LIS2022.181a Greenports Nederland - Bijlage inspiratieboek 'Een plek onder de zon'

Daarbij komt dat ook op internationaal niveau arbeid steeds

en van de zijde van de overheid de gemeente. Natuurlijk

schaarser wordt en de levenstandaard in landen als Polen

hebben we tevens gesproken met bewoners en lokale

sterk toeneemt, zodat je ook kwaliteit moet bieden om de

groepen.

mensen hier te krijgen. Mensen komen nog steeds graag in Nederland werken, want het betaalt nog steeds goed. Maar ook zij kiezen tegenwoordig voor kwaliteit. Heeft de locatie het AKF- of SNF-keurmerk? Jazeker wordt dat het geval. Maar ik wil wel opmerken dat één van de leden van het Aanjaagteam Bescherming Arbeidsmigranten heeft aangegeven dat dit het beste plan was dat zij tot dan toe hadden gezien. Dat geeft wel aan hoe hoog wij de lat hebben gelegd.

Royal Berry Initiatiefnemer: Royal Berry Locatie: Bemmel (Gelderland) Bouwjaar: Nog te realiseren Aantal units: 100 units Gesprekspartner: Jan van Genderen

26

“De gemeente en de provincie stimuleren dat waar zij kunnen. Wat mij betreft hoort daar ook een hoogwaardige woonlocatie bij voor de mensen die hier werken.” Wie gaat zorgdragen voor de kosten? Royal Berry met op de achtergrond financiers.

Hoe was de samenwerking met de gemeente en andere bevoegde

worden die ervaringen weer geprojecteerd op onze initiatieven, die

gezagen?

dan weer - onterecht - negatief worden beoordeeld. We moeten

In de kern is de samenwerking heel erg goed. Maar wat je ziet, is

voorkomen dat dat een soort vicieuze cirkel wordt. Wij willen die

dat de procedures niet in het voordeel van een krachtige en snelle

in ieder geval hier doorbreken.

aanpak werken. Wij hebben ervoor gekozen dat we niet voor tijdelijke huisvesting gaan. Duurzaam en hoogwaardig betekent voor ons

Hoe is het sociaal beheer van de locatie georganiseerd?

dat we hier de komende dertig jaar huisvesting willen realiseren.

Uiteraard is er een woning voor een toezichthouder en zal er

Bouwen van hoogwaardige woningen houdt bovendien ook in dat

toezicht zijn. Maar wat ik ook belangrijk vind, is dat wij als bedrijf

je dat niet in een periode van tien jaar kunt afschrijven. Wat je ziet

actief werken aan de sociale cohesie op de locatie. Wij hebben een

is dat de gemeente dat wel wil faciliteren, maar daarbij gehouden

gemengde arbeidspopulatie, met jongeren, alleenstaanden, maar

is aan standaard ruimtelijke procedures.

ook getrouwde stellen en die mix zullen we ook altijd aanhouden op de woonlocatie. Zo voorkomen we bijvoorbeeld dat er alleen

Je zou kunnen kiezen voor de tijdelijke route, maar een periode van

jonge mannen in de leeftijd van 18 tot 25 jaar komen wonen. Want

tien jaar, zoals die wordt aangehouden voor tijdelijke huisvesting,

dan krijg je een andere dynamiek.

is voor ons te kort. Maar dan zie je dus vervolgens wel dat je niet kunt volstaan met een simpele

Hoe is de relatie met de lokale bevolking?

inpassing, maar echt moet gaan

We hebben de lokale bevolking

voor een volwaardige wijziging van

geïnformeerd. Daar zitten, zoals te

het bestemmingsplan. Dat is een

begrijpen, wel wat vragen. Maar deze

traject van jaren, want dan kun je

twijfels zijn dus vooral gebaseerd op de

eventueel te maken krijgen met

oude wijze van huisvesten. Wij leggen de

inspraakprocedures die tot aan de

mensen uit dat wij dat juist doorbreken

Raad van State gaan.

door de mensen op deze locatie te huisvesten en daarbij goede woningen en

Hoe past het initiatief binnen het

recreatieve voorzieningen aan te bieden.

gemeentelijk beleid?

Dat wordt wel geaccepteerd. Maar ik snap

De locatie waar wij zitten - Bergerden

ook wel dat de mensen zoiets hebben van

- is ontwikkeld als dé toplocatie van

‘eerst zien en dan geloven’.

glastuinbouw in Gelderland. State of the art kassen, vooroplopend

Op welke wijze is invulling gegeven aan

wat betreft duurzaamheid en

duurzaamheid?

hoogwaardige bedrijven. De

Natuurlijk wordt alle huisvesting goed

gemeente en de provincie stimuleren

geïsoleerd en maken we gebruik van

dat waar zij kunnen. Wat mij betreft hoort daar ook een hoogwaardige

zonnepanelen. Maar ik ben vooral ook heel trots op het feit dat

woonlocatie bij voor de mensen die hier werken. Ik zie dat als een

we binnen het project één hectare natuur realiseren. Uiteraard

nieuwe vorm van gebiedsontwikkeling die overal opgang maakt

voorkomen we woon-werkverkeer door het wonen te realiseren

waar internationale arbeid wordt ingezet: wonen gekoppeld aan

nabij de bedrijfslocatie.

het bedrijf en de werklocatie. Dus wat mij betreft moeten we daarin

Verder zetten we natuurlijk echte woningen neer, die dertig jaar

ook vooroplopen hier in Bergerden. Het voorstel dat wij hebben

blijven staan.

voldoet in ieder geval aan die eis van innovatie. Wat worden wat jou betreft de succesfactoren en wat zijn de Verder is het heel belangrijk dat we met dit initiatief de druk op de

lessen voor andere ondernemers die aan de slag willen met

lokale woningmarkt sterk verminderen. Dat zou iedere gemeente

huisvesting voor internationale medewerkers?

moeten omarmen, want de woningnood neemt alleen maar toe.

