RIB2021.119a Raadsinformatiebrief inzake evaluatie koopzondag - rapport I&O Research

Rapport

Evaluatie koopzondag Veenendaal Gemeente Veenendaal Augustus 2021

www.ioresearch.nl

Colofon Uitgave I&O Research Piet Heinkade 55 1019 GM Amsterdam

Rapportnummer 2021/188

Datum augustus 2021

Opdrachtgever Gemeente Veenendaal

Auteurs Ester Hilhorst Coen Schuring

Het overnemen uit deze publicatie is toegestaan, mits de bron duidelijk wordt vermeld.

Evaluatie koopzondag Veenendaal

2 van 53

Inhoudsopgave 1

Managementsamenvatting _________________________________________________________ 4 1.1 1.2 1.3 1.3.1 1.3.2 1.3.3

2

Inleiding ___________________________________________________________________________10 2.1 2.2 2.3 2.3.1 2.3.2 2.3.3 2.4

3

Inleiding ______________________________________ 15 Inwoners ______________________________________ 15 Winkeliers _____________________________________ 19 Winkelpersoneel __________________________________ 23

Wensen over de koopzondag ______________________________________________________24 4.1 4.2 4.3 4.4

5

Aanleiding/achtergrond van het onderzoek __________________ 10 Onderzoeksvragen_________________________________ 10 Onderzoeksverantwoording ___________________________ 11 Inwonersenquête _________________________________ 11 Winkeliersenquête ________________________________ 12 Enquête winkelpersoneel _____________________________ 13 Leeswijzer _____________________________________ 14

Huidige gebruik koopzondag ______________________________________________________15 3.1 3.2 3.3 3.4

4

Aanleiding en onderzoeksvraag _________________________ 4 Onderzoeksmethode en representativiteit ___________________ 4 Beantwoording deelvragen _____________________________5 Ervaringen met de koopzondagen in het centrum van Veenendaal ______5 Wensen en verwachtingen voor de komende periode ______________7 Economische effecten van de koopzondag ___________________ 9

Inleiding ______________________________________ 24 Inwoners ______________________________________ 24 Winkeliers _____________________________________ 27 Winkelpersoneel __________________________________ 29

Economische en maatschappelijke effecten________________________________________34 5.1 5.2 5.3

Inleiding ______________________________________ 34 Inwoners ______________________________________ 34 Winkeliers _____________________________________ 39

Bijlagen: Vragenlijsten ______________________________________________________________________41 A.1 A.2 A.3

Vragenlijst inwoners _______________________________ 41 Vragenlijst winkeliers _______________________________ 46 Vragenlijst winkelpersoneel ___________________________ 50

Evaluatie koopzondag Veenendaal

3 van 53

1

Managementsamenvatting

1.1

Aanleiding en onderzoeksvraag

In Veenendaal is uit respect voor de zondagsrust tot het jaar 2016 geen koopzondag geweest. In april 2016 heeft de gemeenteraad besloten koopzondagen in te voeren in het kernwinkelgebied. In eerste instantie werd de openstelling van de winkels direct gekoppeld aan het plaatsvinden van evenementen. In december 2017 heeft de raad besloten dat het college bevoegd is 12 koopzondagen voor de winkels in het kernwinkelgebied aan te wijzen en dat deze koopzondagen niet meer aan een evenement verbonden hoeven te worden. Tegelijkertijd is het aan bouwmarkten en supermarkten in het centrum en de rest van Veenendaal toegestaan om wekelijks op zondag open te gaan. Tijdens de koopzondag mogen winkels de deuren openen tussen 13.00–18.00 uur. In de praktijk zijn winkels die meedoen met de koopzondag tussen 13.00 en 17.00 uur geopend. De gemeente Veenendaal wil graag weten of de hoeveelheid koopzondagen en de openingstijden passend zijn bij de behoefte van de inwoners, winkeliers en hun personeel. En hoe de koopzondagen worden ervaren. Verkennend onderzoek Voorafgaand aan dit onderzoek heeft de gemeente een verkennend evaluatieonderzoek uitgevoerd. In het evaluatieonderzoek zijn het burgerpanel, een deel van de winkeliers en hun personeel op hoofdlijnen bevraagd. De resultaten van het verkennende evaluatieonderzoek zijn in juni 2021 aan de gemeenteraad aangeboden.

Verdiepend onderzoek In dit verdiepende onderzoek wil de gemeente Veenendaal meer inzicht krijgen in de behoeftes en een groter aantal personen van elke doelgroep ondervragen. In deze rapportage zijn de resultaten van het verdiepende onderzoek beschreven. Er zijn drie onderzoeksvragen geformuleerd: 1 Hoe ervaren de doelgroepen de koopzondagen in het centrum van Veenendaal? 2 Welke wensen en verwachtingen hebben de doelgroepen voor de komende periode als het gaat om openingstijden en frequentie? 3 Wat is het effect van de koopzondag in termen van omzet, werkgelegenheid en koopkrachtbinding?

1.2

Onderzoeksmethode en representativiteit

In de periode van 29 juni tot en met 17 juli 2021 hadden 4.690 inwoners (op basis van een aselecte steekproef uit het BRP1) en alle winkeliers in het centrum de gelegenheid om deel te nemen aan het onderzoek. Omdat hun uitnodigingsbrief een unieke inlogcode bevatte, zijn dubbele deelnames of spontane deelnames uitgesloten. Het winkelpersoneel ontving via de winkelier een kaartje met een unieke inlogcode om deel te nemen aan het onderzoek. In totaal hebben 1.178 inwoners (25% van de aselecte steekproef), 87 winkeliers (48% van de 179 winkeliers in het centrum van Veenendaal) en 64 winkelpersoneelsleden meegedaan aan het onderzoek.

1

Basis Registratie Persoonsgegevens van de gemeente Veenendaal

Evaluatie koopzondag Veenendaal

4 van 53

De responspercentages van de inwoners en winkeliers zijn aan de lage kant in vergelijking tot onderzoeken naar zondagopenstelling van winkels in andere gemeenten, mogelijk mede als gevolg van het recent uitgevoerde verkennende onderzoek. De resultaten van de inwonersenquête zijn gewogen naar geslacht en leeftijd. De resultaten van zowel de inwonersenquête als de winkeliersenquête zijn representatief voor de totale populatie. De uitkomsten van de personeelsenquête zijn indicatief.

1.3

Beantwoording deelvragen

1.3.1 Ervaringen met de koopzondagen in het centrum van Veenendaal Vier op de tien inwoners van Veenendaal winkelen wel eens op zondag in het centrum van Veenendaal. Ruim de helft van de inwoners winkelt (vrijwel) nooit op zondag. Inwoners van het centrum van Veenendaal bezoeken vaker het centrum dan overige inwoners. De belangrijkste redenen om niet op zondag te winkelen zijn principieel c.q. uit geloofsovertuiging (dit geldt voor een derde van de inwoners) of omdat mensen winkeliers ook een vrije dag gunnen (dit geldt voor een kwart van de inwoners). De belangrijkste redenen om wel op zondag te gaan winkelen, zijn gezelligheid/recreatief winkelen (dit geldt voor een kwart van de inwoners) of omdat men op andere dagen van de week minder tijd heeft (dit geldt ook voor een kwart van de inwoners). Een kwart van de inwoners winkelt wel eens op zondag buiten Veenendaal omdat in Veenendaal zelf op zondag niet alle winkels open zijn. Aan inwoners is gevraagd welke invloed de koopzondagen in Veenendaal hebben op hun beleving van de zondag. Ruim een derde zegt dat de invloed overwegend positief is, voor een derde is de invloed van de koopzondag neutraal en een kwart ervaart een negatieve invloed op de beleving van de zondag. Welke invloed hebben de koopzondagen in Veenendaal op uw beleving van de zondag? (inwoners) 3%

27%

37%

Overwegend positief Neutraal Overwegend negatief Weet ik niet

33%

Ruim acht op de tien inwoners ervaren zelden of nooit overlast van de koopzondagen in het centrum. Een achtste heeft soms last en een kleine groep (3%) zegt vaak last te hebben. Vaak genoemde overlast is het lawaai op straat op zondag als gevolg van winkelend publiek, muziek van jongeren en/of luidsprekers en verkeerslawaai in het centrum. De drukte rondom de kerk zou ook leiden tot parkeerproblemen op zondag. De inwoners die hier last van hebben wonen verspreid door Veenendaal.

