorkomen we dat de overige woonwijken en de oude dorpskernen te veel onder druk komen te staan door de verdere verdichting. Deze focus betekent ook dat we minder capaciteit besteden aan ruimtelijke plannen in andere delen van Veldhoven, wat niet alleen efficiënter is, maar ook helpt om de balans beter te bewaken.

16

Groeiend & trots visie op gemeente Veldhoven

17

Focusgebied stedelijke woonopgave

Samen sterk Het Sociaal Cultureel Planbureau gebruikt het begrip ‘kwaliteit van de samenleving’ als invulling van brede welvaart. Dit verruimt de focus van ‘Kwaliteit van leven’ met samenlevingsaspecten zoals sociale cohesie, duurzame ontwikkeling en effectief en legitiem overheidsbeleid. In deze visie sluiten we hierop aan door het vergezicht 'Samen sterk' centraal te stellen. Door maatschappelijke ontwikkelingen zullen inwoners in de toekomst steeds meer op zichzelf en de directe omgeving zijn aangewezen. Een goed functionerende samenleving is daarom essentieel. Inwoners moeten waar mogelijk zelfredzaam zijn, en de samenleving samenredzaam. Veldhoven kent nu een krachtige samenleving, maar door groei (meer inwoners en meer diversiteit), en maatschappelijke ontwikkelingen zoals individualisering, komt deze onder druk te staan. Daarom investeren we in het versterken van de sociale basis, sociale cohesie, preventie en normalisering.

Versterken van de identiteit van Veldhoven Het delen van een sterke gezamenlijke identiteit, draagt enorm bij aan de samenhang in een gemeenschap. Hier ligt dus ook een taak voor de gemeente. In meer dan honderd jaar groei, hebben de Veldhovenaren tot op de dag van vandaag de kwaliteiten van een dorpse gemeenschap weten vast te houden. De afgelopen decennia heeft Veldhoven laten zien, dat dat ook prima samen kan gaan met een goed voorzieningenniveau, internationale bedrijvigheid en verdere verstedelijking. Deze dorpse kwaliteiten willen we vasthouden – het maakt onderdeel uit van de Veldhovense identiteit.  Veldhoven is toe aan een nieuw, herkenbaar en vooral uniek verhaal over onze identiteit. Daarbij hoort ook branding. Dit gaat niet alleen over woorden, maar ook over beelden die inwoners aanspreken en een gevoel van trots geven.  De afgelopen jaren lag de focus op de combinatie van stad en dorp, met slogans als ‘Best of Both Worlds’ en ‘Stad van Dorpen’. Maar dit profiel wordt ook door andere gemeenten gebruikt en sluit niet altijd aan bij álle wijken, met name

18

Groeiend & trots visie op gemeente Veldhoven

19

de wijken zonder dorpskern. Veldhoven heeft juist veel unieke eigenschappen die we sterker kunnen benadrukken.

de samenleving. Inclusie bevordert sociale cohesie en vermindert discriminatie en uitsluiting, wat bijdraagt aan

Denk aan onze pioniersgeest, technologische innovatie, strategische ligging in de regio, diversiteit en sterke

een harmonieuze samenleving.

samenwerkingscultuur. Daarmee kunnen we juist een authentiek profiel neerzetten dat echt bij Veldhoven past.

De gemeente speelt hierin een cruciale rol omdat we dicht bij de inwoners staan en direct kunnen inspelen op lokale

 De gemeente kan de identiteit versterken door bij nieuwe of vernieuwde wijken te letten op menselijke maat,

mogelijkheden en behoeften. Dit kan door het maken van inclusief beleid, dat gericht is op gelijke kansen en toegang

ontmoetingsplekken, herkenbare gebouwen en een groene, gezonde leefomgeving. Denk aan een eigen

voor iedereen. Denk aan werkgelegenheid, onderwijs, huisvesting, zorg, en participatie in de samenleving. Maar ook aan

‘Veldhovense uitstraling’ voor het Citycentrum, de Burgemeester Van Hooflaan en De Run. Veldhoven heeft

betere toegankelijkheid van openbare gebouwen, infrastructuur en openbaar vervoer voor mensen met een beperking.

daarnaast nieuwe iconen nodig: opvallende gebouwen die herkenning geven.

