Bijlage 1_Integraal Maatschappelijk Beheerkader
Tekst van het document
anteďgroup
Integraal Maatschappelijk Beheerkader Veldhoven
Antea Group Een veilige, aantrekkelijke en toekomstbestendige openbare ruimte!
Understanding today. Improving tomorrow.
projectnummer 0484628.100 definitief 30 mei 2024
www.anteagroup.nl
mm
cb
antea'group
Integraal Maatschappelijk Beheerkader Veldhoven projectnummer 0484628.100 definitief 5 april 2024
Auteur(s) Pim Christianen Lisanne Dierdorp Cas Goselink Robert Scherpenisse Thijs van Uijtregt
Opdrachtgever Gemeente Veldhoven Meiveld 1 5501 KA VELDHOVEN
Colofon Tekstbijdragen Antea Group
Fotografie Antea Group
Vormgeving Antea Group
datum 30 mei 2024
beschrijving Definitief
vrijgave R. van Hoek
Integraal Maatschappelijk Beheerkader Veldhoven projectnummer 0484628.100 30 mei 2024 Gemeente Veldhoven
Inhoudsopgave 1.
Inleiding
6
1.1 1.2 1.3 1.4
Belang van de openbare ruimte in Veldhoven Aanleiding en doel Scope Leeswijzer
6 6 7 7
2.
IMBK Veldhoven
9
2.1 2.2 2.3 2.4
Proces IMBK Assetsheets Omgevingsprogramma Fysieke Leefomgeving
9 11 12 12
3.
Huidige situatie
14
3.1 3.2 3.3 3.4
Terugblik afgelopen beheerperiode Aard en omvang van de beheerarealen Huidige kwaliteit Beschikbare budgetten
14 14 16 18
4.
Kaders en ontwikkelingen
21
4.1 4.2 4.3
Wettelijke kaders Gemeentelijke kaders Trends & ontwikkelingen
21 22 23
5.
Participatie(kaders) bij beheer
27
6.
Gebieden en kernopgaven
29
6.1 6.2 6.3 6.4 6.5 6.6
Dorpskernen en -gehuchten Dorpslinten Woonwijken en stadse woonstraten Buitengebied Bedrijventerreinen Sterk stedelijke structuur
32 34 35 37 38 40
7.
Financiën en vervolg
43
7.1 7.2 7.3 7.4 7.5 7.6 7.7
Financiële uitgangspunten Onderhoudsbudget 2025 - 2028 Reguliere vervangingsinvesteringen 2025 - 2028 Investeringskredieten 2025 - 2028 (projectenlijst) Risico's en kansen Actieplan Actiepunten binnen beheer
43 44 45 46 49 49 49
Bijlage I: Assetsheets
51
Bijlage II: Kaart riolering
96
Bijlage III: Participatie(kaders) bij beheer
97
Integraal Maatschappelijk Beheerkader Veldhoven projectnummer 0484628.100 30 mei 2024 Gemeente Veldhoven
antea'group
Begrippenlijst Begrip
Definitie
Assetsheets
Assetsheets zijn onderdeel van het IMBK, hierin wordt per asset (beheerobjecten) specifieke toelichting gegeven op het gebied van arealen (hoeveelheden), kwaliteit, beheerkaders en -strategieën, financiën, risico's en het actieplan.
Beeldkwaliteit
Is een vorm om de kwaliteit te beschrijven en te beoordelen van diverse assets. Dit is een laagdrempelige manier om over de gewenste en de te realiseren kwaliteit te communiceren.
Beheer
Beheer stelt eeuwigdurende instandhouding centraal van assets en draagt bij aan de waarde van de openbare ruimte.
CROW
Kennisinstituut voor infrastructuur, openbare ruimte, verkeer en vervoer, en werk en veiligheid
Integraal Maatschappelijk Beheerkader (IMBK)
Plan waarin overkoepelende beleidskaders zijn vastgelegd voor de thema's, opgaven en ambities voor de openbare ruimte als geheel.
LIOR
Leidraad Inrichting Openbare Ruimte
Maatschappelijke opgaven
Dit zijn diverse onderwerpen waar overheden voor aan de lat staan aan te pakken.
Onderhoud
Is het totaal aan activiteiten om assets in de gewenste kwaliteit te behouden.
Technische kwaliteit
Is een vorm om de kwaliteit te beschrijven en te beoordelen van diverse assets. Hierbij gaat het om de kwaliteit van de desbetreffende functie, veiligheid speelt hierbij een grote rol.
Verzorgende kwaliteit
Is een vorm om de kwaliteit te beschrijven en te beoordelen van diverse assets. Hierbij gaat het om de kwaliteit van de verzorgingstoestand zoals, schoon, onkruid e.d.
blad 4 van 103
Viij iihijj
datum 30 mei 2024 projectnummer 0484628.100 betreft Integraal Maatschappelijk Beheerkader Veldhoven
1.
♦w
Veldhoven
Inleiding De gemeente Veldhoven heeft de wettelijke taak om te zorgen voor het beheer van de openbare ruimte. Deze openbare ruimte is zeer belangrijk als duurzame leefomgeving voor de inwoners en bezoekers van de gemeente Veldhoven. Jaarlijks besteedt de gemeente een aanzienlijk bedrag om deze openbare ruimte veilig, schoon en leefbaar te houden.
1.1
Belang van de openbare ruimte in Veldhoven De openbare ruimte van Veldhoven is de woon-, werk- en leefomgeving van de inwoners, ondernemers, en bezoekers van Veldhoven. Deze ruimte is voor iedereen toegankelijk om zichzelf te verplaatsen en te recreëren, maar is ook een plek waar planten en dieren leven. Het is daarom in ieders belang om deze ruimte door middel van onderhoud en een juiste inrichting aantrekkelijk, schoon, heel en veilig te houden. De wijze waarop de openbare ruimte is ingericht en wordt beheerd, is sterk bepalend voor gebruik en beleving van de dagelijkse leefomgeving. Daarbij komt ook kijken dat we steeds vaker grotere maatschappelijke opgaven koppelen aan onze leefomgeving. Waar het beheer zich vroeger vooral richtte op de technische en praktische kwaliteit, wordt er nu ook gekeken naar het effect van de leefomgeving op bijvoorbeeld de veiligheid en gezondheid van inwoners, het effect op klimaatverandering, verkoeling, vergroening en bijvoorbeeld duurzaamheid. Steeds meer moet de inrichting van de openbare ruimte en het beheer hiervan aansluiten op deze opgaven.
1.2
Aanleiding en doel Kijkend naar de situatie zoals die in de gemeente Veldhoven op dit moment aanwezig is, is er een ontwikkeling te zien ten opzichte van het vorige beheerkader uit 2020. Zo beschikt de gemeente Veldhoven nu over een Omgevingsvisie. Daarnaast bestaat de wens om in het beheerkader de link te leggen met de ambities van Raad en College en tevens invulling te geven aan de visie op participatie en democratisering. Dit alles maakt het logisch om de volgende stap te maken in het Integraal Maatschappelijk Beheerkader (IMBK). In het IMBK worden de overkoepelende beleidskaders vastgelegd voor de thema's, opgaven en ambities voor de openbare ruimte als geheel. Hierin wordt aangesloten op de gebiedsindeling en gebiedsgerichte opgaven. Dat sluit goed aan bij de Omgevingsvisie, biedt in een volgende fase een basis voor gebiedsgerichte programmering van groot onderhoud en renovaties en past bij meer gebiedsgerichte participatie en samenspraak met inwoners en gebruikers. Met de komst van de Omgevingswet is het tevens van belang om bewoners te betrekken en de openbare ruimte te beschouwen vanuit meerder invalshoeken: gebruik, beleving, maatschappelijke opgaven en technische instandhouding. De beleving van bewoners en gebruikers van de openbare ruimte krijgt een steeds grotere rol in beheer.