Evaluatie koopzondag Veenendaal

5 van 53

Bijna de helft van de winkeliers in het centrum van Veenendaal is in 2018 en 2019 niet open geweest op zondagen. Een derde van de winkeliers (30%) is (bijna) elke koopzondag open geweest en een kleine groep (6%) is een groot deel van de koopzondagen open geweest. De belangrijkste redenen om op zondag niet open te gaan zijn voor de winkeliers economische redenen (dit geldt voor ruim vier op de tien winkeliers). Ruim een derde noemt het belang van zondag als vaste rustdag en een derde is niet open geweest vanwege hun geloofsovertuiging of principiële redenen. Redenen om wel open te gaan zijn service voor de klant (belangrijk voor een vijfde van de winkeliers) en redenen als omzet, imago van het centrum, landelijk beleid vanuit de keten of het vermoeden dat klanten anders ergens anders naar toe gaan (deze redenen zijn allen genoemd door ruim 10% van de winkeliers). De gemeente Veenendaal wil weten wat het effect was van de verruiming van de zondagopenstellingsmogelijkheden. Daarom is gevraagd of winkeliers in 2019 hun winkel vaker of minder vaak openden dan in 2018. In 2019 is het aantal winkeliers dat gebruik maakt van de mogelijkheden voor zondagopenstelling afgenomen. Ontwikkeling gebruik openstellingsmogelijkheden: In 2019 heb ik .. (winkeliers) 6%

3%

… mijn winkel vaker geopend op koopzondag dan in 2018

14%

… mijn winkel minder vaak geopend op een koopzondag dan in 2018 … mijn winkel ongeveer even vaak geopend als in 2018 … mijn winkel niet geopend

47% 30%

…mijn winkel bestond nog niet of geen antwoord

Ook is aan de winkeliers gevraagd waarom ze hun winkel in 2019 vaker of minder vaak hebben geopend dan in 2018. Vijftien winkeliers hebben een toelichting op deze vraag gegeven, vooral over het minder open gaan in 2019 ten opzichte van 2018. Ondernemers geven aan dat een keer per maand (vanuit de bedrijfsvoering geredeneerd) geen zin heeft en dat het niet loont. Ook waren te weinig winkels open voor een goede koopzondag. Van de personeelsleden die deelnamen aan dit onderzoek, werkt de helft in een winkel die iedere week op zondag open is en een kwart in een winkel die nooit op zondag open is. Bij de andere personeelsleden was de winkel enkele keren of de meeste zondagen per jaar open.

Evaluatie koopzondag Veenendaal

6 van 53

1.3.2 Wensen en verwachtingen voor de komende periode Aan de drie doelgroepen is gevraagd wat hun wensen zijn ten aanzien van de openstellingsmogelijkheden en openstellingstijden van winkels in het centrum van Veenendaal. Het gewenste aantal koopzondagen 100% 80% 60% 40%

41%

52%

56%

6% 15%

Nooit 19% 27%

20% 0%

38%

22% 7%

6% 11%

Minder vaak Even vaak als nu Vaker dan nu

De groep die het huidige aantal koopzondagen wil behouden, is niet groot. Bij de inwoners gaat het om 15 procent, bij de winkeliers om 22 procent en onder het personeel om 6 procent. Het aantal gewenste koopzondagen verschilt per doelgroep. Het animo voor verruiming van de zondagopenstelling is onder inwoners groter (ruim een derde zou dit willen) dan onder de winkeliers en het winkelpersoneel (ongeveer een op de tien zou dit willen). Van de winkeliers en het winkelpersoneel zou iets meer dan de helft liever zien dat de winkels nooit op zondag open zijn, onder inwoners is dit vier op de tien. De stelling dat de gemeente de koopzondagen volledig moet vrijgeven en dat ondernemers zelf mogen bepalen op welke zondagen ze opengaan kent bij de inwoners evenveel voorstanders als tegenstanders. Bij winkeliers en winkelpersoneel is ongeveer de helft het niet eens met deze stelling.

Evaluatie koopzondag Veenendaal

7 van 53

In hoeverre bent u het eens met de volgende stelling: De gemeente moet koopzondagen volledig vrijgeven. Ondernemers mogen zelf bepalen op welke zondagen ze opengaan. 100%

1%

80%

44%

3%

49%

55%

16%

9%

31%

36%

60% 11%

40% 20%

44%

Weet niet (Helemaal) mee oneens Neutraal (Helemaal) mee eens

0%

Op koopzondagen is 12.00 uur of 13.00 uur de meest genoemde gewenste openingstijd. Inwoners kiezen vaker voor een wat vroegere openingstijd dan winkeliers en hun personeel. De meest gewenste sluitingstijd is 17.00 uur (voor alle doelgroepen) of 18.00 uur (voor inwoners). Inwoners, winkeliers en winkelpersoneel: de gewenste openingstijden 100% 80% 60% 40%

41%

55%

10% 28%

20% 18%

0%

50%

3%

Niet open op zondag 24%

22%

Om 13:00 uur Om 12:00 uur

21%

19%

Om 10:00 of 11:00 uur

5%

4%

Voor 10:00 uur

Aan alle drie de doelgroepen is gevraagd of zij verbetermogelijkheden zien voor de uitvoering of invulling van de koopzondagen. Op deze open vraag zijn veel suggesties binnengekomen die geclusterd kunnen worden tot een groep die de koopzondagen wil afschaffen, een groep die pleit voor collectieve openstelling (‘alle winkels open tijdens de koopzondagen’), een groep die graag evenementen wil koppelen aan de koopzondagen en een groep die juist gericht (rond de feestdagen) koopzondagen zou willen invoeren.

Evaluatie koopzondag Veenendaal

8 van 53

1.3.3 Economische effecten van de koopzondag Om de economische effecten van de koopzondagen in beeld te brengen is aan de winkeliers allereerst gevraagd welke invloed de verruiming van 2018 voor hun vestiging heeft betekend. Van de winkeliers geeft ruim twee derde aan dat de verruiming van de openstellingsmogelijkheden geen invloed heeft gehad op de werkgelegenheid van de vestiging. Het aandeel winkeliers dat een toename zag is vergelijkbaar met het aandeel dat een afname zag. Van de winkeliers geeft ruim de helft aan dat de verruiming ook geen invloed had op de omzet of de winst. Ook hier houdt het aandeel winkeliers dat een positief effect ziet en dat een negatief effect ziet op omzet en winst elkaar in evenwicht. Vervolgens is hen gevraagd welke invloed zij verwachten van een eventuele vermindering van het aantal koopzondagen op omzet en winst. Zes van de tien winkeliers verwachten geen invloed. Ook hier houden de winkeliers die een positief effect verwachten en de winkeliers die een negatief effect verwachten elkaar in evenwicht. Aan de inwoners van Veenendaal is gevraagd wat een vermindering in het aantal toegestane koopzondagen zou betekenen voor hun winkelbezoek aan andere gemeenten. Een vijfde zou veel vaker andere gemeenten bezoeken en een zesde zou iets vaker een andere gemeente bezoeken.

Evaluatie koopzondag Veenendaal

9 van 53

2

Inleiding

2.1

Aanleiding/achtergrond van het onderzoek

In Veenendaal is uit respect voor de zondagsrust tot het jaar 2016 geen koopzondag geweest. In april 2016 heeft de gemeenteraad besloten koopzondagen in te voeren in het kernwinkelgebied. In eerste instantie werd de openstelling van de winkels direct gekoppeld aan het plaatsvinden van evenementen. Omdat er vanuit het evenementenbeleid jaarlijks maximaal 6 evenementen op een zondag mogelijk waren, waren er ook maximaal 6 koopzondagen mogelijk. In het voorjaar van 2017 zijn de koopzondagen geëvalueerd. Uit het onderzoek kwam naar voren dat het aantal voor- en tegenstanders van de koopzondag nagenoeg even groot was. Economisch gezien bleek destijds dat de koopzondag tot hogere bezoekersaantallen heeft geleid en dat de ondernemers tijdens de relatief korte openingstijden (extra) inkomsten konden genereren. In december 2017 heeft de raad besloten dat het college bevoegd is 12 koopzondagen voor de winkels in het kernwinkelgebied aan te wijzen en dat deze koopzondagen niet meer aan een evenement verbonden hoeven te worden. Tegelijkertijd is het aan bouwmarkten en supermarkten in het centrum en de rest van Veenendaal toegestaan om wekelijks op zondag open te gaan. Tijdens de koopzondag mogen winkels de deuren openen tussen 13.00–18.00 uur. In de praktijk zijn winkels die meedoen met de koopzondag tussen 13.00 en 17.00 uur geopend.

