Bijlage 08. Resort Eindhoven_Archeologisch onderzoek
Tekst van het document
Bureau voor Archeologie Rapport 1461 Resort Eindhoven, Witvenseweg, Veldhoven, gemeente Veldhoven: bureauonderzoek en verkennend booronderzoek
2
Colofon titel:
Bureau voor Archeologie Rapport 1461. Resort Eindhoven, Witvenseweg, Veldhoven, gemeente Veldhoven: bureauonderzoek en verkennend booronderzoek
auteur:
A. de Boer (KNA senior prospector)
rapport:
1461
datum:
3 december 2024
ISSN:
2214-6687
© Bureau voor Archeologie Koningsweg 244 Utrecht T 030 245 18 95 E info@bureauvoorarcheologie.nl I https://www.bureauvoorarcheologie.nl
Bureau voor Archeologie Rapport 1461
Veldhoven Witvenseweg
3
Administratieve gegevens Projectnummer
2023112901
Provincie
Noord-Brabant
Gemeente
Veldhoven
Plaats
Veldhoven
Toponiem
Witvenseweg
Naam
Resort Eindhoven
Centrum locatie (m RD)
156.610; 378.480 (x; y)
Omvang plangebied
146.180 m2 (15 hectare)
Omvang onderzoeksgebied booronderzoek 133.849 m2 (14 hectare) Kadastrale gegevens
kadastrale gemeentenaam: Veldhoven, sectie: B, nummer(s): 3571, 3574
ARCHIS onderzoeksmeldingsnummer
5595719100 (ABU); 5595735100 (ABO)
Soort onderzoek
bureauonderzoek en verkennend booronderzoek
Opdrachtgever
BOOT
Uitvoerder
Bureau voor Archeologie
Kaartblad
51D
(RO) kader onderzoek
Omgevingsvergunning
Periode van uitvoering veldwerk
14 tot en met 17 mei 2024
Bevoegde overheid
Gemeente Veldhoven
Versie van het rapport
2_1
Beheer en plaats van documentatie
Digitale documentatie: ARCHIS E-Depot: https://doi.org/10.17026/AR/E9ZQNE Vondstdocumentatie: geen vondsten
Bureau voor Archeologie Rapport 1461
Veldhoven Witvenseweg
4
Figuur 1: Ligging van het plangebied (blauwe lijn). Achtergrond: PDOK.
Bureau voor Archeologie Rapport 1461
Veldhoven Witvenseweg
5
Inhoudsopgave 1 2
3
4 5 6
Samenvatting...............................................................................................8 Inleiding.....................................................................................................10 1.1 Doelstelling en vraagstelling...............................................................10 Bureauonderzoek......................................................................................12 2.1 Methode..............................................................................................12 2.2 Onderzoeksgebied en toekomstig gebruik..........................................16 2.3 Huidige situatie...................................................................................20 2.4 Aardwetenschappelijke gegevens.......................................................29 2.5 Historische situatie..............................................................................37 2.6 Mogelijke verstoringen........................................................................51 2.7 Archeologische en bouwhistorische waarden......................................55 2.8 Gespecificeerde verwachting..............................................................62 Booronderzoek..........................................................................................65 3.1
Inleiding..............................................................................................65 3.2 Methode..............................................................................................65 3.3 Resultaten met bodemkundige en geologische interpretatie...............73 3.4 Archeologische interpretatie................................................................81 Conclusie...................................................................................................82 4.1 Conclusie Bureauonderzoek...............................................................82 4.2 Conclusie Booronderzoek...................................................................84 Advies........................................................................................................87 5.1 Status en inhoudelijke afstemming bevoegde overheid......................87 Literatuur...................................................................................................88 Bijlage 1: Beschrijvingen boringen en profielputjes....................................91 Bijlage 2: Foto’s profielputjes...................................................................145
Bureau voor Archeologie Rapport 1461
Veldhoven Witvenseweg
6
Lijst met Figuren 1: Ligging van het plangebied (blauwe lijn)................................................... 4 2: Het plangebied......................................................................................... 13 3: Onderzoeksgebied voor het bureauonderzoek......................................... 14 4: Archeologische beleidskaart gemeente Veldhoven.................................. 15 5: Bestaande (links) en nieuwe situatie (rechts)........................................... 18 6: Foto’s van het plangebied. De toegangsweg (boven), receptie/restaurant (midden) en parkeerplaats (onder)............................ 19 7: Luchtfoto van het noorden van het plangebied, met daarop de contouren van bebouwing volgens BAG................................................... 22 8: Luchtfoto van het middendeel van het plangebied................................... 23 9: Luchtfoto van het zuidelijke deel van het plangebied............................... 24 10: Het recreatieterrein in vogelvlucht en indeling.......................................... 25 11: Bestemmingsplankaart, bestemmingsplan Buitengebied 2009, gemeente Veldhoven (‘http://www.ruimtelijkeplannen.nl’)......................... 26 12: Archeologische beleidskaart uit 2008.......................................................
27 13: Bestemmingsplan Recreatiecentrum 't Witven dat is vastgesteld in 2017......................................................................................................... 28 14: Geologische kaart.................................................................................... 30 15: Ligging van het plangebied ten opzichte van beken en beekdalen........... 31 16: Bodemkaart.............................................................................................. 32 17: Geomorfologische kaart uit 2023.............................................................. 35 18: Hoogte-reliëfkaart (AHN4)........................................................................ 36 19: Kaart van Bataafs Brabant....................................................................... 37 20: Kadastrale minuut, Veldhoven, sectie B, blad 1........................................ 38 21: Topografisch militaire kaart 1850.............................................................. 39 22: Bonneblad, 690-2315-VELDHOVEN-1901 (Kadaster)............................. 41 23: Bonneblad, 690-2317-VELDHOVEN-1929 (Kadaster)............................. 42 24: Topografische kaart, 51D-1953-Eindhoven / Veldhoven (Topografische Dienst)......................................................................................................
43 25: Topografische kaart, 51D-1963-Eindhoven / Veldhoven (Topografische Dienst)...................................................................................................... 44 26: Topografische kaart, 51D-1972-Eindhoven / Veldhoven (Topografische Dienst)...................................................................................................... 45 27: Topografische kaart, 51D-1991-Eindhoven / Veldhoven (Topografische Dienst)...................................................................................................... 46 28: Luchtfoto 2006......................................................................................... 47 29: Topografisch kaart 2012........................................................................... 48 30: Luchtfoto 2016......................................................................................... 49 31: Luchtfoto 2024......................................................................................... 50 32: Indicaties voor bodemverstoringen........................................................... 52 33: AHN 1 (links, 5m resolutie), AHN 4 (midden, 0,5 m resolutie) en 53 verschil AHN4-AHN1 (rechts). Hoogtewaarden (links en midden) ten Bureau voor Archeologie Rapport 1461
Veldhoven Witvenseweg
7 opzichte van NAP. Verschilwaarden in meters.......................................... 34: AHN4 (https://www.ahn.nl/ahn-viewer)..................................................... 54 35: Archeologische terreinen, vondstlocaties en onderzoeken uit ARCHIS.... 59 36: Deelgebieden bureauonderzoek 2008...................................................... 60 37: Boorpuntenkaart van Antea, geprojecteerd op de huidige topografie....... 61 38: Ligging van boorpunten en profielputjes................................................... 67 39: Bodemkundige en geologische resultaten................................................ 68 40: Schematisch west-oost doorsnedes met getekende boorprofielen, noordelijk deel.......................................................................................... 69 41: Schematisch west-oost doorsnedes met getekende boorprofielen, midden deel.............................................................................................. 70 42: Schematisch west-oost doorsnedes met getekende boorprofielen, zuidelijk deel............................................................................................. 71 43: Schematisch noord-zuid doorsnede met getekende boorprofielen........... 72 44: Foto van opgeboorde grond bij boorpunt 76, met menglaag en onder detail van donkere banden, (vermoedelijk) resten van wortelgangen.......
