LIS2026.132a Staat van utrecht demografiespecial

stress bij ouders. • Kennisplatform Wij-Leren.nl. (zd). 21ste eeuwse vaardigheden. Opgehaald van Kennisplatform Wij-leren.nl. • Koops, J. (2025, Mei). Ongeplande zwangerschappen en geboortes in Europa. DEMOS. • Kortink Boada, A. e. (2025, Juni). Van bevolkingskrimp nar – groei en krapte op de woningmarkt. DEMOS. • Liefbroer, A. &. (2025g, November/december). Minder mantelzorg voor ouderen zonder kinderen en partner. Demos. • Liefbroer, A. (2025, Februari). De kwetsbaarheid van single-zijn als anderen een gezin stichten. DEMOS. • Mandemakers, J. &. (2025i, November / december). Kwetsbare ouderen in de stad én daarbuiten. Demos. • Mandemakers, N. e. (2025h, November / december). Gezond ouder worden: waar staan latters op de gezondheidsladder. Demos.

• CPB. (2025). Concept macro ecnomische verkenning 2026.

• Nederlandse GGZ e.a. (z.d.). Perspectief op een mentaal gezonder 2035.

• CPB. (2025, Juli). Concept-Macro Economische verkenning 2026. Opgehaald van CPB.nl.

• Nimwegen, N. v. (2017, mei). Meiden en ontwikkeling. DEMOS.

• CPB. (2025). De economische aspecten van arbeidsmigratie.

• NJI. (2026a). Maak digitale wereld speerpunt regeerakkoord. Opgehaald van NJI.nl.

• CPB. (2025, April). Economisch perspectief op gezondheid en preventie. Opgehaald van CPB.nl.

• NRC. (2025, juli 19). De AOW moet anders, maar welke partij durft het aan? NRC.

• CPB. (2025, Maart). Zicht op zorgbanen. Opgehaald van CPB.

• PBL. (2023). Ruimtelijke verkenning 2023. Vier scenario’s voor de inrichting van Nederland in 2050.

• CPB. (2025d, juli). De economische effecten van arbeidsmigratie. Opgehaald van CPB.nl.

• PBL. (2024c). Woningen voor kleine huishoudens.

• Crone, E. (2025, juli). Jongeren willen niet meer steeds online zijn. Psychologie Magazine.

• PBL. (2025d). Toekomstverkenning WLO; vier scenario’s voor Nederland in 2040, 2050 en 2060.

• Dalen, H. v. (2021, Januari). Demografie in het stemhokje. DEMOS.

• PBL. (2025f). Toekomstverkenning WLO 2025. Achtergrondrapport regionale ontwikkelingen en

• Dalen, H. v. (2025, Juni). Bevolkingsimplosie: een reëel perspectief? DEMOS. • Deltares et al. (2021). Op waterbasis. Grenzen aan de maakbaarheid van ons water- en bodemsysteem.

ruimtegebruik. • Platform 31. (2025). Keuzes maken in tijden van spanning en schaarste. Stedelijke trends en opgaven voor 2026 en verder.

79

• Provincie Utrecht. (2021). Omgevingsvisie provincie Utrecht. • Provincie Utrecht. (2021). Sociale agenda. Wij doen mee! Opgehaald van Provincie Utrecht. • Provincie Utrecht. (2022). Bodem- en waterprogramma provincie Utrecht 2022-2027. • Provincie Utrecht. (2026a). Norm netbewust nieuwbouw maakt meer mogelijk op Utrechtse stroomnet. Opgehaald van Provincie-Utrecht.nl. • Raad Volksgezondheid & Samenleving. (2025a). Op de rem! Voorbij de hypernerveuze samenleving. • Rathenau Instituut. (2021). Online ontspoord. Een verkenning van schadelijk een immoreel gedrag op het internet van Nederland. • RIVM / VTV. (2024h). Trendscenario. Opgehaald van Volksgezondheidtoekomstverkenning.nl: http://www.volksgezondheidtoekomstverkenning.nl/vtv-2024/trendscenario • RIVM. (2023a, december 1). RIVM ziet 3 grote uitdagingen voor volksgezondheid en zorg in 2050. • RIVM. (2024). Naar een gezonde leefomgeving in een veranderend klimaat. Themaverkenning bij de Volksgezondheid Toekomst Verkenning 2024. • RIVM. (2024e). Zorg en sociaal domein. Themaverkenning bij de Volksgezondheid Toekomst Verkenning 2024. • RIVM. (2024f). Gezonde generaties 2050. Themaverkenning bij de Volksgezondheid Toekomstverkenning 2024. • RIVM. (2025g). Hoe ziet langer doorwerken eruit? De gezondheid en het werkvermogen van werkende 55-plussers. • RIVM. (sd). Angst- of depressiegevoelens.