Een voorstel om de winkels vanaf 12.00 uur open te laten gaan, kon niet rekenen op een raadsmeerderheid. In het Raadsprogramma 2018-2022 ‘Iedereen doet mee’ is in de preambule benoemd dat er in de coalitie bindende afspraken zijn gemaakt over een tweetal onderwerpen: de koopzondagen en de evenementen. De coalitie wil rust op het dossier van de koopzondagen en steunt tot de evaluatie is uitgevoerd geen wijzigingsvoorstellen. Als enige uitzondering is er ruimte voor de fracties om een eigen standpunt in te nemen voor wat betreft een eventuele verschuiving van het tijdvenster van de winkelopenstelling, mocht dit door de gemeenteraad aan de orde gesteld worden. Verkennend onderzoek Voorafgaand aan dit onderzoek heeft de gemeente een verkennend evaluatieonderzoek uitgevoerd. In het evaluatieonderzoek zijn het burgerpanel (online), telefonisch een deel van de winkeliers in het centrum en alle winkeliers op de meubelboulevard en hun personeel op hoofdlijnen bevraagd. De resultaten van het verkennende evaluatieonderzoek zijn in juni 2021 aan de gemeenteraad aangeboden. Verdiepend onderzoek In dit verdiepende onderzoek wil de gemeente Veenendaal meer inzicht krijgen in de behoeftes en een groter aantal personen van elke doelgroep ondervragen. In deze rapportage zijn de resultaten van het verdiepende onderzoek beschreven.

2.2

Onderzoeksvragen

Er zijn 3 onderzoeksvragen geformuleerd: 1 Hoe ervaren de inwoners, winkeliers en hun personeel de koopzondagen in het centrum van Veenendaal? 2 Welke wensen en verwachtingen hebben de inwoners, winkeliers en hun personeel voor de komende periode als het gaat om openingstijden en frequentie? 3 Wat is het effect van de koopzondag in termen van omzet, werkgelegenheid en koopkrachtbinding?

Evaluatie koopzondag Veenendaal

10 van 53

2.3

Onderzoeksverantwoording

De basis van het onderzoek bestond uit peilingen onder inwoners, winkeliers en winkelpersoneel. De onderzoeksperiode liep van 29 juni tot en met 17 juli 2021. In de volgende paragrafen worden de methode en respons per onderdeel toegelicht. 2.3.1 Inwonersenquête Bij de afname van een enquête onder inwoners is het van belang dat alle inwoners evenveel kans hebben op een uitnodiging voor het onderzoek en dat er voldoende mensen een uitnodiging krijgen zodat het onderzoek goed ‘zichtbaar’ is in de gemeenschap. Uit de BRP (Basisregistratie personen) van de gemeente Veenendaal is een steekproef getrokken van 4.690 inwoners van 18 jaar en ouder. Hierbij is onderscheid gemaakt tussen de wijk Centrum en overig Veenendaal. In het Centrum ontvingen 907 inwoners een uitnodiging, in de overige wijken 3.783 inwoners. Deze personen zijn aselect getrokken, wat betekent dat iedereen evenveel kans had om uitgenodigd te worden voor het onderzoek. Een aselecte steekproef voorkomt ook een scheve respons. De 4.690 inwoners ontvingen een persoonlijk geadresseerde brief met een uitnodiging met een unieke link om deel te nemen aan een online onderzoek. Door de unieke link in de uitnodigingsbrief zijn dubbele deelnames of spontane deelnames (buiten de steekproef) uitgesloten. In totaal hebben 1.178 inwoners de vragenlijst ingevuld, wat neerkomt op een respons van 25 procent.

Op basis van ervaringen met inwonersonderzoek op het gebied van winkeltijden kon op voorhand een responspercentage van 25-30 procent verwacht worden. Het responspercentage in dit onderzoek is dus goed en vormt een degelijke basis voor betrouwbare uitkomsten. Tabel 2.1 - Responskenmerken inwoners vergeleken met bevolkingskenmerken Bevolking

Steekproef

Respons

Respons

Mannen

25.605

2.279

(aantallen)* 512

(percentage) 22%

Vrouwen

26.235

2.411

656

27%

18 tot 25 jaar

5.926

501

89

18%

25 tot 45 jaar

16.490

1.511

365

24%

45 tot 65 jaar

17.335

1.539

406

26%

65 jaar of ouder

12.090

1.139

318

28%

Centrum

4.517

907

200

22%

Overig Veenendaal

47.324

3.783

978

26%

Totaal

51.841

4.690

1.178

25%

* niet van alle respondenten is geslacht bekend

In ieder onderzoek blijken bepaalde groepen méér dan anderen geneigd om mee te doen. Doorgaans doen ouderen wat vaker mee dan jongeren. Vandaar dat er een weging naar geslacht en leeftijd is toegepast op de uitkomsten, waardoor de uitkomsten representatief zijn voor alle inwoners van de gemeente Veenendaal.

Evaluatie koopzondag Veenendaal

11 van 53

Dit betekent dat bij herhaling van het onderzoek onder een andere aselecte groep van even veel personen, dezelfde uitkomsten gevonden zouden worden.2 Voor het doen van uitspraken over de gehele gemeente is een weging naar gebied toegepast om de oververtegenwoordiging van inwoners van het Centrum te compenseren. 2.3.2 Winkeliersenquête Uit het Provinciale Arbeidsplaatsenregister (PAR) is een selectie gemaakt van winkels in het Kernwinkelgebied die vallen onder de Winkeltijdenwet, aangevuld met publieksgerichte dienstverlening (zoals schoenmakers en reisbureaus). Supermarkten vallen buiten het onderzoek en zijn niet benaderd. De selectie uit het PAR is aangevuld met winkels op de bij de gemeente beschikbare adressenlijst. Voor de volledigheid is een controle uitgevoerd door de gemeente Veenendaal op basis van lokale kennis. Op deze manier is een lijst met 180 winkels opgesteld. De winkeliers kregen een brief met een unieke link met het verzoek een vragenlijst in te vullen. Het grootste deel van winkeliers kreeg de brief persoonlijk overhandigd, in enkele gevallen is de brief in de brievenbus gedaan. Invullen van de vragenlijst kon zowel online als schriftelijk. Na twee weken zijn alle winkeliers die nog niet hadden deelgenomen opnieuw bezocht en verzocht om de vragenlijst alsnog in te vullen c.q. de ingevulde vragenlijst in te leveren.

Een aantal winkeliers beschikte niet meer over de schriftelijke vragenlijst of de inlogcode voor de online vragenlijst. Zij kregen via e-mail een link naar de online vragenlijst. Tabel 2.2 - Respons ondernemers naar branche en werkzame personen Benaderd

Respons

Respons

24

(aantallen) 14

(percentage) 58%

114

49

43%

19

9

47%

16

11

69%

6

4

67%

1 werkzame persoon

17

5

29%

2-5 werkzame personen

68

47

69%

6 of meer werkzame personen

53

35

66%

onbekend

41

Totaal

179

87

48%

dagelijkse artikelen (drogisterij, slijterij, bakker, kaas, vis etc.) mode en luxe (kleding, schoenen, warenhuis, juwelier, elektronica, opticien) in en om het huis (bloemen, wonen, doe-het-zelf) vrije tijd en overige detailhandel (speelgoed, computergames, cadeauartikelen, sportartikelen, fietsenwinkel, tweedehands, specifiek aanbod zoals antiek) dienstverlening (schoenmaker, reisbureau)

2

Zoals bij ieder sociaalwetenschappelijk onderzoek moet rekening gehouden worden met een marge op de uitkomsten, van enkele procenten. Vandaar dat een uitkomst van bijvoorbeeld 62 procent wordt omschreven als: circa 60 procent. Waar we inzoomen op deelgroepen, worden die betrouwbaarheidsmarges groter en wordt afhankelijk van de omvang van de deelgroep gekozen voor meer kwalitatieve duidingen als ‘meer’, ‘vooral’ of ‘vaker’.

Evaluatie koopzondag Veenendaal

12 van 53

De behaalde respons is 87 winkeliers, een responspercentage van 48 procent. Bij eerdere onderzoeken met een dergelijke intensieve aanpak in andere gemeenten lag het responspercentage iets hoger, tussen de 50 en 65 procent. Mogelijk heeft de telefonische peiling in juni 2021 voor het verkennende onderzoek de deelnamebereidheid aan dit verdiepende onderzoek beïnvloed. In de respons is de verdeling naar branche vergelijkbaar met het totale winkelbestand. In verhouding hebben winkeliers in de branches mode en luxe en in en om het huis minder vaak gerespondeerd dan ondernemers in andere branches. Van een deel van de benaderde winkels (afkomstig van de adressenlijst van de gemeente) was het aantal werkzame personen niet bekend. De respons naar bedrijfsgrootte is daarom niet goed te beoordelen. Wel lijkt het aantal winkels zonder personeel (met 1 werkzame persoon) ondervertegenwoordigd. De totale respons van 48 procent onder winkeliers is voldoende hoog en een aantal van 87 deelnemers (op basis van integraal uitnodigen) is voldoende robuust om een betrouwbaar beeld te geven van de mening van de winkeliers als geheel. Het aantal deelnemende winkeliers is niet groot genoeg om de resulaten uit te splitsen naar grootteklasse of branche. 2.3.3 Enquête winkelpersoneel Het personeel van winkels is een lastig te benaderen groep.