Ik denk wel dat de keuze voor tijdelijk of duurzaam een hele

We hebben echter wel gezien dat binnen de gemeenteraad deze

wezenlijke is. Maar wat ik vooral zou willen, is dat we niet de tijdelijke

manier van denken niet door iedereen wordt aangehouden en

varianten realiseren en dat die achteraf gewoon blijvend zijn, terwijl

sommigen partijen zelfs nog pleiten voor huisvesting in reguliere

initiatieven die vooraf aangeven lange termijn locaties te willen zijn,

woningen. Wat mij betreft moet je dat niet willen.

niet of heel traag van de grond komen. Wat mij betreft is vooral ook het algemene belang dat wij bewerkstelligen, namelijk de druk

Ik denk dat we moeten uitkijken dat we, als we initiatieven als het

op de woningmarkt wegwerken, een reden om initiatieven als het

onze - maar daar zijn er meer van in dit land - niet actief ondersteunen,

onze daadkrachtig te ondersteunen.

we de ongewenste woonsituaties in stand houden. Vervolgens 27

Van Dijck Groenteproducties Initiatiefnemer: Van Dijck Groenteproducties Locatie: America (Limburg) Bouwjaar: 2019 Aantal units: 50 woningen (300 bedden)

Van Dijck Groenteproducties

Gesprekspartner: Eric Muijsers

Wat was de aanleiding om aan de slag te gaan?

zegt. Voor ons was trouwens de relatie met twee, pal

Wij werken als bedrijf nu al meer dan twee decennia

nabijgelegen, recreatiecentra ook heel belangrijk. Dat

met internationale medewerkers en ervaren dat we

zijn twee heel belangrijke economische actoren in deze

in een wereld leven waarin arbeid schaars is en dat je

regio en het was absoluut niet aan de orde dat wij op

dus moet investeren in je internationale medewerkers.

enige wijze overlast zouden veroorzaken. We zijn er trots

Het is een groot misverstand als mensen denken dat

op te constateren dat dit ook absoluut niet het geval is.

dit laagwaardig werk is en dat het alleen maar gaat om goedkope arbeid. Dat doet geen recht aan de mensen

Wat was de aanleiding om zelf te gaan bouwen?

en hun vakmanschap. Het ergste dat je kunt zeggen is

Zoals aangegeven was het vooral investeren in de factor

dat deze mensen werk doen, wat wij niet willen doen.

arbeid. Maar een belangrijke directe aanleiding was ook

Nee, deze mensen verrichten arbeid die wij niet meer

het beleid van de gemeente om twee grotere pilots

kunnen doen.

voor nieuwbouw te faciliteren. Daar zijn we direct op ingesprongen. Wat vooral belangrijk is, is dat wij ons als

Als je dat als visie hebt, dan weet je dat je moet investeren in goede huisvesting als secundaire of misschien wel als primaire arbeidsvoorwaarde. Dan weet je ook dat hoe zaken, zoals huisvesting, in het verleden waren georganiseerd, niet meer van deze tijd zijn. Daarom hebben wij dus het heft in eigen hand genomen wat betreft de huisvesting.

“Het is een groot misverstand als mensen denken dat dit laagwaardig werk is en dat het alleen maar gaat om goedkope arbeid. Dat doet geen recht aan de mensen en hun vakmanschap.” bedrijf voorstaan op kwaliteit, zowel van onze producten

Heeft de locatie het AKF- of SNF-keurmerk?

als van de wijze waarop wij produceren. Daar horen ook

We hebben het SNF-keurmerk. Maar bovenal hebben

goede arbeidsomstandigheden en woonomstandigheden

we onze eigen standaard. Wat dat laatste betreft is het

bij. Sinds 2013 hebben wij hier een prachtige locatie voor

belangrijk mee te geven dat wij echte huizen hebben

onze productie en distributie en wij hadden het plan om

gebouwd, ook al betreft het tijdelijke huisvesting voor een

daar ook een kwalitatief hoogwaardige woonlocatie bij

periode van tien jaar. Dat lijkt haaks te staan op elkaar,

te plaatsen. Dat maakt het eigenlijk één mooi geheel.

maar voor ons was altijd duidelijk dat als je investeert in mensen, je ook in echte huisvesting moet investeren.

Welke partijen waren erbij betrokken? Wij hebben als Van Dijk Groenteproducties zelf

28

Zijn de bewoners tevreden?

zorggedragen voor de realisatie en zoals aangegeven was

We hebben een wachtlijst, ik denk dat dat genoeg

er van de zijde van de gemeente ruimte voor twee pilots.

Wie heeft zorg gedragen voor de kosten?

Immers, de medewerkers zijn hier tijdelijk en willen gewoon een

Van Dijk Groenteproducties.

goede betaalbare tijdelijke huisvesting en de reguliere woningen moeten in deze tijd van schaarste toch vooral worden toegewezen

Hoe was de samenwerking met de gemeente en andere

aan de woningzoekenden. Met onze aanpak voorkomen wij juist

bevoegde gezagen?

druk op de woningmarkt. Dat is in toenemende mate een heel

De samenwerking met de gemeente was goed. We hebben ook

sterk argument om soortgelijke projecten te realiseren. Want

veel tijd gestoken in overleg met de nabijgelegen buurtbewoners

de woningnood is enorm en gaat niet weg. Dus wat dat betreft

en de dorpsraad. Dat is nodig en het blijft altijd moeilijk. Immers,

past onze aanpak heel goed in het gemeentelijk beleid.

de weerstand tegen huisvesting voor internationale medewerkers heeft vooral te maken met de negatieve uitstralingseffecten

De onderlinge sociale controle moet trouwens ook niet worden

zoals lawaai, rommel, e.d. Wat dat betreft kun je het vergelijken

onderschat. De mensen willen in rust wonen.

“We hebben ook veel tijd gestoken in overleg met de nabijgelegen buurtbewoners en de dorpsraad. Dat is nodig en het blijft altijd moeilijk.”

Hoe is de relatie met de lokale bevolking? De relatie is goed. Vooral dus omdat van overlast geen sprake is. Op welke wijze is invulling gegeven aan duurzaamheid? We hebben dus gekozen voor echte huizen, dat is al een

met bezwaren die mensen hebben tegen windmolens: de

vorm van duurzaamheid. Ze zijn ook goed geïsoleerd en we

samenleving heeft er baat bij en wil het, maar jij ervaart als

gebruiken zonne-energie. Verder zijn de woningen voorzien

omwonende geen voordelen. Het enige dat je kunt doen, is

van warmtepompen. Wat daarnaast ook belangrijk is, is dat we

proberen deze negatieve effecten te voorkomen. Daar zijn we,

woon-werkverkeer voorkomen. De mensen lopen gewoon naar

denk ik, in geslaagd, want tot op heden ervaart niemand overlast.

de naastgelegen productielocatie.