76 45: Opgeboorde grond bij boorpunt 10. Bij dit boorpunt is profielkuil 206 gegraven, zie Bijlage 2 voor de foto......................................................... 77 46: Opgeboorde grond boorpunt 24............................................................... 77 47: Opgeboorde grond boorpunt 36............................................................... 77 48: Opgeboorde grond boorpunt 37............................................................... 78 49: Opgeboorde grond boorpunt 51............................................................... 78 50: Opgeboorde grond boorpunt 54. De C-horizont was bij einde boring (150 cm) nog niet bereikt)........................................................................ 79 51: Opgeboorde grond boorpunt 77............................................................... 80 52: Opgeboorde grond boorpunt 85............................................................... 80 53: Advieskaart.............................................................................................. 86
Lijst met Tabellen 1: Grondwatertrappen.................................................................................. 20 2: Aardwetenschappelijke gegevens............................................................ 33 3: Archeologische terreinen, onderzoeken en vondstlocaties tot ongeveer 500 m van het plangebied........................................................................ 58 4: Profieltypen in het plangebied.................................................................. 84
Bureau voor Archeologie Rapport 1461
Veldhoven Witvenseweg
8
Samenvatting Bureau voor Archeologie heeft een bureauonderzoek en verkennend booronderzoek uitgevoerd voor herinrichting van een recreatieterrein aan de Witvenseweg te Veldhoven. De vraagstelling van het onderzoek luidt: hoe kan rekening gehouden worden met eventuele archeologische resten bij de voorgenomen ontwikkeling? Het onderzoek is uitgevoerd in overeenstemming met de richtlijnen van de KNA, protocollen 4002 en 4003. Voor het onderzoek zijn kaarten, databases en literatuur geraadpleegd om te komen tot een gespecificeerde archeologische verwachting van het gebied. Op het recreatieterrein aan de Witvenseweg te Veldhoven zijn aanleg- en bouwwerkzaamheden voorzien. Het terrein heeft een omvang van 15 ha. Het plangebied ligt in het archeologisch landschap 'Roerdalslenk', in de landschapszones dekzandvlakten, dekzandruggen en beekdalbodems. Het plangebied ligt tussen de beekdalen van de Run en de Boven-Dommel. De natuurlijke ondergrond bestaat uit periglaciale afzettingen en dekzand. In het dekzand hebben zich veldpodzolgronden ontwikkeld. Ten westen van het plangebied en op enkele plaatsen op de rand van het plangebied, staan lage enkeerdgronden gekarteerd, vermoedelijk opgehoogde beekeerdgronden. Begin 19e eeuw is het plangebied in gebruik als heide. In de 19e eeuw is de Run ten westen van het plangebied gekanaliseerd. Begin 20e eeuw is de heide in het plangebied ontgonnen.
In de 20e en 21e eeuw ontstaat het huidige recreatieterrein met diverse voorzieningen (vakantiehuisjes, horeca, tennisbanen, midgetgolf, parkeerplaatsen). Op basis van de ligging in het landschap kunnen archeologische resten aanwezig zijn uit alle archeologisch perioden (Paleolithicum tot en met de Nieuwe tijd). Met name de ligging tussen twee beekdalen maakt het terrein geschikt voor de vestiging van tijdelijke jachtkampen. In het plangebied zijn 107 handboringen en zijn twaalf profielkuiltjes gegraven. Hieruit blijkt dat het bodemmateriaal bestaat uit zand en leem, geïnterpreteerd als (1) beekafzettingen (langs de westrand van het plangebied) en (2) dekzand en overige periglaciale afzettingen in de rest van het plangebied. De bodem in het plangebied is in circa twee derde deel van het terrein (68 boorpunten) vergraven tot in de C-horizont. Bij 40 boorpunten is de 20e eeuwse bouwvoor nog aanwezig (A op C-profiel). Bij acht boorpunten is de B-horizont nog aanwezig. De C-horizont is roestig of bleek en ontijzerd hetgeen bevestigt dat sprake is van periodiek hoge grondwaterstanden. De top van de B-horizont is een potentieel archeologisch sporenniveau. Bij deze boorpunten kunnen resten gerelateerd aan bewoning (nederzettingen/kampementen) aanwezig zijn.
Echter, de lage natte ligging van het terrein maakt het onwaarschijnlijk dat dit terrein daadwerkelijk voor bewoning in gebruik is geweest. Duidelijke hoogtes waar kampplaatsen uit de vroege prehistorie zouden kunnen worden verwacht, zijn in het terrein niet (meer) aanwezig. Bureau voor Archeologie adviseert het plangebied vrij te geven voor de voorgenomen ontwikkeling.
Bureau voor Archeologie Rapport 1461
Veldhoven Witvenseweg
9 Dit onderzoek is met grote zorgvuldigheid uitgevoerd. Het is echter nooit uit te sluiten dat bij de graafwerkzaamheden toch archeologische resten worden aangetroffen op plaatsen en dieptes waar die niet worden verwacht. Eventuele archeologische resten is men verplicht te melden bij de Minister van OCW in overeenstemming met de Erfgoedwet. In dit geval wordt aangeraden om contact op te nemen met de gemeente Veldhoven.
Bureau voor Archeologie Rapport 1461
Veldhoven Witvenseweg
10
1
Inleiding Bureau voor Archeologie heeft een archeologisch onderzoek uitgevoerd voor herinrichting van recreatiepark Resort Eindhoven aan de Witvenseweg te Veldhoven. Het archeologisch onderzoek is uitgevoerd in het kader van een omgevingsvergunning. De ligging van het plangebied is weergegeven in figuur 1. Vanwege de regels uit het geldende omgevingsplan moet voor de beoogde ontwikkeling een archeologisch onderzoek worden uitgevoerd. Het onderzoek is uitgevoerd onder certificaat BRL SIKB 4000,1 in overeenstemming met de Kwaliteitsnorm Nederlandse Archeologie (KNA versie 4.2) en de richtlijnen van de gemeente Veldhoven.2 Het onderzoek bestaat uit een bureauonderzoek en een booronderzoek in de verkennende fase. Met de bevindingen wordt aan het einde van het rapport een advies gegeven hoe bij het project rekening kan worden gehouden met archeologische waarden.
1.1
Doelstelling en vraagstelling Het doel van het bureauonderzoek is het opstellen van een gespecificeerde archeologische verwachting. Het doel van het veldonderzoek is het controleren en verfijnen van de archeologische verwachting zodat een beslissing genomen kan worden over hoe met eventuele archeologische waarden rekening moet worden gehouden bij de voorgenomen werkzaamheden. Het veldonderzoek is uitgevoerd als booronderzoek (IVO – O) en betreft de verkennende fase. Tijdens de verkennende fase wordt de aard en intactheid van het bodemprofiel bepaald. Op basis daarvan kunnen kansarme zones worden uitgesloten en eventuele kansrijke zones worden geselecteerd voor eventueel vervolg onderzoek. De volgende onderzoeksvragen zijn in dit onderzoek gebruikt: Bureauonderzoek: 1.
Waaruit bestaan de voorgenomen bodemingrepen?
2.
Wat is de landschappelijke ligging van het plangebied in termen van geomorfologie, geologie en bodemkunde?
3.
Is sprake van bekende bodemverstoringen?
4.
Wat is de historische ontwikkeling van het plangebied?
5.
Is sprake van bekende archeologische waarden (zoals AMK terreinen, vondstlocaties, historische kernen) in het plangebied en directe omgeving, en zo ja welke?
1 2
https://www.kiwa.nl/upload/certificate/00094278.pdf Kortlang, Van de Water en Van der Weele 2011
Bureau voor Archeologie Rapport 1461
Veldhoven Witvenseweg
11 6.
Kunnen archeologische resten in het plangebied aanwezig zijn? Zo ja, wat is daarvan op hoofdlijnen de omvang, ligging, aard en datering?
7.
Worden deze archeologische resten verstoord door de voorgenomen bodemingrepen? Zo ja, op welke wijze?
8.
Welke vervolgstap(pen) kunnen worden genomen om rekening te houden met (mogelijke) archeologische resten?
Booronderzoek verkennende fase: 9.
Wat is de aard (geologisch en bodemkundig) van het natuurlijke bodemprofiel?
10.
Zijn potentiële archeologische niveaus aanwezig, en zo ja, wat is de aard, diepteligging en verbreiding daarvan?
11.
Is sprake van moderne bodemverstoringen van het bodemprofiel, zo ja, hoe diep en waar bevinden deze verstoringen zich?
Eindoordeel: 12.
Indien (mogelijk) archeologische resten aanwezig zijn: a) Worden deze archeologische resten verstoord door de voorgenomen bodemingrepen? Zo ja, op welke wijze? b) Welke maatregelen kunnen worden genomen om voldoende rekening te houden met deze archeologische resten?
13.
Indien vervolgonderzoek nodig is: Welke methode(n), techniek(en) en strategie(ën) van Inventariserend veldonderzoek zijn hiervoor geschikt?