Degenen die de ruimte dagelijks gebruiken hebben immers kennis, inzicht en wensen over hun leefomgeving. Bij de afdeling die verantwoordelijk is voor het fysiek domein ligt de expertise over de assets in de leefomgeving en de opgaven voor instandhouding, duurzaamheids- en klimaatopgaven. Bij het sociaal domein ligt de kennis over de bewoners en de maatschappelijke opgaven en sociale samenhang in de wijken. Samenwerking met bewoners en tussen verschillende afdelingen van de gemeente is daarvoor onmisbaar. Door deze inzichten te betrekken is het mogelijk om de openbare ruimte per gebied beter af te stemmen op het beoogde gebruik. In het IMBK worden de kaders vastgelegd met betrekking tot participatie bij (de aanpak van) de openbare ruimte, als doorvertaling van de brede visie op participatie van de gemeente. Met het IMBK wordt de volgende stap richting het Omgevingsprogramma Fysieke Leefomgeving gezet. Door een integratie met de Omgevingsvisie, evenals door een meer gebiedsgerichte benadering in het IMBK, én door het uitwerken van kaders voor participatie met betrekking tot de openbare ruimte. blad 6 van 103
datum 30 mei 2024 projectnummer 0484628.100 betreft Integraal Maatschappelijk Beheerkader Veldhoven
1.3
♦w
Veldhoven
Scope Het beheer en onderhoud van de openbare ruimte richt zich op de vrij toegankelijke ruimte, die de gemeente in haar beheer heeft. In dit Integraal Maatschappelijk Beheerkader gaat het om de volgende assets: » Wegen » Speelvoorzieningen » Riolering enstedelijk water » Openbare verlichting » Openbaar groen » Verkeersregelinstallaties (VRI's) » Bomen » Civieltechnische kunstwerken Beheer, onderhoud en vervanging Het IMBK richt zich op het beheer, onderhoud en vervanging van de beheerobjecten in de leefomgeving: ^ Beheer: Het plannen, budgetteren, voorbereiden en uitvoeren van activiteiten die erop gericht zijn een object blijvend zijn functie te laten vervullen; ^ Onderhoud: Uitvoeren van preventieve dan wel correctieve maatregelen om een object in goede staat (op een vooraf bepaald kwaliteitsniveau) te houden of te brengen. Onderhoud kan worden onderscheiden in klein- en groot onderhoud; ^ Vervanging (renovatie): Maatregel om de kwaliteit van een object weer op het gestelde kwaliteitsniveau te brengen, toegepast aan het einde van de (economische) gebruiksduur, indien groot- en klein onderhoud niet meer toereikend is waardoor een nieuw object ontstaat.
1.4
Leeswijzer ^ ^ ^ ^ ^ ^
Hoofdstuk 2 beschrijft het IMBK-proces in Veldhoven, de doorlopen acties en de gedachtegang van het IMBK-proces; Hoofdstuk 3 beschrijft de huidige situatie en kwaliteit van de beheerobjecten. Daarnaast worden de aard, omvang en budgetten van de beheerobjecten kort en bondig weergegeven; Hoofdstuk 4 beschrijft op hoofdlijnen de wettelijke en gemeentelijke kaders. Daarnaast worden de trends en ontwikkelingen weergegeven in dit hoofdstuk; Hoofdstuk 5 beschrijft de participatiekaders met betrekking tot het beheer van de fysieke leefomgeving; Hoofdstuk 6 beschrijft de kernopgaven en gebieden uit de Omgevingsvisie en legt de koppeling met het beheer van de leefomgeving in Veldhoven; Hoofdstuk 7 beschrijft het vervolgproces en de te nemen acties.
blad 7 van 103
datum 30 mei 2024 projectnummer 0484628.100 betreft Integraal Maatschappelijk Beheerkader Veldhoven
2.
♦w
Veldhoven
IMBK Veldhoven In 2023 is de gemeente Veldhoven samen met Antea Group gestart met het proces om te komen tot een Integraal Maatschappelijk Beheerkader. Het vorige beheerkader wordt geactualiseerd naar de huidige situatie en ambities en wordt gekoppeld aan kernopgaven en gebieden uit de inmiddels opgestelde Omgevingsvisie. In dit hoofdstuk wordt beschreven hoe dit proces eruitziet en hoe de benodigde input verzameld is.
2.1
Proces Het IMBK is tot stand gekomen middels het doorlopen van verschillende processtappen waarbij op diverse manieren informatie is opgehaald. Ook vanuit de inwoners, ondernemers, de gemeenteraad en de ambtelijke organisatie binnen de gemeente. De input voor de uitgangspunten voor het beheer van de openbare ruimte zijn afkomstig uit onder andere de Omgevingsvisie, het coalitieakkoord en separate beleidsdocumenten. Er is daarnaast een enquête verstuurd om de standpunten van bewoners te verkrijgen, aanvullend is er fysiek de straat op gegaan om naar de mening van inwoners te vragen. De Gemeenteraad is meegenomen middels een zogenoemde 'Walkshop' waarbij er tijdens een wandeling is ingegaan op verschillende facetten met betrekking tot het beheer, onderhoud en participatie in de openbare ruimte. Tevens hebben er intern sessies plaatsgevonden met beheerders en betrokken disciplines om dit IMBK met participatiekaders op te stellen en de koppeling te kunnen leggen tussen het beheer van de openbare ruimte en de Omgevingsvisie Veldhoven. De rode draad die uit de verschillende genoemde processtappen naar voren is gekomen is meegenomen en verwerkt per kernopgave en gebied. In hoofdstuk 5 is de doorvertaling naar participatiekaders middels de verzamelde input. In hoofdstuk 6 wordt per gebied de koppeling gelegd tussen de kernopgaven en het beheer en onderhoud van de openbare ruimte.
In de volgende paragrafen wordt kort toegelicht hoe de informatie middels de verschillende processtappen is opgehaald. Enquête en weekmarkt Op 28 augustus en 1 september 2023 is op verschillende weekmarkten input verzameld van inwoners van Veldhoven. Op maandagmiddag stond de marktkraam bij de weekmarkt op het Meiveld en op vrijdagmiddag stond er een marktkraam in de Kromstraat. Bij deze marktkraam konden inwoners onder het genot van een kopje koffie hun mening en input geven over de openbare ruimte in Veldhoven. Daarnaast konden alle inwoners van Veldhoven ook hun mening geven via een online enquête op onsveldhoven.nl. Er zijn circa 100 bewoners langs geweest bij de kramen en de enquête is ruim 120 keer ingevuld. Resultaat Uit de sessie op de markt en online enquête zijn enkele resultaten gekomen. Bij de online enquêtevraag of men als vrijwilliger mee zou willen helpen met het onderhoud van de openbare ruimte, antwoord 69% van de respondenten met 'nee, daar heb ik geen interesse in'. Daarentegen geeft 18% van de respondenten van de online enquête aan nog geen vrijwilliger te zijn, maar hier wel interesse in te hebben. Daarnaast geeft 13% van de respondenten aan momenteel al vrijwilliger te zijn. Wanneer gevraagd wordt met welke activiteiten inwoners het liefste willen helpen, betreft het voornamelijk het meedenken over nieuwe ontwikkelingen.
Enkele hoofdlijnen die uit de markt en online enquête naar voren zijn gekomen zijn hieronder kort per asset weergegeven. ^ Groen: over het algemeen zijn bewoners tevreden met groen in de openbare ruimte, met name over de hoeveelheid en variatie. Echter laten veel mensen weten dat het onkruid op meerdere plekken beter onderhouden mag worden. Daarnaast is er veel last van wortelopdruk en hoge heggen nabij wegen. Ook zijn er enkele concrete acties uitgekomen.
blad 9 van 103
datum 30 mei 2024 projectnummer 0484628.100 betreft Integraal Maatschappelijk Beheerkader Veldhoven
♦w
Veldhoven
Het centrum mag meer groen hebben om te zorgen voor een aangename omgeving. Deze komt nu versteend en weinig uitnodigend over. o In de Kromstraat en Europalaan moet het groen beter onderhouden worden. ^ Spelen: in het algemeen wordt aangegeven dat de bewoners graag een kwaliteitsimpuls voor speeltoestellen zien en het toevoegen van meer afvalbakken nabij speeltuinen. Ook moet het duidelijk aangegeven worden dat speeltuinen geen hondenuitlaatplekken zijn. ^ Water: volgens bewoners is er op verschillende plekken in Veldhoven sprake van slechte afwatering voor het regenwater. Bij hevige regenval liggen er veel plassen water op straat (met name in Veldhoven-Dorp en D'Ekker). ^ Wegen: door heel Veldhoven heen moet de verkeersveiligheid verbeterd worden. Bewoners hadden hier zelf enkele ideeën voor, namelijk snelheid aanpassen, drempels aanleggen en verkeersborden plaatsen. Ook moet het centrum toegankelijker gemaakt worden voor mensen in een rolstoel of met een andere beperking. Onkruid op (ongelijke) verharding wordt met name genoemd als beperkend voor mindervaliden. Ten slotte vonden bewoners dat het centrum, met name het Meiveld en de Kromstraat, beter ingericht moest worden om ontmoetingen en de gezelligheid van het samenzijn te stimuleren.