Noch de omwonenden, noch de recreatieparken. Wat waren de succesfactoren en wat zijn de lessen voor Het is vooral heel belangrijk dat we het project in een periode van

andere ondernemers die aan de slag willen met huisvesting

ruim één jaar hebben kunnen realiseren. De vergunningverlening

voor internationale medewerkers?

ging heel snel en omdat we uitgaan van een periode van tien

Ik denk dat het heel goed is om het project sterk privaat te

jaar hoeven we dus niet een hele officiële planprocedure te

positioneren. Dus gekoppeld aan het bedrijf. Ik denk dat het goed

doorlopen. Ik denk dat we juist door deze snelle realisatie ook

is dat we kijken of de bezettingsgraad soms wat omhoog kan, maar

de gemeente enorm hebben geholpen met het realiseren van

ik denk dat je moet uitkijken als je bepaalde maatschappelijke

haar doelen op het gebied van goede huisvesting, zoals het

doelen-– zoals permanent wonen - gaat opnemen in je project.

voorkomen van overlast en vrijspelen van reguliere woningen

Dan wordt het gewoon een reguliere woningbouwlocatie en

voor woningzoekenden.

wij willen niet gezien worden als projectontwikkelaar. Nee, wij bouwen voor onze internationale medewerkers.

Hoe is het sociaal beheer van de locatie georganiseerd?

De periode van tien jaar is natuurlijk veel te kort en je hoopt dat

We hebben hier een beheerder/toezichthouder op het terrein

het langer kan duren. Maar de keuze voor ‘tijdelijkheid’ heeft wel

en we hebben cameratoezicht. Ook hebben we een speciaal

sterk in het voordeel gewerkt bij een snelle realisatie.

verlichtingsplan opgesteld dat de mensen goed de weg wijst, maar geen lichtvervuiling in de omgeving veroorzaakt. Hoe past het initiatief binnen het gemeentelijk beleid? De gemeente Horst aan de Maas erkent het grote economische belang van de internationale werknemers. Niet alleen voor de tuinbouwsector, maar ook voor transport en logistiek. Dat is heel belangrijk. De gemeente is zich er ook in toenemende mate van bewust dat het traditionele beleid, waarbij min of meer werd geëist dat deze mensen ook gehuisvest zouden worden in ‘gewone’ woningen, niet meer werkt en eigenlijk nooit heeft gewerkt.

29

Keurmerken voor de tijdelijke huisvesting van internationale medewerker

30

Alle locaties in dit boek hebben een AKF- of SNF-

Toezicht op deze norm werd georganiseerd

keurmerk voor huisvesting van internationale

door twee keurmerken. Het Agrarisch Keurmerk

medewerkers. Hiermee tonen de ondernemers

Flexwonen (AKF) en de Stichting Normering

hun commitment aan kwaliteit en onafhankelijk

Flexwonen (SNF) organiseren jaarlijks

toezicht daarop. Dergelijke keurmerken vormen

controles op meer dan 700 ondernemingen

een belangrijk onderdeel van de opgave

die gezamenlijk ruim 14.000 locaties beheren

om meer huisvesting mogelijk te maken.

waar internationale medewerkers tijdelijk zijn

Gemeenten kunnen deze keurmerken opnemen

gehuisvest.

in het huisvestingsbeleid voor internationale medewerkers, aansluiting zoeken bij landelijke

Alhoewel deelname aan deze keurmerken

normen en werken met een onafhankelijk

vrijwillig is, worden ze breed gedragen. Niet

kwaliteitsinstrument dat door ondernemers

alleen zijn vertegenwoordigers van rijk, sociale

is omarmd.

partners, huisvesters en gemeenten betrokken bij het bestuur en het toezicht, ze zijn tevens

In de Landelijke Verklaring Huisvesting

een belangrijk onderdeel van beleid op landelijk,

Arbeidsmigranten kwamen rijk, gemeenten,

provinciaal en gemeentelijk niveaus. Bovendien

sociale partners (waaronder die in de agrarische

zijn de normen geborgd in de relevante cao’s in

sector) en andere belanghebbenden, minimale

de land- en tuinbouw en uitzendsector. Dit heeft

eisen voor de tijdelijke huisvesting van

er in de markt toe geleid, dat het bezit van een

internationale medewerkers overeen.

huisvestingskeurmerk een vanzelfsprekendheid is geworden voor iedere onderneming die de

In deze minimumeisen werden elementen

huisvesting van het internationaal personeel

opgenomen die in het bijzonder relevant zijn voor

serieus neemt.

deze specifieke vorm van tijdelijke huisvesting. Er werden eisen gesteld aan het minimumaantal vierkante meters voor bewoners, hygiëne, voorzieningen, informatievoorziening, beheer en natuurlijk bouw- en brandveiligheid.

31

Hoogweg Paprikakwekerijen

Wat was de aanleiding om zelf te gaan bouwen? De plannen bestonden al enige tijd. De gemeente bood de ruimte voor drie grootschalige locaties voor de huisvesting van internationale medewerkers. Daar hebben wij ons voor aangemeld en we zijn daarvoor in aanmerking gekomen. We hadden zelf de ruimte om dit te realiseren.

Initiatiefnemer: Hoogweg Paprikakwekerijen

Maar we zien ook dat de uitzendbureaus zelf aan de slag

Locatie: Luttelgeest (Flevoland)

gaan met nieuwe hoogwaardige woningbouwprojecten. Hier

Bouwjaar: 2020

vlakbij bijvoorbeeld, hebben meerdere uitzendbureaus ook

Aantal units: 150

prachtige locaties gerealiseerd. Daarmee wordt duidelijk

Gesprekspartner: Jalisa Rozendal, Mariska Hoogweg

dat iedereen steeds meer werkt aan kwaliteit.

Wat was de aanleiding om aan de slag te gaan? Internationale medewerkers zijn al jaren belangrijk binnen

“Een mooi duurzaam voorbeeld is dat alle huizen zijn aangesloten op ons aardwarmtenet.”

onze organisatie en we verwachten dat dit zo zal blijven en nog zal toenemen. Arbeid is schaars en lijkt alleen maar

Welke partijen waren erbij betrokken?

schaarser te worden. Om ervoor te zorgen dat internationale

De gemeente die de vergunning heeft verleend en in

medewerkers voor ons willen blijven werken, is huisvesting

het proces hebben we goed samengewerkt met een

van essentieel belang. Voorheen woonden de internationale

uitzendbureau, waar wij mee samenwerken. Daarnaast

medewerkers voor een deel in de dorpskernen. Hierdoor

hebben we ook de buurt betrokken bij onze plannen.

raakte het evenwicht wat zoek tussen internationale medewerkers en de autochtone inwoners. Anderzijds wil

Wie heeft zorg gedragen voor de kosten?

je zorgen voor volwaardige huisvesting. Dit hebben we

Wij hebben zelf de financiering geregeld.

kunnen realiseren op ons eigen terrein, door het bouwen van tweepersoons huisvesting. Heeft de locatie het AKF- of SNF-keurmerk? We hebben het SNF-keurmerk. Zijn de bewoners tevreden? Voor ons is het belangrijk dat de bewoners naar hun zin wonen. Dat komt hun arbeidsvreugde en productiviteit ten goede. Dat heeft natuurlijk niet alleen te maken met een goed huis, maar ook met de aanwezigheid van bijvoorbeeld recreatieve voorzieningen, een Poolse SRV-wagen, en dergelijke.