Bureau voor Archeologie Rapport 1461
Veldhoven Witvenseweg
12
2
Bureauonderzoek
2.1
Methode Het bureauonderzoek is uitgevoerd in overeenstemming met de richtlijnen van de KNA 4.2, protocol 4002.3 Voor het onderzoek zijn kaarten, databases en literatuur geraadpleegd om tot een gespecificeerde archeologische verwachting van het gebied te komen. Eerst wordt het plan- en onderzoeksgebied vastgesteld en het onderzoek gemeld bij ARCHIS. Daarna wordt achtereenvolgens de aardwetenschappelijke, archeologische en historische context van het te onderzoeken gebied bestudeerd. Deze gegevens leiden tot het opstellen van een gespecificeerde verwachting. In de gespecificeerde verwachting worden de mogelijk aanwezige archeologische resten beschreven in termen van onder meer diepteligging, omvang, ouderdom en conservering. De genoemde stappen leiden tot onderhavig rapport en het openbaar maken van de resultaten bij Archis en het e-Depot voor de Nederlandse Archeologie.4 In de hierna volgende hoofdstukken worden de belangrijkste onderzoeksgegevens gepresenteerd. Van alle afgebeelde kaarten is het noorden boven, tenzij anders aangegeven.
3 4
SIKB 2022 Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed en Data Archiving and Networking Services
Bureau voor Archeologie Rapport 1461
Veldhoven Witvenseweg
13
Figuur 2: Het plangebied. Bron achtergrond: PDOK.
Bureau voor Archeologie Rapport 1461
Veldhoven Witvenseweg
14
Figuur 3: Onderzoeksgebied voor het bureauonderzoek. Bron achtergrond: Nationaal Georegister 2022.
Bureau voor Archeologie Rapport 1461
Veldhoven Witvenseweg
15
Figuur 4: Archeologische beleidskaart gemeente Veldhoven. Bron: Gemeente Veldhoven 2014.
Bureau voor Archeologie Rapport 1461
Veldhoven Witvenseweg
16
2.2
Onderzoeksgebied en toekomstig gebruik Afbakening plan- en onderzoeksgebied De ligging van het plangebied staat afgebeeld in figuur 1. Het plangebied ligt in de gemeente Veldhoven in de gelijknamige plaats. De locatie ligt aan het adres Witvenseweg. Het plangebied is maximaal 900 m lang (noord-zuid) en ongeveer 250 m breed (oost-west). Het heeft een omvang van 146.180 m2 (afgerond: 15 hectare). Het toegangsadres van het terrein is Runstraat 40. Het plangebied wordt begrensd door de Witvenseweg en de Runstraat aan de noord- en oostkant (figuur 2). Aan de westkant van het plangebied ligt een strook bos, met nog verder westelijk de (waterloop de) Run. Om voldoende informatie over aardwetenschappelijke, historische en archeologische gegevens te verzamelen wordt een onderzoeksgebied gebruikt dat groter is dan het plangebied. Het onderzoeksgebied voor het bureauonderzoek is een zone met straal van circa 500 m om de ontwikkeling heen (figuur 3). Overheidsbeleid Op de beleidsadvieskaart uit 2014 heeft het plangebied grotendeels (ongeveer 12,5 ha) een hoge archeologische verwachting (categorie 4: figuur 4). Het beleidsadvies in deze categorie is dat bij ingrepen van meer dan 250 m2 en waarbij dieper wordt gegraven dan 40 cm onder maaiveld rekening gehouden moet worden met archeologische resten.
Daarnaast zijn er twee vlakken die in categorie 5 liggen: gebieden met een middelhoge archeologische verwachting. Deze zones liggen in het zuidwesten (ongeveer 1,7 ha) en in het noordwesten (ongeveer 0,4 ha) van het plangebied. Het beleidsadvies in deze categorie is dat bij ingrepen van meer dan 2500 m2 en waarbij dieper wordt gegraven dan 40 cm onder maaiveld rekening gehouden moet worden met archeologische resten. Ontwerp c.q. inrichtingsplan De bestaande en nieuwe situatie zijn weergegeven in figuur 5. In het noorden van het plangebied wordt een hotel gebouwd. Aan de west- en zuidkant van het hotel komen twaalf lodges. Aansluitend aan de oostzijde is een (herinrichting van het) parkeerterrein gepland. Aan de zuidkant van het park worden nieuwe recreatieverblijven geplaatst rondom nieuwe waterpartijen. Ook is het de bedoeling dat de infrastructuur, het groen en de voorzieningen gerevitaliseerd gaan worden. Aard en omvang van de toekomstige verstoring Bij de beoogde ingreep vinden graafwerkzaamheden plaats voor de aanleg van funderingen, waterpartijen, paden, wegen, groen en ondergrondse infrastructuur. De diepte van deze ingrepen is op dit moment nog niet bekend omdat het plan nog in ontwerp is. Bureau voor Archeologie Rapport 1461
Veldhoven Witvenseweg
17 Aangenomen kan worden dat ten behoeve van de bouw van het hotel tot minimaal de gebruikelijke vorstvrije diepte (80 cm-mv) gegraven gaat worden. Ook voor het graven van nieuwe waterpartijen wordt zeer waarschijnlijk dieper dan 40 cm (de vrijstellingsdiepte) gegraven. Voor de overige ingrepen is nog niet bekend hoe diep gegraven zal worden. Milieutechnische condities Op de bodemkwaliteitskaart van de gemeente Veldhoven ligt het plangebied in de zone ‘Buitengebied’. Dat betekent dat de kans klein is dat van één of meerdere stoffen de interventiewaarde wordt overschreden. In het plangebied zijn enkele verkennende bodemonderzoeken uitgevoerd (NEN 5740). Er zijn daarbij geen ernstig verontreinigde locaties vastgesteld.5 Grondwaterpeil De actuele grondwaterstand in het plangebied is niet bekend. Informatie over de grondwaterstanden kan worden afgeleid uit de grondwatertrap op de bodemkaart. De grondwatertrap in een groot deel van het plangebied is VI. Dit betekent dat de gemiddeld hoogste grondwaterstand tussen 40 en 80 cm onder maaiveld staat en dat de gemiddeld laagste grondwaterstand dieper staat dan 120 cm onder maaiveld. De westrand van het plangebied is iets natter en heeft een grondwatertrap III. De hoogste grondwaterstand staat daar hoger dan 40 cm onder maaiveld en de gemiddeld laagste grondwaterstand staat tussen 40 cm en 80 cm onder maaiveld.
5
Rapportage module omgevingsdienst Midden- en West-Brabant
Bureau voor Archeologie Rapport 1461
Veldhoven Witvenseweg
Nieuwe waterpartijen
Figuur 5: Bestaande (links) en nieuwe situatie (rechts). Bron: achtergrond linker kaart: PDOK, nieuwe situatie rechts: tekening 22 februari 2024, BOOT.
Bureau voor Archeologie Rapport 1461
Veldhoven Witvenseweg
19
Figuur 6: Foto’s van het plangebied. De toegangsweg (boven), receptie/restaurant (midden) en parkeerplaats (onder). Bron: Google Street View, september 2023. Bureau voor Archeologie Rapport 1461
Veldhoven Witvenseweg
20 Tabel 1: Grondwatertrappen. Grondwatertrap
Gemiddeld Hoogste Grondwaterstand (cm-mv) Gemiddeld Laagste Grondwaterstand (cm-mv)
III Hoger dan 40
Tussen 80 en 120
VI Tussen 40 en 80
Lager dan 120
De grondwaterstand zal door de beoogde ingrepen waarschijnlijk niet veranderen. Consequentie van de ingrepen Door uitvoeren van graafwerkzaamheden kunnen archeologische resten worden vergraven.