Daarnaast vonden bewoners dat er meer handhaving en controle moet komen om de veiligheid te verbeteren en de overlast van bijvoorbeeld hangjongeren te verminderen. o
Walkshop met de Raad Op 4 september 2023 is met de raad een zogenoemde walkshop gehouden. Tijdens deze walkshop is met de raad naar buiten gegaan om tijdens een wandeling in gesprek te gaan over het gebruik, de beleving en het beheer en onderhoud van de openbare ruimte. Hierbij zijn enkele zaken die in de openbare ruimte spelen nader behandeld, waaronder onderscheid in kwaliteitsniveaus, uitstraling van de openbare ruimte, klimaatadaptatie en participatie. Resultaat Uit de walkshop blijkt dat de openbare ruimte als positief wordt ervaren. Het groen in de openbare ruimte met betrekking tot klimaatadaptatie wordt als erg belangrijk gezien, al moet de toegankelijkheid van de openbare ruimte niet uit het oog verloren worden. Gebiedsgericht werken met een gebiedsgerichte aanpak is als positief gezien. Waarbij rekening wordt gehouden dat het ene gebied de ander niet is en zo lang wijken niet worden voorgetrokken. Participatie is tevens een belangrijk aspect en dient gestimuleerd te worden. Communicatie is erg belangrijk, waar nog een slag gemaakt kan worden. Ook de verdeeldheid in meningen is een uitdaging waar met het beheer van de openbare ruimte rekening mee moet worden gehouden. De opgehaalde input met betrekking tot beheer en participatie die uit de walkshop naar voren zijn gekomen, zijn meegenomen en verwerkt in hoofdstuk 5 en 6.
Themasessie beheerkaders Op 13 september 2023 is een themasessie 'beheerkaders' gehouden met de sectorale beheerders en betrokken ambtenaren op het gebied van duurzaamheid, stedenbouw, landschapsontwerp, het sociaal domein, communicatie, bedrijfsvoering en financiën bij gemeente Veldhoven. Tijdens deze sessie is samen gekeken naar de vertaling van de kernopgaven uit de Omgevingsvisie naar beheer. Er is ingezoomd op wat de 3 kernopgaven betekenen voor het beheer van de openbare ruimte en wat er specifiek per gebied speelt. Hiermee is gewerkt naar integrale, fysieke en maatschappelijke kaders voor beheer. Resultaat Tijdens de themasessie is veel opgehaald op het gebied van beheer en onderhoud van de openbare ruimte, gekoppeld aan de 3 kernopgaven en de gebieden uit de Omgevingsvisie. In hoofdstuk 6 is deze doorvertaling naar uitgangspunten voor beheer meegenomen en weergegeven. In de assetsheets is de doorvertaling per specifieke asset opgenomen. Themasessie participatie Op 13 september 2023 is een themasessie 'participatie' gehouden met beheerders en betrokken ambtenaren bij gemeente Veldhoven. Momenteel wordt er door de gemeente gewerkt aan een gemeente brede visie op participatie onder de Omgevingswet. De kaders die daarin worden genoemd gelden tevens voor de afdeling beheer en realisatie. Tijdens de themasessie participatie is specifieker gekeken naar voorwaarden voor
blad 10 van 103
datum 30 mei 2024 projectnummer 0484628.100 betreft Integraal Maatschappelijk Beheerkader Veldhoven
♦w
Veldhoven
participatie bij het beheer van de openbare ruimte, waaronder zelfbeheer. Tijdens de themasessie zijn kaders en handvatten voor participatie in de fysieke leefomgeving opgesteld en ingevuld. Resultaat Uit de themasessie met betrekking tot participatie blijkt dat de mening van inwoners een belangrijk aspect is als het gaat om de openbare ruimte en dat dit er zeker toe doet in Veldhoven. Er moet echter waakzaamheid zijn als het gaat om meningsverschillen en eigenbelang van inwoners. Daarnaast blijkt het uit ervaring lastig te zijn om participatie vanuit inwoners(groepen) vol te houden. Het risico bestaat dat dat samenwerkgroepjes uiteenvallen. Ook bestaan zorgen over dat participatie vertragend en kostenverhogend kan werken. Wanneer participatie echter goed vormgegeven wordt kan het een mooie bijdrage leveren aan de leefomgeving en sociale cohesie. Het is dan ook van belang om kaders en voorwaarden op te stellen hoe dit in te richten. In hoofdstuk 5 is deze doorvertaling naar concrete participatiekaders weergegeven. Gesprek met IVN Op 25 oktober 2023 is een gesprek gehouden met het IVN (Instituut voor Natuureducatie en Duurzaamheid). Hierbij is input verzameld met betrekking tot het (zelf)beheer van de openbare ruimte vanuit het perspectief natuur en duurzaamheid.
Resultaat Tijdens het gesprek met de IVN is naar voren gekomen dat het zuiden van de gemeente Veldhoven bekend staat om haar groene uitstraling en dat dit in stand dient te worden gehouden. Voornamelijk de natte gebieden zijn hier kwetsbaar. In bebouwde gebieden kan het uitbreiden van het ecologisch bermbeheer en toevoegen van wadi's een positieve bijdrage leveren aan de biodiversiteit. Ook de keuze voor inheemse boomsoorten heeft een positieve impact. Ten slotte is communicatie bij participatie erg belangrijk, dit schiet nog vaak tekort. De hoofdlijnen en uitgangspunten met betrekking tot beheer en participatie die uit het gesprek naar voren zijn gekomen zijn meegenomen en verwerkt in hoofdstuk 5 en 6. Gesprek met ondernemers Op 3 en 4 oktober 2023 zijn gesprekken gehouden met ondernemers in gemeente Veldhoven. Dit betreft het parkmanagement Habraken en ondernemersvereniging VOC (Veldhovens Ondernemers Contact). Tijdens deze gesprekken is de input vanuit ondernemers verzameld met betrekking tot het beheer en onderhoud van de openbare ruimte op de Veldhovense bedrijventerreinen. Ook is hierbij ingezoomd op participatie. Resultaat Tijdens de gesprekken met ondernemers komt duidelijk naar voren dat de functie van bedrijventerreinen niet uit het oog mag worden verloren. Zo is natuurvriendelijk groen welkom, maar mag dit niet ten kosten gaan van de veiligheid.
Ook de aanleg van voet- en fietspaden is een goede ontwikkeling, al blijft het een bedrijventerrein met veel verkeer. Bij het verzorgend onderhoud blijft de samenwerking van de gemeente en de ondernemers belangrijk. De uitgangspunten met betrekking tot beheer en participatie zijn meegenomen en verwerkt in hoofdstuk 5 en 6 van dit IMBK.
2.2
IMBK In 2020 is het Integraal Beheerkader openbare ruimte opgesteld. Hierbij zijn de voormalige sectorale beleidsdocumenten en beheer- en uitvoeringsdocumenten uniform vastgelegd. Per asset is eenduidig beschreven wat het te beheren areaal is, hoe dit wordt onderhouden en wat de financiële kaders zijn. Het geeft overzichtelijk de geldende wettelijke- en gemeentelijke kaders weer. Sinds 2020 is het een en ander veranderd. Het Integraal Beheerkader en assetsheets uit 2020 dienen geactualiseerd te worden vanwege gewijzigde arealen, recente monitoring, inspecties en de huidige wens met betrekking tot participatiekaders. Intussen is in Veldhoven ook de Omgevingsvisie opgesteld. Er ligt dan ook de wens om voor alle domeinen in de fysieke leefomgeving een koppeling te leggen met de kernopgaven uit deze Omgevingsvisie, samengevoegd in één integraal en maatschappelijk beheerkader: het IMBK.
blad 11 van 103
datum 30 mei 2024 projectnummer 0484628.100 betreft Integraal Maatschappelijk Beheerkader Veldhoven
2.3
♦w
Veldhoven
Assetsheets In de bijgevoegde Assetsheets zijn de kaders van het IMBK per asset verder uitgewerkt. In de assetsheets is terug te vinden wat het te beheren areaal is, welke kwaliteit dit heeft, hoe er beheer wordt uitgevoerd en welke kosten hieraan verbonden zijn. Maar ook de koppeling met de kernopgaven uit de Omgevingsvisie wordt hierin verder gelegd. Per asset is beschreven welke beheerstrategieën er worden uitgevoerd en welk effect per kernopgave hiermee bereikt wordt.
2.4
Omgevingsprogramma Fysieke Leefomgeving Het proces wat samen met Veldhoven is ingezet kenmerkt zich als een levend proces. Aan de hand van onderstaand groeipad beheer is te zien waar het voorliggende IMBK zich in de toekomst naartoe ontwikkeld.