In dit onderzoek is ervoor gekozen om kaartjes met een unieke inlogcode voor een online vragenlijst via de winkelier te verspreiden onder het winkelpersoneel. De kaartjes zijn bij het bezoek aan de winkels op 29 en 30 juni afgegeven. De uiteindelijke respons bedroeg 64 personeelsleden. Bij eerdere onderzoeken met een vergelijkbare aanpak in andere gemeenten lag de respons wat hoger. De uitkomsten van dit deelonderzoek zijn niet gewogen naar functie, leeftijd en/of aantal gewerkte uren. Weging naar branche zou mogelijk zijn maar door de geringe aantallen en aandelen blijven de uitkomsten indicatief. In tabel 2.3 zijn de achtergrondkenmerken van het winkelpersoneel weergegeven. Tabel 2.3 - Respons winkelpersoneel naar branche Respons

Aandeel in respons

dagelijkse artikelen (drogisterij, slijterij, bakker, kaas, vis etc.)

9

14%

mode en luxe (kleding, schoenen, warenhuis, juwelier, elektronica, opticien)

41

64%

in en om het huis (bloemen, wonen, doe-het-zelf)

10

16%

vrije tijd, overige detailhandel en dienstverlening (speelgoed, computergames, cadeauartikelen, sportartikelen, fietsenwinkel, tweedehands, specifiek aanbod zoals antiek, schoenmaker, reisbureau) Totaal

4

6%

64

100%

Evaluatie koopzondag Veenendaal

13 van 53

2.4

Leeswijzer

Dit rapport beschrijft in hoofdstuk 3 hoe de inwoners, winkeliers en winkelpersoneel op dit moment gebruik maken van de koopzondag. Hoofdstuk 4 beschrijft de wensen van deze groepen met betrekking tot de koopzondag. In hoofdstuk 5 komen de economische en maatschappelijke effecten aan bod als gevolg van een (eventuele) verruiming van de winkeltijden. Het rapport begon met een managementsamenvatting die de onderzoeksvragen beantwoordde.

Evaluatie koopzondag Veenendaal

14 van 53

3

Huidige gebruik koopzondag

3.1

Inleiding

Dit hoofdstuk beschrijft het huidig gebruik van de mogelijkheden voor koopzondag in het centrum van Veenendaal. Allereerst komt het winkelgedrag van inwoners bod. Er is aandacht voor de redenen waarom ze op zondag wel of niet winkelen. Daarna komt aan bod in welke mate winkeliers gebruik maken van de mogelijkheid voor zondagopenstelling en de redenen om er al dan niet gebruik van te maken. De laatste paragraaf beschrijft welke ervaringen winkelpersoneelsleden hebben met de zondagopenstelling.

3.2

Inwoners

In deze paragraaf staat het winkelgedrag op zondag van de inwoners van Veenendaal centraal. De inwoners is allereerst gevraagd of ze wel eens op zondag winkelen. Een zevende (14%) van alle inwoners winkelt op zondag uitsluitend in het Veenendaalse centrum en een kwart (26%) winkelt wel eens op zondag in het centrum van Veenendaal of in andere steden (Figuur 3.1). Al met al winkelen dus vier op de tien inwoners wel eens in het centrum van Veenendaal. Een kleine groep winkelt wel eens op zondag, maar nooit in het centrum van Veenendaal. Ruim de helft van alle inwoners (56%) winkelt (vrijwel) nooit op zondag. De inwoners die in het centrum wonen geven het vaakst aan dat ze wel eens op zondag in het centrum winkelen (21%). Figuur 3.1 - Winkelt u wel eens op zondag in het centrum van Veenendaal? n=1.178 Inwoners centrum Veenendaal

21%

Inwoners overig Veenendaal

13% 3%

26%

58%

Inwoners totaal

14% 4%

26%

56%

0%

6%

20%

27%

40%

47%

60%

80%

100%

Ja, in het centrum van Veenendaal Ja, in andere steden Ja, zowel in het centrum van Veenendaal als in andere steden Nee, ik winkel (vrijwel) nooit op zondag

Evaluatie koopzondag Veenendaal

15 van 53

Vervolgens is aan de inwoners van Veenendaal gevraagd wat de belangrijkste redenen zijn dat ze niet winkelen op zondag. Ruim een derde van alle inwoners (35%) doet dit (vrijwel) nooit vanwege principiële of geloofsredenen die te maken hebben met de zondagsrust (Figuur 3.2). Een kwart van de inwoners (27%) zegt dat winkeliers een vaste vrije dag verdienen. Een achtste (13%) geeft een andere reden om op zondag te winkelen. De meest genoemde redenen staan in het tekstvak onder figuur 3.2. Bijna de helft (44%) winkelt (soms) wel op zondag. Van de inwoners die in het centrum wonen noemt een kwart (23%) principiële of geloofsredenen om niet op zondag te winkelen. Figuur 3.2 - Wat zijn de belangrijkste redenen dat u niet winkelt op zondag? n=1.178, meerdere antwoorden mogelijk Principieel/ geloof

35%

Winkeliers verdienen een vaste vrije dag

27%

Anders, namelijk

13%

Er zijn geen/weinig winkels open in Veenendaal op zondag

4%

Geen tijd op zondag

2%

Weet niet

1%

Ik winkel (soms) wel op zondag

44% 0%

20%

40%

60%

Genoeg andere dagen om te winkelen “Ik heb voldoende tijd om doordeweeks te winkelen” “Er is genoeg tijd op andere dagen om te shoppen. Heeft niets met geloofsovertuiging te maken.” Geen behoefte aan “Geen behoefte om op zondag te winkelen” “Geen behoefte aan 24-uurseconomie” Ik winkel weinig “Winkel überhaupt weinig, veelal online” Zondag is een rustdag “Zondag is een dag om uit te rusten en met familie door te brengen, het is ook veel gezelliger op een zaterdag of een vrijdag”

Evaluatie koopzondag Veenendaal

16 van 53

Aan de inwoners is gevraagd hoe vaak ze in 2018 en 2019 gemiddeld per jaar op een zondag in het centrum van Veenendaal hebben gewinkeld. Zes op de tien van alle inwoners (61%) zeggen in die periode nooit op zondag in het centrum te hebben gewinkeld (Figuur 3.3). Een vijfde (19%) winkelde in 2018 en 2019 meerdere keren per jaar (3 tot 6 keer) en een kleine groep (8%) een of twee keer per jaar. Ruim de helft van de centrumbewoners (54%) winkelde in die periode niet op zondag en een kwart meerdere keren per jaar. Figuur 3.3 - Hoe vaak heeft u in 2018 en 2019 gemiddeld per jaar op zondag gewinkeld in het centrum van Veenendaal? n=1.178 Inwoners centrum Veenendaal 6%

24%

17%

54%

Inwoners overig Veenendaal

8%

19%

12%

62%

Inwoners totaal

8%

19%

12%

61%

0%

20%

40%

60%

80%

100%

Een of twee keer per jaar Meerdere keren per jaar (3 tot 6 keer) Vaker dan zes keer per jaar winkelt niet op zondag in het centrum van Veenendaal

Ook is aan de inwoners gevraagd hoe vaak ze in 2018 en 2019 gemiddeld per jaar op zondag buiten de gemeente gewinkeld hebben. Zeven op de tien van alle inwoners (70%) gingen ook niet op zondag buiten de gemeente Veenendaal winkelen (Figuur 3.4). Er is op dit punt geen verschil tussen inwoners van het centrum en inwoners van andere delen van Veenendaal. Figuur 3.4 - Hoe vaak heeft u in 2018 en 2019 gemiddeld per jaar op zondag gewinkeld buiten de gemeente Veenendaal? n=1.178 Inwoners centrum Veenendaal

10% 13% 9%

67%

Inwoners overig Veenendaal

8% 13% 7%

71%

Inwoners totaal

9% 13% 7%

70%

0%

20%

40%

60%

80%

100%

Een of twee keer per jaar Meerdere keren per jaar (3 tot 6 keer) Vaker dan zes keer per jaar Winkelt niet op zondag buiten de gemeente Veenendaal

Evaluatie koopzondag Veenendaal

17 van 53

Drie van de tien inwoners winkelen wel eens op zondag buiten Veenendaal. Hen is gevraagd waarom zij op zondag buiten Veenendaal winkelen. Een kwart van alle inwoners (23%) noemt als reden dat in Veenendaal niet altijd alle winkels op zondag open zijn. (Figuur 3.5). Bijna een op de tien (9%) zegt dat elders winkelen of boodschappen doen een vorm van vrijetijdsbesteding is. Andere redenen gelden voor een kleine groep. Er zijn geen verschillen tussen inwoners van het centrum en inwoners van overige gebieden. Figuur 3.5 - Als u elders dan in Veenendaal op zondag gaat winkelen, wat is daar dan de reden van? n=1.178 In Veenendaal zijn niet altijd alle winkels op zondag open Elders winkelen/boodschappen doen is een vorm van vrijetijdsbesteding Combinatie met ander reisdoel, bijv. familiebezoek Combinatie met andere vrijetijdsbesteding, bijv. bioscoop, musea etc.