Digitale inclusie wordt steeds belangrijker, en (digitale) gemeentelijke diensten, zoals websites en (online) formulieren en

 De gemeente kan het gevoel van trots en eenheid versterken door bijzondere prestaties van Veldhovenaren,

folders, moeten voor iedereen toegankelijk zijn.

verenigingen of lokale gebeurtenissen te benadrukken. Dit geldt niet alleen voor Veldhoven zelf, maar ook voor de wijken, buurten en de regio. Trots en identiteit spelen op verschillende niveaus een rol.

In Veldhoven speelt ook internationalisering een steeds grotere rol. Enerzijds door de economische groei in de regio, waarbij er veel kenniswerkers en arbeidsmigranten naar Nederland gehaald worden. Maar ook de groei van het aantal internationale studenten in de regio én de komst van vluchtelingen, statushouders en ontheemden, dragen bij aan de toenemende diversiteit van de bevolking.

Aanbeveling: zorg voor een duidelijk en uniek nieuw verhaal voor Veldhoven en draag dat actief uit

Zowel voor deze nieuwe Veldhovenaren als voor de rest van de samenleving is integratie cruciaal. We willen een toekomst waarin iedereen volwaardig kan deelnemen aan onze samenleving. Dit vraagt om wederzijds begrip, waarbij taalbarrières

Nu Veldhoven meer dan honderd jaar bestaat en de grens van 50.000 inwoners nadert, is het tijd

en culturele verschillen - zoals uiteenlopende opvattingen over gezondheid, zorg en ondersteuning – moeten worden

om na te denken over het verhaal dat hoort bij dit nieuwe hoofdstuk voor Veldhoven. We willen een

overbrugd. Voor veel nieuwkomers is het Nederlandse zorgsysteem ingewikkeld en onbekend. Tegelijkertijd biedt

verhaal dat alle inwoners aanspreekt bijdraagt aan trots en verbinding.

internationalisering kansen, zoals een bredere arbeidsmarkt en een meer divers personeelsbestand, wat de zorg kan versterken en innovatie kan stimuleren. Ook kan het verenigingsleven, vrijwilligerswerk en het voorzieningenniveau hiervan profiteren. Een toekomst waarin iedereen volwaardig deelneemt aan de samenleving is het doel.

Integratie van nieuwkomers en inclusie De samenleving functioneert alleen goed als iedereen hieraan kan en wil meedoen. Het is aan de samenleving zelf om

Aanbeveling: veranker internationalisering en diversiteit in beleid en dienstverlening

dit mogelijk te maken, maar de gemeente heeft hier zeker een sterke faciliterende rol. Er ligt al een mooie basis in de identiteit van Veldhoven, waar de inwoners altijd open staan voor nieuwe en andere invloeden. Denk aan de snelle groei

De groeiende internationalisering en diversiteit vragen om een nadrukkelijkere rol in het gemeentelijk

van onze naoorlogse wijken met nieuwkomers in de jaren ’60, ’70 en ’80, de ontwikkeling van een nieuw stadshart eind

beleid en de dienstverlening. Dit betekent meer inzet op inclusie, evenals het stimuleren en faciliteren

jaren ’70 en de ontwikkeling van het (destijds zeer vooruitstrevende) woongebied rondom Severinus.

van integratie en participatie van nieuwkomers. Daarnaast is het belangrijk om de toegankelijkheid van voorzieningen en diensten verder te ontwikkelen en beter af te stemmen op een steeds diversere

Een samenleving waarin iedereen kan meedoen, noemen we een inclusieve gemeenschap. Dat betekent dat iedereen in

samenleving.

Veldhoven, ongeacht achtergrond, leeftijd, geslacht, inkomen, beperking of afkomst, gelijkwaardig kan deelnemen aan

20

Groeiend & trots visie op gemeente Veldhoven

21

Naar een nieuwe balans De verhoudingen tussen overheid en samenleving zijn continu aan verandering onderhevig. Ook de gemeentelijke overheid

Klaar voor de toekomst

moet zich voortdurend aanpassen aan wat samenleving, hogere overheden en partners van haar verwachten. De afgelopen jaren zien we een aantal maatschappelijke ontwikkelingen die vragen om wat nadrukkelijker naar die verhouding te kijken. Denk aan de internationalisering van de samenleving, de individualisering, polarisatie, internationale spanningen en toenemende ongelijkheid. Maar ook de vergrijzing, de krimpende beroepsbevolking, de toegenomen vraag naar (ook nog eens complexer wordende) zorg en het steeds verder afnemende vertrouwen in de overheid.