Het voorliggend IMBK dient als bouwsteen en onderdeel voor het uiteindelijke Omgevingsprogramma Fysieke Leefomgeving. In het Omgevingsprogramma Fysieke Leefomgeving komen het beheer, de inrichting en de beleving van de openbare ruimte in Veldhoven samen. Een omgevingsprogramma is uitvoeringsbeleid waarin maatregelen zijn opgenomen om doelstellingen op het gebied van de fysieke leefomgeving te bereiken zoals opgenomen in de omgevingsvisie. Bij een Omgevingsprogramma hoort de motiveringsplicht. Dit houdt in dat de gemeente bij besluit een motivering publiceert waarin wordt beschreven hoe burgers, bedrijven, maatschappelijke organisaties en bestuursorganen zijn betrokken bij de voorbereiding en het proces en wat de resultaten daarvan zijn.
blad 12 van 103
datum 30 mei 2024 projectnummer 0484628.100 betreft Integraal Maatschappelijk Beheerkader Veldhoven
3.
♦w
Veldhoven
Huidige situatie Om uitspraken te kunnen doen over het beheer van de openbare ruimte is het allereerst van belang om inzicht te hebben in de huidige situatie. Wat hebben we? Waar lopen we tegenaan ? Welke kwaliteit heeft het areaal op dit moment en wat zijn de beschikbare budgetten? Deze vragen worden in dit hoofdstuk beantwoord en geduid.
3.1
Terugblik afgelopen beheerperiode Bij het Integraal Beheerkader 2020 zijn verschillende actiepunten benoemd voor de betreffende beheerperiode. Middels deze activiteiten wordt de basis in Veldhoven verder op orde gebracht. De onderstaande actiepunten zijn in 2020 benoemd: 1. Actualiseren van de disciplinaire meerjarenplanning voor groot onderhoud en vervanging/ renovatie voor de assets: wegen, riolering, civieltechnische kunstwerken, openbare verlichting, verkeersregelinstallaties (VRI's), openbaar groen, bomen en speelvoorzieningen op basis van de actuele areaal- en inspectiegegevens. > terugkerend actiepunt 2. Verzamelen van meerjarenplanningen en projecten van andere afdelingen zoals ruimtelijke ontwikkeling en van derden zoals Enexis en telecom. > actiepunt voldaan 3. In beeld brengen van de impact op de assets van ontwikkelingen in het kader van klimaatadaptatie en energietransitie. > actiepunt voldaan 4. Integrale afstemming van plannen en projecten op de plantafel om te komen tot een afgewogen, gebiedsgerichte integrale meerjarenplanning. > actiepunt voldaan 5. Afstemmen formatiebeheer, planvorming en voorbereiding op opgave en takenpakket. > actiepunt voldaan 6. Op projectniveau in beeld brengen van eventuele risico's aanbestedingen, waaronder huidige marktontwikkeling prijzen. > actiepunt blijft staan 7.
In beeld brengen impact maatschappelijke opgaven op openbare ruimte, waaronder afstemming op omgevingsvisie. > actiepunt voldaan 8. Uitwerken en vertalen regionale klimaatstresstest naar de lokale Veldhovense situatie en in beeld brengen impact op beheer. > actiepunt blijft staan
3.2
Aard en omvang van de beheerarealen Het beheer van de openbare ruimte is een kerntaak van de gemeente Veldhoven. De gemeente is verantwoordelijk voor de openbare ruimte binnen de gemeentegrenzen. Binnen de gemeentegrenzen liggen globaal de volgende assets en beheerobjecten: Het volgende overzicht geeft een globaal beeld (afgerond) van het te beheren areaal. In bijlage 1: Assetsheets is per asset een gedetailleerder beeld opgenomen van het te beheren areaal.
blad 14 van 103
datum 30 mei 2024 projectnummer 0484628.100 betreft Integraal Maatschappelijk Beheerkader Veldhoven
Asset Wegen
Openbaar groen
Bomen Speelvoorzieningen
VRI Openbare verlichting
Riolering en stedelijk water
Civieltechnische kunstwerken
Object Asfaltverharding Betonverharding Elementenverharding Halfverharding Onverhard Bosplantsoen Heesters Planten Bodembedekkers Gras- en kruidachtigen Haag Struikrozen Onbekend Bomen Speeltoestel enkel Speeltoestel combinatie Sporttoestel Skatevoorziening Fitness parcours Overige objecten Spelaanleidingen[1] Speelondergrond- zand Speelondergrond- kunstgras VRI's Lichtmasten Armaturen Lampen Gemengd riool Hemelwaterriool Vuilwaterriool Mechanische riolering Infiltratieriool Overig Infiltratiebassin Bergbezinkbassin Brug beton (incl. liggers) Fietsbrug beton Fietstunnel/busstation Voetgangersbrug staal Voetgangersbrug hout Duiker metselwerk Duiker beton met metselwerk Vlonder staal Vlonder hout en vissteiger Betonnen kiosk Keermuren [1] [2] Schanskorven [1] Geluidswal [1] Trappen [1]
♦w
Veldhoven Aantal 1.060.900 32.400 1.687.500 62.700 446.200 352.300 345.500 9.700 14.900 2.863.900 78.100 100 63.400 28900 620 71 83 1 2 18 75 10.600 7.650 30 13.300 13.300 13.300 154.600 33.800 42.400 40.700 24.000 24.200 5 15 1.540 70 2 75 18 50 190 105 320 1 100 100 1.200 200
Eenheid m2 m2 m2 m2 m2 m2 m2 m2 m2 m2 m2 m2 m2 stuks stuks stuks stuks stuks stuks stuks stuks m2 m2 stuks stuks stuks stuks meter meter meter meter meter meter stuks stuks m2 m2 st m2 m2 m2 m2 m2 m2 Stuks m1 m1 m1 m2
[1] Precieze areaal niet inzichtelijk, hiervan is een reële inschatting gemaakt. [2] exclusief kademuren
blad 15 van 103
datum 30 mei 2024 projectnummer 0484628.100 betreft Integraal Maatschappelijk Beheerkader Veldhoven
3.3
♦w
Veldhoven
Huidige kwaliteit Een belangrijk onderdeel van het beheerproces is het monitoren van de kwaliteit van de leefomgeving. Het inspecteren van de leefomgeving op zowel de technische- als beeldkwaliteit (verzorging) geeft de beheerder inzicht in de huidige kwaliteit en de mogelijkheid om het beheer indien nodig bij te sturen. De monitoring van de kwaliteit van de openbare ruimte wordt op verschillende manieren uitgevoerd. De technische kwaliteit van beheerobjecten wordt geïnspecteerd middels inspecties, zoals bijvoorbeeld riool- en weginspecties. Daarnaast wordt ook de beeldkwaliteit van de leefomgeving gemonitord. Dit betreft de verzorging van de openbare ruimte, zoals bijvoorbeeld de aanwezigheid van zwerfafval en onkruid. De monitoring van de beeldkwaliteit gebeurt op basis van de CROW-beeldkwaliteitsmethodiek. Ten slotte zeggen de meldingen over de openbare ruimte die door de inwoners gedaan worden iets over de kwaliteit en beleving van bepaalde producten in de leefomgeving. De meldingen die binnen komen worden geregistreerd onder verschillende categorieën. Er is een algemene trend te zien dat het aantal meldingen stijgt, dit heeft niet altijd direct een relatie met de kwaliteit maar het is toegankelijker gemaakt om meldingen te maken. In deze paragraaf worden het aantal meldingen van de desbetreffende categorie globaal vermeld.
Overige meldingen, zoals meldingen over verkeer, (zwerf)afval, dieren en gebouwen zijn hier buiten beschouwing gelaten. In deze paragraaf wordt de huidige kwaliteit van de volgende producten globaal beschreven: wegen, riolering, openbaar groen, bomen, speelvoorzieningen, openbare verlichting, VRI's en civieltechnische kunstwerken. In Bijlage 1: Assetsheets is een gedetailleerder beeld van de kwaliteit per specifiek product opgenomen. Wegen Technische kwaliteit In 2022 is een inspectie uitgevoerd naar de kwaliteit van het wegenareaal in Veldhoven. De kwaliteitsmeting is uitgevoerd conform CROW-methodiek. Van de 2.841.670 vierkante meter verharding die hierbij is geïnspecteerd scoort 8^ op A (hoog) en A+ (zeer hoog) niveau. Daarnaast scoort 7% niveau B (basis). In totaal scoort 1^ van het geïnspecteerd wegareaal D (zeer laag) niveau. Beeldkwaliteit Bij het onderdeel veegvuilbeheersing voldoen gebieden met ambitieniveau A (hoog) volgens de CROWmethodiek aan de gestelde ambitie. De gebieden met ambitieniveau B en C scoren beide op B-niveau, waarmee ook hier aan de ambitie voldaan wordt met betrekking tot veegvuilbeheersing. Bij het onderdeel onkruidbeheersing scoren de gebieden met ambitieniveau A (hoog) volgens de CROWmethodiek op B-niveau (basis), en voldoen hiermee niet aan de gestelde ambitie. Hierbij scoort 89% van de meetlocaties wel op A-niveau.