“als mensen prettig wonen dan is daarmee de basis voor ongewenst gedrag eigenlijk ook voor een groot deel afwezig.”

32

Hoe was de samenwerking met de gemeente en andere bevoegde gezagen? De samenwerking met de gemeente Noordoostpolder verliep goed. Van overheidszijde waren er geen andere organisaties bij betrokken. Hoe past het initiatief binnen het gemeentelijk beleid? De gemeente had zoals gezegd duidelijk aangegeven waar welk type huisvesting zou kunnen komen, van grote locaties tot kleine locaties. Het is wel belangrijk op te merken dat wij zien dat voor ons bedrijf - en voor andere bedrijven hier in de omgeving - het aantal toegewezen plaatsen niet voldoende is. De wens is, dat er meer van deze locaties bij komen. Hoe is het sociaal beheer van de locatie georganiseerd? We hebben een beheerster die op het terrein toezicht houdt en dat geweldig doet. Je ziet ook dat de onderlinge sociale controle op een prettige manier z’n werk doet. Mensen helpen elkaar en maken het gezellig samen. Ook belangrijk, als mensen prettig wonen dan is daarmee de basis voor ongewenst gedrag eigenlijk ook voor een groot deel afwezig. Hoe is de relatie met de lokale bevolking? Die is goed. We zien dat onze medewerkers op hun manier deel uitmaken van de lokale gemeenschap. Ze doen hun boodschappen hier in de buurt. Dit heeft economische voordelen voor de lokale middenstand. De verschillende supermarkten hebben een aantal schappen met Poolse producten.

Een deel van de mensen besluit uiteindelijk hier permanent te gaan wonen. Ze krijgen kinderen en die gaan hier naar school en naar de sportvereniging. Een mooie manier om te integreren in de samenleving. Op welke wijze is invulling gegeven aan duurzaamheid? Duurzaam bouwen betekent voor ons bouwen voor de langere termijn. Dat heeft milieuvoordelen, maar ook voordelen op economisch en sociaal vlak. Wat het laatste betreft kunnen wij dus mensen de zekerheid bieden dat ze hier kunnen komen werken en wonen. Een mooi duurzaam voorbeeld is dat alle huizen zijn aangesloten op ons aardwarmtenet.

Wat waren de succesfactoren en wat zijn de lessen voor andere ondernemers die aan de slag willen met huisvesting voor internationale medewerkers? Wat ons betreft zijn er vier lessen:

1. B elangrijk is een goede samenwerking met gemeenten, omwonenden en uitzendbureaus. 2. E r is goed nagedacht over de inrichting van de huisvesting. De tweepersoons huisvesting wordt zeer gewaardeerd. Doordat we voldoende ruimte hadden om te bouwen is de huisvesting ruimtelijk opgezet. Hierdoor was er ook ruimte voor een volleybalveld en een recreatieruimte met biljart, tafeltennistafels en gezellige zitjes.

3. K walitatief goede huisvesting en dicht bij het werk wonen, zorgt ervoor dat medewerkers er graag wonen. Dit willen we nu en voor in de toekomst blijven realiseren.

4. Tenslotte lijkt het ons van belang dat onze woonlocaties grotendeels bewoond worden door medewerkers die bij het bedrijf werken. Met de mogelijkheid om ook tijdelijk medewerkers van andere bedrijven te huisvesten in voor ons rustige periodes. Want je wilt uiteindelijk een optimale bezetting.

33

Wesselman Flowers

Ik ben nog druk bezig met andere locaties. Onder meer op het terrein van een voormalige oude kas, tussen mijn bestaande kassen. Maar ook kijken we samen met ondernemers als Ruigrok naar locaties. Bijvoorbeeld hier op het nabijgelegen bedrijventerrein waar zij een bedrijfspand hebben aangekocht. Welke partijen waren erbij betrokken? Wij hebben het zelf opgepakt, daarbij uiteraard samengewerkt met gemeenten en bewoners

Initiatiefnemer: Wesselman Flowers Locatie: Roelofarendsveen (Zuid-Holland)

Wie gaat zorgdragen voor de kosten?

Bouwjaar: 2010

Ik gebruik het eigen bedrijfskapitaal nog steeds het liefst

Aantal units: 6 units

voor investeren in de productie en dus maken wij voor de

Gesprekspartner: Joost Wesselman

financiering gebruik van de bank. Het is wel belangrijk op te merken dat daar wel een knelpunt zit, dat moet worden opgelost. De banken willen namelijk voor de financiering een langere termijn aanhouden dan tien

Wat was de aanleiding om aan de slag te gaan?

jaar om de investering terug te verdienen. Dat is in het

Het werk dat wij hebben kan niet verder worden geautomatiseerd.

geval van vastgoed ook logisch. Maar dan loop je tegen

Het blijft dus voor een groot deel handwerk. Dus de schaarste speelt

het gemeentelijk beleid aan die zeggen dat een tijdelijke

al een hele tijd en is blijvend. Tegen die achtergrond ben ik er al in het

voorziening alleen een tijdelijke voorziening is als deze

begin van de start van mijn bedrijf achter gekomen dat er vanuit met

maar voor tien jaar loopt. Nu kun je wel een gok nemen

name Polen behoefte bestond bij mensen om aan de slag te gaan in

dat je een verlenging krijgt, maar daar gaan banken niet

ons land. Ik was namelijk direct na de val van de muur al gaan kijken

in mee, dan moet je het zelf financieren. Dat betekent dus

in Polen of we daar tulpen naartoe zouden kunnen exporteren. Daar

mogelijk een verlies nemen.

was geen behoefte aan destijds, maar er was wel behoefte om hier te komen werken en geld te verdienen. Aangezien wij dus tekorten

Dit is echt een aandachtspunt. Als je weg wilt van wonen

hadden aan arbeid was het een kwestie van vraag en aanbod. Maar

in slechte caravans of opgekochte huizen in woonwijken,

dan moet je ook zorgen voor huisvesting.

dan moet je kwaliteit bouwen en dat verdient zich niet terug in tien jaar. Maar ga je voor meer dan tien jaar,

Heeft de locatie het AKF- of SNF-keurmerk?

dan ga je voor een echte woonbestemming. Maar dan

Wij hebben het SNF-keurmerk.

krijg je de hele ruimtelijke procedure voor je kiezen, inclusief alle bezwaren. Dan heb je uiteindelijk eigenlijk een

Zijn de bewoners tevreden?