We weten dat er de komende jaren grote nieuwe opgaven op ons af komen, zoals schaarste in de zorg, klimaatafspraken

De invloed die gemeenten hebben, is per taak verschillend. Daar waar de gemeente op het vlak van ruimtelijke

en de gevolgen van klimaatverandering, zoals waterveiligheid en hittestress.

ordening stevig aan het roer staat, heeft zij op het vlak van zorg niet veel in de melk te brokkelen. Thema’s als mobiliteit en economie betreffen steeds vaker een regionale aangelegenheid. De mate van invloed bepaalt mede welke rol de

Veldhoven gelooft dat voorkomen beter is dan genezen. In de afgelopen jaren is al flink ingezet op preventie,

gemeente zich kan aanmeten, denk bijvoorbeeld aan regisseur, verbinder, facilitator, doorgeefluik, of initiator.

bijvoorbeeld in het jeugd- en veiligheidsbeleid in de Visie op Sociaal Maatschappelijke Ontwikkeling is dit een speerpunt.

Veel taken van de overheid zijn daarbij de afgelopen jaren gedecentraliseerd en op de verantwoordelijkheid van de gemeenten

Dit willen we uitbreiden naar andere vakgebieden zoals bijvoorbeeld maatschappelijke voorzieningen, kwaliteit van de

terechtgekomen. Omdat onder meer de uitgaven met betrekking tot jeugdzorg en Wmo lastig te beïnvloeden zijn, hebben

leefomgeving, klimaatmaatregelen en duurzaamheid.

gemeenten weinig financiële ruimte om nieuwe taken op te pakken. Niet voor niets constateert de Raad voor het Openbaar bestuur in 2024 dat er bij de gemeentelijke overheid sprake is van “een disbalans tussen taken, organisatie, bevoegdheden en bekostiging”.

We kiezen er dan ook voor om ons op tijd voor te bereiden, zodat Veldhoven in de toekomst minstens zo’n fijne

Dat betekent dat de gemeenten steeds minder in staat zijn om nieuwe maatschappelijke opgaven zo maar even op te

gemeente blijft als vandaag de dag. Bovendien willen we toekomstige generaties – zowel inwoners als bestuurders – niet

pakken. Dat vraagt daarmee meer van inwoners en samenleving. De rol van de overheid zal verschuiven van een partij

met een onmogelijke opgave opzadelen.

die ondersteuning verleent, naar een partij die de inwoners en samenleving in hun kracht zet zodat ze de toekomstige opgaven zelf en samen het hoofd kunnen bieden. Samen met inwoners, partners en ondernemers zullen we voortdurend

Dit verwachten we ook van onze inwoners, bedrijven en instellingen. Als zij zich op tijd voorbereiden op volgende

op zoek moeten blijven naar de juiste rolverdeling om de kwaliteit van de samenleving te borgen.

levensfases, zullen zij langer zelfredzaam zijn.

Aanbeveling: voer het structurele gesprek met de samenleving

Zorg en ondersteuning

De gemeente is vaak in gesprek met de inwoners over concrete plannen. Daarmee komen we wel te

Door de vergrijzing, de toenemende vraag naar zorg en het tekort aan arbeidskrachten, staat het Nederlandse zorgstelsel

weten wat de samenleving van die plannen vindt. Ook kunnen we de samenleving betrekken bij die

zwaar onder druk. Dit heeft ook impact op de gemeentelijke dienstverlening. We richten ons vooral op preventie, onder

plannen. We vangen zo alleen niet op wat de wensen van de samenleving zijn over onderwerpen waar

andere bewustwording te stimuleren bij zowel individuen als de samenleving, bijvoorbeeld rond een gezonde leefstijl.

we als gemeente niet mee bezig zijn en waar we geen plannen voor maken. Deze visie kan gebruikt

Daarnaast investeren we in de zelf- en samenredzaamheid van de Veldhovense gemeenschap. Voor inwoners die dit

worden om met inwoners het structurele gesprek aan te gaan over de toekomst van Veldhoven.

niet kunnen, is er een vangnet. Dit gaat niet alleen over gedrag, maar ook met de inrichting van de leefomgeving, zoals goede bereikbaarheid voor iedereen en gevarieerde wijken.

22

Groeiend & trots visie op gemeente Veldhoven

23

Duurzaamheid, ecologie en klimaat

gewenste en het daadwerkelijke voorzieningenniveau die steeds lastiger te dichten is. Zie ook het thema ‘Voorzieningen voor iedereen’.