De gebieden met het ambitieniveau B (basis) voldoen aan het gestelde ambitieniveau. De score van de gebieden met ambitieniveau C scoren op het snijvlak tussen B en C-niveau. 4% van de meetlocaties in gebieden met ambitieniveau C betreft D-niveau (zeer laag). Meldingen openbare ruimte In 2022 en 2023 zijn er bij de gemeente respectievelijk 896 en 1.255 meldingen binnen gekomen met betrekking tot wegen en stoepen, dit betreft een toename in het aantal meldingen van 40%. In bijna alle wijken in Veldhoven is een stijging van het aantal meldingen te zien. Het grootste aantal meldingen betreft in zowel 2022 als 2023 de wijk Heikant/De Kelen, dat in 2023 neerkomt op zo'n 20% van het totaal aantal meldingen over wegen en stoepen. Riolering en stedelijk water Technische kwaliteit De huidige kwaliteit van riolering is op orde in Veldhoven, kwalitatief redelijk tot goed. Wel zijn er een aantal aandachtspunten met betrekking tot de kwaliteit van het areaal. Zo vormt wortel-ingroei een probleem en ook het risico van instortingen is op sommige plaatsen aanwezig. Daarnaast is bekend dat op inpriklocaties aantasting plaatsvindt. De gemeente heeft, op basis van recente inspecties, in beeld waar deze risicolocaties zich bevinden. Bij gemalen wordt momenteel een inhaalslag gemaakt met betrekking tot de kwaliteit. Enkele specifieke onderdelen, zoals leidingen, hebben het hierbij zwaar.
blad 16 van 103
datum 30 mei 2024 projectnummer 0484628.100 betreft Integraal Maatschappelijk Beheerkader Veldhoven
♦w
Veldhoven
Meldingen openbare ruimte In 2022 en 2023 zijn er bij de gemeente respectievelijk 369 en 433 meldingen binnen gekomen met betrekking tot riolering, een toename van 17%. Het grootste aantal meldingen betreft met 88 stuks in 2022 en 70 stuks in 2023 de wijk Heikant/De Kelen. De grootste toename in het aantal meldingen in de periode 2022-2023 betreft de wijk Zilverackers, van 2 meldingen in 2022 naar 36 meldingen in 2023. De wijken Zeelst, Cobbeek/Centrum en Meerveldhoven laten tevens een grote toename zien. Openbaar groen Beeldkwaliteit De gebieden met ambitieniveau A (hoog) voldoen net niet aan dit vastgestelde niveau. Volgens de CROWmethodiek scoren zij B-niveau (basis), dit verschil is wel minimaal vergeleken met ambitieniveau A. De gebieden met het ambitieniveau B (basis) en C (laag) voldoen wel aan het gestelde ambitieniveau. De score van de gebieden met ambitieniveau C scoren op het snijvlak tussen B en C-niveau. 4% van de meetlocaties in gebieden met ambitieniveau C betreft D-niveau (zeer laag). Meldingen openbare ruimte In 2022 en 2023 zijn er respectievelijk 1.303 en 1.510 meldingen bij de gemeente binnen gekomen met betrekking tot openbaar groen (inclusief bomen), dat neerkomt op een toename van meldingen van 16%.
Het grootste aantal meldingen over openbaar groen werd gedaan in Heikant/De Kelen, waar in 2022 in totaal 363 meldingen (28%) en in 2023 in totaal 449 meldingen (30%) over het openbaar groen gedaan zijn. In bijna alle wijken in Veldhoven is het aantal meldingen over openbaar groen in de periode 2022-2023 toegenomen, met uitzondering van de wijken Oerle en Cobbeek/Centrum.
Van de bomen in Veldhoven zijn 9.795 stuks bomen gekenmerkt als risicoboom. Daarnaast zijn 320 stuks bomen als attentieboom gekenmerkt. Gekeken naar de conditie van het bomenbestand in Veldhoven heeft 64% (17.869 stuks) een voldoende conditie. 29% (8.081 stuks) van de bomen is als onvoldoende beoordeeld en 3% (937 stuks) is als (zeer) slecht beoordeeld. Meldingen openbare ruimte In 2022 en 2023 zijn er bij de gemeente respectievelijk 657 en 622 meldingen binnen gekomen met betrekking tot bomen. De meeste meldingen over bomen betreft in zowel 2022 als 2023 de wijk Heikant/De Kelen. De wijken met in 2022 de meeste meldingen (Heikant/De Kelen, Cobbeek/Centrum en Oerle) laten een afname van aantal meldingen zien in de periode 2022-2023. De wijken Veldhoven-Dorp, Zeelst, Zonderwijk en een aantal overige wijken (de Polders, de Run en Zilverackers) laten daarentegen een toename van het aantal meldingen zien.
De komende beheerperiode moet een groot deel van het areaal speeltoestellen vervangen worden. Van 171 speeltoestellen ligt het theoretische vervangingsjaar in het verleden (vóór 2024). Er is hierbij sprake van een vervangingsachterstand. Van de 453 speeltoestellen waarvan de vervangingsjaar inzichtelijk is, zien we een relatief grote vervangingspiek aankomen, met name in de periode 2025-2027 zijn veel speeltoestellen aan het einde van de theoretische levensduur. Meldingen openbare ruimte In 2022 en 2023 zijn er bij de gemeente respectievelijk 99 en 131 meldingen binnen gekomen met betrekking tot speelplekken en -toestellen. Het aantal meldingen is tussen 2022 en 2023 toegenomen met 32%. Het grootste aantal meldingen betreft de wijk Heikant/De Kelen, dat zo'n 29% van het totaal aantal meldingen over speelplekken en -toestellen in 2022 en 2023 kent. In bijna alle wijken is het aantal meldingen tussen 2022 en 2023 toegenomen, met name in Oerle en Zonderwijk is een grote stijging van het aantal meldingen te zien.
blad 17 van 103
datum 30 mei 2024 projectnummer 0484628.100 betreft Integraal Maatschappelijk Beheerkader Veldhoven
♦w
Veldhoven
Openbare verlichting Tweemaal per jaar worden de lampen gecontroleerd op functioneren. De gebreken die hieruit naar voren zijn gekomen worden hersteld. Er worden geen periodieke kwaliteitsinspecties uitgevoerd op de lichtmasten. Meldingen vanuit de aannemer In de periode 2018 tot en met 2023 zijn er 17.630 meldingen binnengekomen met betrekking tot de openbare verlichting in Veldhoven, dat neerkomt op gemiddeld 2.938 stuks per jaar. Het grootste aantal meldingen, 11.860 stuks (67%), ging in deze periode over het niet branden van de lamp. Daarnaast zijn er 2.739 meldingen (16%) binnengekomen waarbij de lampen in de hele straat/wijk niet branden. De overige meldingen betreft onder andere aanrijdingen, knipperende lampen en scheefstaande masten. Meldingen openbare ruimte Naast de meldingen die direct doorgestuurd worden naar Nobralux komen meldingen ook binnen bij het eigen meldingssysteem. Dit betreft meldingen met betrekking tot overlast en situaties met betrekking tot beleidsmatige keuzes. In 2022 en 2023 betrof respectievelijk 956 en 864 stuks van het totaal aantal meldingen dat binnen is gekomen bij de gemeente een melding over openbare verlichting. In 2023 betrof het grootste aantal meldingen de wijken Cobbeek/Centrum (136 stuks) en Heikant/De Kelen (135 stuks).
VRI's Er zijn voor de VRI's geen inspectie- of meetgegevens beschikbaar. Wel zijn de aanlegjaren en jaar van vervanging van de aanwezige VRI's inzichtelijk. De oudste VRI's, met aanlegjaar 2000 tot en met 2006, worden in 2024 en 2025 vervangen. Dit betreft alle 13 HOV-installaties en 3 VRI's. De volgende grote vervangingspiek komt pas na 2030. Civieltechnische kunstwerken Er zijn geen inspectiegegevens beschikbaar voor de huidige kwaliteit van de civieltechnische kunstwerken in gemeente Veldhoven. Er kan wel gezegd worden dat de kwaliteit van het areaal civieltechnische kunstwerken over het algemeen redelijk tot goed in orde is. Dit is deels te verklaren doordat het areaal relatief nieuw is. Wel zijn keermuren op enkele plaatsen instabiel en hebben deze extra aandacht nodig.