woonbestemming op een plek waar je op de lange termijn

Jazeker, ze zien het echt als hun huis. Zo hebben we natuurlijk wel

juist geen woonbestemming wil hebben. Bijvoorbeeld

voor schoonmakers gezorgd, maar je ziet dat ze het zelf ook netjes

direct naast je kas.

houden. Ze maken ook hun eigen huisregels. Als voorbeeld: zo staan de schoenen allemaal netjes bij de ingang en loopt iedereen binnen

Hoe was de samenwerking met de gemeente en andere

op sokken of schone schoenen. Mensen investeren tevens zelf ook

bevoegde gezagen?

in de huisvesting. Zo heeft iedereen hier zijn eigen koelkast die hier

De samenwerking met de gemeente is ambtelijk en

in de keuken staat, terwijl we natuurlijk zelf ook al hadden gezorgd

bestuurlijk goed. Maar ze zitten wel vast in wettelijke

voor een grote koelkast. Maar ze maken zich het echt eigen.

procedures, waardoor hun bewegingsvrijheid beperkt is. Bijvoorbeeld, hier moet je echt bouwen voor je eigen

Wat was de aanleiding om zelf te gaan bouwen?

personeel dat voor jouw bedrijf werkt. Maar ja, soms gaan

Voor onze medewerkers is goede huisvesting echt een

diezelfde mensen via een uitzendbureau ook wel eens

arbeidsvoorwaarde. Omgekeerd zien wij ook dat goede huisvesting

tijdelijk voor een andere organisatie werken en dan ben

zich terugbetaalt in tevreden mensen, minder ziekteverzuim en

je dus feitelijk in overtreding. Wat ik ook wel merk is dat

ongewenst uithuizig gedrag. Dus ik ben zelf op zoek gegaan naar

het beleid per gemeente en per provincie verschilt. Het

bestaande locaties waar we mensen kunnen huisvesten. Deze locatie

zou fijn zijn als daar wat meer uniformiteit in kwam.

is er daar één van. 34

Hoe past het initiatief binnen het gemeentelijk beleid?

Want dat wordt vaak ook vergeten: hoe pijnlijk het is voor mensen

Je ziet dat de gemeente wel langzaam maar zeker aan het

die hier ver van huis komen werken, heel hard werken, zwaar werk

opschuiven is naar een beleid waarbij ze ook zoeken naar locaties

doen en bijdragen aan onze welvaart en dan door bewoners en

op bijvoorbeeld bedrijventerreinen, of aan de rand van het dorp. Dus

de media worden neergezet als... Nou ja, vul zelf maar in. En wat

we groeien naar elkaar toe. Ze faciliteren het beleid waar mogelijk,

ik heel pijnlijk vind, is dat de medewerkers dat zelf ook heel goed

maar ik denk wel dat het wenselijk is dat er meer proactief wordt

door hebben. Maar het gekke is dat nu de mensen hier wonen,

gewerkt, in de zin dat wordt aangegeven waar wat zou kunnen.

er eigenlijk helemaal geen problemen zijn en de bewoners toch steeds meer onderdeel worden van de lokale samenleving.

Wat ik wel heb gemerkt is dat je wordt geacht vooraf een plan te maken en dat te bespreken met de bewoners. Dat moet dan wel vooraf ook worden afgestemd met de gemeente. Maar die hebben dan vaak het idee dat alles al in kannen en kruiken is, terwijl dat helemaal niet het geval is. Dus één van de lessen die ik heb geleerd is dat het proces iets opener moet. Hoe is het sociaal beheer van de locatie georganiseerd?

“En wat ik ook wel merk is dat het beleid per gemeente en per provincie verschilt. Het zou fijn zijn als daar wat meer uniformiteit in kwam.”

Wij zien als bedrijf zelf toe op de locatie en binnen deze kleine gemeenschap is de sociale controle ook groot. Daarnaast zorgen ook de kritische omwonenden er wel voor dat er een oogje in

Op welke wijze is invulling gegeven aan duurzaamheid?

het zeil wordt gehouden. Maar zoals ik al heb aangegeven zorgt

Alle materialen die zijn vrijgekomen bij de sloop, zijn hergebruikt:

een goede huisvesting ervoor dat mensen hun huis ook zien als

van deuren, tot muren, tot toiletpotten. We hebben alles goed

hun thuis en ze dat zelf ook allemaal netjes houden. Vooral ook

geïsoleerd en ook zorggedragen voor een groene aankleding en

omdat ze hier jaren komen en dat vaak ook nog jaren willen doen.

een tuintje. Uiteraard is het in gebruik nemen van leegstaande gebouwen ook milieuvriendelijk.

Hoe is de relatie met de lokale bevolking? Met de bewoners was de relatie in het begin erg moeizaam, om

Wat worden wat jou betreft de succesfactoren en wat zijn de

het maar voorzichtig te zeggen. Ik ben daar eerlijk in. Ik had een

lessen voor andere ondernemers die aan de slag willen met

locatie op het oog waar ik wat huisjes wilde bouwen en binnen

huisvesting voor internationale medewerkers?

de kortste keren hadden we het journaal, SBS6, Omroep West

Ik zie het wat breder. Ik denk dat het heel goed is dat we gaan

en wat al niet meer, hier over de vloer. Dat hadden de bewoners

werken aan een diepere vorm van bewustzijn wat betreft de

geregeld. Dan krijgt alles een heel eigen dynamiek. Laat ik duidelijk

bijdrage die internationale medewerkers leveren aan onze welvaart.

zijn: die is niet in het voordeel van de ondernemer. Bovendien

Zeker nu steeds duidelijker wordt dat internationale medewerkers

stigmatiseert dit trouwens ook nog eens de hardwerkende

ook opgang maken in transport en logistiek en de zorg, is deze

internationale medewerkers behoorlijk.

bijdrage enorm. Maar het beeld dat de media hebben gecreëerd van overvolle woningen, rondzwervende mannen en wat al niet meer, dat zit nog heel diep in het hoofd van de mensen. Als we dat een beetje bijsturen zal de weerstand minder zijn en kunnen we met elkaar zorgen voor goede huisvesting, zodat iedereen wel de baten heeft in de vorm van meer welvaart en geen overlast ervaart omdat de nieuwe buren het gewoon ook erg naar hun zin hebben.