Enerzijds willen we klimaatverandering een halt toe roepen en onze ecologische voetafdruk verkleinen (niet alleen onze uitstoot, maar ook vervuiling en gebruik van grondstoffen). We willen de planeet netjes achterlaten voor toekomstige generaties. We zetten alles op alles om de afspraken van het klimaatakkoord na te komen, maar hebben bijvoorbeeld ook aandacht voor biodiversiteit en het gebruik van materialen.

Aanbeveling: zorg, in lijn met actie 1 (groei in balans), voor een helder beeld van hoe de leefomgeving, voorzieningen en gemeentelijke dienstverlening meegroeien met de bevolkings-

Anderzijds is die klimaatverandering deels al een feit en zullen we ons daarop moeten aanpassen. Dat laatste betekent

groei, de samenstelling van de samenleving en veranderende maatschappelijke behoeften.

dat onze leefomgeving (ook gebouwen en private terreinen) zo moet worden ingericht dat we zijn voorbereid op veel water, maar ook rekening moeten houden met hitte en droogte. Met het integraal maatschappelijk beheerkader hebben

Daarbij kan onder meer worden gedacht aan een actuele maatschappelijke structuurvisie en integrale

we een goed uitgangspunt om direct aan de slag te gaan in de openbare ruimte. Het is daarnaast goed om beleid te

huisvestingsplannen voor sport en maatschappelijke functies (net zoals we dat al hebben voor onderwijs).

voeren voor de middellange en lange termijn en voor andere delen van de fysieke leefomgeving.

De regionale positie van Veldhoven Aanbeveling: voer beleid om de negatieve impact op de aarde en het klimaat te verminderen en zorg tegelijkertijd voor maatregelen om de gevolgen van klimaatverandering op te vangen

Na een paar decennia waarin rijk en provincie de touwtjes stevig in handen hadden, hebben we een aantal jaren gehad waarbij veel verantwoordelijkheden bij de gemeenten terecht zijn gekomen. De afgelopen jaren zien we

Veldhoven heeft al wel beleid op de energietransitie. Op onder meer circulaire economie, water en

de trend dat steeds meer taken via regionale samenwerking worden opgepakt. Denk maar aan wonen, energie en

hitte is nog geen specifiek beleid. Er staan wel wat uitgangpunten in onder meer de Omgevingsvisie

economie. De regionale samenwerkingsverbanden ontwikkelen zich voortdurend en ook de verhouding tussen de

en met het Integraal Maatschappelijk Beheerkader is er ook aandacht voor maatregelen. De

gemeenten onderling en met andere (regionaal opererende) partners, zoals stichting Brainport, het bedrijfsleven,

gemeente heeft echter geen langetermijnvisie op deze onderwerpen. Een dergelijke visie helpt om

onderwijsinstellingen, zorgaanbieders verandert.

meer doelmatig te werken aan een toekomstbestendig Veldhoven De aandacht die het rijk voor deze regio heeft, zorgt ook voor een nieuw speelveld. Met de Brainport- en Beethovendeal komen er miljoenen naar deze regio, maar wordt er ook gevraagd om inzet van capaciteit én middelen van de gemeenten in de regio.

Voorzieningen en dienstverlening Veldhoven is in dat speelveld op dit moment zowel de kleinste van de grote, als de grootste van de kleine gemeenten. Het op niveau houden van onze voorzieningen en (gemeentelijke) dienstverlening in de gemeente vraagt erom goed

Al deze ontwikkelingen vragen dat Veldhoven een goed beeld heeft van wat de verschillende regionale samenwerkingen

in te spelen op groei en demografische ontwikkelingen, maar ook tijdig rekening te houden met maatschappelijke en

(zowel met overheden als andere partners) betekenen voor de opgaven die er spelen.

technologische ontwikkelingen. Als we dergelijke ontwikkelingen te lang negeren, ontstaat er een kloof tussen het

24

Groeiend & trots visie op gemeente Veldhoven

25

Aanbeveling: stel een visie op voor de regionale positionering van Veldhoven De gemeente beschikt al over een bestuurlijke toekomstvisie. Het speelveld is ondertussen flink gewijzigd en is zelfs nog complexer geworden dan het al was. Een actuele en goed doordachte visie over onze regionale positionering zal ons helpen de juiste keuzes te kunnen maken.