3.4
Beschikbare budgetten Onderstaand overzicht geeft weer welke budgetten er beschikbaar zijn voor het beheer van de assets: Onderhoud Beschikbaar budget Wegen Riolering en stedelijk water Openbaar groen Bomen Speelvoorzieningen Openbare verlichting Verkeersregelinstallaties Civieltechnische kunstwerken Totaal
C C C C C C C C C
2024
2025
jaarschijf 2026
2027
2028
C x 1.000
C x 1.000
C x 1.000
C x 1.000
C x 1.000
1.562 1.809 3.093 408 169 766 183 39 8.029
C C C C C C C C C
1.636 1.878 3.206 430 185 793 192 40 8.360
C C C C C C C C C
1.636 1.878 3.206 430 185 793 192 40 8.360
C C C C C C C C C
1.703 1.940 3.318 448 198 818 200 41 8.666
C C C C C C C C C
1.703 1.940 3.318 448 198 818 200 41 8.666
blad 18 van 103
datum 30 mei 2024 projectnummer 0484628.100 betreft Integraal Maatschappelijk Beheerkader Veldhoven
Vervangingsinvesteringen Beschikbaar budget Wegen Riolering en stedelijk water Openbaar groen Bomen Speelvoorzieningen Openbare verlichting Verkeersregelinstallaties Civieltechnische kunstwerken Totaal
♦w
Veldhoven
2024
jaarschijf 2025
2026
C x 1.000
C x 1.000
C x 1.000
C 7.625 C 11.280 C 332 C 315 C 910 C 670 C 1.156 C C 22.287
C 1.777 C 10.276 C 337 C 320 C 254 C 676 C 94 C C 13.734
C 2.900 C 11.640 C 342 C 325 C 258 C 682 C 36 C C 16.183
blad 19 van 103
datum 30 mei 2024 projectnummer 0484628.100 betreft Integraal Maatschappelijk Beheerkader Veldhoven
4.
♦w
Veldhoven
Kaders en ontwikkelingen Er bestaat geen overkoepelend wettelijk kader waarin voor gemeenten alle rechten en plichten met betrekking tot het beheer van de leefomgeving is vastgelegd. Beheerders hebben veel lokale keuzevrijheid maar zijn hierbij wel gebonden aan een aantal wettelijke en gemeentelijke kaders. Deze wettelijke en gemeentelijke kaders worden in dit hoofdstuk verder beschreven. Daarnaast wordt ingegaan op trends en ontwikkelingen die invloed hebben op de openbare ruimte in gemeente Veldhoven.
4.1
Wettelijke kaders Kapitaalgoederen in de Gemeentewet In het Besluit Begroting en Verantwoording (BBV) is de verplichting opgenomen om in de begroting en jaarrekening een paragraaf Onderhoud Kapitaalgoederen op te nemen. In deze paragraaf wordt verwezen naar de bestaande beheerplannen. De provincie houdt jaarlijks toezicht op de begroting en bekijkt of er sprake is van achterstallig onderhoud. Zorgplicht Vanuit het Nieuw Burgerlijk Wetboek geldt als algemeen uitgangspunt dat de gemeente een zorgplicht heeft voor het handhaven en bevorderen van de veiligheid in de openbare ruimte. Daarbij moet worden aangetoond dat door inspecties en onderhoud een optimale zorg heeft plaatsgevonden. Omgevingswet voor integrale ambities Met de nieuwe Omgevingswet verandert het juridische kader voor de openbare ruimte. Ambities worden integraal van aard, meer verplichtend en minder vrijblijvend. Met méér ruimte voor lokale initiatieven en nadruk op (vroegtijdige) participatie. In de omgevingsvisie worden de doelen vastgelegd vanuit geïntegreerde thema's zoals bereikbaarheid en duurzaamheid, maar ook bijvoorbeeld gezondheid, op basis van gemeenschappelijke kernwaarden. Ambities worden integraal gekoppeld, er komt meer ruimte voor deze lokale initiatieven en er ligt nadruk op (vroegtijdige) participatie.
Wetteljke kaders per beheerobj'ect De wettelijke kaders per beheerobject worden nader uiteengezet in de assetsheets. Onderstaande informatie biedt de samenvatting van de belangrijkste wet- en regelgeving voor de afzonderlijke beheerobjecten die van toepassing zijn: ^ De verantwoordelijkheden van de gemeente als beheerder van wegen zijn vastgelegd in de Wegenwet en de Wegenverkeerswet. De Wegenverkeerswet vormt de basis voor alle verkeersregels, uitgangspunt daarbij is de vlotheid en doorstroming van het verkeer en het voorkomen van gevaar en hinder op de weg. In de Wegenwet is de onderhoudsplicht voor de wegen geregeld en die eist van de beheerder goed 'rentmeesterschap' en de verplichting haar wegen, openbare verlichting en civieltechnische kunstwerken 'in goede staat' te houden, voor de veiligheid van de weggebruiker en voor het borgen van de functionaliteit. ^ Aanleg en beheer van riolering is een gemeentelijke taak op basis van de Wet milieubeheer en de Waterwet. De Wet milieubeheer (Wm) is de belangrijkste milieuwet, deze wet bepaalt welk wettelijk gereedschap kan worden ingezet om het milieu te beschermen. De Waterwet regelt het beheer van oppervlaktewater en grondwater en verbetert de samenhang tussen waterbeleid en ruimtelijke ordening. De wet legt de gemeentelijke zorgplicht voor hemel- en grondwater vast.
De Europese Kaderrichtlijn Water (KRW) heeft tot doel dat het water in een 'goede toestand verkeert'. Verder zijn in het Nationaal bestuursakkoord Water afspraken gemaakt over het op orde brengen van watersystemen. In het Deltaplan Ruimtelijke Adaptatie is de verplichting vastgelegd om in 2050 onder andere te voldoen aan een water robuuste en klimaatbestendige inrichting. • Er bestaat een zorgplicht voor het openbaar groen , maar dit kent geen wettelijke regels. Wel heeft de zorgplicht betrekking op de verplichting tot het beoordelen van de kwaliteit en veiligheid van bomen. blad 21 van 103
datum 30 mei 2024 projectnummer 0484628.100 betreft Integraal Maatschappelijk Beheerkader Veldhoven
^
4.2
♦w
Veldhoven
De zorgplicht voor het groen wordt daarnaast mede ingevuld door de regels die gelden vanuit de Wet natuurbescherming, deze wet beschermt de Nederlandse natuurgebieden en planten- en diersoorten. Door zorgvuldig met het groen om te gaan wordt voorkomen dat met het beheer wetten worden overtreden. De zorgplicht is ook van toepassing voor de bestrijding van invasieve exoten die moeten worden bestreden en beheerst. Onkruidbestrijding mag, behalve enkele uitzonderingen, niet meer met chemische middelen. De veiligheid van speeltoestellen is geregeld in het Warenwetbesluit attractie- en speeltoestellen (WAS). Dit Warenwetbesluit heeft betrekking op het ontwerp- en fabricageproces, de keuring voor de ingebruikname, Nederlandstalige gebruiksaanwijzing met aanwijzingen, veiligheidsinstructies, waarschuwingen en andere relevante informatie, het bijhouden van een logboek of actueel dossier en het verrichten van onderhoudswerkzaamheden.
Gemeentelijke kaders De gemeentelijke kaders van Veldhoven zijn binnen het opstellen van dit IMBK onderzocht om zo tegenstrijdigheden te voorkomen. De keuze is gemaakt om aan de hand van de gemeentelijke kaders zoals de Omgevingsvisie het IMBK op te stellen, dit met als doel om een koppeling te maken tussen het beleid dat er al is en de beheeropgave die er ligt. Op deze manier ontstaat één samenhangend verhaal van de gemeente Veldhoven. Omgevingsvisie Veldhoven In de Omgevingsvisie van Veldhoven zijn speerpunten en keuzes bepaald die op de lange termijn doorwerken op de gemeente. Bij het opstellen van de Omgevingsvisie is samen met inwoners, ondernemers en organisaties nagedacht over hoe Veldhoven er in 2040 uit zou kunnen zien. Ook is bekeken wat Veldhoven de komende jaren in de leefomgeving zou moeten doen (en laten) om in 2024 de gemeente te zijn die Veldhoven wil zijn. De drie kernopgaven die samen de ruimtelijke koers vormen voor de gemeente zijn: 'investeren in stedelijke en dorpse kwaliteiten', 'verder bouwen aan een innovatieve en bereikbare maakstad' en 'werken aan een duurzame en gezonde leefomgeving'. Coalitieakkoord 'De Veldhovense opgaven - Investeren voor een duurzame toekomst' De coalitiepartijen hebben een programma van opgaven voor Veldhoven opgesteld; de basis voor de samenwerking voor de bestuursperiode 2022-2026.