23% 9% 5% 5%

Anders, namelijk

5%

Niet van toepassing: Ik ga niet elders op zondag winkelen

14%

Ik winkel (vrijwel) nooit op zondag

56% 0%

20%

40%

60%

Aan de inwoners is gevraagd wat de belangrijkste redenen zijn dat ze (wel eens) op zondag winkelen. Een kwart van alle inwoners noemt gezelligheid of recreatief winkelen (27%) en/of geen of minder tijd hebben op andere dagen (26%) als belangrijkste redenen (Figuur 3.6). Centrumbewoners geven vaker als reden gezelligheid of recreatief winkelen (34%) als belangrijkste reden. Figuur 3.6 - Wat zijn de belangrijkste redenen dat u (wel eens) op zondag winkelt? n=1.178 (meerdere antwoorden mogelijk) Gezelligheid/recreatief winkelen

27%

Geen of minder tijd op andere dagen

26%

Minder druk dan op andere dagen

9%

Anders, namelijk

2%

Ik winkel (vrijwel) nooit op zondag

56% 0%

Evaluatie koopzondag Veenendaal

10%

20%

30%

40%

50%

60%

18 van 53

3.3

Winkeliers

De tweede doelgroep van dit onderzoek is de winkeliers. Hen is gevraagd of ze in de periode 2018-2019 gebruik gemaakt hebben van de mogelijkheid tot openstelling op zondagen (Figuur 3.7). Bijna de helft van de winkeliers (47%) is niet open geweest op zondagen. Een derde van de winkeliers (30%) is (bijna) elke koopzondag open geweest en een kleine groep (6%) is een groot deel van de koopzondagen open geweest. Drie winkeliers gaven bij ‘anders, namelijk’ aan in 2019 nog niet te bestaan. Figuur 3.7 - Hebt u in de periode 2018-2019 gebruik gemaakt van de mogelijkheid tot openstelling op zondagen? n=87 3% 14%

Nee, ik ben niet open geweest op zondagen Ja, (bijna) elke koopzondag

6% 47%

Ja, een groot deel van de koopzondagen Ja, enkele keren Anders, namelijk:

30%

Evaluatie koopzondag Veenendaal

19 van 53

Vervolgens is aan de winkeliers die niet open zijn geweest op zondag gevraagd wat de belangrijkste redenen zijn dat ze geen gebruik hebben gemaakt van de koopzondagen. Ruim vier van de tien winkeliers (44%) noemen economische redenen (Figuur 3.8). Opengaan op zondag zou voor hen niet rendabel zijn of niet leiden tot omzetverhoging. Ruim een derde (37%) noemt het belang van zondag als vaste rustdag. Een derde (32%) is niet open geweest vanwege hun geloofsovertuiging of principiële redenen. In de categorie ‘Anders, namelijk’ hebben winkeliers een verduidelijking gegeven van de categorie die ze hebben gekozen. Hier worden enkele nieuwe aspecten genoemd. Zo zegt de een dat het energie bespaart om dicht te blijven en dat naar Veenendaal reizen voor uitstoot zorgt. Een ander zegt dat de gelovige klant graag shopt in een winkel die op zondag dicht blijft. Figuur 3.8 - Wat zijn de belangrijkste redenen dat u geen gebruik heeft gemaakt van de koopzondagen? n=87 (meerdere antwoorden mogelijk) Economische redenen: geen omzetverhoging, niet rendabel

44%

Belang van zondag als vaste rustdag

37%

Geloofsovertuiging, principieel:

32%

Geen personeel beschikbaar

17%

Sociale redenen (familie, vrienden, vereniging)

15%

Er zijn te weinig winkels open

10%

(Landelijk) beleid vanuit hoofdorganisatie

5%

Anders, namelijk

12%

Ik ben wel open geweest op zondag

49% 0%

Evaluatie koopzondag Veenendaal

20%

40%

60%

20 van 53

Aan de winkeliers die wel open zijn geweest op zondag is ook gevraagd wat de belangrijkste redenen daarvoor waren. Een vijfde van de winkeliers noemt de service voor de klant (20%) en een zesde (15%) zegt een bijdrage te willen leveren aan de verbetering van het winkelgebied (Figuur 3.9). Ongeveer een tiende (9%) van de winkeliers geeft een andere reden. Vaak genoemde redenen zijn de koopzondag een kans te geven en de haalbaarheid ervan te testen. Ook collegialiteit naar andere winkels, het feit dat de concurrent open is en het (dagelijks) kunnen verkopen van verse producten worden genoemd. Figuur 3.9 - Wat zijn de belangrijkste redenen dat u gebruik heeft gemaakt van een of meer koopzondagen? n=87 (meerdere antwoorden mogelijk) Service voor de klant

20%

Bijdrage leveren aan verbetering imago winkelgebied

15%

Omzetverhoging of verhoging van winst

13%

(Landelijk) beleid vanuit hoofdorganisatie

13%

Klanten gaan anders vermoedelijk naar andere steden waar de winkels wél op zondag open zijn

12%

Klanten gaan vermoedelijk naar winkels binnen de gemeente die wél op zondag open zijn

5%

Bestond nog niet in 2019

3%

Anders, namelijk

9%

Niet open geweest

47% 0%

Evaluatie koopzondag Veenendaal

10%

20%

30%

40%

50%

21 van 53

De gemeente Veenendaal wil weten wat het effect was van de verruiming van de zondagopenstellingsmogelijkheden. Daarom is gevraagd of winkeliers in 2019 hun winkel vaker of minder vaak openden dan in 2018. Een enkele winkelier (3%) heeft de winkel in 2019 vaker op een koopzondag geopend dan in 2018 (Figuur 3.10). Een zevende (14%) opende hun winkel minder vaak op een koopzondag dan in het jaar ervoor en een derde (30%) heeft de winkel even vaak geopend als in 2018. Bijna de helft (47%) heeft de winkel niet geopend. De rest (6%) had toen nog geen winkel of heeft geen antwoord gegeven. Al met al is het gebruik van de mogelijkheden afgenomen in 2019 ten opzichte van 2018. Figuur 3.10 - In 2019 heb ik ... n=87 6%

3%

… mijn winkel vaker geopend op koopzondag dan in 2018

14%

… mijn winkel minder vaak geopend op een koopzondag dan in 2018 … mijn winkel ongeveer even vaak geopend als in 2018 … mijn winkel niet geopend

47% 30%

…mijn winkel bestond nog niet of geen antwoord

Ook is aan de winkeliers gevraagd waarom ze hun winkel in 2019 vaker of minder vaak hebben geopend dan in 2018. Vijftien winkeliers hebben een toelichting op deze vraag gegeven.

“Eén keer per maand opengaan heeft geen zin”

”De omzet viel erg tegen en mijn personeel heeft een hekel aan werken op zondag” “De zondag is een dure personeelsdag i.v.m. 50% extra vanuit CAO. Het aantal klanten is beperkt” “Het loont zich niet. Twee man personeel noodzakelijk en omzet is nihil” “Omdat ik zag dat er geen solidariteit was. Dit vond ik geen reclame voor ons geweldige winkeldorp!” “Er zijn weinig andere winkels open. Het is niet rendabel en er zijn weinig klanten”

Evaluatie koopzondag Veenendaal

22 van 53

3.4

Winkelpersoneel

In deze paragraaf staat het winkelpersoneel van Veenendaal centraal. Aan hen is allereerst gevraagd of de winkel waar ze nu werken in de periode 2018-2019 heeft meegedaan aan de koopzondag. Een vijfde (22%) zegt dat hun winkel in die periode nooit open is geweest op zondagen (Figuur 3.11). Een enkeling (3%) geeft aan daar toen niet te werken. De helft (50%) zegt dat de winkel waar ze in die periode werkte aan (bijna) elke koopzondag heeft meegedaan. Een zesde van het winkelpersoneel (17%) antwoordt dat de winkel een groot deel van de koopzondagen in 2018-2019 open is geweest. Bij ongeveer een tiende (8%) is de winkel enkele keren open geweest op zondag. Figuur 3.11 - Heeft de winkel waar u werkt in de periode 2018-2019 meegedaan aan de koopzondag? n=64 8% 22%

Nee, de winkel is nooit open op zondagen

17%

Toen werkte ik daar niet 3%

Ja, (bijna) elke koopzondag Ja, een groot deel van de koopzondagen Ja, enkele keren

50%

Aan het winkelpersoneel is ook gevraagd of ze zelf in de periode 2018-2019 wel eens op zondagen in hun winkel hebben gewerkt. Een tiende van het winkelpersoneel (10%) werkte elke zondag dat de winkel open was (Figuur 3.12). Zeven op de tien (71%) zeggen op sommige zondagen te hebben gewerkt en een vijfde (19%) heeft in deze periode nooit gewerkt op zondag. Figuur 3.12 - Heeft u in deze periode wel eens op zondagen gewerkt in deze winkel? n=48* (alleen het winkelpersoneel dat in 2018-2019 op zondag heeft gewerkt) 19%

10%

Elke zondag dat de winkel open is Sommige zondagen waarop de winkel open is Nooit op zondagen

71%

* Indicatieve uitkomst (n=48).