2.3
Huidige situatie Bodemgebruik, bebouwing en functie Het plangebied is onderdeel van een recreatie terrein. Tot 2023 heette dit: Witven Recreatiecentrum. Nu wordt het Resort Eindhoven genoemd. De hoofdtoegang tot het recreatieterrein ligt aan de oostkant van het plangebied (Witvenseweg 6). In het noorden van het plangebied bevindt zich een horeca voorziening (figuur 6). Dit gebouw komt uit 1973.6 Ten oosten van dit gebouw bevindt zich een parkeerplaats, ten westen liggen tennisbanen (figuur 7). Ten zuidwesten van deze voorzieningen bevindt zich een recreatieplas. Ten zuiden van deze recreatieplas bevindt zich het eigenlijke recreatieterrein (figuren 8, 9 en 10). Op het middenterrein bevinden zich hoofdzakelijk kampeer en camperplaatsen. In het zuidelijke deel bevinden zich vooral recreatiewoningen. Over het terrein lopen enkele asfaltwegen ter ontsluiting van de recreatieplaatsen. In de basisadministratie staan verspreid over het recreatieterrein kleine gebouwen uit 2023 geregistreerd. Dit zijn vermoedelijk de aansluitingen voor gas, water en stroompunten. De recreatieverblijven zélf zijn niet geregistreerd. Omgevingsplan Per 1 januari 2024 is de Omgevingswet in werking en heeft iedere gemeente een omgevingsplan van rechtswege. Bestaande verordeningen en bestemmingsplannen gelden tot een nieuw Omgevingsplan wordt vastgesteld (Art.
4.6 lid 1 onder d en g Invoeringswet Omgevingswet). Deze plannen zijn onderdeel van het tijdelijke Omgevingsplan. De regels uit het bestemmingsplan 'Buitengebied 2009' van de gemeente Veldhoven (vastgesteld 2009-12-15) zijn op deze wijze onderdeel geworden van het tijdelijke deel van het omgevingsplan.7 Volgens deze regels geldt in het hele plangebied een dubbelbestemming Waarde Archeologie (figuur 11). Via een themakaart (de oude beleidskaart archeologie; figuur 12) is een stelsel van oppervlakte vrijstellingen opgenomen. Deze zonering is gebaseerd op de (oude) archeologische verwachtingszones. Deze themakaart geeft voor een groot deel van het plangebied een lage archeologische verwachting aan en daarom een 6 7
Kadaster 2024 Identificatie NL.IMRO.0861.041100BGEBIED2009-0402
Bureau voor Archeologie Rapport 1461
Veldhoven Witvenseweg
21 vrijstelling voor ontwikkelingsgebieden kleiner dan 5.000 m2. De westrand van het plangebied heeft op deze themakaart een hoge verwachting en een vrijstelling voor ontwikkelingsgebieden kleiner dan 1.000 m2. In het noorden van het plangebied geldt een ander bestemmingsplan: Uitbreiding recreatiecentrum ‘t Witven (onherroepelijk vastgesteld 2017-03-28).8 In dit uitbreidingsvlak geldt geen archeologische onderzoeksverplichting naar aanleiding van een archeologisch booronderzoek dat op de locatie is uitgevoerd (figuur 13; zie verder hoofdstuk 2.7). De betreffende uitbreiding van het recreatiecentrum is destijds niet gerealiseerd. De vrijstellingsregels uit het actuele archeologische beleid, zie “Overheidsbeleid” onder hoofdstuk 16 zijn leidend bij de huidige ontwikkeling.
8
Identificatie NL.IMRO.0861.BP00045-0401
Bureau voor Archeologie Rapport 1461
Veldhoven Witvenseweg
22
Figuur 7: Luchtfoto van het noorden van het plangebied, met daarop de contouren van bebouwing volgens BAG. Bron luchtfoto: Nationaal Georegister. Bron bebouwingscontouren: Beheer PDOK.
Bureau voor Archeologie Rapport 1461
Veldhoven Witvenseweg
23
Figuur 8: Luchtfoto van het middendeel van het plangebied. Bron luchtfoto: Nationaal Georegister. Bron bebouwingscontouren: Beheer PDOK.
Bureau voor Archeologie Rapport 1461
Veldhoven Witvenseweg
24
Figuur 9: Luchtfoto van het zuidelijke deel van het plangebied. Bron luchtfoto: Nationaal Georegister. Bron bebouwingscontouren: Beheer PDOK.
Bureau voor Archeologie Rapport 1461
Veldhoven Witvenseweg
25
Figuur 10: Het recreatieterrein in vogelvlucht en indeling. bron luchtfoto: https://www.witven.nl/vakantiepark/plattegrond/ bron plattegrond: https://www.witven.nl/en/734-2/
Bureau voor Archeologie Rapport 1461
Veldhoven Witvenseweg
26
Figuur 11: Bestemmingsplankaart, bestemmingsplan Buitengebied 2009, gemeente Veldhoven (‘http://www.ruimtelijkeplannen.nl’).
Bureau voor Archeologie Rapport 1461
Veldhoven Witvenseweg
27
Figuur 12: Archeologische beleidskaart uit 2008. Deze kaart is onderlegger voor het geldende bestemmingsplan. Echter, de gemeente beschikt over een geactualiseerde kaart, zie figuur 4. Bron: Gemeente Veldhoven 2008.
Bureau voor Archeologie Rapport 1461
Veldhoven Witvenseweg
28
Figuur 13: Bestemmingsplan Recreatiecentrum 't Witven dat is vastgesteld in 2017.
Bureau voor Archeologie Rapport 1461
Veldhoven Witvenseweg
29
2.4
Aardwetenschappelijke gegevens De aardwetenschappelijke gegevens staan samengevat in tabel 2. Het plangebied ligt in het archeologisch landschap 'Roerdalslenk', in de landschapszones dekzandvlakten, dekzandruggen en beekdalbodems.9 De natuurlijke ondergrond bestaat uit dekzand dat in de laatste ijstijd (Weichselien) is afgezet (figuur 14). De geologische kaart plaatst het plangebied in de zones “fluvioperiglaciale afzettingen 1” en “fluvioperiglaciale afzettingen 2”, beiden grotendeels met een pakket dekzand, dunner dan twee meter (de gele driehoekjes in de figuur); alleen in het noordelijke deel van het plangebied is volgens de geologische kaart geen dekzand aanwezig. Ten westen van het plangebied liggen beekafzettingen (de blauwe onderbroken lijnen in de figuur). In de omgeving van het plangebied bevinden zich geen grote riviervlaktes. De afvoer van regenwater gaat in het Holoceen via een stelsel van beken. In figuur 15 is de ligging van de beekdalen en huidige waterlopen aangegeven. Ten westen van het plangebied ligt het beekdal van de Run dat samenvloeit met dat van de Gender. Ten oosten van het plangebied ligt het beekdal van de BovenDommel. Oorspronkelijk komen deze drie waterlopen ten noorden van het plangebied samen. Door menselijk ingrijpen stroomt de Gender nu af richting het noorden, richting het Beatrixkanaal in Veldhoven.
Door natte omstandigheden en geringe hoogteverschil met de beekdalen is het plangebied volgens de Atlas van Nederland in het Holoceen vanuit beekdalen met veen overgroeid geweest.10 Of dit model correct is, is niet bekend. Nu is er voor zover bekend geen veen meer aanwezig. Het dekzand ter plaatse van het plangebied bestaat uit leemarm en zwak lemig fijn zand (jong dekzand) waarin zich veldpodzolgronden hebben ontwikkeld (Hn21-VI; figuur 16). Veldpodzolgronden zijn humuspodzolgronden die ontstaan in arm moedermateriaal en onder periodiek sterke invloed van grondwater. Het ijzer in deze gronden wordt wordt opgelost en (lateraal) afgevoerd. De huidige grondwatertrap is VI, maar vermoedelijk is het terrein bij de vroeg 20e eeuwse ontginning ontwaterd en was de grondwatertrap oorspronkelijk lager (natter). Veldpodzolgronden hebben (voor zover intact) een E-horizont en daaronder een vrij compacte, scherp begrensde, dunne B-horizont met vrij veel organische stof. De C-horizont begint meestal binnen 50 cm -mv. Naarmate de gronden lager liggen wordt de E-horizont dunner of ontbreekt geheel. De B-horizont is dan veel dikker, bevat minder organische stof en is soms sterk vervloeid. Plaatselijk loopt de B-horizont door tot dieper dan 120 cm.11 De bodemkaart geeft aan dat in veldpodzolgronden een kleilaag van minstens 20 cm dik aanwezig is, beginnend tussen 40 en 120 cm (toevoeging t).
Langs de westrand van het plangebied, waar deze op de rand van het beekdal van de Run ligt, bevinden zich lage enkeerdgronden (Ezg21-III; figuur 16). Lage enkeerdgronden zijn onderscheiden van de hoge enkeerdgronden op basis van de natte ligging (grondwatertrap III). Aangezien de lage enkeerdgronden in lage delen van het landschap liggen, is waarschijnlijk geen sprake geweest van langdurig gebruik als bouwland. Waarschijnlijk is de eerdlaag in korte tijd opgebracht met het doel de bodem op te hogen en zo geschikt te maken voor 9 Rensink e.a. 2015 10 Vos e.a. 2018 11 Damoiseaux en Teunissen van Manen 1984, 34 Bureau voor Archeologie Rapport 1461
Veldhoven Witvenseweg
30
Figuur 14: Geologische kaart. Bron: Bisschops, Broertjes en Dobma 1985.