Hierin worden de grootste opgaven van de komende jaren beschreven en wordt richting gegeven aan mogelijke oplossingen. Deze grote opgaven betreffen 'toekomstig en vernieuwend besturen', 'duurzame toekomst' en 'gezonde groei'. Provinciale Omgevingsvisie Noord-Brabant De Brabantse Omgevingsvisie is een samenhangende visie op de fysieke leefomgeving in Noord-Brabant. Deze Omgevingsvisie bevat de belangrijkste ambities voor de fysieke leefomgeving voor de komende jaren. De Omgevingsvisie geeft ook aan op welke nieuwe manieren de provincie met betrokkenen wil samenwerken aan omgevingsvraagstukken en welke waarden daarbij centraal staan. Regionale Energiestrategie (RES) Meer duurzame energie opwekken en minder aardgas verbruiken. Dat is de opgave van het Nationaal Klimaatakkoord. In de regio Eindhoven werken 21 gemeenten aan een gezamenlijke energiestrategie: de Regionale Energiestrategie (RES). Ook de provincie, twee waterschappen, de netbeheerder en verschillende belanghebbenden werken mee. De RES is een instrument om te komen tot keuzes voor de besparing van energie, de opwekking van duurzame elektriciteit, de warmtetransitie in de gebouwde omgeving en de benodigde energie-infrastructuur. Samenwerkingsakkoord MRE 2023-2026 De regio Zuidoost-Brabant groeit door naar de 1e economie van Nederland.
Daarmee staan de 21 betreffende gemeenten voor een aantal stevige opgaven die in samenhang met elkaar opgepakt gaan worden. In het Samenwerkingsakkoord staan de gezamenlijke ambities, opgaven, doelen en afspraken waar de 21 gemeenten in Zuidoost-Brabant de komende jaren samen aan willen werken. Dit akkoord is ook de inzet voor de samenwerking met de waterschappen, de provincie Noord-Brabant en het Rijk aan de opgaven in de regio Zuidoost-Brabant.
blad 22 van 103
datum 30 mei 2024 projectnummer 0484628.100 betreft Integraal Maatschappelijk Beheerkader Veldhoven
♦w
Veldhoven
Brainport De aanwezigheid van top technologische bedrijven geven Veldhoven een prominente plek in de Brainportregio, waarmee het nauw verweven is. Vandaar ook dat Veldhoven in regionale samenwerkingsverbanden intensief samenwerkt. In deze verbanden wordt samengewerkt aan verschillende fysieke regionale opgaven, zoals klimaat, energie, landbouw, wonen, werk en voorzieningen. Overig beleid Naast de bovenstaande beleidsstukken zijn ook de onderstaande sectorale beleidsstukken en visies gebruikt voor de totstandkoming van dit IMBK: ^ Kadernota Samenspraak; ^ Afsprakenkalender wonen SGE; • Bestuurlijke toekomstvisie gemeente Veldhoven; • Beleidskader hernieuwbare elektriciteit en besparing; • Transitie Warmte; • Woon(zorg)visie; • Integraal beheerkader openbare ruimte 2020; ^ Visie op Veldhoven.
4.3
Trends å ontwikkelingen Deze paragraaf schetst een beeld van een aantal belangrijke trends en ontwikkelingen voor de fysieke leefomgeving in Nederland en hiermee ook voor Veldhoven. Er worden een aantal trends uitgelicht. Het zijn ontwikkelingen die invloed hebben op de fysieke leefomgeving waarin we wonen, werken, ons verplaatsen en recreëren. Het zijn maatschappelijke opgaven waar we allemaal mee te maken krijgen. Duurzaamheid De laatste jaren is duurzaamheid een steeds belangrijker onderwerp geworden op allerlei vlakken in de maatschappij. Deze ontwikkeling sluit aan op de behoefte en welvaart van het heden, zonder de welvaart en behoeften van de toekomstige generaties in gevaar te brengen. Door op een duurzamere manier om te gaan met de leefomgeving wordt er minder druk op het milieu uitgeoefend. Gemeente Veldhoven is momenteel bezig met de ontwikkeling van een duurzaamheidsvisie om hieraan tegemoet te komen. In de openbare ruimte komt duurzaamheid op verschillende manieren tot uiting, zoals de energietransitie, klimaatadaptatie, circulariteit, biodiversiteit. ^
Energie- en warmtetransitie Er is een transitie gaande waarbij we steeds meer nieuwe en duurzame energiebronnen gebruiken voor onze behoefte aan energie en warmte. Het gebruik van fossiele brandstoffen zoals gas wordt tegelijkertijd verminderd om de uitstoot van broeikasgassen tegen te gaan. Deze aanpak ligt in lijn met het Klimaatakkoord van de Nederlandse overheid. De energie- en warmtetransitie heeft ook gevolgen voor de fysieke leefomgeving, waarbij de druk op en in de ondergrond toeneemt.
^
Klimaatadaptatie Het klimaat verandert. De strijd is niet meer alleen tegen het water door overvloedige regenval, maar we worstelen ook met droogte en hitte. Om de gevolgen van klimaatverandering te beperken zetten we in op klimaatmitigatie (het beperken van klimaatverandering) en klimaatadaptatie (het verminderen van kwetsbaarheid voor klimaatverandering) in de openbare ruimte. Bij klimaatadaptatie zetten we stappen in het aanpassen van onze dorpen, steden en buitengebieden aan het veranderende klimaat. Dat vraagt integraal denken en uitvoeren.
^
Circulaire economie Overheden en bedrijven werken samen aan een duurzame circulaire economie. Het gebruik van afval als grondstof en terugwinnen van energie zijn belangrijke thema's in de bedrijfsvoering. In de openbare ruimte wordt gezocht naar het toepassen en hergebruiken van vrijkomende (organische) bouwstoffen.
blad 23 van 103
datum 30 mei 2024 projectnummer 0484628.100 betreft Integraal Maatschappelijk Beheerkader Veldhoven
^
♦w
Veldhoven
Biodiversiteit(herstel) De diversiteit van soorten planten en dieren in Nederland neemt af. Het verdwijnen van deze biodiversiteit heeft invloed op zowel de mens als de natuur in onze fysieke leefomgeving. Het is daarom van belang dat de het biodiversiteitsverlies wordt omgebogen naar een biodiversiteitsherstel. Dit kan door bij de soortkeuze van bijvoorbeeld (nieuw) groen bij (inrichting) projecten rekening te houden met deze ontwikkeling en kritisch te kijken naar de bestaande groene kwaliteit die waarde heeft voor de aanwezige fauna.
Participatie Burgers voelen zich betrokken bij hun wijk of omgeving en zetten zich daar vrijwillig voor in. Burgers ondernemen steeds vaker actie in hun omgeving, ze bedenken bijvoorbeeld een oplossing voor het onderhoud van speeltuinen of de groenvoorziening. Hierdoor veranderen de verhoudingen tussen overheid en burgers. Actieve burgers willen gehoord worden en willen niet dat de overheid alles voor hen oplost met een standaardoplossing. Ze willen maatwerk en een overheid die met hen meedenkt. Zo ontstaat een nieuwe samenwerking tussen burgers en overheid. De gemeente kan bijvoorbeeld voorzieningen aanbieden of beschikbaar stellen. De nadruk ligt hierin voornamelijk op zelfbeheer, echter blijkt in de praktijk dat deze aanpak niet altijd door de burgers gewenst is. In hoofdstuk 5 gaat verder in op participatie bij beheer. Gezondheid Gezondheid staat steeds meer in de belangstelling. Bij mensen zelf, die zich steeds bewuster worden van het belang van een gezonde leefstijl, maar zeker ook bij de overheid, die steeds meer middelen en mogelijkheden inzet om de gezondheid positief te beïnvloeden. Een gevarieerde groene openbare ruimte draagt bij aan het psychisch en fysiek welbevinden van de inwoners en nodigt uit tot meer beweging, dat een gezonde leefstijl bevordert. Vervangingsopgave Komende decennia staat een forse vervangingsopgave van de openbare ruimte te wachten.
Openbare ruimte dat bijvoorbeeld rond de jaren 60 van de vorige eeuw is aangelegd nadert het einde van de (technische) levensduur. Wanneer de kapitaalgoederen in de openbare ruimte in een relatief korte periode worden vervangen, stijgen de maatschappelijke kosten onevenredig. Dit is een ongewenste situatie, daarom is een belangrijke uitdaging hoe de vervanging het beste gerealiseerd kan worden, zonder dat de maatschappelijke kosten sterk stijgen. Tevens is de vervangingsopgave ook het moment om de openbare ruimte toekomstbestendig te maken door bij vervanging en herinrichting van de openbare ruimte de kansen van bewonerswensen en thema's als klimaatadaptatie, energietransitie en mobiliteitsvraagstukken actief bij het proces te betrekken. Grip op de fysieke beheerobjecten De posten voor het beheer en de vervanging van de kapitaalgoederen in de openbare ruimte omvatten een aanzienlijk deel van de begroting. Als goed rentmeester zorgt de beheerorganisatie ervoor dat deze veilig, duurzaam en toekomstbestendig worden onderhouden voor de huidige en toekomstige generaties. Steeds vaker blijkt dat beheer meer is dan een optelsom van objecten die we schoon, heel en veilig willen houden. Aan beheerorganisaties om de (maatschappelijke) opgaven te verbinden en te realiseren, waarbij grip en sturing essentieel is. Dit vraagt wel om planmatig en doelmatig te werken.