Evaluatie koopzondag Veenendaal

23 van 53

4

Wensen over de koopzondag

4.1

Inleiding

Dit hoofdstuk beschrijft de wensen met betrekking van respectievelijk inwoners, winkeliers en winkelpersoneel als het gaat om de hoeveelheid koopzondagen en de openingstijden van winkels in het centrum van Veenendaal.

4.2

Inwoners

Aan de inwoners is gevraagd hoe vaak ze zouden willen dat de winkels in het centrum van Veenendaal op zondag open zijn. Vier op de tien inwoners (41%) zien de winkels op zondag liever gesloten (Figuur 4.1). Een kwart (24%) wil dat elke zondag een koopzondag is. De overige inwoners hebben de voorkeur voor twee keer per maand (14%) of een keer per maand (15%), het huidige aantal koopzondagen. Centrumbewoners kiezen iets vaker voor een wekelijkse openstelling en minder vaak voor geen koopzondagen. Figuur 4.1 - Hoe vaak zou u willen dat de winkels in het centrum van Veenendaal op zondag open zijn? n=1.178 Inwoners centrum Veenendaal

28%

Inwoners overig Veenendaal

23%

13%

15% 5%

44%

Inwoners totaal

24%

14%

15% 6%

41%

0%

20%

16%

17%

40%

9%

60%

30%

80%

100%

Elke week Twee keer per maand Ongeveer 1 keer per maand (huidige aantal koopzondagen) Enkele keren per jaar Nooit

Evaluatie koopzondag Veenendaal

24 van 53

Op welk tijdstip willen inwoners dat de winkels in het centrum van Veenendaal hun deuren op zondag openen en sluiten? Een zevende (14%) van alle inwoners wil dat de winkels op zondag voor of om 10:00 uur ’s ochtends opengaan (Figuur 4.2). Ruim een kwart (28%) wil dat winkels om 12:00 uur ’s middags opengaan en vier op de tien inwoners (41%) willen niet dat de winkels op zondag open zijn. Figuur 4.2 - Vanaf welk tijdstip zou u willen dat de winkels in het centrum van Veenendaal op zondag open zijn? n=1.178 voor 10:00

3%

10:00 uur

11%

11:00 uur

7%

12:00 uur

28%

13:00 uur of later

10%

Wil niet dat winkels op zondag open zijn

41% 0%

5% 10% 15% 20% 25% 30% 35% 40% 45%

Hierna is aan alle inwoners gevraagd hoe laat zij willen dat winkels hun deuren sluiten. Een kwart (25%) wil dat de winkels tot 17:00 uur open zijn en nog een kwart tot 18:00 uur (26%) (Figuur 4.3). Vier op de tien inwoners (41%) willen niet dat winkels op zondag open zijn. Figuur 4.3 - Tot welk tijdstip zou u willen dat de winkels in het centrum van Veenendaal op zondag open zijn? n=1.178 voor 17:00

3%

17:00 uur

25%

18:00 uur

26%

na 18:00

4%

Wil niet dat winkels op zondag open zijn

41% 0%

Evaluatie koopzondag Veenendaal

5% 10% 15% 20% 25% 30% 35% 40% 45%

25 van 53

Ook is aan inwoners gevraagd in hoeverre ze het met de stelling ‘De gemeente moet koopzondagen volledig vrijgeven. Ondernemers mogen zelf bepalen op welke zondagen ze opengaan’ eens zijn. Ruim vier op de tien inwoners (44%) zijn het (helemaal) eens met deze stelling (Figuur 4.4). Eenzelfde aandeel inwoners (44%) is het (helemaal) oneens met deze stelling. Een op de tien (11%) staat neutraal tegenover deze stelling. Een enkeling (1%) weet het niet. Figuur 4.4 - In hoeverre bent u het eens met de volgende stelling? De gemeente moet koopzondagen volledig vrijgeven. Ondernemers mogen zelf bepalen op welke zondagen ze opengaan. n=1.178 1%

44%

44%

(Helemaal) mee eens Neutraal (Helemaal) oneens Weet niet

11%

Evaluatie koopzondag Veenendaal

26 van 53

4.3

Winkeliers

Hoe vaak zouden de winkeliers in Veenendaal willen dat de winkels in het centrum op zondag open zijn? Een kleine groep (5%) ziet graag dat de winkels elke week hun deuren openen en een enkeling (2%) wil dat de winkels twee keer per maand open zijn (Figuur 4.5). Een vijfde (22%) wil het huidige aantal koopzondagen behouden en bijna evenveel winkeliers (19%) willen dat de winkels enkele keren per jaar open zijn. De helft (52%) wil dat de winkels in het centrum van Veenendaal nooit op zondag open zijn. Twee winkeliers hebben meerdere antwoorden gegeven en twee winkeliers hebben geen antwoorden gegeven, zij zijn buiten beschouwing gelaten in onderstaand figuur. Figuur 4.5 - Hoe vaak zou u willen dat de winkels in het centrum van Veenendaal op zondag open zijn? n=83 5%

2%

Elke week

Twee keer per maand

22%

Ongeveer 1 keer per maand (huidige aantal koopzondagen)

52%

Enkele keren per jaar 19%

Nooit

Ook is aan de winkeliers gevraagd op welke tijdstippen zij willen dat de winkels in het centrum van Veenendaal op zondagen open zijn. Een enkeling (5%) wil dat de winkels om 10:00 uur ’s ochtends opengaan (Figuur 4.6). Een vijfde (21%) wil dat winkels rond het middaguur opengaan en een kwart (24%) heeft liever dat de deuren om 13:00 uur opengaan. De helft (51%) wil dat de winkels op zondag dicht blijven. Twee winkeliers hebben geen antwoord gegeven, zij zijn buiten beschouwing gelaten in onderstaand figuur. Figuur 4.6 - Vanaf welk tijdstip zou u willen dat de winkels in het centrum van Veenendaal op zondag open zijn? n=85 Om 10 uur

5%

Om 12 uur

21%

Om 13 uur

24%

Ik wil niet dat de winkels op zondag open zijn

51% 0%

Evaluatie koopzondag Veenendaal

10%

20%

30%

40%

50%

60%

27 van 53

Vervolgens is aan winkeliers gevraagd welke sluitingstijd zij wensen. Ruim vier op de tien (44%) hebben de voorkeur voor sluiting om 17:00 uur (Figuur 4.7). Een enkele winkelier kiest voor 16.00 uur of 18.00 uur als sluitingstijd. De helft (51%) wil niet dat de winkels op zondag opengaan. Twee winkeliers hebben geen antwoord gegeven, zij zijn buiten beschouwing gelaten in onderstaand figuur. Figuur 4.7 - Tot welk tijdstip zou u willen dat de winkels in het centrum van Veenendaal op zondag open zijn? n=85 Om 16 uur

2%

Om 17 uur

44%

Om 18 uur

4%

Ik wil niet dat winkels op zondag open zijn

51% 0%

10%

20%

30%

40%

50%

60%

Aan de winkeliers is gevraagd in hoeverre ze het eens waren met een stelling over het vrijgeven van de koopzondagen vanuit de gemeente en of ondernemers zelf mochten bepalen op welke zondagen ze opengaan. Een derde van de winkeliers (31%) is het (helemaal) eens met de stelling en een zesde (16%) staat hier neutraal tegenover (Figuur 4.8). De helft is het (helemaal) oneens met de stelling. Een enkeling (3%) weet het niet. Een winkelier heeft geen antwoord gegeven, deze is buiten beschouwing gelaten in onderstaand figuur. Figuur 4.8 - In hoeverre bent u het eens met de volgende stelling? De gemeente moet koopzondagen volledig vrijgeven. Ondernemers mogen zelf bepalen op welke zondagen ze opengaan. n=86 3%

31%

(helemaal) eens neutraal (helemaal) oneens

49%

weet niet

16%

Evaluatie koopzondag Veenendaal

28 van 53

4.4

Winkelpersoneel

Wat zijn de wensen van het winkelpersoneel als het gaat om het (vaker) werken op zondag? Als de winkel waar ze nu werken (vaker) op zondag opengaat, wil een zesde (17%) (vaker) werken (Figuur 4.9). Een derde van het winkelpersoneel (33%) wil niet vaker werken op zondag en vier op de tien (42%) willen nooit werken. Een kleine groep (8%) weet het niet of heeft geen mening hier over. Figuur 4.9 - Als de winkel waar ik werk (vaker) op zondag opengaat, wil ik ... n=64 8%

17%

(Vaker) werken op zondag Niet vaker werken op zondag Nooit werken op zondag 42%

Weet niet/geen mening 33%

Aan het winkelpersoneel is gevraagd wat de belangrijkste redenen zijn dat ze niet (vaker) willen werken op zondagen. Een derde van hen (35%) zegt dat de winkel op zondag openen niet rendabel is (Figuur 4.10). Een kwart (27%) wil op zondag sociale dingen doen met familie en vrienden. Nog eens een kwart (23%) ziet zondag graag als vaste vrije dag. Een enkeling (2%) noemt een andere reden. Een vijfde van het winkelpersoneel (18%) wil wel vaker werken op zondag. Figuur 4.10 - Wat zijn de belangrijkste redenen dat u niet (vaker) wilt werken op zondagen? n=64* (meerdere antwoorden mogelijk) De winkel open op zondag is niet rendabel

35%

Ik wil sociale dingen doen met familie en vrienden op zondag

27%

Ik wil zondag als vaste vrije dag

23%

Geloofsovertuiging/principieel

19%

Ik wil sporten of een hobby uitoefenen op zondag

6%

Anders, namelijk

2%

Weet niet/geen mening

8%

Wil wel vaker werken op zondag

18% 0%

10%

20%

30%

40%

* Individuele uitkomsten zijn indicatief (n=48).