Bureau voor Archeologie Rapport 1461
Veldhoven Witvenseweg
31
Figuur 15: Ligging van het plangebied ten opzichte van beken en beekdalen.
Bureau voor Archeologie Rapport 1461
Veldhoven Witvenseweg
32
Figuur 16: Bodemkaart. Bron: Damoiseaux en Teunissen van Manen 1984.
Bureau voor Archeologie Rapport 1461
Veldhoven Witvenseweg
33 landbouw. De humushoudende bovengrond is tot 20 tot 30 cm zwart of zeer donker grijsbruin van kleur, matig tot zeer humeus en soms zwak roestig. Daaronder volgt zeer donker grijsbruin, matig tot zeer humeus zwak lemig fijn zand, meestal met veel roest. Op diverse plaatsen is de oude bodem nog te onderscheiden onder het opgebrachte dek. Deze is ongeveer 20 cm dik en meestal zwart van kleur. De C-horizont begint tussen 60 en 100 cm-mv. Deze ondergrond bestaat uit grijs, leemarm fijn zand, dat met de diepte vaak wat grover wordt.12 Volgens de geomorfologische kaart ligt in het zuiden en midden van het plangebied een zuidwest-noordoost georiënteerde dekzandrug, in een verder vlak gebied (figuur 17). Echter, de actuele hoogtekaarten laten zien dat het plangebied in het zuiden en midden nauwelijks reliëf heeft: het terrein ligt tussen 20,4 en 20,2 m NAP (figuur 18). De geomorfologische kaart komt oorspronkelijk uit 1978. Dit verschil in reliëf kan betekenen dat in de tussenliggende tijd het terrein is geëgaliseerd. Het noorden van het plangebied, in de omgeving van het parkeerterrein, ligt nu ook vrij vlak op circa 19,1 m NAP. In het landschap ten noorden van de Runstraat (buiten het plangebied) is wel een glooiing herkenbaar (figuur 18). Tussen de glooiing en het plangebied vormt de Runstraat en scherpe grens.
Dit geeft de indruk dat (ook) het noorden van het recreatieterrein is geëgaliseerd. Op de geomorfologische kaart staat ter hoogte van de (huidige) recreatieplas de eenheid F91; een aanduiding dat het terrein door menselijk handelen is opgehoogd of opgespoten. Eenheid F91 is groter dan de huidige plas en op dit moment is geen sprake van sterk verhoogde terreindelen, dus deze aanduiding heeft waarschijnlijk een relatie met voormalige werkzaamheden gerelateerd aan de aanleg van een roeibaan en Zwembad ‘t Witven die binnen de contouren van deze eenheid lagen (figuur 26). Tussen 1963 en 1972 zijn oude zwembaden gedempt. Ongeveer 100 m naar het zuiden zijn toen nieuwe baden gegraven en het terrein is opnieuw ingericht, en vermoedelijk opgehoogd. In dit deel van het plangebied is de bodem zodoende waarschijnlijk opgehoogd en mogelijk vergraven. Tabel 2: Aardwetenschappelijke gegevens. Bron
Situatie plangebied
Geologie (figuur 14)
Geologische kaart 1 : 50 000:13 • Nu41: Fluvioperiglaciale afzettingen 1: matig fijn tot zeer grof zand, deels met planten- en houtresten) • Nu42: Fluvioperiglaciale afzettingen 2 (matig fijn tot zeer grof zand en leem, gelaagd; deels met planten- en houtresten) • In het midden en zuiden van het plangebied ligt dekzand (dunner dan 2 m)
Bodemkunde (figuur 16)
Bodemkaart 1 : 50 000: • Eerdgronden, Lage enkeerdgronden; leemarm en zwak lemig fijn zand (Ezg21-III); • Podzolgronden, Veldpodzolgronden; leemarm en zwak lemig fijn zand (Hn21t-VI). ◦ Toevoeging t: klei beginnend tussen 40 en 120 cm en tenminste 20 cm dik.
12 Damoiseaux en Teunissen van Manen 1984, 46 13 Bisschops, Broertjes en Dobma 1985 Bureau voor Archeologie Rapport 1461
Veldhoven Witvenseweg
34 Geomorfologie (figuur 17)
Geomorfologische kaart 1 : 50 000: • Plateau-achtige storthoop (F91), • Beekdalbodem relatief laaggelegen (R42L), • Dekzandrug al dan niet met oud-bouwlanddek (B53yc) • Dekzandvlakte (M51)
AHN (figuur 18)
Het maaiveld ligt vrij vlak, tussen 20,4 en 20,2 m NAP in het midden en zuiden, en op circa 19,1 m NAP in het noorden.
Bureau voor Archeologie Rapport 1461
Veldhoven Witvenseweg
35
Figuur 17: Geomorfologische kaart uit 2023. Bron: Wageningen Environmental Research 2023; Ten Cate 1977.
Bureau voor Archeologie Rapport 1461
Veldhoven Witvenseweg
36
Figuur 18: Hoogte-reliëfkaart (AHN4). Hoogtewaarden in meters ten opzichte van N.A.P. Bron: Actueel Hoogtebestand Nederland 2023.
Bureau voor Archeologie Rapport 1461
Veldhoven Witvenseweg
37
Figuur 19: Kaart van Bataafs Brabant. Bron: Verhees 1794.
2.5
Historische situatie Het plangebied ligt in het Kempenland, één van de vier kwartieren van de voormalige Meierij van ‘s-Hertogenbosch. Het plangebied is tot in de 19e eeuw niet ontgonnen. Het was onderdeel van de Uitvensche Heide. Richting het zuiden ligt de Broekhovensche heide, vernoemd naar een dorp dat bijna vier kilometer ten zuiden van het plangebied ligt. Ongeveer anderhalve kilometer ten noordwesten van het plangebied ligt de historische kern van Veldhoven. Het broek (moeras) en heide zijn vanuit het westen, noorden en oosten waarschijnlijk lange tijd moeilijk bereikbaar geweest doordat de beekdalen van de Run en de Boven-Dommel een natuurlijke barrière vormen. Van het plangebied bestaan geen nauwkeurige kaarten uit de 18e eeuw of ouder. Een 18e eeuwse overzichtskaart van Bataafs Brabant geeft een indruk van de belangrijkste plaatsen, waterlopen en wegen (figuur 19). Op de kaart loopt een weg in noordwest-zuidoost richting die de kernen Veldhoven en Waalre verbindt, een voorloper van de Runstraat. Richting het zuiden loopt een weg naar Broekhoven. De kadastrale minuut staat afgebeeld in figuur 20. Het plangebied is onbebouwd en vrijwel geheel in gebruik als heide. Over de heide lopen paden naar Broekhoven en Dommelen. Ten westen van het plangebied ligt het beekdal van de Run waar sprake is van moeras.
Het moeras strekt zich uit tot in het noordwesten van het plangebied. Het landgebruik blijft gedurende een groot deel Bureau voor Archeologie Rapport 1461
Veldhoven Witvenseweg
38
Figuur 20: Kadastrale minuut, Veldhoven, sectie B, blad 1. Bron: Kadaster 1811 - 1832.
Bureau voor Archeologie Rapport 1461
Veldhoven Witvenseweg
39
Figuur 21: Topografisch militaire kaart 1850. Bron: Bureau van de Militaire Verkenningen 1850.