Brainport na de schaalsprong De regio maakt momenteel een schaalsprong door, mede dankzij het succesvolle economische beleid van de afgelopen twee decennia. Dit brengt welvaart, maar ook uitdagingen. Daarom is het tijd om na te denken over de verdere toekomst. Mondiaal ontstaan nieuwe inzichten over duurzame economische systemen, zoals groene groei, de-growth/postgroei, brede welvaart en de donut-economie. De huidige manier van ongeremde groei legt structureel een zware druk op onze systemen (woningmarkt, infrastructuur, arbeidsmarkt, zorg en ecologie) en leunt sterk op buitenlandse kennis en arbeid. Dit roept de vraag op of dit op de lange termijn houdbaar is. Daarnaast moeten we nadenken over rechtvaardige groei: wat is eerlijk richting huidige en toekomstige inwoners, maar ook richting andere regio’s? Hoewel we nog geen vastomlijnde koers hebben, willen we hierover tijdig het gesprek aangaan met de regio.

Aanbeveling: agendeer de komende jaren de vraag in de regio hoe deze zich verder moet ontwikkelen na de huidige schaalsprong We willen als Veldhoven niet dat een nieuwe economische koers ons overkomt, maar willen daar actief over meedenken. Om dat gesprek goed te voeren, is het ook van belang dat Veldhoven zelf een goed beeld heeft van welke (economische) activiteiten een bijdrage leveren aan onze kwaliteit van leven en de kwaliteit van onze Veldhovense samenleving.

26

Groeiend & trots visie op gemeente Veldhoven

27

De keuzes van Veldhoven

In dit deel van de visie staan de keuzes die Veldhoven al heeft gemaakt. Het deel is gebaseerd op de Inwonersvisie op gemeente Veldhoven – Op weg naar 2040. Aan de thema’s en daar aan gekoppelde opgaven en wensen die uit de samenleving komen, zijn nieuwe thema’s, opgaven en (grotendeels) al gemaakte keuzes toegevoegd. Samen geeft dit een beeld van de koers die Veldhoven de afgelopen jaren heeft ingezet.

Op bijlage 2 staat een tabel, die in beeld brengt hoe de negen thema’s bijdragen aan de drie vergezichten.

28

Groeiend & trots visie op gemeente Veldhoven

29

Wat is de opgave? Veldhoven bestaat inmiddels meer dan honderd jaar. Op 1 mei 1921 werden de gemeenten Veldhoven, Meerveldhoven, Oerle en Zeelst samengevoegd tot de nieuwe gemeente Veldhoven. Sindsdien heeft Veldhoven een sterke groei doorgemaakt, vooral vanaf 1950, met gemiddeld 500 nieuwe inwoners per jaar. In de eerste jaren was dat vooral dankzij de industrie in Eindhoven. In rap tempo werden moderne woonwijken uit de grond gestampt om de nieuwkomers in deze regio, die onder meer bij Philips en DAF gingen werken, te huisvesten. Die forse groei heeft ervoor gezorgd dat Veldhoven in ruimtelijk opzicht al lang geen echt dorp meer is. Hoe bijzonder is het dan, dat veel Veldhovenaren de gemeente nog steeds als dorp ervaren? Dat zegt veel over de manier waarop de nieuwkomers al die jaren zijn opgevangen en hoe de samenleving van Veldhoven de oude dorpse waarden heeft weten te koesteren. Veldhoven blijft ook de komende jaren flink groeien, en dat zal naar verwachting ook nog wel enige tijd zo blijven - zolang het economisch goed blijft gaan in deze regio. Dat betekent niet dat er geen grenzen of randvoorwaarden zouden moeten zijn. We willen negatieve ontwikkelingen, zoals gentrificatie – waarbij ‘Jan Modaal’ uit een wijk wordt verdrongen door de stijgende huizenprijzen – en verstening

Stad die groeit op dorpse waarden Over de kwaliteit van de leefomgeving vanuit het perspectief van verstedelijking, het dorpse gevoel, ontmoeten, groei en

te maken. In dat aantrekkelijk houden van Veldhoven ligt dan ook een belangrijke opgave. Daarbij is het van belang dat we een duidelijk verhaal over het DNA en de identiteit van Veldhoven hebben. Aspecten van dat DNA zijn onder meer de dorpse waarden, de overzichtelijke structuren en een sterke trots! Trots op de oude dorpskernen, op nieuwe wijken, op dat we door ASML internationaal op de kaart staan, op ons

identiteit

30

voorkomen. De groei moet juist een middel zijn om Veldhoven aantrekkelijk te houden en zelfs wel nog aantrekkelijker

voorzieningenniveau en op het lef en de ondernemingsdrift die Veldhoven kenmerken.