Evaluatie koopzondag Veenendaal

29 van 53

Aan het winkelpersoneel is ook gevraagd wat de belangrijkste redenen zijn dat ze (wel eens of vaker) willen werken op zondag. De meest genoemde reden voor winkelpersoneel om (wel eens of vaker) te willen werken op zondag is de hogere verdiensten (Figuur 4.11). Bijna een tiende (8%) weet niet wat de belangrijkste reden is om (wel eens of vaker) te werken op zondagen. Drie kwart van het winkelpersoneel (75%) wil niet vaker werken op zondag. Figuur 4.11 - Wat zijn de belangrijkste redenen dat u (wel eens of vaker) wilt werken op zondag? n=64* (meerdere antwoorden mogelijk)

Ik verdien meer op zondag

6%

Ik voel me medeverantwoordelijk om de werkdagen onderling zo goed mogelijk te verdelen

5%

Ik kan zo meer uren werken

5%

Ik kan zo de omzet helpen verhogen

5%

Het hoort nu eenmaal bij het werk

5%

Het maakt me niet uit op welke dagen ik werk

2%

Ik wil de klanten ter wille zijn

2%

Weet niet

8%

Wil niet (vaker) werken op zondag

75% 0%

20%

40%

60%

80%

* Individuele uitkomsten zijn indicatief (n=48).

Evaluatie koopzondag Veenendaal

30 van 53

Wat zijn de wensen van het winkelpersoneel als het gaat om de winkeltijden in het Veenendaalse centrum op zondag? Een kwart (27%) wil enkele koopzondagen per jaar. (Figuur 4.12). Een tiende (9%) wil dat de winkels elke week open zijn en een kleine groep (6%) houdt graag het huidige aantal koopzondagen (1 keer per maand). Ruim de helft (56%) wil dat de winkels op zondag hun deuren gesloten houden. Figuur 4.12 - Hoe vaak zou u willen dat de winkels in het centrum van Veenendaal op zondag open zijn? n=64 9%

Elke week

2% 6%

Twee keer per maand

Ongeveer 1 keer per maand (huidige aantal koopzondagen)

56% 27%

Enkele keren per jaar

Nooit

Aan het winkelpersoneel is gevraagd op welk tijdstip zij willen dat de winkels in het centrum van Veenendaal opengaan. Een kwart van het winkelpersoneel (23%) wil dat de winkels voor of om 12:00 uur open gaan. Een vijfde (22%) zegt dat ze om 13:00 uur open kunnen. Ruim de helft (56%) wil niet dat de winkels open zijn op zondag. Figuur 4.13 - Vanaf welk tijdstip zou u willen dat de winkels in het centrum van Veenendaal op zondag open zijn? n=64 Om 10:00 uur

2%

Om 11:00 uur

2%

Om 12:00 uur

19%

Om 13:00 uur

22%

Ik wil niet dat de winkels op zondag open zijn

56% 0%

Evaluatie koopzondag Veenendaal

10%

20%

30%

40%

50%

60%

31 van 53

Daarna is aan het winkelpersoneel gevraagd hoe laat zij willen dat de winkels hun deuren sluiten. Ruim een derde (38%) wil dat winkels tot 17:00 uur openblijven (Figuur 4.14). Een kleine groep kiest voor een ander tijdstip. Ruim de helft (56%) wil niet open op zondag. Figuur 4.14 - Tot welk tijdstip zou u willen dat de winkels in het centrum van Veenendaal op zondag open zijn? n=64 (al het winkelpersoneel) om 16:00 uur

2%

om 17:00 uur

38%

om 18:00 uur

3%

om 19:00 uur

2%

Ik wil niet dat de winkels op zondag open zijn

56% 0%

10%

20%

30%

40%

50%

60%

Ook is aan het winkelpersoneel gevraagd in hoeverre ze het eens zijn met de stelling ‘De gemeente moet koopzondagen volledig vrijgeven. Ondernemers mogen zelf bepalen op welke zondagen ze opengaan’. Ruim een derde (36%) is het (helemaal) eens met deze stelling (Figuur 4.15). Een tiende (9%) staat hier neutraal tegenover en ruim de helft (55%) is het (helemaal) oneens met de stelling over het vrijgeven van de koopzondag. Figuur 4.15 - In hoeverre bent u het eens met de volgende stelling? De gemeente moet koopzondagen volledig vrijgeven. Ondernemers mogen zelf bepalen op welke zondagen ze opengaan. n=64 (al het winkelpersoneel)

36%

(Helemaal) mee eens Neutraal 55%

(Helemaal) oneens

9%

Evaluatie koopzondag Veenendaal

32 van 53

Het winkelpersoneel kon verbeterpunten aanbrengen voor de invulling of uitvoering van de koopzondag. Hieronder staan de meest genoemde punten. Deze zijn voorzien van een toelichting.

Afschaffen van de koopzondag

”Afschaffen want er zijn te weinig winkels open op zondag en mensen komen niet shoppen op zondag in Veenendaal” “Gewoon afschaffen, zaterdag langer openblijven!” Alle winkels open op zondag, anders niet “Als de helft dicht is, heeft het geen zin. Dan komen de bezoekers ook niet meer terug” “Iedereen open of alles gesloten. Nu is vaak 2/3 dicht en dat nodigt niet uit” Alleen op feestdagen of in december koopzondagen “Alleen rond kerst is het belangrijk dat de winkels op zondag open zijn, verder niet” “Koppel er een evenement of festiviteit aan vast. Anders werkt het niet”

Evaluatie koopzondag Veenendaal

33 van 53

5

Economische en maatschappelijke effecten

5.1

Inleiding

In dit hoofdstuk komen de economische en maatschappelijke effecten van de koopzondag in het centrum van Veenendaal aan bod. Allereerst vanuit het perspectief van inwoners: hoe schatten zij in dat hun koopgedrag zal veranderen als de koopzondagen zouden worden verminderd, welke invloed heeft corona (gehad) op het winkelgedrag en welke overlast ervaren zij van de zondagopenstelling. Paragraaf 5.3 beschrijft het perspectief van de winkeliers: welke invloed hebben zij ervaren van de verruiming van de koopzondagen als het gaat om omzet en werkgelegenheid en wat verwachten zij als de openstellingsmogelijkheden van winkels zouden worden verminderd.

5.2

Inwoners

De inwoners van Veenendaal is gevraagd wat een eventuele vermindering in het aantal toegestane koopzondagen zou betekenen voor hun winkelbezoek aan andere gemeenten. Een vijfde (21%) zou veel vaker andere gemeenten bezoeken (Figuur 5.1). Een zesde (16%) zegt iets vaker een andere gemeente te bezoeken en voor de helft (50%) zou het bezoek aan andere gemeenten niet veranderen. Een achtste (13%) heeft een ander antwoord. Figuur 5.1 - Stel dat het aantal toegestane koopzondag in Veenendaal wordt verminderd: wat zou dat betekenen voor uw winkelbezoek aan andere gemeenten op zondag? n=1.178 13% 21%

Ik zou veel vaker andere gemeenten bezoeken Ik zou iets vaker andere gemeenten bezoeken