Opgeroepen op december 10, 2025, van RIVM.nl: https://www.rivm.nl/mentale-gezondheid/monitor/algemene-bevolking/angstdepressiegevoelens • Samendementievriendelijk.nl. (sd). Samen op weg naar een dementievriendelijke samenleving. Opgeroepen op mei 30, 2022, van www.samendementievriendelijk.nl. • SCP. (2012). Een beroep op de burger. Minder verzorgingsstaat, meer eigen verantwoordelijkheid? • SCP. (2018). Als werk weinig opbrengt. Werkende armen in 5 Europese landen en 20 Nederlandse gemeenten.

80

• SCP. (2019). Memo; Als werk weinig opbrengt. Bevindingen en beleidsoverwegingen. Position paper. Opgehaald van SCP.nl. • SCP. (2023). Somber over de samenleving. Een studie naar verschillen in maatschappelijk onbehagen in Nederland. • SCP. (2024). Koersen op kwaliteit van de samenleving. Sociale en culturele ontwikkelingen. • SCP. (2024). Samenleven in de toekomst. Een verkenning naar sociale cohesie bij een veranderde bevolkingssamenstelling in 2050. • SCP. (2024b). Koersen op kwaliteit van de samenleving. • SCP. (2025c). Naar een toekomst die jongeren toekomt. • SCP. (2025f). Jong en veerkrachtig. De rol van goed omgaan met tegenslag en steun in de thuis- en schoolomgeving bij welbevinden. • SCP en Stichting Toekomstbeeld der techniek. (2025). Digitaal vervlochten, maar ook verbonden? De toekomst van sociale cohesie in het licht van digitalisering, ongelijkheden en individualisering. • SCP en Stichting Toekomstbeeld der Techniek. (2025). Digitaal vervlochten, maar ook verbonden? De toekomst van sociale cohesie in het licht van digitalisering, ongelijkheden en individualisering. • Staat van Utrecht. (2022). 67+ in de provincie Utrecht. Uitdagingen voor 2040. Opgehaald van Staat van Utrecht. nl. • Staat van Utrecht. (2023). Kennismaken met de wateropgaven in de provincie Utrecht. Opgehaald van StaatvanUtrecht.nl. • Staatscommissie Demografische Ontwikkelingen 2050. (2024).

Gematigde groei. • Trimbosinstituut. (2025). Digitalisering en welzijn. Kansen en risico’s voor gebruikers. • Trimbosinstituut. (2025). Pilotonderzoek Digitalisering en Welzijn. Kansen en risico’s voor gebruikers. • UWV. (2025b). Ontwikkeling krapte naar beroep. Opgehaald van UWV.nl. • Volksgezondheidenzorg.info. (sd). Wat is dementie. Opgeroepen op mei 27, 2022, van www.vz.info.nl. • Volkskrant. (2025, Juli 11). Ambtenaren: Nederland moet van laagbetaald werk af om grip te krijgen op arbeidsmigratie. De Volkskrant.

• VZ/info. (sd). Eenzaamheid. Opgeroepen op december 10, 2025, van www.vzinfo.nl: https://www.vzinfo.nl/eenzaamheid/leeftijd-en-geslacht#trend-eenzaam-volwassenen • Wiel, R. v. (2018, november). Hoe sterk zijn latrelaties? DEMOS. • Wiel, R. v. (2018b, Nov). Hoe sterk zijn latrelaties? DEMOS. • Wijk, D. v. (2025, Februari). Veel jongvolwassenen worstelen met eisen ouderschap. DEMOS. • WRR. (2006). De verzorgingsstaat herwogen. Over verzorgen, verzekeren, verheffen en verbinden. • WRR. (2023). Grip. Het maatschappelijke belang van persoonlijke controle. Opgehaald van WRR-rapport+nr.+108_Grip.Het+maatschappelijk+belang+van+persoonlijke+controle (1).pdf • WRR. (2025). Met de mondiale demografie mee. Anticiperen op krimpend arbeidsaanbod in het buitenland. • WRR. (2025). Tien jaar na ‘Met kennis van gedrag beleid maken’. Hoe nu verder?

81

82

Eindnoten 1 Staatscommissie Demografische Ontwikkelingen

29

Staat van Utrecht, 2025

51

CBS, 2024b

81

Arbeidsproductiviteit neemt steeds minder toe in Staatscommissie (2024;207)

(2024; 386)

30

Mandemakers et al., (2025i)

52

CBS, 2023d

2

Staatscommissie (2024;179)

31

Staat van Utrecht (2022)

53

Mandemakers, 2025h

82

3

Staatscommissie

32

Staat van Utrecht (2022)

54

CBS, 2023d

83 WRR (2025); Met de mondiale demografie mee.

4

CBS; (2025y)

33 NJI (2026); Maak digitale wereld speerpunt

55

Mandemakers, 2025h

5

Levensverwachting | Regionaal | Bij geboorte |

56

PBL, 2024c

57

Staatscommissie (2024; 156)

84

CBS 2024, Toen en nu

Volksgezondheid en Zorg

regeerakkoord 34 SCP en Stichting Toekomstbeeld der Techniek

afgelopen 50 jaar | CBS

Anticiperen op krimpend arbeidsaanbod in het buitenland.