Bureau voor Archeologie Rapport 1461
Veldhoven Witvenseweg
40 van de 19e eeuw waarschijnlijk hetzelfde (figuur 21). Tussen het midden van de 19e eeuw en begin 20e eeuw wordt de Run ter hoogte van het plangebied gekanaliseerd. Er wordt een nieuwe rechte loop gegraven. Haaks op de nieuwe loop worden afwateringssloten gegraven. In deze periode krijgt de heide in het westen een scherpe begrenzing (figuur 22). Dit is in het midden en zuiden van het plangebied ook de grens van het plangebied. In 1929 zijn grote delen van de heide ontgonnen ten behoeve van landbouw (witte percelen in figuur 23). In de jaren dertig van de 20e eeuw zette de overheid projecten op om werkgelegenheid te verschaffen. In deze periode wordt natuurbad ‘t Witven aangelegd.14 Het bad opent in 1938.15 Het staat voor het eerst op de topografische kaart van 1953 (figuur 24). Ten westen van het bad is een langwerpige voorverwarmingsvijver/roeivijver gegraven. In het noorden van het plangebied, waar nog heide was aan het begin van de 20e eeuw, worden wegen en bos aangelegd. Tien jaar later in 1963 is dit deel van het plangebied heringericht (figuur 25). Er worden onder andere tennisbanen aangelegd met een klein gebouw (kleedkamers vermoedelijk). Het gebouw en de tennisbanen zijn onlangs (in 2024) gesloopt en verwijderd. Volgens BAG komt het gebouw bij de tennisbanen uit 1957 (figuur 7). In 1964 is een nieuw zwembad aangelegd, ten zuiden van het natuurbad (figuur 26).
Het natuurbad is gedempt. De ‘schrapjes’ rondom dit perceel wijst erop dat het is opgehoogd. Ten noorden van het zwembad staat een nieuw gebouw; vermoedelijk is dit een hotel. De gemeente verkoopt in 1983 het zwembad met bijbehorende faciliteiten (tennisbaan, midgetgolf, hotel). Het hotel wordt vervangen door de huidige horecagelegenheid; het zwembad vervangen door het huidige natuurbad. Deze situatie staat zijn herkenbaar op een luchtfoto uit 2006 en een topografische kaart van 2012 (figuren 28 en 29). De camping omvat eerst het centrale deel van het plangebied. In de jaren daarna wordt de camping richting het zuiden uitgebreid en daar worden vooral recreatie woningen gebouwd (figuren 30 en 31).
14 https://www.erfgoedhuisveldhoven.nl/blog/2022/05/22/wie-wittet-58/ 15 Veldhoven Magazine 2021 Bureau voor Archeologie Rapport 1461
Veldhoven Witvenseweg
41
Figuur 22: Bonneblad, 690-2315-VELDHOVEN-1901 (Kadaster).
Bureau voor Archeologie Rapport 1461
Veldhoven Witvenseweg
42
Figuur 23: Bonneblad, 690-2317-VELDHOVEN-1929 (Kadaster).
Bureau voor Archeologie Rapport 1461
Veldhoven Witvenseweg
43
Figuur 24: Topografische kaart, 51D-1953-Eindhoven / Veldhoven (Topografische Dienst).
Bureau voor Archeologie Rapport 1461
Veldhoven Witvenseweg
44
Figuur 25: Topografische kaart, 51D-1963-Eindhoven / Veldhoven (Topografische Dienst).
Bureau voor Archeologie Rapport 1461
Veldhoven Witvenseweg
45
Figuur 26: Topografische kaart, 51D-1972-Eindhoven / Veldhoven (Topografische Dienst).
Bureau voor Archeologie Rapport 1461
Veldhoven Witvenseweg
46
Figuur 27: Topografische kaart, 51D-1991-Eindhoven / Veldhoven (Topografische Dienst).
Bureau voor Archeologie Rapport 1461
Veldhoven Witvenseweg
47
Figuur 28: Luchtfoto 2006. Bron: ‘Topotijdreis’.
Bureau voor Archeologie Rapport 1461
Veldhoven Witvenseweg
48
Figuur 29: Topografisch kaart 2012. Bron: PDOK.
Bureau voor Archeologie Rapport 1461
Veldhoven Witvenseweg
49
Figuur 30: Luchtfoto 2016. Bron: Nationaal Georegister.
Bureau voor Archeologie Rapport 1461
Veldhoven Witvenseweg
50
Figuur 31: Luchtfoto 2024. Bron: Nationaal Georegister.
Bureau voor Archeologie Rapport 1461
Veldhoven Witvenseweg
51
2.6
Mogelijke verstoringen Vermoedelijk zijn (delen van) het plangebied geëgaliseerd. In het midden en zuiden van het plangebied was volgens de geomorfologische kaart (uit 1977) sprake van een dekzandrug (figuur 32). Deze is nu niet meer herkenbaar. Ten noorden van het plangebied is op het huidige AHN een welving in het terrein herkenbaar terwijl het noorden van plangebied zélf vrij vlak ligt. Mogelijk is hier dus ook geëgaliseerd (figuur 18). Tijdens het veldwerk gaf de terreinbeheerder aan dat het zuidelijke deel van het campingterrein bij de aanleg circa 15 jaar geleden inderdaad is geëgaliseerd. Een AHN analyse bevestigt dit (figuur 33). De terreinbeheerder gaf ook aan dat bij het uitgraven van de recreatieplas tot zijn huidige vorm (tussen 1991 en 2006) de uitkomende grond op het recreatieterrein zuidelijk van de nieuwe plas in depot is gezet, en daarna is afgevoerd. Bij deze grondwerkzaamheden kan de ondergrond ook zijn vergraven/verreden. Hiervan is geen ondersteunend beeldmateriaal (kaarten, luchtfoto’s) gevonden. Bij recreatieterrein ‘t Witven is in de 20e eeuw een natuurbad, daarna een zwembad en uiteindelijk weer een natuurbad aangelegd. De meeste van deze ontwikkelingen die hebben geleid tot bodemverstoringen, lagen op de plek van het huidige natuurbad, en zijn geen onderdeel van het plangebied.
Echter, een aantal verdwenen bouwwerken en een waterpartij lagen mogelijk wel (deels) in het plangebied, en op die plaatsen is de bodem waarschijnlijk vergraven tot in het archeologisch relevante niveau (figuur 32). De aanleg van de volgende nog bestaande bouwwerken en voorzieningen hebben ook geleid tot bodemverstoringen, namelijk: •
het partycentrum, receptie en restaurant
•
de grote parkeerplaats
•
de tennisbanen (in het noorden)
•
de recreatiewoningen (in het zuiden).
•
de wegen en ondergrondse infrastructuur op het hele terrein
Het plangebied is heide geweest dat in het begin van de 20e eeuw is ontgonnen. Bij deze ontginningen is, naar verondersteld, de top van het toenmalige bodemprofiel geploegd en/of vergraven. Archeologische steentijdresten die hoofdzakelijk bestaan uit ondiepe grondsporen en een spreiding van vondsten in of vlak onder de A-horizont kunnen hierbij zijn verstoord.
Bureau voor Archeologie Rapport 1461
Veldhoven Witvenseweg
52
Figuur 32: Indicaties voor bodemverstoringen. Bron achtergrond: Nationaal Georegister 2022.
Bureau voor Archeologie Rapport 1461
Veldhoven Witvenseweg
AHN1
AHN4
Vershil AHN4-AHN1
opgehoogd
afgegraven
Figuur 33: AHN 1 (links, 5m resolutie), AHN 4 (midden, 0,5 m resolutie) en verschil AHN4-AHN1 (rechts). Hoogtewaarden (links en midden) ten opzichte van NAP. Verschilwaarden in meters. Het zuidelijke plandeel is (gedeeltelijk) geëgaliseerd waarbij langs de zuidoostrand 0,3 m tot maximaal 0,7 m is afgegraven. Langs de noordwestrand van deze uitsnede is opgehoogd met 0,1 tot 0,3 m. Bron AHN1 en AHN4: Het waterschapshuis 1996; Actueel Hoogtebestand Nederland 2023. Zie figuur 18 voor een AHN4 afbeelding van het hele plangebied. Zie figuur 34 voor een AHN4 afbeelding van bovenstaand fragment van het plangebied.
54
Figuur 34: AHN4 (https://www.ahn.nl/ahn-viewer).
Bureau voor Archeologie Rapport 1461
Veldhoven Witvenseweg
55
2.7
Archeologische en bouwhistorische waarden Archeologische gegevens uit ARCHIS staan weergegeven in figuur 35 en staan toegelicht in tabel 3. De belangrijkste bevindingen worden in de lopende tekst samengevat. In het plangebied liggen geen archeologische waarnemingen en geen (delen van) archeologische terreinen. Voor ontwikkelingen in vijf deelgebieden in en bij het plangebied is in 2008 een bureauonderzoek uitgevoerd (onderzoek 2683785100; figuur 36).16 De onderzoeker concludeerde dat de bodem met name in het midden en noorden van het plangebied verstoord zou kunnen zijn. Het advies luidde om verkennend booronderzoek uit te laten voeren. In 2008 is ter plaatse van de Volmolenweg 9 aansluitend een booronderzoek uitgevoerd (onderzoek 2221038100; deelgebied 1 uit het bureauonderzoek).17 Het onderzochte gebied ligt direct ten zuiden van het recreatieterrein Witven. De onderzoeker concludeerde dat sprake is van vrijwel intacte gooreerdgronden. Gezien het bodemtype dat vrij nat is, concludeerde de onderzoeker dat het terrein ongeschikt is geweest voor bewoning. Het terrein is vrijgegeven. In 2015 is de zone rondom de tennisbanen op het recreatieterrein onderzocht ten behoeve van de realisatie van een hotel en een aantal recreatiewoningen (onderzoek: Runstraat 40: 2683785100; figuur 37).