Groeiend & trots visie op gemeente Veldhoven

31

Wat staat er in de inwonersvisie?

Waar geloven we in?

De meerderheid van de mensen die wij spraken, vindt het prettig om in Veldhoven te wonen en is veelal positief.

Mensen maken de stad (of het dorp).

Het dorpse karakter is hierbij een belangrijke factor. Mensen waarderen dat Veldhoven een rustige plek is met groen

De kwaliteit van de leefomgeving gaat hand in hand met de kwaliteit van de samenleving.

en een ons-kent-ons cultuur, maar wel dicht bij de stad als het nodig is en met alle benodigde voorzieningen. We zien dat er waardering is voor de eigen dorpskernen, wijken en identiteiten.

Waar kiezen we voor: In 2040 heeft Veldhoven met succes haar dorpse karakter weten te behouden, terwijl het ook een bloeiende, internationale gemeenschap is geworden. Dit is bereikt door een zorgvuldige balans tussen de waarden van

 Behoud van het karakter van het historische centrum van de oude dorpskernen en gehuchten (Zandoerle, Oerle,

kleinschaligheid en de dynamiek van stedelijke ontwikkeling. De inzet van de gemeenschap voor het vinden van nieuwe vormen van verbondenheid, die zowel de 'oude' als de 'nieuwe' Veldhovenaren omarmen, speelt hierin een cruciale rol.

Veldhoven-dorp, Zeelst, Meerveldhoven) [12];  We verstedelijken met een menselijke maat. Dat gaat niet zozeer over dichtheden of bouwhoogtes, maar veel

Dit heeft geleid tot een unieke mix van het dorpse karakter en stedelijke voorzieningen, waarbij het behoud van de eigen

meer over het faciliteren van ontmoeting, logische clusters, identiteit, voldoende groen en de bereikbaarheid van

identiteit en het gevoel van onderlinge verbondenheid centraal staan.

voorzieningen. We sturen op de indicatoren voor Brede Welvaart3 als instrument om balans tussen economische en sociale ontwikkeling te bewaken. [*]  Veldhoven blijft erop inzetten om tegemoet te komen aan de vraag naar woningen en ruimte om te ondernemen.

De samenleving wil:

• Evenwicht tussen het gevoel van een dorp en het leven in een grote stad • Het dorpsgevoel behouden • Openstaan voor verandering • Een nieuw verhaal over samen één zijn • Ontmoeting in de buurt

Dit doen we vooral door in te zetten op inbreiding en transformatie. Daarbij is veel aandacht voor kwaliteit en leefbaarheid. Dat betekent dat er in Veldhoven geen grootschalige uitleglocaties voor woningbouw meer worden ontwikkeld en er ook geen ’sprong over de A67’ komt [9, 12].  De verdere verstedelijking van Veldhoven wordt vooral opgevangen langs de lijn Hovenring-HeerbaanCitycentrum-Burgemeester van Hoofflaan-Run. We noemen dat de ‘Sterk Stedelijke Structuur’ [12].  In het Veldhovense beleid voor ruimtelijke ordening is het nodig om rekening te houden met reistijd en routes voor langzaam verkeer bij het plaatsen van voorzieningen. We zorgen ervoor dat voorzieningen op loop- of fietsafstand bereikbaar zijn, zodat langzaam verkeer een makkelijke en aantrekkelijke manier van verplaatsen wordt [17].

Wat willen we bereiken of behouden:  Het dorpse gevoel in de samenleving [0].  Als randgemeente aanvullende en onderscheidende woonmilieus bieden aan het stedelijke gebied, waarbij de kracht van een compacte overzichtelijke gemeente wordt benut [i]..  De groei van Veldhoven mag er niet toe leiden dat de kwaliteit van leven in Veldhoven minder wordt. Sterker nog, de groei moet er juist voor zorgen dat alle Veldhovenaren er op vooruitgaan (ten opzichte van een situatie zonder

3.