6

CBS (2025r)

(2025). Digitaal vervlochten, maar ook verbonden?

58

PBL, 2024c

85

CBS; 2024m

7

CBS-prognose, Statline

De toekomst van sociale cohesie in het licht van

59

Staatscommissie (2024;160)

86

www.clo.nl/indicatoren/nl210016-hbo-en-wo-

8

Staatscommissie 2024

digitalisering, ongelijkheden en individualisering.

60

Staatscommissie (2024; 159)

9

CBS, 2024f

35 Trimbosinstituut (2025); Digitalisering en welzijn.

61

Staatscommissie (2024;160)

87

Staatscommissie (2024;268)

10

CBS, 2024

62

Staatscommissie (2024;160)

88

Staatscommissie (2024;276)

11

CBS (2026c)

63

Staatscommissie (2024;266)

89

Staatscommissie (2024;277)

12

CBS, statline

64

Staatscommissie (2024; 195)

90

Staatscommissie (2024;383)

13

Staatscommissie (2024; 367)

65

Staatscommissie (2024;269)

91

Staatscommissie (2024;385)

14

Staatscommissie (2024;368)

(2025a)

66

Staatscommissie (2024;260)

92

Staatscommissie (2024;380)

15

Staatscommissie (2024)

38

SCP (2025c)

67

Staatscommissie (2024; 268)

93

WLO/PBL (2025)

16 CPB (2023); De Nederlandse economie in

Kansen en risico’s voor gebruikers. 36 SCP en Stichting Toekomstbeeld der Techniek (2025) 37 Raad voor de Volksgezondheid en Samenleving

gediplomeerden-2024

39

RIVM (2024f;17)

68

RIVM; 2024e

94

Staatscommissie (2024;173)

historisch perspectief

40

RIVM (sd): Angst- of depressiegevoelens (sd)

69

CPB, 2025a

95

WLO/PBL (2025)

17

Staatscommissie (2024;91)

41

CBS, 2024i

70

Staatscommissie (2024;227)

96

Provincie Utrecht (2026a)

18

CBS (2025t)

42

Staat van Utrecht (2024) Monitor brede welvaart

71

UWV (2025b), Staatscommissie (2024;227)

97

RIVM (2024d)

19

Staatscommissie (2024; 365)

43  Eenzaamheid: volwassenen | De Staat van

20

Staatscommissie (2024; 350)

21

Staatscommissie (2024; 357)

44

22

Staatscommissie (2024;307)

45 Staatscommissie Demografische Ontwikkelingen

23

CBS; 2025l

24

RIVM; 2024e

46

25

Staat van Utrecht, 2025

47

Scheiden | CBS

26

RIVM; 2024f

48

CBS, 2025w

78

Staatscommissie (2024;210)

27

RIVM; 2024f

49

CBS, 2025w

79

WLO/PBL (2025)

28

RIVM; 2024h

50

CBS, 2024a

80

Staatscommissie (2024; 210)

72

Staatscommissie (2024)

98

PBL (2025d)

Volksgezondheid en Zorg

73

Staatscommissie (2024;57)

99

Staatscommissie (2024;181)

CBS, 2025h

74

Staatscommissie (2024;250)

100 PBL; 2025g

75

Staatscommissie (2024;248)

101 WLO/PBL (2025)

2050 (2024)

76

Staatscommissie (2024)

102 Staatscommissie (2024;174)

CBS, juli 2022

77 CBS (2025); AOW voor het eerst meer dan helft bekostigd uit belastinggeld.

103 Staat van Utrecht (2023); Kennismaken met de wateropgaven in de provincie Utrecht 104 Staatscommissie (2024;160)

83

Colofon Dit is een uitgave van de Staat van Utrecht www.staatvanutrecht.nl info@staatvanutrecht.nl De Staat van Utrecht wordt ontwikkeld in opdracht van de provincie Utrecht in samenwerking met de gemeente Utrecht. Onderzoek en rapportage Ingrid van Lieshout (Staat van Utrecht, Onderzoek & Advies gemeente Utrecht) Vormgeving Vorm de Stad, Amsterdam

84

Bronvermelding Het overnemen van gegevens uit deze special is toegestaan met bronvermelding: Staat van Utrecht, Provincie Utrecht Disclaimer In deze special wordt gebruik gemaakt van gegevens afkomstig van derden. Hoewel de bronnen als betrouwbaar bekend staan en er zo zorgvuldig mogelijk is omgegaan met de beschikbare data, zou het kunnen voorkomen dat er onjuistheden zitten in de informatie in deze special. April 2026

85