Het onderzochte gebied correspondeert ongeveer met dat van deelgebied 5 van het bureauonderzoek uit 2008. De onderzoeker concludeerde dat de bodem was verstoord en adviseerden vrijgave voor realisatie van het plan. De resultaten van dit onderzoek zijn verwerkt in het bestemmingsplan “Uitbreiding recreatiecentrum ‘t Witven”; in het onderzochte gebied geldt geen dubbel bestemming “waarde archeologie”.18 In het plangebied zijn geen bekende militaire erfgoedwaarden aanwezig.19 Archeologische terreinen Geen AMK terreinen. Onderzoeken (inclusief eventuele vondsten) 2111031100: Veldhoven, Run 7000, booronderzoek Onderzoek 80 m ten noordwesten van het plangebied, uitgevoerd in 2006, ten behoeve van een bouwplan. Tijdens het booronderzoek werd in deelgebied 7000 in een groot aantal boringen antropogeen materiaal, zoals baksteen, koolas, puin en/of houtskool, aangetroffen in de A-horizont. Het materiaal zal deels met postalmest/ ophogingsmateriaal op het gebied zijn gebracht en het grootste deel zal afkomstig zijn van de bouw en/of sloop van de twintigste-eeuwse bebouwing. In het zuidelijke deel werd in een boring een aardewerkfragment aangetroffen, dat dateert uit de periode van de tweede helft van de veertiende eeuw tot de negentiende eeuw. Gezien de aard en locatie duidt het niet op een vindplaats. De bodem is grotendeels verstoord door recente antropogene activiteiten.
En er is in geen van de boringen op de hoger gelegen dekzandrug een restant van een podzolprofiel aangetroffen. Er is geen vervolgonderzoek geadviseerd. 20 2178369100: Veldhoven, De run, proefputten\proefsleuven Onderzoek 470 m ten noordwesten van het plangebied, uitgevoerd in 2007. 16 Stiller 2008 17 De Boer 2008 18 Identificatie NL.IMRO.0861.BP00045-0401 19 Stichting RAAP 2017; Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed 2016 20 De Boer 2006 Bureau voor Archeologie Rapport 1461
Veldhoven Witvenseweg
56 Er zijn bij het onderzoek één drie sleuven gegraven, waarvan die ter hoogte van de Dorpsstraat het dichtst bij het plangebied Resort Eindhoven ligt.21 De grondsporen zijn te karakteriseren als greppels/sloten, kuilen, boomvallen en natuurlijke gelaagdheid. De sporen zijn allen te dateren in de Nieuwe tijd. Er zijn geen behoudenswaardige archeologische resten gevonden. 2215288100: Veldhoven, Witvenseweg-Volmolenweg, bureauonderzoek Onderzoek uit 2008. Het onderzoek is uitgevoerd in verband met de toenmalige uitbreiding van het recreatiepark Witven verdeeld over vijf deelgebieden, Deel gebied 1 ligt ten zuiden van de huidige plangrens; de overige deelgebieden liggen er binnen. Zowel op de IKAW als op de CHW heeft het plangebied een lage waardering. Het ligt direct ten zuidoosten van een gebied met een middelhoge tot hoge trefkans op archeologie. Deze archeologische verwachting is gebaseerd op het voorkomen van esdekken (red: dit zijn lage enkeerdgronden. Lage enkeerdgronden zijn meestal geen esdekken). Het grootste deel van het plangebied de behoorde tot het einde van de 19 eeuw toe aan de Broekhovensche Heide. De auteur geeft aan dat deelgebieden 1, 4 en 5 vlak bij deze esdekken liggen (‘randzone’) en verondersteld daarom dat deze gebieden kansrijk zouden kunnen zijn voor archeologische resten omdat het esdek kan doorlopen tot in het plangebied.
Maar tevens stelt de auteur vast dat bij deelgebieden 4 en 5 ontgrondingen hebben plaatsgevonden (red; dit gaat alleen om het vlak waar de grote recreatieplas is aangelegd, en betreft niet deelgebieden 4 en 5). Het is waarschijnlijk dat zich in het plangebied archeologische waarden bevinden daterend uit de periode vanaf de Bronstijd. Dit betreffen waarschijnlijk grafvelden of nederzettingen. De noordwest rand van het plangebied grenst aan een esdek. Het is niet uitgesloten dat zich dit uitstrekt tot deelgebieden 1, 4 en 5. Mocht dit nog intact zijn dan, zijn archeologische waarden vanaf het Mesolithicum mogelijk. Echter het is niet onwaarschijnlijk dat deelgebied 4 en 5 verstoord zijn bij de ontgrondings- en latere ophogingswerkzaamheden in het kader van de aanleg van de recreatiepark ’t Witven. De archeologische verwachting van het plangebied is laag. Alleen daar waar de deelgebieden grenzen aan een esdek kan eventueel sprake zijn van een middelhoge tot hoge verwachting. Dit geldt met name voor deelgebied 1, waar de kans bestaat op het aanwezig zijn van een intact esdek. Voor deelgebied 4 en 5 is het voorkomen ervan niet geheel uitgesloten, maar gezien de werkzaamheden in het verleden is het waarschijnlijk dat de bodem hier verstoord is.
De onderzoeker adviseert eerst verkennend booronderzoek uit te laten voeren, en daarna eventueel een proefsleuvenonderzoek.22 Bij deelgebied 1 is een booronderzoek uitgevoerd (onderzoek 2221038100). Bij de overige niet. 2220333100: Veldhoven, Heers, Heerseweg 122, bureauonderzoek Onderzoek 300 m ten westen van het plangebied, uitgevoerd in 2008, in verband met een bouwplan. Het onderzochte gebied ligt in een zone met hoge zwarte enkeerdgronden langs het beekdal van de Run. Door bebouwing die in de twintigste eeuw in het noordelijke deel van het plangebied is verrezen zal de bodem mogelijk plaatselijk verstoord zijn. De verwachting is echter dat vanwege het esdek de onderliggende archeologie onverstoord is. Het gebied heeft een middelhoge verwachting voor archeologische waarden tot de late Middeleeuwen-A en een hoge verwachting voor archeologische waarden uit de late Middeleeuwen-B en later. Op basis van de gegevens is er een vervolgonderzoek geadviseerd in de vorm van een karterend booronderzoek.23 Dit vervolgonderzoek is niet uitgevoerd. 2221038100: Veldhoven, Volmolenweg 9, booronderzoek Onderzoek uit 2008. De grens van het onderzochte gebied ligt vlakbij (16 m) het plangebied, aan de zuidwestzijde. Vervolgonderzoek van 2215288100, gericht op het deelgebied 1 (ten zuidwesten van het huidige plangebied). Er zijn acht handboringen gezet in het terrein van 1,8 hectare.