Regionale monitor Brede Welvaart (CBS) - https://www.cbs.nl/nl-nl/visualisaties/regionale-monitor-brede-welvaart

verdere groei). [*]

32

Groeiend & trots visie op gemeente Veldhoven

33

Wat is de opgave? Door de economische groei in de regio blijft het aantal inwoners in Veldhoven de komende jaren toenemen. Eind 2024 telt Veldhoven ca. 47.600 inwoners. Naar verwachting zal Veldhoven in 2028 de grens van 50.000 inwoners passeren. Anders dan sommige andere gemeenten in het land, hebben we voorlopig dus nog niet te maken met krimp. Die groei komt bovendien vooral door immigratie van kenniswerkers, arbeidsmigranten, statushouders, vluchtelingen, ontheemden. Meer inwoners betekent ook dat de gemeente de zorg voor meer mensen heeft. Als we ons beleid laten zoals het is, betekent dat meer uitkeringen, meer Wmo-voorzieningen, meer jeugdzorg, en ga zo maar door. Het is dus niet alleen zaak om de gemeentelijke dienstverlening tijdig te laten meegroeien met de verschillende doelgroepen, maar ook om te kijken hoe we de noodzaak tot het gebruik maken van die voorzieningen voor kunnen zijn, bijvoorbeeld door meer in te zetten op preventie – zorgen dat problemen worden voorkomen of in een vroeg stadium worden aangepakt – en normaliseren – het besef onder inwoners dat veel uitdagingen in het leven normaal zijn en binnen de eigen kracht van inwoners of de sociale basis kunnen worden opgelost.

De (dubbele) vergrijzing, toenemende arbeidstekorten in onder meer zorg en onderwijs en de situatie op de woningmarkt dwingen ons tot nadenken over slimme oplossingen op het gebied van wonen, zorg en welzijn.

De Veldhovenaar heeft het goed voor elkaar Over onze producten en diensten gericht op de kwaliteit van leven van de individuele inwoner: gezondheid, bewegen, zelfredzaamheid, jeugd, onderwijs, opgroeien, opvoeden, zorg, ouder worden, Wmo, schuldhulpverlening, veiligheid (sociaal). 34

Groeiend & trots visie op gemeente Veldhoven

Wat willen we bereiken of behouden:  Wij willen een aantrekkelijke gemeente zijn waar inwoners en bezoekers zich thuis en veilig voelen. [4]

Waar geloven we in?  Wij geloven in de eigen kracht van onze inwoners [1];  We geloven in een integrale aanpak. Op het vlak van welzijn en gezondheid hanteren we het uitgangspunt van ‘positieve gezondheid’ [1];  Het aanpassen van onze gemeentelijke producten en diensten aan de wensen onze meer divers geworden samenleving maar bijvoorbeeld ook de internationalisering van het onderwijs vinden wij een belangrijke ontwikkeling [0,1];

35

Waar kiezen we voor:  We zetten in op preventie, onder meer op het vlak van leefbaarheid, sport & beweging en kansengelijkheid [2];  We stimuleren (en helpen onze inwoners waar dat nodig is) om voorbereid te zijn op elke levensfase [2];  De gemeente biedt een vangnet voor wie dat nodig heeft. We proberen zoveel mogelijk problemen te voorkomen en/of op te laten vangen door de ‘samenredzame’ samenleving, maar waar dat niet lukt, moet de gemeente in een vangnet voorzien [2];  We zorgen ervoor dat kinderen - zoveel als mogelijk - dichtbij huis naar school kunnen en gebruik kunnen maken van een voorschoolse voorziening [3];  Wij willen dat kinderen en jongeren opgroeien tot zelfredzame burgers die een positieve bijdrage leveren aan de samenleving [3];  We hebben het streven om iedereen die als statushouder, asielzoeker met talenten en capaciteiten of als ontheemde in onze gemeente verblijft, perspectiefvolle hulp en ondersteuning te bieden, gericht op zelfredzaamheid en participatie. [5]

Een sterke gemeenschap Over onze producten en diensten gericht op de kwaliteit van de sociale omgeving: samenredzaamheid, internationalisering, vluchtelingen, verenigingsleven, vrijwilligers, toegankelijkheid, inclusie, ontmoeting, meedoen 36

Groeiend & trots visie op gemeente Veldhoven

37

Wat is de opgave?

groeiende diversiteit niet alleen wordt gevierd maar ook actief wordt benut om de sociale samenhang en leefbaarheid te versterken. Dit heeft Veldhoven getransformeerd tot een groene, dynamische en internationale plek, waar iedereen,

Door de economische groei in de regio, blijft het aantal inwoners in Veldhoven de komende jaren toenemen in aantal,

ongeacht herkomst of verblijfsduur, zich thuis voelt en actief bijdraagt aan het gemeenschapsleven. De aanwezigheid

maar ook in diversiteit. Voor de brede welvaart is de kwaliteit van de samenleving van groot belang. Die kwaliteit wordt

van internationale bedrijven zoals ASML heeft de diversiteit verder vergroot, wat de gemeente heeft aangegrepen als

onder meer bepaald door de sociale cohesie.

een kans om van Veldhoven een voorbeeld van een succesvolle multiculturele samenleving te maken.