16%

Mijn bezoek aan andere gemeenten zal niet veranderen Anders

50%

Evaluatie koopzondag Veenendaal

34 van 53

De coronamaatregelen en de tijdelijke sluiting van niet-essentiële winkels hebben wellicht het winkelgedrag van inwoners (tijdelijk of blijvend) veranderd. Ook kan de persoonlijke situatie van mensen veranderd zijn. Daarom is aan de inwoners gevraagd of ze een inschatting kunnen geven van hun algemene winkelgedrag als alle coronamaatregelen zijn opgeheven. Een vijfde (18%) zou vaker dan een paar jaar geleden gaan winkelen in het centrum (Figuur 5.2). Bijna twee derde (62%) zegt ongeveer even vaak als een paar jaar geleden in het centrum te gaan winkelen. Een tiende (11%) gaat minder vaak winkelen en de rest (10%) weet het niet. Figuur 5.2 - Kunt u een inschatting geven van uw winkelgedrag in het algemeen als alle coronamaatregelen zijn opgeheven? Ik zou… n=1.178 10%

18%

11%

... vaker dan een paar jaar geleden gaan winkelen in het centrum ... ongeveer even vaak als een paar jaar geleden gaan winkelen in het centrum ... minder vaak dan een paar jaar geleden gaan winkelen in het centrum Dat weet ik echt niet

62%

Evaluatie koopzondag Veenendaal

35 van 53

Hebben de inwoners van Veenendaal wel eens overlast als gevolg van de koopzondagen in het centrum van Veenendaal? Ruim acht op de tien (85%) ervaart zelden of nooit overlast van de koopzondagen in het centrum. Een achtste (12%) heeft soms last en een kleine groep (3%) zegt vaak last te hebben. Vaak genoemde overlast is het lawaai op straat op zondag. Dit lawaai zou veroorzaakt worden door het winkelende publiek, luide muziek van jongeren en/of luidsprekers en het verkeer in het centrum. De drukte rondom de kerk zou ook leiden tot parkeerproblemen op zondag. De inwoners die hier last van hebben wonen verspreid door Veenendaal. Figuur 5.3 - Ervaart u wel eens overlast als gevolg van de koopzondagen in het centrum van Veenendaal? n=1.178 3% 12%

Zelden of nooit Soms Vaak

85%

Tot slot is aan de inwoners gevraagd welke invloed de koopzondagen in Veenendaal op hun beleving van de zondag hebben. Ruim een derde (37%) zegt dat de invloed overwegend positief is (Figuur 5.4). Voor een derde (33%) is de invloed van de koopzondag neutraal. Een kwart (27%) zegt dat de Veenendaalse koopzondagen een overwegend negatieve invloed hebben op hun zondag beleving. Figuur 5.4 - Welke invloed hebben de koopzondagen in Veenendaal op uw beleving van de zondag? n=1.178 3%

27%

37%

Overwegend positief Neutraal Overwegend negatief Weet ik niet

33%

Evaluatie koopzondag Veenendaal

36 van 53

Aan de inwoners van Veenendaal is gevraagd welke verbeterpunten ze hadden voor de invulling of uitvoering van de koopzondag. Hun meest genoemde punten en toelichting staan in onderstaand tekstvak.

Afschaffen van de koopzondag “Afschaffen de koopzondag, want dan kan er ook personeel aangenomen worden dat niet op zondag wilt werken” “Afschaffen. Waarom moeten we een 24-uurs economie zijn? Winkelen kan 6 dagen per week, dat is toch ook voldoende?” “Afschaffen, rustdag voor iedereen! Ook niet-gelovigen!” “Als het aan mij lag, zou alles dicht gaan. Weer lekker rustig in het centrum” Alle winkels open op koopzondag, anders niet “Alles open of niets. Ongezellig om te winkelen als alles dicht is” “Als bezoeker van het centrum is het jammer om soms voor een dichte deur te staan op zondag” “Alle winkels open. Ook ruimere openingstijden en iedere week koopzondag” Alleen op feestdagen of in december koopzondagen “Alleen een keer in december ofzo, anders is het echt te druk in het dorp!” Combineer het met festivals of activiteiten “Koppel het aan braderieën, een markt, autoshow of cultureel evenement” Geen koopzondag, wel koopavonden doordeweeks “Koopzondag dicht, maar doordeweeks open. Meer rust voor de winkelmedewerkers zo” Meer parkeerplaatsen “Als het de bedoeling is dat bezoekers op zondag naar Veenendaal komen, hebben we meer parkeerplaatsen nodig. Mensen zoeken vaak een gratis parkeerplaats en dan gaan ze op plekken staan waar ze niet horen” “Je kan het bezoek stimuleren met vrij parkeren. Dan wel meer parkeerplaatsen nodig”

Koopzondag mag, maar niet tijdens kerktijden “Als er koopzondagen komen, zorg er dan voor dat ze niet tijdens kerktijden vallen” Laat het aan de ondernemers over “Luister naar de ondernemers, laat het lekker aan hen over” Verruiming openingstijden “Ga eerder open, en ook weer eerder dicht. Dan hebben mensen ‘s middags hun zondagsrust”

Evaluatie koopzondag Veenendaal

37 van 53

Vervolgens is aan de inwoners gevraagd of ze verder nog iets kwijt wilden over de koopzondag in Veenendaal. Veel van hun antwoorden waren een herhaling of een aanvulling op hun antwoord bij de vorige vraag over de verbeterpunten of de invulling van de koopzondag. Hun meest genoemde antwoorden staan in het tekstvak hier onder. “Wellicht thema’s toevoegen aan de koopzondag om zo meer traffic te genereren.”

Koopzondag kan niet rendabel zijn “Als je ziet hoe er doordeweeks en op koopzondagen gewinkeld wordt, lijkt het mij stug dat de koopzondag rendabel is” Ruimte voor andere mogelijkheden “Als de mogelijkheid om de koopzondag te vullen niet doorgaat, is er alle ruimte voor mensen om zelf te kiezen hoe ze de zondag willen invullen. Het geeft bovendien de kans om mensen uit de regio te trekken die anders naar Arnhem en Nijmegen gaan” Veenendaal moet bruisend worden “Als Veenendaal na corona een bruisende stad wil worden, moeten we koste wat kost bezoekers trekken. Als mensen hier komen en de winkels gesloten zijn, gaan ze naar een andere stad toe. We hebben veel lege panden en dat wordt alleen maar erger als men elders heen gaat” Niet opengaan op zondag is ouderwets “Belachelijk ouderwets dat Veenendaal nog steeds hier geen vrijheid in geeft. We zijn toch een winkelstad? Dan ben je elke zondag open! Zondag is en blijft een rustdag “De zondag is Gods dag en ik wil die invullen zoals Hij dat van ons vraagt. Het is voor iedereen een zegen dat we een rustdag mogen hebben. Dat moet zo blijven” “De sabbatdag is in onze scheppingsorde niet voor niets gegeven” Denk aan de kleine ondernemers “Voor kleine ondernemers is het niet rendabel.

Zij willen ook wel eens een familiedag” Koopzondag op de woonboulevard “Denk ook eens aan onze woonboulevards, zij hebben ook recht op 2 koopzondagen” Ik ben blij met de koopzondagen “Op koopzondag kan ik kopen wat ik wil. Erg fijn!!” “Ik ben er blij mee, houden zo”

Evaluatie koopzondag Veenendaal

38 van 53

5.3

Winkeliers

Aan winkeliers is gevraagd in welke mate de verruiming van het aantal koopzondagen invloed heeft gehad op de werkgelegenheid van hun vestiging in de periode 2018-2019. Voorafgaand aan deze vraag stonden eerst de volgende twee inleidende zinnen vermeld: ‘In 2017 waren in het centrum van Veenendaal maximaal 6 koopzondagen toegestaan. In 2018 en 2019 waren maximaal 12 koopzondagen mogelijk.’ Ruim twee derde (69%) van de winkeliers zegt dat de verruiming van de koopzondag geen invloed heeft gehad op de werkgelegenheid (Figuur 5.5). De meeste van deze winkels waren groot (winkels met meer dan 6 werkzame personen). Voor een enkeling (3%) had de verruiming een positieve invloed en voor bijna een tiende (7%) was de invloed negatief. De meeste winkels die een negatieve invloed ervaarden waren klein (2 tot 5 werkzame personen). Een vijfde (21%) weet niet welke invloed de verruiming had. Figuur 5.5 - In welke mate heeft bovengenoemde verruiming van het aantal koopzondagen invloed gehad op de werkgelegenheid van uw vestiging in de periode 2018-2019? n=87 21%

Het had geen invloed op de werkgelegenheid van mijn vestiging Het had een positieve invloed. Er was een stijging van de werkgelegenheid Het had een negatieve invloed. Er was een daling van de werkgelegenheid Weet ik niet

7% 3% 69%

Ook is aan de winkeliers gevraagd in welke mate de verruiming van de koopzondagen invloed heeft gehad op hun omzet en winst. Voor ruim de helft (56%) had het geen invloed op hun omzet en winst (Figuur 5.6). Voor bijna een tiende (8%) had het een positieve invloed en voor een tiende (10%) was de invloed negatief. Een kwart (26%) weet het niet. Figuur 5.6 - In welke mate heeft bovengenoemde de verruiming van het aantal koopzondagen invloed gehad op uw omzet en winst in de periode 2018-2019? n=87