“Dit is echt een aandachtspunt. Als je weg wilt van wonen in slechte caravans of opgekochte huizen in woonwijken dan moet je kwaliteit bouwen en dat verdient zich niet terug in tien jaar.” 35

De succesfactoren voor versnelling In dit boek zijn verschillende goede voorbeelden van huisvesting

De voorbeelden duiden de ambitie die agrarische ondernemers

voor internationale medewerkers gepresenteerd. Deze geven

hebben voor deze specifieke vorm van huisvesting. Het is een

aan hoe land- en tuinbouw ondernemingen door heel Nederland

wezenlijk onderdeel van hun propositie aan schaars en goed

vormgeven aan goed werkgeverschap met de huisvesting

geschoold tijdelijk personeel uit het buitenland. Passende

die zij voor hun buitenlandse medewerkers verzorgen. Deze

huisvesting vormt daarmee een cruciaal onderdeel van een

medewerkers zijn hier veelal tijdelijk. Hun huisvesting valt niet

competitieve lokale, regionale en nationale economie. Een

zelden buiten de geijkte kaders voor woningbouw; deze mensen

goede samenwerking en verstandhouding met gemeente en

en hun belang voor de Nederlandse economie valt zodoende

omgeving is daarom een vanzelfsprekend onderdeel van deze

tussen wal en schip.

opgave. De voorbeelden tonen hoe deze verstandhouding in de praktijk tot mooie resultaten leidt; resultaten die werken voor alle

De belangrijkste lessen op een rij

1.

betrokken partijen: internationale medewerkers, omwonenden, bestuurders en ondernemers. De lessen inspireren tot meer en

Ondernemers willen investeren.

In een economie die steeds onzekerder wordt, is goed

moeten bijdragen aan een versnelling van passende huisvesting met passende regelgevende kaders.

werkgeverschap een cruciaal onderdeel van een duurzame

Hieronder formuleren wij de belangrijkste lessen en succesfactoren

bedrijfsvoering. Tegen die achtergrond willen agrarische

voor de ontwikkeling van nieuwe huisvestingslocaties. Op basis

ondernemers kwalitatieve en duurzame huisvesting

hiervan komen wij met een set aanbevelingen voor ondernemers

organiseren en waarborgen voor hun internationale

én bestuurders om tot publiek-private samenwerking,

medewerkers. Deze primaire arbeidsvoorwaarde is cruciaal

conceptontwikkeling en co-creatie te komen.

voor de werving en het behoud van goede internationale medewerkers. Dit pakken zij zelf op al dan niet samen met andere marktpartijen, zoals uitzendondernemingen, projectontwikkelaars en huisvesters. Wel lopen zij tegen beperkingen aan in de vergunningverlening die de financiering belemmert. Het gaat hierbij in het bijzonder om vergunningslimieten van 15 jaar of minder voor een potentieel project. Dit heeft een direct gevolg op de kosten, de businesscase en duurzaamheid.

2.  Ondernemers spelen een betrokken en productieve rol in de beleidsvorming. Ondernemers willen betrokken zijn bij de ontwikkeling van nieuw beleid voor de huisvesting van internationale medewerkers. Daarbij staan zij open voor de zorgen en belangen die spelen in een omgeving of een bestuur. In de ontwikkeling van beleid en concrete locaties denken zij mee over nieuwe en bestaande oplossingen die tegemoetkomen aan deze zorgen en belangen.

3.  Passende tijdelijke huisvestingoplossingen ontlasten de druk op reguliere woningmarkt. De tijdelijke huisvesting van internationale medewerkers is geen reguliere huisvestingsopgave; deze reguliere opgave wordt er juist door ontzien. Het voorkomt dat reguliere woonhuizen worden opgekocht om er mensen tijdelijk in te huisvesten. De tijdelijke woonbehoefte is een specifieke behoefte die afwijkt van meer permanente bewoning. Het zijn geen afzonderlijke woningen. Het gaat om nieuwe vormen van tijdelijk wonen met ‘ensembles’, bestaande uit woningen, recreatieruimten, groenvoorzieningen en soms collectieve 36

energievoorziening. Zelfs het interieur wordt op hoog niveau meegeleverd. Dat vraagt om een andere benadering, zowel vanuit de bewoner, beheerder en natuurlijk de overheid.

4.  Er is altijd een element van tijdelijkheid rondom de huisvesting. Vanuit de bewoner geredeneerd, is de behoefte voor deze huisvesting tijdelijk. Maar ook vanuit het perspectief van agrarische ondernemers die slechts gedurende een korte periode extra arbeidskracht nodig hebben (denk hierbij aan één seizoen of oogstperiode). Ondernemers die langer of jaarrond werken met internationale medewerkers, hebben dus behoefte aan jaarrond huisvesting. Tegen deze achtergrond is de wens van de bewoner en ondernemer cruciaal. Die wens kan zich vertalen in een duurzame en jaarronde oplossing, voor bewoners die tijdelijk verblijven, of tijdelijke huisvesting die na één seizoen weer wordt gedemonteerd en weggehaald. Beide opties moeten een plek kunnen krijgen in het huisvestingsbeleid en dit aspect benadrukt de betrokkenheid van ondernemers bij de ontwikkeling van beleid.

5.  Efficiënt gebruik van energie, grondstoffen en restmaterialen. In de bouw en het energiegebruik van de huisvestingslocaties wordt veel gewerkt met innovatieve - circulaire bouwmethodes, technieken en materialen. Biobased materialen kunnen CO2 opslaan. De tuinbouw kan biobased bouwmaterialen produceren uit reststromen als tomatenen paprikastengels. Daarmee kan 75% van het volume van

bouwmateriaal afkomstig zijn uit de sector, die op die manier koolstof langdurig vastlegt. De renovatie van bestaande gebouwen (op het perceel, bedrijfsterreinen of elders) bespaart grondstoffen en gaat gepaard met extra isolatie om energie en kosten te besparen. Niet zelden worden rest- en retourwarmte van het agrarische bedrijf en zonnepanelen gebruikt om het energieverbruik in huisvestingslocaties te optimaliseren. Ten slotte, huisvesting op het perceel beperkt verkeersstromen en files en daarmee het gebruik van brandstof. Dit biedt mogelijkheden om integraal duurzaam te bouwen en aspecten als biobased bouwmaterialen en natuurinclusiviteit mee te nemen.

6.

Huisvesting op het perceel brengt voordelen.

Huisvesting op het perceel van de agrarische ondernemer brengt een aantal grote voordelen met zich mee. Er zijn evidente schaalvoordelen op het gebied van energiegebruik, verkeersstromen en overlast. Het stelt de ondernemer in staat om regie en verantwoordelijkheid te nemen voor de kwaliteit van de huisvesting en zich te onderscheiden als werkgever. Zo is helder en transparant wie de huisvesting beheert en hebben gemeenten en omwonenden een direct aanspreekpunt. Ook op het gebied van sociaal beheer biedt huisvesting op het perceel een oplossing. De tijdelijke bewoners richten zich op het werk, dat zij daar tijdelijk uitvoeren en zijn niet gebaat bij overlast. Ten slotte, ook hier geldt dat huisvesting op het perceel van de ondernemer de woondruk op buurten en wijken ontlast.