Die sociale cohesie bepaalt ook de veerkracht van de samenleving. Dat is hard nodig om als Veldhoven de opgaven van de toekomst aan te kunnen. De (dubbele) vergrijzing, het toenemend arbeidstekort in de zorg en de situatie op de woningmarkt dwingen ons tot nadenken over slimme oplossingen op het gebied van wonen, zorg en welzijn. Maar ook maatschappelijke ontwikkelingen als individualisering en polarisering, bedreigen de kwaliteit van onze samenleving. Mensen wonen ook steeds langer zelfstandig, wat meer vraagt van hun zelfredzaamheid en die van hun omgeving. De samenleving moet daarvoor ‘samenredzaam’ zijn. Dit benadrukt het belang van onderlinge steun in het eigen netwerk en de gemeenschap. Mensen helpen elkaar en bouwen op hun sociale contacten en kennen en vertrouwen elkaar. Voor samenredzaamheid is het belangrijk dat inwoners elkaar kennen en vertrouwen.

Wat staat er in de inwonersvisie?

De samenleving wil:

• Verschillende culturen samenbrengen • Zich aan elkaar aanpassen • Nieuw verenigingsleven • Verenigingen als zingeving behouden • Een actieve samenleving met nieuwkomers • Samenleven met tijdelijke bewoners • Waardering voor en organiseren van vrijwilligerswerk • Ontmoeting actief bevorderen • Actief betrokken worden • Toegankelijkheid met de menselijke maat

De Veldhovense samenleving wordt internationaler en multicultureler, met name door de aanwezigheid van (bedrijven rond) ASML. Dat wordt overwegend als positief en waardevol gezien: de aanwezigheid van ASML biedt kansen voor

Wat willen we bereiken of behouden:

voorspoed waar iedereen van mee kan en mag profiteren. Tegelijkertijd zitten hier ook uitdagingen die we terugzien in

 Een sterke sociale cohesie en daarmee samenredzaamheid; [2]

een aantal aspecten van het samenleven, zoals een krappe woningmarkt en kosten voor levensonderhoud. Dit kan het

 Wij streven naar een inclusieve veerkrachtige gemeenschap waarin iedereen mee kan doen in de breedste zin van

voor mensen met een lager inkomen of toekomstige generaties moeilijk maken om in de regio te blijven wonen.

het woord, ook in situaties waar bijvoorbeeld sprake is van armoede of beperkingen [2, 3];

Voor mensen met een beperking (dit kan zowel fysiek als mentaal zijn) zijn sommige delen van Veldhoven niet toegankelijk. Zij willen graag meer hierover te zeggen hebben, bijvoorbeeld bij een nieuw in te richten publieke ruimte. Daarbij speelt

Waar geloven we in?

heldere communicatie een belangrijke rol. Daarnaast gaat toegankelijkheid ook over wie mee kan doen en mee kan bepalen in de samenleving. Een belangrijk aandachtspunt voor Veldhoven in de toekomst is om mensen hierin te faciliteren.

 Dat een sterke sociale basis en een sterke sociale cohesie belangrijk zijn om als samenleving de opgaven die op ons afkomen op te vangen. Zeker op het moment dat de vraag naar ondersteuning de mogelijkheden van de overheden

In 2040 heeft Veldhoven zich ontwikkeld tot een hechte, inclusieve, bruisende internationale gemeenschap waarin de

38

Groeiend & trots visie op gemeente Veldhoven

ver overstijgt. [2]

39

 Wij geloven in de ’samenredzaamheid’ van de samenleving. [2]  Wij geloven in een inclusie samenleving;  Dat het hebben van (betaald) werk of een maatschappelijke taak belangrijk is voor een sterke sociale basis. Niet alleen voor het inkomen, maar ook om actief deel uit te maken van de samenleving.