Om op het goede moment de juiste stappen te zetten op strategisch, tactisch en operationeel niveau. Hierin ligt een nieuwe sleutelrol voor de beheerder.
Brainport De economie van Veldhoven en de Brainportregio als geheel ontwikkelt zich in rap tempo. Het is dan ook zowel een kwalitatieve als een kwantitatieve uitdaging om voldoende ruimte te kunnen geven aan ondernemerschap en de groei van deze bedrijvigheid. Het vraagt om keuzes op het gebied van werk, bereikbaarheid en de inrichting en het gebruik van de openbare ruimte. ASML heeft Veldhoven een (inter)nationale bekendheid en dynamiek gegeven. Veldhoven vertolkt met haar hightech maakindustrie een sleutelrol in de ontwikkeling van de Brainportregio. Naast deze dynamiek is in delen blad 24 van 103
datum 30 mei 2024 projectnummer 0484628.100 betreft Integraal Maatschappelijk Beheerkader Veldhoven
♦w
Veldhoven
van Veldhoven echter nog steeds dat dorpse karakter te vinden dat past bij de kerkdorpen van weleer. Niet alleen in bouwstijl, maar ook in het rijke verenigingsleven en de sociale samenhang voelt men de geschiedenis van Veldhoven. Juist die combinatie van dorpse en stedelijke kwaliteiten karakteriseert Veldhoven en maakt het aantrekkelijk voor mensen en bedrijven om er te blijven wonen of om zich er te vestigen. Een goed onderhouden openbare ruimte draagt hieraan bij.
blad 25 van 103
ŕ*'
wwjpmij
Participatie(kaders) bij beheer
datum 30 mei 2024 projectnummer 0484628.100 betreft Integraal Maatschappelijk Beheerkader Veldhoven
5.
♦w
Veldhoven
Participatie(kaders) bij beheer Participatie onder de Omgevingswet houdt in dat burgers, bedrijven, maatschappelijke organisaties en andere overheden in een vroegtijdig stadium bij de besluitvorming over visies, plannen, programma's en projecten in de fysieke leefomgeving worden betrokken, of dat deze partijen zelf initiatief nemen voor ontwikkelingen in de leefomgeving. Het betreft het betrekken van partijen bij het besluitvormingsproces voordat de formele besluitvorming van start gaat. Hieronder is een samenvatting weergegeven van de participatie(kaders) bij beheer, Bijlage 3 geeft het volledige hoofdstuk weer. Participatie gaat om het betrekken van burgers, bedrijven en andere partijen bij besluitvorming over de fysieke leefomgeving voordat de formele leefomgeving start. Zelfbeheer is een van de vormen van participatie. De gemeente Veldhoven past verschillende vormen van participatie toe, dit is ook gebeurd binnen het opstellen van dit IMBK. De Omgevingswet en kaders voor beheer De Omgevingswet is een ambitieuze hervorming die tot doel heeft om het beheer van de fysieke leefomgeving te verbeteren. Participatie speelt hierbij een cruciale rol. Het gaat niet alleen om het informeren van burgers, maar om actieve betrokkenheid bij besluitvorming. Dit omvat het vroegtijdig betrekken van bewoners, bedrijven, organisaties en overheden.
Uitgangspunten participatie bij beheer ^ Participatie is geen doel op zich. ^ Participatie benodigd transparante communicatie en een open proces. ^ Participatie heeft duidelijke verwachtingspatronen. ^ Participatie is toegankelijk. ^ Participatie is zo representatief mogelijk. ^ Participatie wordt georganiseerd door de initiatiefnemer. ^ Participatie is maatwerk. ^ Participatie vraagt om investeringen. Rol gemeente bij participatie De gemeente kan twee verschillende rollen aannemen als het gaat om participatie, als initiatiefnemer zoals inwonersparticipatie. Hierbij faciliteert zij participatie. Daarnaast kan de rol als betrokkene in het proces aangenomen worden, overheidsparticipatie. Hierbij ligt het initiatief bij een andere partij maar is de gemeente een van de betrokkenen. Kaders voor verschillende soorten participatie Binnen participatie zijn diverse soorten te onderscheiden: informeren, meedenken, uitbesteden, kleine initiatieven en zelfbeheer. Deze soorten zijn verder in een tabel toegelicht in Bijlage 3.
blad 27 van 103
rŕ+ĴlsWf.ŕ 0 ļ
■•Ŵÿŵ" K Í ws^..
datum 30 mei 2024 projectnummer 0484628.100 betreft Integraal Maatschappelijk Beheerkader Veldhoven
6.
♦w
Veldhoven
Gebieden en kernopgaven In dit hoofdstuk worden de uitgangspunten bij de verschillende gebieden in Veldhoven nader geconcretiseerd aan de hand van de drie kernopgaven uit de Omgevingsvisie. Per gebied zoomen we nader in op wat de drie kernopgaven betekenen voor de openbare ruimte. De wettelijke kaders, zorgplichten en functionaliteit zijn hierbij belangrijke randvoorwaarden. In de Omgevingsvisie van Veldhoven zijn drie kernopgaven benoemd. De kernopgaven zijn geformuleerd in samenspraak met inwoners, ondernemers en andere stakeholders en zijn het integrale raamwerk van de Omgevingsvisie. Deze kernopgaven zijn: ^ ^ ^
*
Investeren in stedelijke en dorpse kwaliteiten; Verder bouwen aan de innovatieve en bereikbare maakstad; Werken aan een duurzame en gezonde leefomgeving.
Kernopgave 1: Investeren in stedelijke en dorpse kwaliteiten Veldhoven is een aantrekkelijke gemeente om te wonen, recreëren en verblijven. We bieden een unieke combinatie van stadse en dorpse kwaliteiten, met de gemakken van stedelijke voorzieningen, hier en daar de stedelijke hectiek, maar waar op veel plekken ook de dorpse rust en gezelligheid is te vinden. Ondanks de stedelijke ontwikkelingen van de afgelopen decennia zijn de oude dorpsstructuren zowel ruimtelijk als sociaal nog herkenbaar. Veldhoven voelt daarom op veel plekken nog steeds dorps aan, maar met een hoog voorzieningenniveau. Ook in de toekomst willen we zowel deze stedelijke als dorpse kwaliteiten behouden en daarmee de Veldhovense identiteit versterken.
Ambities investeren in stedelijke en dorpse kwaliteiten ^
Veldhoven heeft de groei van de stad op een aantrekkelijke en groene manier geaccommodeerd en inwoners en bezoekers waarderen de stedelijke dynamiek en het dorpse karakter van de oude kernen en linten.
^
In Veldhoven is sprake van een inclusieve samenleving waarin iedereen zich thuis voelt en kan participeren. Mensen kunnen elkaar makkelijk ontmoeten en er zijn voldoende voorzieningen die toegankelijk zijn voor iedereen.
"De kernwaarde van verschillende dorpskernen worden versterkt, daarnaast worden de groene aders verbonden met het stedelijke karakter. Waarbij we van een autostad naar andere vervoersbewegingen gaan, daar is de kans groter dat inwoners elkaar tegenkomen."
blad 29 van 103
datum 30 mei 2024 projectnummer 0484628.100 betreft Integraal Maatschappelijk Beheerkader Veldhoven
^
♦w
Veldhoven
Kernopgave 2: Verder bouwen aan de innovatieve en bereikbare maakstad Veldhoven heeft een lange geschiedenis als innovatieve maakstad. De economie van Veldhoven en de Brainportregio als geheel ontwikkelt zich in rap tempo. Met name de hightechindustrie heeft zich in Veldhoven snel ontwikkeld, met als bekend voorbeeld de groei van ASML. Daarnaast kent Veldhoven een innovatief MKB en betrokken bedrijfsleven. Samen vormen ze dragers van onze economie en in het verlengde daarvan ook onze sociaal-maatschappelijke ambities. Het is dan ook zowel een kwalitatieve als een kwantitatieve uitdaging om voldoende ruimte te kunnen geven aan ondernemerschap en de groei van deze bedrijvigheid. Het vraagt om keuzes op het gebied van werk, bereikbaarheid, inrichting en het beheer van de openbare ruimte.