9.  Land- en tuinbouw committeert zich aan de landelijke minimumeisen voor tijdelijke huisvesting. Agrarische ondernemers onderwerpen zich vrijwillig aan onafhankelijk toezicht op landelijke minimumnormen voor de tijdelijke huisvesting van internationale medewerkers. Dit komt terug in het behalen van het SNF- of AKF-keurmerk. Deze keurmerken zien o.a. toe op leefruimte, bouw- en brandveiligheid, hygiëne, minimumvoorzieningen, beheer en informatievoorziening in de landstaal van de bewoners.

10. Beeldvorming is een cruciaal aspect. Beeldvorming over internationale medewerkers speelt een grote rol in een succesvolle realisatie. Omwonenden van nieuwe locaties zijn bezorgd over overlast en schrijnende situaties. Deze zorgen zijn veelal gebaseerd op excessen elders, die uitgelicht worden in de media of op basis van gedateerde situaties, en minder als gevolg van direct contact. Dat maakt deze zorgen niet minder relevant. Goede en feitelijke communicatie vanuit ondernemers, gemeenten en andere belanghebbenden, spelen een belangrijke rol om tot een goed gesprek met direct betrokkenen te komen. Hierbij geldt dat internationale medewerkers geen banen innemen van de lokale bevolking. Integendeel, ze genereren en behouden banen in Nederland. Tegen die achtergrond lijkt het bovendien gepaster de woorden ‘internationale medewerkers’ te gebruiken in plaats van het woord: ‘arbeidsmigranten’; veruit de meesten wonen en werken hier slechts tijdelijk.

7.  Zorgen over overlast blijken na realisatie enorm mee te 11. Agrarische ondernemers integreren vallen. In de aanloop spelen zorgen over overlast, al dan niet gebaseerd op verkeerde beeldvorming (zie verder onder punt 10). Wanneer plekken eenmaal gerealiseerd zijn, valt de overlast enorm mee en zijn er nauwelijks klachten. Dit komt omdat zorgen veelal in een vroeg stadium zijn benoemd en maatregelen zijn getroffen. Hierbij valt te denken aan beheer, afspraken met de gemeente en omwonenden en regelmatige afstemming

8.

Ondernemers committeren zich aan goede inpassing.

Agrarische ondernemers zoeken naar plekken waar deze huisvesting kan en past. Dit vraagt maatwerk van de ondernemer en bestuurder. Ook de ondernemer zit niet te wachten op initiatieven die het specifieke ruimtelijk of volkshuisvestelijk karakter van een gebied of landschap veranderen. En met het oog op de diversiteit en veelzijdigheid van oplossingen voor tijdelijke huisvesting voor internationale medewerkers, hoeft dat ook niet.

huisvestingbehoeften in hun groeiplannen.

Ondernemers in de land- en tuinbouw zijn zich bewust van de rol die tijdelijke huisvesting speelt in de toekomst van hun bedrijf. In hun toekomstplannen integreren zij die behoeften proactief. Daarin lopen zij voor op andere sectoren die pas in een laat stadium de rol van tijdelijke huisvesting een plek geven. Door deze behoefte integraal te betrekken in de bedrijfsstrategie, ontstaat tijd voor een goede en zorgvuldige afstemming met bestuur en omgeving.

12.  Er is ondersteuning beschikbaar, maar dit is niet altijd bekend. De kansen en problematiek rondom de tijdelijke huisvesting van internationale medewerkers is niet nieuw. Veel kennis en expertise is beschikbaar, voor zowel gemeenten als ondernemers om meer huisvesting aan te jagen. Deze informatie is beschikbaar in de vorm van handreikingen maar ook in de vorm van gespecialiseerde begeleiding in de lokale beleidsvorming. Ook regionale en landelijke ondernemersverenigingen staan paraat om een vruchtbaar gesprek tussen ondernemers en bestuur te faciliteren.

37

Naar publiek-private co-creatie en conceptontwikkeling Beleidsaanbevelingen voor bestuurders en ondernemers Samen met internationale medewerkers, omwonenden, (lokale) overheden en ondernemers willen wij innovatieve woonconcepten uitwerken, die aansluiten bij de diverse belangen. Dergelijke gedragen concepten kunnen vervolgens snel gerealiseerd worden door heel Nederland. Hierin ligt de potentie om deze specifieke vorm van huisvesting een kwalitatieve en kwantitatieve impuls te geven. Een impuls die zowel de druk op de tijdelijke als de reguliere woonbehoefte verlicht en bovendien bijdraagt aan duurzame bouw en gebruik van huisvestingslocaties voor tijdelijke bewoning. De voorbeelden en succesfactoren uit de praktijk kunnen hierbij helpen. Ze tonen aan dat veel goede voorbeelden bestaan en hoe deze kunnen worden gerealiseerd. Op basis hiervan zijn de volgende beleidsaanbevelingen en handvatten geformuleerd voor ondernemers en bestuurders in de praktijk, en voor landelijke partijen om de realisatie op lokaal niveau verder aan te jagen.

Aanbevelingen voor lokale overheden  Maak specifiek en passend beleid voor de tijdelijke huisvesting van internationale medewerkers. Hierdoor wordt de druk op reguliere woningen, wijken en buurten beperkt. Borg hierin maatwerk met oog op de verscheidenheid van huisvestingswensen, bijvoorbeeld door verschillende eisen te stellen op basis van het verblijf van de bewoners. Hierbij mogen agrariërs, die slechts kortdurend internationale medewerkers moeten huisvesten (bijvoorbeeld voor hele kortdurende oogst en/ of teeltperiodes) niet gedwongen worden permanente huisvesting te bouwen. Zorg voor regionale afstemming in deze beleidsontwikkeling om duidelijkheid voor ondernemers te creëren en waterbedeffecten te voorkomen. Schep voorwaarden voor een aantrekkelijke businesscase voor nieuwe huisvesting voor tijdelijke bewoning. Dit kan door langdurige ruimte (> 15 jaar) te scheppen voor deze specifieke vorm van huisvesting. Z  org ervoor dat tijdelijke huisvesting op of nabij de agrarische productie, mogelijk is en blijft. Deze vorm van tijdelijke huisvesting biedt (schaal) voordelen op het gebied van verkeersstromen, beheersbaarheid en efficiënt gebruik van energie en grondstoffen. De druk op de lokale woningmarkt neemt daarmee af. Vanzelfsprekend dient de kwaliteit van deze huisvesting geborgd te worden.