Het bodemprofiel bestaat uit een twee tot drie decimeter dikke A-horizont op C-horizont (geel tot (geel)grijs, zwak tot matig siltig, matig tot zeer grof zand). Vanaf een diepte van 50 tot 75 cm -mv wordt de C-horizont lemiger. Onder de lemige laag is bij twee boorpunten een laag met plantresten aanwezig (zwak zandig of sterk kleiig veen). Dit is geïnterpreteerd als een laag beekafzettingen. Deze bodemopbouw wordt geclassificeerd als een gooreerdgrond. Vanwege deze bevindingen is er een lage archeologische verwachting toegekend aan het onderzochte gebied. Daarnaast is er geen vervolgonderzoek geadviseerd.24 2257368100: Veldhoven, Gender, Opwaardering van de Gender, bureauonderzoek Onderzoek 430 m ten noorden van het plangebied, uitgevoerd in 2009. 21 Torremans 2008 22 Stiller 2008 23 Hendriks 2008 24 De Boer 2008 Bureau voor Archeologie Rapport 1461
Veldhoven Witvenseweg
57 Het onderzochte gebied betreft een tracé van ongeveer meter ter hoogte van de Kempenbaan dat op de beekdalflank van de Gender ligt. Het uiterste deel van het tracé in het zuidwesten valt in het onderzoeksgebied van het bureauonderzoek voor plangebied Resort Eindhoven. De oorspronkelijke loop van de Gender en het beekdal bevinden zich nu onder de huidige bedrijfsgebouwen, meer in de richting van – en parallel aan - de Dorpstraat en de provinciale weg. De auteurs maken voor het beekdal onderscheid tussen een verwachting voor ‘natte archeologie’ en ‘droge archeologie’. 25 Alhoewel in het beekdal ter hoogte van de oorspronkelijke Gender de kans aanwezig was (en op sommige plaatsen misschien nog is) om specifieke vindplaatsen in de categorie “natte archeologie” aan te treffen (zoals voorden, visfuiken, watermolens, dijken, rituele deposities en dergelijke), is deze kans in het onderhavige plangebied klein. Alleen in het uiterst westelijke deel (ter hoogte van de gemeentewerf) en het uiterst oostelijke deel (aan de oostkant van de Kempenbaan), waar de huidige Gender nagenoeg op de oude plaats ligt, bestaat een wat grotere kans op het aantreffen van resten. Al is de trefkans eerder laag dan middelhoog. Bovendien is niet duidelijk in hoeverre grondverzet in het recentere verleden deze terreinen reeds heeft aangetast.
Op deze beide laatste locaties wordt aanbevolen ten tijde van de graafwerkzaamheden een (lichte) vorm van archeologische begeleiding uit te voeren. 2294539100: Veldhoven, Heers, Witvenseweg 11, bureauonderzoek Onderzoek 200 m ten zuiden van het plangebied, uitgevoerd in 2010, in verband met een bouwplan. In het plangebied kunnen archeologische resten aanwezig zijn uit het Laat-Paleolithicum tot en met de Nieuwe tijd. Door de aanleg van een sloot, landweg en vanwege vergravingen in het plangebied is het archeologische niveau waarschijnlijk verstoord geraakt. Verder onderzoek is niet nodig. 26 2300880100: Eersel, De Run, bureauonderzoek Onderzoek uit 2010. Het onderzochte gebied betreft de hele bovenloop van De Run en heeft een oppervlakte van 980 ha. Het plangebied van Resort Eindhoven ligt in het noordoostelijke deel van het toenmalig onderzochte gebied. Het plangebied ligt grotendeels in deelgebied 4 en 3. De auteur heeft op basis van de geomorfologische kaart een verwachtingskaart gemaakt. Op deze verachtingskaart heeft het plangebied Resort Eindhoven een zeer lage (afgegraven gebieden, de recreatieplas) tot hoge (dekzandrug in het zuiden van het plangebied). Verwachting. Er wordt een inventariserend veldonderzoek in de vorm van proefsleuven geadviseerd voor deze gebieden.
27 2390897100: Veldhoven, Heers, Heerseweg 141, booronderzoek Onderzoek 270 m ten noordwesten van het plangebied, tussen De Run en de Kempenbaan, uitgevoerd in 2012. In het onderzochte gebied worden op basis van het bureauonderzoek vindplaatsen van jagerverzamelaars en landbouwers verwacht. Daarnaast worden, met name in het zuidwestelijke deel van het plangebied, funderingsresten van de historische bebouwing van Heers(Middeleeuwen en Nieuwe tijd) in de ondergrond verwacht. Tijden het verkennende booronderzoek is deze archeologische verwachting getoetst. Hieruit blijkt dat het onderzochte gebied te verdelen is in drie gebieden. - In het zuidwestelijke deel van het onderzochte gebied zijn grotendeels verstoorde bodemprofielen aangetroffen. Het is niet uit te sluiten dat de verstoringen te maken hebben met de historische bebouwing. Mogelijk zitten er nog funderingsresten in de ondergrond. - In het zuidoostelijke deel is een esdek aanwezig. Het gebied ligt relatief laag ten opzichte van de dekzandrug en zal, voordat het esdek werd aangebracht, nog lager gelegen hebben. Gezien de aanwezigheid van beek- of smeltwaterafzettingen in ondergrond zal het gebied oorspronkelijk vrij nat zijn geweest. Op basis hiervan kan de archeologische verwachting voor dit deel naar beneden worden bijgesteld naar een lage archeologische verwachting.
- In het noordelijke deel van het onderzochte gebied is het bodemprofiel als gevolg van afgravingen volledig verdwenen. Hierdoor zullen eventueel aanwezige archeologische resten zijn verdwenen. Op basis van deze bevindingen is geadviseerd om de plannen zodanig aan te passen dat de (verwachte) archeologische resten in het zuidwestelijke deel behouden kunnen blijven. Wanneer dit niet mogelijk is wordt archeologische vervolgonderzoek geadviseerd in de vorm van een archeologische begeleiding.28 2436604100: Veldhoven, Eindhoven, ASML, booronderzoek Onderzoek 160 m ten noordwesten van het plangebied, uitgevoerd in 2014. In ARCHIS en Datastation is alleen een ingevulde colofon beschikbaar. 2683785100: Veldhoven, ‘t Witven Runstraat 40 Veldhoven, booronderzoek 25 Kortlang en Van der Weele 2009 26 Beckers en Blom 2010 27 Blom en Beckers 2010 28 Peeters 2013 Bureau voor Archeologie Rapport 1461
Veldhoven Witvenseweg
58 Onderzoek uit 2015 ten behoeve van de bouw van recreatiewoningen in het noordelijke deel van toenmalig recreatiepark Witven, in het noordelijke deel van het plangebied. Het onderzoek is in ARCHIS geregistreerd als bureauonderzoek maar er zijn ook vijf handboringen gezet. Hieruit blijkt dat de ongestoorde ondergrond bestaat uit geel tot licht grijs matig fijn zand, soms met leembrokken. In geen enkele boring is een onverstoorde bodemopbouw aangetroffen. In slechts één boring is direct op de C-horizont de oude bouwvoor aangetroffen (A/C profiel, boring 2). In de overige boringen is sprake van een geroerde laag waar de bouwvoor is vermengd met de C-horizont (brokken geel en bruingrijs zand). De bodem is verstoord. Er is geen vervolgonderzoek geadviseerd.29 5131936100: Veldhoven, Heerseweg 141, proefputten\proefsleuven Onderzoek 290 m ten westen van het plangebied, uitgevoerd in 2021. Het rapport is nog niet beschikbaar, de eerste bevindingen wel: Het onderzoek heeft twee waterputten uit de Late Middeleeuwen opgeleverd. Er zijn veel paalkuilen en kuilen aanwezig. Daarnaast enkele funderingen en vloeren die dateren uit de 19e eeuw. 5162408100: Veldhoven, Volmolenweg 16, booronderzoek Onderzoek 340 m ten zuiden van het plangebied, uitgevoerd in 2022.
Het rapport is nog niet beschikbaar, de eerste bevindingen wel: Op basis van het vooronderzoek geldt voor het onderzochte gebied een hoge verwachting op het aantreffen van archeologische resten uit de periode Laat-Paleolithicum tot en met de Late Middeleeuwen. Dit is gebaseerd op de ligging van het gebied in een hoog gelegen dekzandgebied tussen twee beekdalen in. Op basis van het veldonderzoek is de hoge archeoogische verwachting voor de periode Neolithicum tot en met de Late Middeleeuwen bevestigd. Er is dekzand aangetroffen en in twee van de zeven boringen zijn in de top van het dekzand sporen van bodemvorming waargenomen die erop wijzen dat de top nagenoeg intact is. 5474023100: Valkenswaard, Dommelen, Dommeldal, bureauonderzoek Onderzoek uit 2023. De grens van het onderzochte gebied ligt vlakbij (14 m) het plangebied, aan de zuidoostzijde. Het rapport is nog niet beschikbaar. Vondsten overig 1.100.992: Veldhoven, Heers, Heerseweg (onderzoeksnummer: 3288393100) Vondstlocatie 390 m ten noordwesten van het plangebied. Vondst uit 2004. In 2004 heeft de vinder/vondstmelder tijdens metaaldetectie op een akkerperceel bij de Heerseweg in Heers een gave denarius van Augustus gevonden die is geslagen in Hispania Baetica, omstreeks 18-16 voor Christus.