Dit kan door de landelijke kwaliteitseisen te integreren in het beleid (zie hieronder).

I ntegreer de landelijke minimum kwaliteitseisen voor de tijdelijke huisvesting van internationale medewerkers in gemeentelijk beleid. Het keurmerk van de Stichting Normering Flexwonen (SNF) en het Agrarisch Keurmerk Flexwonen (AKF) borgen een kwalitatieve ondergrens en zien daarop toe. Beiden zijn het resultaat van de Landelijke Verklaring Huisvesting Arbeidsmigranten en de samenwerking tussen werkgevers- en werknemersorganisaties. Daarmee nemen zij gemeenten werk uit handen. Voor deze huisvestingsvorm bestaan landelijke minimumeisen en het toezicht hierop ontlast gemeentelijke handhaving. Aanvullende en/of conflicterende kwaliteitseisen op gemeentelijk niveau ondermijnen het gelijke speelveld en zorgen voor een onoverzichtelijke lappendeken die standaardisatie, financiering en versnelling van de realisatie belemmeren. I n de beleidsmatige ontwikkeling van nieuwe agrarische activiteiten moet de tijdelijke woonbehoefte van internationale medewerkers proactief worden meegenomen. Dit kan niet wachten totdat deze nieuwe activiteiten er eenmaal zijn. Zo kan tijdig met bestuurders en andere belanghebbenden het gesprek over huisvestingsoplossingen beginnen. Bovendien laat dit een gesprek toe waarin deze woonbehoefte in de juiste economische context wordt geplaatst.

Communiceer beleid proactief, helder en gericht aan lokale ondernemers en betrek hierbij ondernemersverenigingen om lokale ondernemers te bereiken en te betrekken. Maak gebruik van de ondersteuning, kennis en expertise die wordt geboden door verschillende landelijke partijen in het publieke en private domein (zie bijlage).

38

Aanbevelingen voor ondernemers en ontwikkelaars Ga proactief het gesprek aan met omgeving en bestuurders rondom tijdelijke huisvesting van internationale medewerkers. Zowel bij bestaande huisvesting als bij de ontwikkeling van nieuwe locaties. Hiermee worden potentiële zorgen geadresseerd en voorkomen. Committeer aan kwaliteit door bestaande huisvesting te laten keuren voor het AKF- of SNF-keurmerk. Zorg dat in de ontwikkeling van nieuwe huisvestingslocaties de landelijke minimum kwaliteitseisen van deze keurmerken worden meegenomen. Als nieuwe huisvesting is gerealiseerd, zorg dan dat de locatie zo snel mogelijk en periodiek gekeurd wordt. Benut innovatieve, circulaire en biobased bouwconcepten en integreer oplossingen die energie- en grondstoffengebruik beperken en optimaliseren. Ze lenen zich voor snelle op- en afbouw, bieden kansen voor besparing van kosten en niet in de laatste plaats grondstoffen en afval. Zodoende bieden deze nieuwe bouwconcepten in het bijzonder oplossingen voor kortdurende huisvesting, waarbij na het werk, de huisvesting wordt gedemonteerd.

Wees transparant en specifiek over de tijdelijke woonwensen van de internationale medewerkers en leg uit hoe en waarom deze passen in de onderneming en haar productie. Bied een luisterend oor en platform voor potentiële zorgen in de omgeving rondom zaken als mogelijke overlast en/of het ruimtelijk karakter. Neem deze zorgen ook nadrukkelijk mee in verdere ontwikkeling van nieuwe locaties. Dit kan door na te denken over beheer en inrichting van nieuwe locaties. Borg dat na realisatie contacten met buurt en bestuur blijven bestaan om ervaringen en eventuele problemen in een vroeg stadium te adresseren. Wees bewust van de verkeerde beeldvorming rondom deze groep en informeer belanghebbenden met goede informatie en voorbeelden om onjuiste beelden weg te nemen. Maak gebruik van de ondersteuning, kennis en expertise die wordt geboden door verschillende landelijke partijen in het publieke en private domein (zie bijlage).

Aanbevelingen voor landelijke bestuurders en belangenorganisaties

•  De tekorten voor passende huisvesting voor •  Versnel de realisatie van nieuwe plekken door internationale medewerkers zijn te groot en

proactief en gecoördineerd lokale bestuurders

zullen in de toekomst alleen nog maar meer gaan

en ondernemers te ondersteunen met goede

oplopen. Er moet derhalve landelijke regie komen

kennis, informatie en expertise.

op de huisvestingsopgave die tot garanties leidt op lokaal niveau. Deze kunnen niet vrijblijvend zijn en moeten leiden tot de concrete en snelle realisatie van meer kwalitatieve locaties. Een regionale taakstelling die in publiek-private afstemming tot stand komt, kan hier een oplossing bieden.

• Stimuleer dat gemeenten en regio’s de tijdelijke

• C ommuniceer positief over ondernemers die hun verantwoordelijkheid nemen én de bijdrage van internationale medewerkers voor de Nederlandse samenleving en economie. Zorg dat lokale bestuurders over goede informatie en voorbeelden beschikken om onjuiste beeldvorming op een goede manier te adresseren en zorgen weg te nemen.

woonbehoeften standaard meenemen in hun economische ambities. Deze aanbeveling sluit aan bij de oproep van het landelijke Aanjaagteam Bescherming Arbeidsmigranten. Ook dit team roept op, bij nieuwe bedrijvigheid, de huisvestingsvraag integraal mee te nemen in het vestigingsbeleid en woonvisies.

39

Meer informatie, bronnen en media LTO Nederland Visie op huisvesting LTO Werkgeverslijn. Huisvesting Greenports Nederland Greenports Nederland Aantallen en samenstelling internationale medewerkers per maart 2022 Andere organisaties Expertisecentrum Flexwonen Stichting Innovatieve Glastuinbouw (SIGN) Publicaties van de Rijksoverheid Handreiking huisvesting van arbeidsmigranten Integraal ontwerpen Meer informatie over keurmerken Stichting Normering Flexwonen Agrarische Keurmerk Flexwonen Cijfers en onderzoek De economische waarde van arbeidsmigranten uit Midden- en Oost-Europa voor Nederland – SEO economisch onderzoek Thema Arbeidsmigratie – VNG Migrantenmonitor 2020 – CBS Arbeidsmigranten in Nederland: de cijfers – ABU en NBBU Aantallen en samenstelling internationale werknemers per maart 2022 Advies Aanjaagteam Bescherming Arbeidsmigranten

Colofon Dit boek is in mei 2022 gepubliceerd in opdracht van LTO Nederland en Greenports Nederland met steun van het ministerie van Landbouw, Natuur en Voedselkwaliteit.

Opmaak door: