LIS2022.181a Greenports Nederland - Bijlage inspiratieboek 'Een plek onder de zon'
Tekst van het document
Een plek onder de zon
Inspiratieboek tijdelijke huisvesting van
internationale medewerkers 1
Inhoud Voorwoord
4
De urgentie van passende huisvesting voor internationale medewerkers
6
Hoe geven agrarische ondernemers vorm aan de tijdelijke huisvesting van internationale medewerkers?
8
Seizoensgebonden kortdurende huisvesting
17
Versnelling van de klimaattransitie en realisatie van huisvesting voor internationale medewerkers gaan hand in hand
18
Keurmerken voor de tijdelijke huisvesting van internationale medewerkers
30
Conclusies & Aanbevelingen
35
De succesfactoren voor versnelling
36
Naar publiek-private co-creatie en conceptontwikkeling
38
Meer informatie, bronnen en media:
40
34 Wesselman Flowers “Als je weg wilt van wonen in slechte caravans of huizen in woonwijken, dan moet je kwaliteit bouwen en dat verdient zich niet terug in tien jaar”
Hoe passen gemeenten de tijdelijke huisvesting van internationale medewerkers in hun beleid?
2
Gemeente Horst aan de Maas
12
Gemeente Noordoostpolder
16
Gemeente Oisterwijk
21
Hoogweg Paprikakwerijen “Alle huizen zijn aangesloten op ons aardwarmtenet.”
Tiny House “Versnelling van de klimaattransitie en nieuwe huisvesting voor internationale medewerkers gaan hand in hand’
18
32 14
Fruitbedrijf Masteling “In een onzekere wereld ga je meer dingen zelf regelen.”
24
Royal Berry Flower Tower “De komst van internationale werknemers is structureel”
“De gemeente en de provincie stimuleren waar zij kunnen”
26
Van Dijck Groenteproducties “We hebben veel tijd gestoken in overleg met buurtbewoners.”
20 Zachtfruitkwekerij Simons BV “Er zijn beleidsregels opgesteld die ondernemers een duidelijk kader bieden”
28
10
Wijnen Square Crops “Een privaat initiatief zonder een beroep op publieke middelen”
3
“Dit inspiratieboek is bedoeld als uitnodiging om samen, met oog voor ieders belang, te werken aan de ontwikkeling van huisvesting
voor internationale medewerkers”
4
Voorwoord Internationale werknemers zijn van grote waarde voor de Nederlandse land- en tuinbouw. Het bieden van goede huisvesting is een belangrijke voorwaarde voor degenen die hierheen komen om te werken. Het is aan de werkgevers om ervoor te zorgen dat deze huisvesting op orde is en blijft. Op dit moment gaat het nog niet overal zoals wij
Dat is belangrijk voor een concurrerende en
dat als land- en tuinbouw zouden willen. Niet alle
innovatieve agrarische sector. Ook draagt
onderkomens zijn bijvoorbeeld gecertificeerd.
dit bij aan het tegengaan van misstanden en
Ook is er nog huisvesting die eigenlijk niet
oneigenlijk gebruik van huisvesting. Passende
meer geschikt is om in deze tijd mensen
huisvesting voor internationale medewerkers
onder te brengen. Tekorten en onvoldoende
speelt zodoende ook een belangrijke rol bij het
ontwikkelruimte zijn belangrijke oorzaken. Dat
verlagen van de druk op wijken en reguliere
moet anders en dat kan anders.
huisvesting. Kortere reistijden bovendien en een prettige woonomgeving zorgen voor tevreden
Goede voorbeelden helpen daarbij.
werknemers.
Daarom hebben we als agrarische sector dit inspiratieboek gemaakt. Bedoeld voor
Dit inspiratieboek is bedoeld als uitnodiging
raadsleden, gemeentebesturen en agrarische
om samen, met oog voor ieders belang, te
ondernemers.
werken aan de ontwikkeling van huisvesting voor internationale werknemers. De voorbeelden
De voorbeelden in dit boek hebben allemaal
zijn bedoeld als inspiratie en de aanbevelingen
iets gemeenschappelijks. Het gaat over hu-
om ermee aan de slag te gaan. Laten we
isvesting die ondernemers hebben gerealiseerd
afspreken dat in een volgende versie úw
met hart voor hun mensen en omgeving. In
huisvestingsproject als goed voorbeeld wordt
overleg met de gemeente, buurtgenoten en
genoemd.
andere spelers hebben zij prachtige kamers en units neergezet die bovendien duurzaam zijn. De huisvestingsprojecten zijn niet alleen in het voordeel van de betreffende bedrijven; ze leveren ook sociale, maatschappelijke en milieutechnische voordelen! Voor de periode dat internationale medewerkers hier werken, vormt deze huisvesting een tweede thuis. Dat is wat mij betreft het toppunt van goed werkgeverschap. Het is dan ook mijn hoop en oproep dat deze voorbeelden inspireren en uitnodigen tot de ontwikkeling van meer kwalitatieve huisvesting voor internationale medewerkers in Nederland.
Veel leesplezier! Sjaak van der Tak Voorzitter LTO Nederland
5
De urgentie van passende huisvesting voor
internationale medewerkers
blijkt bovendien dat er geen sprake is van verdringing van het lokale arbeidsmarkt aanbod in Nederland. Ook in de agrarische sectoren werken veel internationale medewerkers. Het werk is veelal tijdelijk; vaak gebonden aan een seizoen, een teelt en/of een oogst. Anderzijds is het werk in Nederland langer dan één oogst of seizoen, bijvoorbeeld in de productie, veredeling of handel.
Dit boek bundelt goede voorbeelden hoe
onderzoeks- en adviesbureau Decisio op
Maar de tijdelijkheid gaat ook uit van
ondernemers in de land- en tuinbouw
basis van CBS-cijfers, toont aan dat er in
de medewerker zelf. De medewerker
hun internationale medewerkers tijdelijk
2020 540.600 internationale medewerkers
combineert het werk in Nederland met
huisvesten.
werkzaam waren in Nederland. Zij
andere werkzaamheden of bij andere
verwacht dat dit aantal met 2,5 tot 4,5
werkgevers en/of sectoren, dan waarvoor
Daarmee geven zij niet alleen invulling
procent gaat toenemen naar 592.000
hij/zij oorspronkelijk naar Nederland
aan goed werkgeverschap maar leveren
tot 840.000 in 2030. Verder toont deze
kwam. Niet zelden werken agrariërs met
zij ook een positieve bijdrage aan de
analyse aan dat velen van hen hier slechts
eenzelfde groep mensen gedurende
bredere maatschappelijke opgave om
tijdelijk werken en wonen: een groot deel
een jaarlijks terugkerende tijdelijke
de groeiende groep internationale
werkt als uitzendkracht en de duur van het
piek. Toch, in het complex van al deze
medewerkers in Nederland van
individuele verblijf in Nederland neemt af.
tijdelijke huisvestingsbehoeften ligt er
fatsoenlijke huisvesting te voorzien.
Dit versterkt de noodzaak voor een goede
een structurele behoefte om mensen
Deze opgave is niet te onderschatten;
en passende woonvoorraad voor mensen
een fatsoenlijk tijdelijk verblijf te bieden.
het Aanjaagteam
Bescherming
die slechts tijdelijk naar Nederland komen
Dit resulteert in een specifieke
Arbeidsmigranten (ook wel bekend als
om te werken; niet in de laatste plaats om
huisvestingswens en -opgave. Een
“Meer passende huisvesting voor internationale medewerkers levert maatschappelijke voordelen op. De druk op de reguliere woningmarkt wordt verlicht en verkeersstromen worden beperkt.” ‘Commissie Roemer’) schat dat Nederland
te voorkomen dat deze groep de druk op
opgave die niet concurreert met
op dit moment een tekort heeft van
de reguliere woningmarkt verder vergroot.
andere huisvestingsopgaven, maar wel
120.000 passende huisvestingsplekken.
maatwerk vraagt op het gebied van
Dit zet een rem op een innovatief en
Het belang van internationale
kwaliteit, comfort, beheer, ruimtelijke
concurrerend agrarisch ondernemerschap
medewerkers voor de Nederlandse
inpassing en relaties met de omgeving
en economische transitie, schept risico’s
economie mag niet onderschat worden.
en lokaal bestuur. Het gaat hierbij ook niet
op misstanden en legt een oneigenlijke
Vele verschillende sectoren in Nederland
zelden om huisvesting direct op of bij de
druk op wijken, buurten en de reguliere
werken met en kunnen niet zonder
agrarische productielocatie. Dit benadrukt
huisvestingsopgaven.
deze werknemers. Analyse door SEO
nogmaals dat deze huisvesting geenszins
Economisch Onderzoek toont aan dat
hoeft te concurreren met meer reguliere
Zodoende wil dit boek ook inspireren,
internationale medewerkers uit Midden-
huisvestingsopgaven zoals bijvoorbeeld
aanjagen en versnellen. Te vaak verdwijnen
en Oost-Europese landen 11 miljard euro
starters- en eengezinswoningen.
nieuwe huisvestingsinitiatieven in een la;
bijdragen aan de Nederlandse economie.
vaak om de verkeerde redenen.
Na aftrek van de uitgekeerde beloning aan de internationale medewerker blijft hier
6
De groep internationale medewerkers in
ruim 5 miljard euro van over, ongeveer 300
Nederland groeit sterk. Onderzoek door
euro per Nederlander. Uit dit onderzoek
excessen in de beeldvorming niet
Het is vanuit die ambitie dat LTO
zelden tot de norm gemaakt. Dit
Nederland, Greenports Nederland
maakt een nuchtere conversatie over
en het ministerie van Landbouw,
legitieme kansen, zorgen en belangen
Natuur en Voedselkwaliteit deze
in economie en maatschappij lastig
voorbeelden aan u presenteren.
tot onmogelijk. Toch tonen de
Uit deze voorbeelden komen tal
Tegen de achtergrond van een meer
voorbeelden ook dat er gemeenten
van overlappende succesfactoren
turbulente economie en vergrijzende
zijn die hun nek wel uitsteken en met
en maatschappelijke voordelen
samenleving willen agrarische
ondernemers, bewoners en andere
naar voren. Deze tonen aan dat alle
ondernemers meer regie nemen om
belanghebbenden tot goede en
belanghebbenden gezamenlijk
hun onderneming, dienstverlening en
creatieve oplossingen komen. Zij
tot productieve co-creatie en
productie te organiseren. Huisvesting
bieden ruimte aan een dynamische
conceptontwikkeling voor meer en
van tijdelijk personeel uit Europa
economie
arbeidsmarkt
betere huisvesting kunnen komen.
vormt hierin een steeds crucialere
en ondersteunen innovatieve
Het is ook deze oproep die dit
schakel. Om kwalitatief personeel
woonoplossingen. Oplossingen die niet
inspiratieboek wil overbrengen. Een
te werven, binden, behouden én
alleen tot gedragen beleidsstukken
uitnodiging om samen te werken, met
laten terugkomen in een volgend
komen, maar ook echt tot meer
respect voor ieders belang en wens
seizoen, is huisvesting een prioriteit.
huisvestingsplekken leiden.
tot oplossingen te komen.
huisvesting voortvarend op en aan
De voorbeelden tonen de ambitie
Ko r tg e ze g d ,
te pakken en dit vertaalt zich in
van agrarische ondernemers. Hun
medewerkers zijn van cruciaal belang
investeringen: het is business critical.
visie op de huisvesting zelf, maar
voor de Nederlandse economie. Hun
ook op het proces van ontwikkeling.
werk draagt bij aan werkgelegenheid,
Gemeenten weten niet altijd raad met
Die ambitie zit in de noodzaak
innovatie en transitie. Al zijn veel
deze tijdelijke huisvestingsbehoefte en
huisvesting te organiseren en te
van hen hier maar tijdelijk, ze
woonopgave. Het valt veelal tussen
realiseren, maar ook in het streven
verdienen een goed en fatsoenlijk
het ruimtelijke en beleidsmatige wal
dit in goede afstemming met de
onderkomen in Nederland. En terwijl
en schip. Of gemeenten hebben
omgeving, partners en het ruimtelijke
men verwacht dat de aantallen
geen specifiek beleid, of regels zijn
karakter te doen. De publiek-private
internationale medewerkers blijven
onvoldoende toegesneden op deze
samenwerking resulteert in passende
toenemen, groeit het aantal passende
specifieke - tijdelijke - woonbehoefte.
huisvesting die bovendien ook tot
huisvestingplekken niet mee, in
Het wordt vaak geïnterpreteerd
maatschappelijk voordelen leidt: de
tegendeel. Dat leidt tot onacceptabele
als iets dat bovenop bestaande
druk op de reguliere woningmarkt
uitkomsten voor mensen en bedrijven.
opgaven komt en concurreert met
wordt verlicht en verkeersstromen
Daarom moeten we nu samen aan
woningen voor de lokale bevolking.
worden beperkt. Ook interessant is
de slag!
Het tegenovergestelde is juist waar.
dat de ambities van deze agrarische
Door passende huisvestingslocaties
ondernemers steeds meer parallel
voor internationale medewerkers
lopen met ambities op het gebied van
te realiseren, wordt de druk op de
circulair bouwen en energie-efficiëntie.
“Om kwalitatief personeel te werven, binden, behouden én laten terugkomen in een volgend seizoen, is huisvesting een prioriteit.”
en
Dat stimuleert de ondernemer deze i n te r n a t i o n a l e
reguliere woningmarkt verlicht. Daarnaast worden geïsoleerde
7
Hoe geven agrarische ondernemers vorm aan
de tijdelijke huisvesting van internationale medewerkers? Op de volgende pagina’s worden negen voorbeelden gepresenteerd hoe en op welke wijze ondernemers invulling geven aan de tijdelijke huisvesting van internationale medewerkers. In de gesprekken komen de contacten en relaties met bestuurders, omwonenden en bewoners aan de orde. Dit laat een beeld zien van de diversiteit aan oplossingen die in de praktijk zijn gerealiseerd, en de samenwerking met betrokken (bestuurlijke) partijen. Bij drie projecten is het beleidsmatige kader van de gemeente weergegeven. Dit geeft aan hoe de betrokken gemeente is omgegaan met het thema en hoe zij de verschillende tijdelijke woonwensen een plek hebben gegeven in hun beleid voor dit type huisvesting.
8
9
Wijnen Square Crops
Initiatiefnemer: Wijnen Square Crops Locatie: Egchel (Limburg) Bouwjaar: 2021 Aantal units: 51 chalets Gesprekspartner: Pieter Wijnen
Wat was de aanleiding om aan de slag te gaan? De aanleiding was dat de bewoning, zoals die voorheen was georganiseerd, niet voldeed aan de wensen van het personeel, de omgeving en de standaard die wij als Wijnen Square Crops en de uitzendorganisatie (AB Werkt) wilden aanhouden. Het betrof voorheen zowel bewoning in reguliere woningen als vakantiewoningen en porto cabins op verschillende locaties. Nu hebben we alles direct bij de productielocatie: standaard goede kwaliteit van de huisvesting en goed toezicht. Dat is wat ons betreft de kwaliteitsnorm die wij als bedrijf willen aanhouden.
Heeft de locatie het AKF- of SNF -keurmerk? We hebben het SNF-keurmerk en daarop wordt gecontroleerd.
Zijn de bewoners tevreden? De bewoners zijn uitermate tevreden. Zowel over de woningen, als over de locatie. We hebben hier een beetje
Welke partijen waren erbij betrokken? Van de zijde van de ondernemers Wijnen en AB Werkt en uiteraard de gemeente en de bewoners.
Wie heeft zorg gedragen voor de kosten?
het concept van een dorpsbrink
De private partijen hebben het totale
aangehouden, met in het midden een
project gefinancierd. Ik denk dat dit trouwens wel heel belangrijk is voor de
en een klein voetbalveld. Binnen hebben
Wat was de aanleiding om zelf te gaan bouwen?
we ook voorzieningen zoals een kleine
Voor ons bedrijf is de factor arbeid van
dat het een privaat initiatief is waarbij
fitnessruimte, pingpongtafels en een
existentieel belang. Arbeid is schaars
geen beroep wordt gedaan op publieke
voetbaltafelspel. De woningen bieden
en het vakmanschap dat wij vragen
middelen.
voldoende privacy. Dat is heel belangrijk.
is nog schaarser. Daarom investeren
En we kunnen flexibel inspelen op de
wij in onze mensen. Uiteraard door
woningbehoefte als we bijvoorbeeld
ze op te leiden. Maar onderdeel van
stellen in dienst hebben en moeten
deze investeringen is ook investeren in
Hoe was de samenwerking met de gemeente en andere bevoegde gezagen?
huisvesten.
goede huisvesting. Daarmee bind je de
De samenwerking met de gemeente
mensen aan je bedrijf en weet je ook dat
verliep prima. We hebben snel een
bijvoorbeeld investeringen in scholing
vergunning gekregen en het totale
zich terugbetalen omdat mensen langer
project is eigenlijk binnen anderhalf
blijven.
jaar gerealiseerd. Belangrijk is wel op te
groot gazon en een vijver, picknickbanken
10
“Ik denk dat dit trouwens wel heel belangrijk is voor de beeldvorming; dat het een privaat initiatief is waarbij geen beroep wordt gedaan op publieke middelen.”
beeldvorming om dit te benadrukken;
merken dat we als bedrijf veel tijd hebben geïnvesteerd in het betrekken van de omgeving bij ons plan. We hebben meer dan 500 uitnodigingsbrieven in de brievenbussen geduwd en daarop zijn zeker 100 mensen langsgekomen op de bewonersbijeenkomst. Daarbij was als snel duidelijk dat het tijdens deze bijeenkomst meer ging over onze biomassa installatie dan over de huisvesting. Dat was wel verrassend.
Hoe past het initiatief binnen het gemeentelijk beleid? Heel belangrijk is allereerst dat wij hebben gekozen voor tijdelijke huisvesting voor een periode van tien jaar. Natuurlijk wil je het langer aanhouden, maar als je duidelijk aangeeft dat het tijdelijk is en dat je het strikt voor de eigen medewerkers bouwt, dan is onze ervaring dat het snel kan gaan. Dat moet je dan wel, wat betreft afschrijvingen en dergelijke, economisch mogelijk maken. We hebben, zoals eerder vermeld, met deze insteek het totale project binnen anderhalf jaar gerealiseerd. Dat is écht snel en scheelt ook ontzettend veel transactiekosten. Je kunt natuurlijk voor langere termijnen gaan, maar dan duurt het ook veel langer voordat je je plannen hebt gerealiseerd (met dito kosten) en dat wilden wij niet.
“Uiteraard zijn de woningen goed geïsoleerd en gebruiken we waar mogelijk zonne-energie.” Verder is het heel belangrijk te benadrukken dat de beeldvorming overeenkomst met de realiteit en dat deze woonlocatie echt in het verlengde ligt van de werklocatie. Het is onderdeel van het bedrijf. Daarmee ontstaat niet het beeld dat we concurreren met de reguliere woningbouw. Sterker nog, we maken met deze nieuwe locatie feitelijk ruimte voor de reguliere woningzoekenden, omdat we natuurlijk geen beroep meer doen op bestaande/ reguliere woningen. Dat pleit in je voordeel. Verder is het heel belangrijk dat we op deze manier heel veel pendelverkeer voorkomen. De mensen wonen immers naast het bedrijf.
Hoe is het sociaal beheer van de locatie georganiseerd? We hebben hier een beheerder/toezichthouder op het terrein. Dat is veruit het belangrijkste aspect dat tot meer draagvlak in de omgeving leidt, meer nog dan camera’s en dergelijke. Maar het belangrijkste is: we hebben eigenlijk nooit problemen.
Hoe is de relatie met de lokale bevolking? De relatie is goed. Vooral ook omdat van overlast dus geen sprake is. Verder zijn er ook wel wat contacten op het niveau van verenigingen, sport, en dergelijke, maar dat is beperkt omdat de mensen hier natuurlijk maar een bepaalde periode werken.
Op welke wijze is invulling gegeven aan duurzaamheid? Uiteraard zijn de woningen goed geïsoleerd en gebruiken we waar mogelijk zonne-energie. Verder is het vooral heel belangrijk dat de woningen warmte krijgen vanuit onze kas. Dat scheelt enorm. En wat betreft de aankleding van het groen maken we bijvoorbeeld ook gebruik van inheemse bomen en struiken. Ik hecht daar sterk aan.
Wat waren de succesfactoren en wat zijn de lessen voor andere ondernemers die aan de slag willen met huisvesting voor internationale medewerkers? Ik denk aan drie elementen. Allereerst het benadrukken van de tijdelijkheid en het niet concurreren met reguliere woningbouwopgaven.
Dat
voorkomt
eindeloze
bestemmingsplanprocedures. Ten tweede een duidelijke koppeling aan het bedrijf en de eigen medewerkers. Dus niet gaan vermengen met ‘je kan er ook gewoon wonen en zo’. Dan gaat namelijk het bevoegd gezag dit natuurlijk toch meer zien als een reguliere woonwijk, waarop vervolgens alle ruimtelijke procedures van toepassing zijn, met alle gevolgen van dien. En tenslotte een proactieve communicatie met de omgeving. 11
Horst aan de Maas De gemeente Horst aan de Maas heeft al sinds 2010 beleid op het gebied van huisvesting dat in 2019 is herzien. Kort samengevat zien we daarbij, wat betreft de huisvesting, de volgende uitgangspunten: Huisvesting arbeidsmigranten in woningen binnen de bebouwde kom. Nieuw beleid: per woning maximaal vier personen, die ingeschreven staan in het BRP met maximaal twee voertuigen. Huisvesting arbeidsmigranten in woningen (geen vrijkomende agrarische bebouwing) in het buitengebied. Nieuw beleid: maximaal tien personen per woning, met eenpersoons en maximaal tweepersoons slaapkamers. Er is geen uitbreiding van bebouwing toegestaan. Overige bepalingen ongewijzigd. Huisvesting in bestaande vrijkomende (agrarische) bebouwing in het buitengebied. Nieuw beleid: vrijkomende (agrarische) bebouwing mag niet uitgebreid worden en moet gelegen zijn nabij werkgelegenheidsgebieden. Ook zal integrale kwaliteitsverbetering moeten worden toegepast. De woonvoorziening zal moeten voorzien in eenpersoons en maximaal tweepersoons slaapkamers. Ook zal sprake moeten zijn van recreatieve voorzieningen. Overige voorwaarden ongewijzigd. Huisvesting in nieuw te bouwen gebouwen. Nieuw beleid: alleen in de komende vijf jaar mogen maximaal twee grootschalige woongebouwen nieuw worden gebouwd op of nabij werkgelegenheidsgebieden, met een maximum van 400 personen per locatie.
De woonvoorziening moet voorzien in eenpersoons en maximaal tweepersoons-slaapkamers. Ook moet er ruimte zijn voor recreatie in en buiten het gebouw. Nieuwbouw op bedrijventerreinen is alleen toegestaan als dit direct gelegen is aan de rand en ontsluiting van het terrein. Er mogen geen conflicten m.b.t. milieuregelgeving ontstaan. Tevens moet de locatie landschappelijk worden ingepast en gelegen zijn op redelijke afstand van voorzieningen. Parkeren moet op eigen terrein plaatsvinden. 12
Huisvesting in agrarische bedrijfsgebouwen. Nieuw beleid: er worden alleen nog tijdelijke vergunningen verleend voor huisvesting in bestaande, dan wel nieuw te bouwen bedrijfsgebouwen binnen het agrarisch bouwvlak van de hoofdvestiging van het agrarisch bedrijf, voor een periode van maximaal tien jaar. Indien onderbouwd kan worden dat de woonvoorzieningen niet binnen het bouwblok gesitueerd kunnen worden, kan de bebouwing via een vrijstelling buiten het bouwblok plaatsvinden, mits dit direct aangrenzend is aan het bouwblok. Indien een agrarisch bedrijf over meerdere volwaardige vestigingen beschikt en aantoonbaar is dat huisvesting op de hoofdvestiging niet mogelijk is, is via vrijstelling huisvesting op een nevenvestiging mogelijk. Met name de beheersituatie moet hierbij goed worden uitgewerkt. De woonvoorziening zal moeten voorzien in eenpersoons en maximaal tweepersoons slaapkamers. Ook zal sprake moeten zijn van recreatieve voorzieningen. Voor het overige ongewijzigd. Huisvesting internationale medewerkers op bestaande recreatiebedrijven. Nieuw beleid: de provinciale verordening kent wel mogelijkheden om een recreatieterrein tijdelijk voor een periode van tien jaar in te zetten voor huisvesting van internationale medewerkers, mits daarna het recreatiebedrijf wordt opgewaardeerd, dan wel wordt gesaneerd.
Gelet op het feit dat al meerdere campings op basis van oudere regelgeving in gebruik zijn voor huisvesting van internationale medewerkers en dat het verblijf meestal niet beperkt blijft tot enkele maanden, maar het gehele jaar door, wordt geldend beleid aangehouden en geen nieuwe huisvestingsmogelijkheden op bestaande recreatiebedrijven toegestaan.
“Wij hebben bewust duidelijk en faciliterend beleid geformuleerd voor ondernemers en het is geweldig dat dit heeft bijgedragen tot inspirerende voorbeelden. Maar het is wel belangrijk op te merken dat wij als gemeente natuurlijk altijd alle belangen moeten behartigen: van bedrijven, van burgers én de medewerkers. En die lopen niet altijd parallel. Het is dan aan ons om daar een gemeenschappelijke noemer in te vinden. Daar hebben we ook echt personeel voor aangenomen als gemeente, omdat het in bedrijfstermen tot onze ‘core business’ behoort. Daarbij vind ik het heel belangrijk op te merken dat de bezwaren die bewoners hebben tegen locaties, niet alleen te maken hebben met de betreffende afzonderlijke locatie. Bewoners zijn ook bezig met de toekomst van hun gemeenschap. Als ze dan horen dat binnen een paar jaar tijd de populatie internationale medewerkers verdubbelt - en we het dan hebben over 12.000 medewerkers op een bevolking van 52.000 mensen - dan komen er ook diepere vraagstukken naar voren, die niet weg te werken zijn met bouwvoorschriften en huisregels voor één of meerdere tijdelijke woonlocaties. Dan gaat het ook om wie we willen zijn en of dat kunnen opvangen. Niet alleen met huisvesting, maar ook met goed onderwijs, goede zorg en deelname aan het sociale leven hier in de gemeenschap. Zeker voor degenen die besluiten zich hier definitief te vestigen.
Dat zijn kwesties waar wij als gemeente ook mee bezig zijn. Daar moet ook geld voor zijn en daar moeten ook de landelijke overheid en het bedrijfsleven hun verantwoordelijkheid nemen. En dan gaat het natuurlijk uiteindelijk ook om de vraag, wat voor economie
“Maar het is wel belangrijk op te merken dat wij als gemeente natuurlijk altijd alle belangen moeten behartigen: van bedrijven, van burgers én de werknemers.” we willen en hoe we willen groeien. Want we zien dat de arbeidskrachten uit het buitenland niet meer alleen werkzaam zijn in de land- en tuinbouw, maar ook in logistiek, productie en zorg. Dus het gaat nu heel hard. We moeten wat mij betreft, meer toe naar een proces waarbij dat wordt geregisseerd in plaats van dat het ons overkomt. Ik denk dat we ook daar als gemeente de komende jaren met burgers, ondernemers, maatschappelijke organisaties en het Rijk en provincies naar moeten kijken.” Wethouder Roy Bouten – Gemeente Horst aan de Maas
“het gaat nu heel hard. We moeten wat mij betreft meer toe naar een proces waarbij dat wordt geregisseerd in plaats van dat het ons overkomt.”
13
Fruitbedrijf Masteling Wat was de aanleiding om aan de slag te gaan? Vaak hebben we het over tijdelijke inzet van arbeid en dus ook tijdelijke huisvesting. Maar wat wij zien, is dat we nu al vele jaren, zonder onderbreking, gebruik maken van de inzet van internationale medewerkers. En we verwachten daarnaast dat we dat nog vele jaren zullen continueren. In die situatie kan je niet meer werken met ad hoc maatregelen op het gebied van huisvesting, vooral voor de groep die hier een heel seizoen aan het werk is. Deze mensen moeten goed en netjes wonen. Voor deze groep werknemers moet je de huisvesting van de factor internationale arbeid dan ook zien als een productiefactor van je eigen bedrijf, waar jezelf mee aan de slag moet.
Fruitbedrijf Masteling
Tegen die achtergrond hebben wij hier een huis aan het einde
Initiatiefnemer: Fruitbedrijf Masteling
van de straat. Daar wonen de mensen die hier het hele seizoen
Locatie: Marknesse (Flevoland)
werken. Voor de groep die hier heel kort (zo’n drie weken)
Bouwjaar: 2020
werkt, hebben we toestemming om tijdelijke huisvesting op
Aantal units: 8
het eigen erf te regelen.
Gesprekspartner: Cees Masteling
“In een onzekere wereld ga je steeds meer dingen binnen het bedrijf zelf regelen.”
Wat was de aanleiding om zelf te gaan bouwen? Wat ik zie is dat de factor arbeid voor een bedrijf als het onze, zowel in absolute zin als in vaktechnische zin, zo schaars aan het worden is en dat wij het, als het ware onbewust, steeds
Heeft de locatie het AKF- of SNF-keurmerk?
meer zijn gaan ‘insourcen’. Ik zie dat trouwens steeds meer
Wij hebben het AKF-keurmerk. Dat vinden wij als bedrijf
bedrijven doen. Dat heeft alles te maken met zekerheid
zeer belangrijk, want het is een certificaat waaruit blijkt dat
van arbeid en zeggenschap. In een onzekere wereld ga je
de huisvesting aan bepaalde eisen voldoet.
steeds meer dingen binnen het bedrijf zelf regelen. Ik zie dat als een trend die de komende jaren in deze wereld vol
Zijn de bewoners tevreden?
onzekerheden steeds sterker opgang zal maken. Je wilt
Jazeker. De tevredenheid van de medewerkers is natuurlijk
verzekerd zijn van personeel in de juiste periode. Als je dan
belangrijk. Niet alleen betaalt dat zich terug in productiviteit,
op je eigen locatie, met eigen middelen, je eigen huisvesting
maar wat mensen zich vaak onvoldoende realiseren, is dat
kunt realiseren en daarmee kunt bijdragen aan de zekerheid
wij hier veel mensen hebben werken die vele jaren achter
dat die mensen er zijn, dan doe je dat.
elkaar terug blijven komen. Daar krijg je dan ook een band mee en dan wil je ook gewoon dat die mensen het echt goed
Welke partijen waren erbij betrokken?
naar hun zin hebben. Bovendien heeft de goede reclame die
We hebben hier een gemeente die een duidelijk beleidskader
zij maken in Polen ook tot gevolg dat zij mensen aandragen
heeft, dus die toetsen de plannen. Verder werken we nog
die hier ook willen komen werken.
steeds goed samen met de uitzendbureaus, want de flexibele schil blijft uiteraard ook bestaan. Wat betreft de bewoners: dat is hier in het buitengebied wat minder aan de orde.
14
Wie heeft zorggedragen voor de
Hoe is het sociaal beheer van de locatie
Hoe is de relatie met de lokale
kosten?
georganiseerd?
bevolking?
Wij hebben de aankoop en de
Als je het zakelijk bekijkt, heb je een
Wij zitten hier ver van de dorpen af. De
verbouwing zelf gefinancierd.
vaste schil van tijdelijke medewerkers.
buren zijn agrarische bedrijven. Maar
Deze mensen blijven hier langer en
veel van deze buurbedrijven gebruiken
Hoe was de samenwerking met de
dat zijn ook vaak stelletjes. Ze werken
ook tijdelijke arbeidskrachten. Dus die
gemeente en andere bevoegde
hier een jaar of acht en dan hebben
kennen het probleem. Soms maak ik
gezagen?
ze genoeg gespaard voor een huis in
me wel wat zorgen over de invloed van
Buiten de gemeente, waar we goed
Polen. Dan stopt het. Ook hebben we
mensen uit het westen die hier huizen
mee samenwerken, hebben we hier
wat oudere medewerkers, wier kinderen
kopen omdat ze ‘lekker buiten willen
geen andere overheden die zich
studeren en hen helpen om op deze
wonen’ en dan last gaan krijgen van
met huisvesting van internationale
wijze de studie te betalen. Wat betreft de
de aanwezigheid van boerenbedrijven.
werknemers bezighouden.
tijdelijke huisvesting, wat op ons bedrijf
Maar dat heeft zich gelukkig hier in de
van toepassing is, dus naast ons huis,
directe omgeving nog niet voorgedaan.
Hoe past het initiatief binnen het
daar houden wij toezicht op. Ook huren
gemeentelijk beleid?
we in onze piektijd nog huisvesting bij
Op welke wijze is invulling gegeven
De gemeente Noordoostpolder heeft
derden, op een bungalowpark direct
aan duurzaamheid?
een viertal categorieën voor huisvesting,
in de buurt.
We maken gebruik van een bestaand
met wat aanvullende criteria. Dat maakt aan de voorkant veel duidelijk en ons initiatief past daarin.
“Dat maakt veel duidelijk en ons initiatief past daarin.”
huis. Alles is goed geïsoleerd. Geen woon-werkverkeer, want de woning ligt naast de werklocatie.
Wat zijn de succesfactoren en wat zijn de lessen voor andere ondernemers die aan de slag willen met huisvesting voor internationale medewerkers? Ik denk dat het een goede zaak is dat de ondernemers meer de regie nemen over de factor arbeid in de vorm van buitenlandse medewerkers. En daar hoort dus ook de huisvesting bij. Zeker als je de ruimte zelf hebt, want dan kun je snel schakelen. Het is goed dat we dat ook loskoppelen van de reguliere huisvestingsvraagstukken en daarmee ook het lokale bestuur – als we het goed doen – ontzorgen. Als je de huisvesting vervolgens heel netjes regelt, dan heb je voor de komende jaren de zekerheid dat je over voldoende gekwalificeerde arbeid kunt beschikken en dat de overheid dat faciliteert.
15
De gemeente Noordoostpolder De gemeente Noordoostpolder heeft haar beleid
Voor alle beleidscategorieën zijn aanvullende eisen
vastgelegd in een beleidsregel. Deze werkt in de
gesteld. Voor wat betreft grootschalige locaties
praktijk met vier categorieën voor de opvang, namelijk:
(categorie 3) gelden onder meer als aanvullende eisen:
•
huisvestingscategorie 0: huisvesting voor maximaal 20 internationale medewerkers voor maximaal 12 weken aaneengesloten;
• huisvestingscategorie 1: huisvesting voor maximaal 20 internationale medewerkers ;
1. Huisvesting vindt plaats binnen of in de nabijheid van de glastuinbouwgebieden van Noordoostpolder.
2. Van huisvestingscategorie 3 mogen er maximaal drie gerealiseerd worden, waarvan twee bij Luttelgeest/ Marknesse en één bij Ens.
• h uisvestingscategorie 2: huisvesting voor 21 tot en met 150 internationale medewerkers
3. E r wordt gestart met de huisvesting voor maximaal 150 internationale medewerkers, tenzij de
•
huisvestingscategorie 3: huisvesting voor 151 tot en
klankbordgroep akkoord gaat met maximaal 300
met 300 internationale medewerkers
personen in een keer.
Een aanvraag voor of melding van huisvesting internationale medewerkers in alle categorieën wordt in elk geval getoetst aan de volgende criteria:
1. Huisvesting vindt plaats in gebouwen. 2. Huisvesting in losse units of (sta)caravans is niet toegestaan. Uitzondering hierop zijn de tijdelijke losse units of (sta)caravans zoals bedoeld in artikel 5.
3. Er is voldoende leefruimte met voldoende privacy voor de bewoners waarbij wordt uitgegaan van een gebruiksoppervlakte van minimaal 12 m2 per bewoner.
4. Parkeren gebeurt op het erf of op gronden waar de huisvesting plaatsvindt.
5. De huisvesting belemmert omliggende erven niet onevenredig.
16
6. De wijze van ontsluiting van het perceel en de verkeersafwikkeling in relatie tot de toename van verkeer.
7. H et aantal parkeerplaatsen, waarbij bij toetsing wordt uitgegaan van een parkeernorm van minimaal 1,5 parkeerplaats per twee te huisvesten personen.
8. De verkeersveiligheid binnen en buiten het terrein en welke extra maatregelen eventueel worden genomen om die te borgen of te verbeteren.
9. De wijze waarop de brandveiligheid is gewaarborgd.
Seizoensgebonden kortdurende huisvesting
De land- en tuinbouw kenmerkt zich door een grote verscheidenheid aan sectoren en functies. Zo zijn er sectoren die bijna jaarrond werk hebben met enkele kleine pieken. Er zijn ook bedrijven die een korte maar grote piek hebben, zoals fruitbedrijven en sommige vollegrondsgroentebedrijven. Voor deze laatste groep is niet alleen de medewerker tijdelijk, maar is de huisvesting zélf ook tijdelijk. Deze wordt opgebouwd voor een specifiek seizoen en/of piek en daarna weer afgebouwd. Toch wordt deze zeer korte huisvesting vaak over het hoofd gezien in beleidsmatige kaders. Dit brengt ondernemers in de knel omdat er geen duidelijkheid bestaat over de mogelijkheden voor dergelijke huisvesting of dat zij gedwongen worden permanente locaties te bouwen die feitelijk het merendeel van het jaar leeg staan. Dit jaagt ondernemers op onnodige kosten en levert gemeenten onnodige procedures op. Ook werknemers komen erdoor in de knel. Betaalbare huisvesting voor twee tot vier weken (bijvoorbeeld voor de oogst van peren en appels) is nagenoeg onmogelijk. Bijna alle internationale medewerkers die voor de fruitoogst naar Nederland komen, doen dat alleen in deze periode. Vaak nemen ze in hun thuisland verlof op om hier een paar weken hard te werken en met een mooi bedrag weer naar huis te gaan.
Zij verwachten dat de werkgever veilige, eenvoudige en hygiënische huisvesting biedt voor weinig geld, dichtbij het werk. Er wordt hard gewerkt en na het werk heerst er vaak een gezellig sfeer. Wonen en werken op of bij het perceel van de onderneming moet voor dit korte verblijf mogelijk zijn en blijven. Ook voor huisvestingsoplossingen voor heel kort verblijf (short-stay) die langer (10-15 jaar) blijven staan, moet ruimte blijven. Vanzelfsprekend staan agrarische ondernemers ook voor dit soort bewoning voor een kwalitatief verblijf. Dit wordt onder andere geborgd in het Agrarisch Keurmerk Flexwonen (AKF). Maar ook door goed overleg met gemeenten en omwonenden over de grenzen van dit kortdurende wonen en werken bij de agrarische productie.
17
Flower Tower Initiatiefnemer: Uitzendbureau Ruigrok Productie B.V. Locatie: Aalsmeer (Noord-Holland Bouwjaar: 2021 Aantal units: 200 Gesprekspartner: Ton Slobbe
Wat was de aanleiding om aan de slag te gaan? Wij zien drie belangrijke ontwikkelingen. De eerste is de sterk toenemende schaarste aan arbeid. Die is in de loop der jaren steeds groter geworden in plaats van minder. Daarbij komt dat door de hele EU deze schaarste optreedt en dat je dus als werkgever echt goede arbeidsvoorwaarden moet bieden. Dat geldt ook voor huisvesting, ook al is die tijdelijk. Het geeft je gewoon een concurrentievoordeel. Maar ook omdat we weten dat de schaarste, en dus de komst van internationale medewerkers, voorlopig nog structureel is, heeft het ook meer zin om te werken aan structurele huisvesting voor deze doelgroep. Het klinkt tegenstrijdig, maar de schaarste is een economische zekerheid die de basis kan zijn voor bouw van woningen. En daarbij hebben wij als bedrijf de norm dat internationale medewerkers in appartementen moeten wonen waar je zelf ook in zou willen wonen. Dat laatste zie je ook terug in de projecten die wij neerzetten. Heeft de locatie het AKF- of SNF-keurmerk? Wij hebben het SNF-keurmerk.
18
Flower Tower Zijn de bewoners tevreden? De bewoners zijn zeer tevreden. We hebben zelfs wachtlijsten. Dat leidt dus ook tot meer verzoeken om dergelijke locaties te ontwikkelen. Wat ons betreft past dat ook in de emancipatie van de internationale medewerkers zoals wij die nastreven. Wij hebben het bijvoorbeeld steeds vaker ook over ‘expats’. Dat vinden wij een veel beter woord dan ‘arbeidsmigranten’, want dat laatste geeft een beeld alsof deze groep mensen hier komt wonen. Dat gebeurt wel, maar beperkt. Veruit de meesten komen hier tijdelijk werken. Als het gaat om expats, dan kan alles hier. Dan mag je onderhuren en zijn er geen klachten. Maar wat mij betreft zijn deze internationale medewerkers ook expats, alleen werken ze met hun handen. Maar ze zijn minstens zo belangrijk voor onze economie, als de groep die wij expats noemen. Ik vind wel dat we van dat onderscheid af moeten. Wat was de aanleiding om zelf te gaan bouwen? Naast de intrinsieke wens om huisvesting op te leveren waar je ook zelf zou willen wonen, zien we dus ook de druk op de Nederlandse huizenmarkt alleen maar toenemen. Ook neemt de woningproductie niet voldoende toe. Dus de reguliere bouwopgaven kunnen niet als oplossing fungeren voor de huisvesting van internationale medewerkers. Dan moet je dat als het ware loskoppelen en bijvoorbeeld ook gaan
bouwen op bedrijfslocaties, of in oude bedrijfsgebouwen. Dat is nieuw en kan heel lang duren, zo is ook onze ervaring. De kunst moet zijn dat overheden en bedrijven leren hoe we dit proces kunnen versnellen. Welke partijen waren erbij betrokken? Ruijgrok Productie en de gemeente Aalsmeer. En uiteraard hebben we de omgeving bij het project betrokken. Wie heeft zorggedragen voor de kosten? Wij hebben alles zelf gefinancierd. Dat geldt voor al onze projecten. Dat hoort wat ons betreft ook bij het ontzorgen van de overheden als het gaat om deze vorm van huisvesting. Maar het maakt het ook mogelijk om, als het nodig is, snel te schakelen. En dat laatste kan soms zeker het geval zijn, want als je een vergunning hebt, kun je wel degelijk snel meters maken. Maar dan moet de financiering geregeld zijn. Hoe was de samenwerking met de gemeente en andere bevoegde gezagen? De samenwerking verliep goed. Dat is belangrijk want we hebben hier nog veel meer van dergelijke opgaven te gaan, willen we voldoende huisvesting voor de internationale medewerkers creëren. Hoe past het initiatief binnen het gemeentelijk beleid? Het geheel past zowel binnen het beleid ten aanzien van internationale medewerkers als in het ruimtelijk beleid. Hoe is het sociaal beheer van de locatie georganiseerd? Uiteraard hebben we een toezichthouder en werken we met camera’s.
Maar ik vind het heel belangrijk op te merken dat als je de mensen hele goede huisvesting biedt, met goede voorzieningen op het gebied van recreatie en dergelijke, zaken als overlast geen rol spelen. Voor zover er sprake was van overlast, had dat in het verleden meer te maken met woningen die in wijken stonden en waar de bewoners niet blij waren met allemaal auto’s voor de deur, of andere van dat soort zaken. Maar als je de huisvesting, zoals in het geval van de Flower Tower, als zelfstandige woonlocatie ontwikkelt dan speelt dat geen rol. Zeker als het bijvoorbeeld ook nog eens op een bedrijfslocatie gebeurt. Verder wil ik nog iets benadrukken waar weinigen bij stilstaan, en dat is dat wij vaak jaren met mensen samenwerken. Natuurlijk is de relatie in de kern zakelijk, maar er ontstaan wel degelijk nauwe banden. En dat heeft zeker ook gevolgen voor de verhoudingen op de locaties. Mensen kennen elkaar, ze kennen ons, ze kennen de omgeving, ze kennen
de winkels en vaak zelfs ook bewoners. In zo’n situatie ontstaat er niet snel overlast.
Hoe is de relatie met de lokale bevolking? De relatie is goed. Eigenlijk blijkt dat het beter wordt wanneer we dit soort locaties ontwikkelen, omdat de omwonenden zien dat het niet concurreert met de eigen woonbehoeften. Het zijn prachtige locaties, maar het zijn geen woningen die worden onttrokken aan de markt. Dat scheelt enorm. Op welke wijze is invulling gegeven aan duurzaamheid? De gebouwen zijn goed geïsoleerd; we maken zoveel mogelijk gebruik van duurzame materialen. Wat ik verder ook heel belangrijk vind, is dat wij streven naar een optimale bezetting. Want voorkomen van leegstand is – naast dat leegstand geld kost - ook duurzaamheid. Wat zijn de succesfactoren en wat zijn de lessen voor andere ondernemers die aan de slag willen met huisvesting voor internationale medewerkers? Ik denk dat de trend dat bedrijven zelf aan de slag gaan met het huisvesten van medewerkers niet te stuiten is. We hebben de internationale medewerkers hard nodig. Dat zien we niet alleen in de tuinbouwsector, maar nu ook in de logistiek, de distributie en de techniek. Dus we zullen hard aan de slag moeten met het zoeken naar en het ontwikkelen van nieuwe locaties.
“De bewoners zijn zeer tevreden. We hebben wachtlijsten.” 19
Zachtfruitkwekerij Simons BV
Zachtfruitkwekerij Simons BV Initiatiefnemer: Zachtfruitkwekerij Simons bv Locatie: Haaren (Brabant) Bouwjaar: 2008 en 2019 Aantal units: 19 Wat was de aanleiding om aan de slag te gaan?
Gesprekspartner: René Simons
Wij hebben hier een vaste groep mensen die tijdelijk werk voor ons verrichten. De werkzaamheden die zij uitvoeren zijn onmisbaar voor het succesvol runnen van ons bedrijf dat zachtfruit teelt. We hebben veel in deze mensen geïnvesteerd en we hebben daarbij in de loop der jaren met deze mensen een goede zakelijke, maar vaak ook een persoonlijke relatie opgebouwd. Een goede huisvesting hoort daar dan gewoon bij. En de beste garantie voor kwaliteit - vonden wij - is om dat zelf te doen. Dus wij hebben hier binnen ons bedrijf een aantal wooneenheden gebouwd voor deze medewerkers. Heeft de locatie het AKF- of SNF-keurmerk? Wij hebben het AKF-keurmerk. Zijn de bewoners tevreden? Zeker, de mensen beschouwen het echt als een tweede thuis. Dat biedt tevens ook binding met het bedrijf, want ze wonen, net als wij, op het erf. Ook scheelt het natuurlijk in de kosten en tijd van woon-werkverkeer dat je gewoon op de werklocatie woont. Wat was de aanleiding om zelf te gaan bouwen? Wat je niet wilt is dat slechte huisvesting een reden is voor
minder duidelijk als je inhuurt, hoewel ook in deze sector de lat steeds hoger komt te liggen. Maar voor ons is de internationale werknemer een asset die wij koesteren. En koesteren kun je dus het beste zelf doen. Welke partijen waren erbij betrokken? Wij hebben de bouw zelf voor onze rekening genomen. Maar het proces werd van de zijde van de gemeente Oisterwijk uitmuntend vormgegeven. Zij hebben het Expertisecentrum Flexwonen in de hand genomen en die hebben hier sessies met bedrijven, internationale medewerkers, omwonenden en verder alle stakeholders georganiseerd en dat deden ze geweldig goed. Vervolgens zijn er beleidsregels opgesteld en die bieden ondernemers hier een duidelijk kader voor het bouwen voor internationale medewerkers. Ik zie bij sommige buurgemeenten dat het daar nog steeds een beleidsmatige chaos is en ik zou willen dat ze daar hetzelfde traject als hier zouden doorlopen. Wie heeft zorggedragen voor de kosten? Wij hebben alles zelf gefinancierd.
mensen om niet meer in Nederland te werken. Je wilt dat mensen goed wonen, zich hier prettig voelen en daarmee ook met plezier aan het werk gaan. Wij constateerden dat de beste manier om dit te bereiken was, als we zelf een groot deel van de huisvesting voor onze rekening namen. Dan weet je zeker dat je die hogere standaard kan aanhouden. Dat is toch
20
“We hebben veel in deze mensen geïnvesteerd en we hebben daarbij in de loop der jaren met deze mensen een goede zakelijke, maar ook persoonlijke relatie opgebouwd.”
Hoe was de samenwerking met de gemeente en andere
doen door het op eigen erf te organiseren. Wat dat betreft
bevoegde gezagen?
lopen wij als tuinbouwsector echt voor op andere sectoren,
Zoals ik al heb aangegeven was de samenwerking met de
vind ik. Hier in Waalwijk werd een enorm distributiecentrum
gemeente erg goed. We hebben de woonruimten hier in twee
gebouwd waar honderden internationale medewerkers aan de
fases kunnen realiseren. De huisvesting is met de uitbreiding
slag moesten en daar deden ze zelf niets aan de huisvesting.
van ons bedrijf meegegroeid.
Dan zijn wij als agrarische sector toch al veel verder met onze initiatieven.
Hoe past het initiatief binnen het gemeentelijk beleid? Wat ik zie, is dat de gemeente zich er sterk van bewust is dat
Hoe is het sociaal beheer van de locatie georganiseerd?
als wij de mensen hier op onze bedrijfslocatie huisvesten,
Nou de mensen wonen op dezelfde locatie waar wij als familie
dat een economische win-win situatie is. Niet alleen voor ons
wonen. Iedereen let op elkaar, dus dat zit wel goed.
bedrijf. Maar het betekent ook dat wij geen beroep doen op de reguliere huizenmarkt en die woningen dus beschikbaar blijven voor de lokale bevolking. Ook doen wij geen structureel beroep op recreatiewoningen en die kunnen dus weer gebruikt worden voor toeristen en bezoekers. Ook dat is winst voor de lokale economie.
“Er zijn beleidsregels opgesteld en die bieden ondernemers een duidelijk kader voor het bouwen voor internationale medewerkers.” Hoe is de relatie met de lokale bevolking?
Wat je wel ziet, is dat het voor gemeenten wennen is dat je
Eigenlijk heel goed, door goede communicatie creëer je ook
(weer) kunt wonen op een productielocatie. Dat is te begrijpen,
wederzijds begrip. Natuurlijk vernamen we bij de inspraak wat
want we hebben in Nederland de afgelopen jaren wonen en
zorgen. Dat waren trouwens vooral de mensen uit Oisterwijk
werken steeds meer gescheiden. Tot in de jaren negentig was
die na de samenvoeging met de gemeente Haaren – veel
het normaal om een bedrijfswoning op het bedrijventerrein
meer een agrarische gemeente – ineens met dit vraagstuk
te hebben. Inmiddels hebben we volledig gesaneerd, vooral
te maken kregen.
uit veiligheidsoverwegingen. Nu komt dat echter weer wat terug, met onze woningen voor medewerkers op het erf, dat
Want daarvoor had Oisterwijk eigenlijk nauwelijks een
is wennen.
agrarische sector binnen de grenzen en hadden ze hier niet eerder mee te maken gehad. Maar dat is verleden tijd; er
Maar ik denk dat het niet anders kan, want we hebben deze
doen zich geen problemen voor. Je ziet zelfs dat als er geen
mensen nodig en dan moet je als ondernemer ook een
problemen zijn, internationale medewerkers eigenlijk vooral
oplossing bieden voor de huisvesting. Dat kun je het beste
een gewoon onderdeel van de lokale samenleving zijn.
Op welke wijze is invulling gegeven aan duurzaamheid? We hebben gebruik gemaakt van bestaande gebouwen en alles goed geïsoleerd, de gebouwen zijn voorzien van zonnepanelen. Verder is het van belang dat we nu minder woon-werkverkeer hebben. Wat zijn de succesfactoren en wat zijn de lessen voor andere ondernemers die aan de slag willen met huisvesting voor internationale medewerkers? Ik denk dat een proces zoals de gemeente dat hier heeft georganiseerd, met goede begeleiding van het Expertisecentrum Flexwonen, heel veel vooroordelen kan wegnemen en duidelijke beleidskaders kan meegeven aan ondernemers. Verder denk ik dat het goed is dat we een duidelijk onderscheid blijven maken tussen de opgaven die wij hebben als ondernemers en andere vraagstukken op de woningmarkt, zoals bijvoorbeeld opvang van migranten, gescheiden mensen die snel tijdelijke huisvesting zoeken. Dat moeten we niet koppelen aan de woningen en woonlocaties die wij realiseren. Houd het zakelijk. Huisvesting voor internationale medewerkers is onderdeel van je core business, andere huisvestingsvraagstukken niet. Dat moet een gemeente ook niet vragen. Voor de gemeente zit de winst erin dat de mensen die wij huisvesten geen beroep doen op de woningen voor deze andere groepen.
21
Gemeente Oisterwijk De gemeente Oisterwijk heeft een duidelijk beleidskader vastgesteld op basis van een onderscheid tussen shortstay (tot 1 jaar), midstay (1 tot 3 jaar) en longstay (3 jaar en langer). Dat leidt tot de volgende indeling:
1. Huisvesting voor shortstay wordt doorgaans niet als wonen, maar als logies aangeboden. De mogelijkheid om direct bij aankomst uit het buitenland onderdak te vinden kan in de reguliere woningmarkt niet goed worden vervuld. Bovendien is het bij kort verblijf niet of nauwelijks mogelijk om zelf te voorzien in de inrichting van een woning. Anderzijds kent de reguliere hotelmarkt een prijsniveau dat voor arbeidsmigranten niet haalbaar is.
2. Voor midstay is er onvoldoende aanbod. Dat geld niet alleen voor arbeidsmigranten; de behoefte aan meer vormen van flexwonen geldt ook voor andere groepen spoedzoekers. Flexwonen staat voor snel beschikbare, soms tijdelijke, maar wel zelfstandige huisvesting. Dit marktsegment groeit momenteel sterk, mede door stimuleringsmaatregelen van rijk en provincies, maar er liggen nog grote opgaven.
3. L ongstay vindt zijn weg in de reguliere woningmarkt van huur- en koopwoningen. Met dezelfde kansen en belemmeringen die iedereen ervaart.
Link naar het beleidskader van de Gemeente Oisterwijk
22
Kijken we naar de criteria die de gemeente stelt dan zien we de volgende eisen (kort weergegeven):
1. Een aanvaardbare kwaliteit van het woon- en leefklimaat 9. Professioneel beheer en toezicht moeten gegarandeerd (zoals geluid, geur, veiligheid etc.) voor de arbeidsmigranten
zijn in de vorm van een getekende schriftelijke verklaring/
is gewaarborgd. Hiervoor worden onder meer de milieu-
beheerplan.
hygiënische situatie, de leefbaarheid van de directe woonomgeving en de stedenbouwkundige kwaliteit beoordeeld.
10. Z orgvuldige stedenbouwkundige, landschappelijke en verkeerskundige inpassing is een vereiste.
2. Het eventueel betrokken uitzendbureau dient aangesloten 11. D e omvang van de locatie en het exact aantal te zijn bij de ABU, NBBU of gelijkwaardige organisatie.
huisvestingsplaatsen is maatwerk en wordt ook gerelateerd
Aansluiting bij een dergelijke organisatie staat borg voor
aan de draagkracht van het gebied in het kader van de
kwaliteitseisen op het gebied van arbeidsvoorwaarden,
sociale cohesie. Daarin moet een balans worden gevonden.
afdracht van sociale premies, veiligheid op de werkvloer
In principe wordt geen medewerking verleend in gevallen
en gedragsregels.
dat de aard en omvang van de voorziening het sociaal-
3. E en werkgever mag niet verplichten dat zijn werknemers gebruik maken van de eventuele huisvesting die de werkgever (op zijn terrein) beschikbaar heeft.
4. Het arbeids- en huurcontract dienen van elkaar gescheiden te zijn.
5. B ij beëindiging van de arbeidsrelatie mag de werknemer zo nodig nog minimaal vier weken op zijn (tijdelijke) woonadres
maatschappelijk absorptievermogen van nabijgelegen woonlocaties of woonkern onevenredig aantast.
12. Parkeren vindt plaats op eigen terrein. Woon-werkverkeer per fiets heeft uitdrukkelijk de voorkeur en het gebruik van fietsen in de voorziening wordt gefaciliteerd.
13. Inpandige en/of uitpandige recreatiemogelijkheden vormen onderdeel van de locatieontwikkeling.
verblijven tegen de gelijke huur of kosten als tijdens de
14. V oor de arbeidsmigranten van een locatie wordt door de
arbeidsrelatie. Als het verblijf aldaar onwenselijk is, dient voor
huisvester een sociale kaart gemaakt van de voorzieningen
genoemde periode een passende alternatieve woonlocatie
in de nabijheid van de locatie (winkels, huisarts, apotheek,
te worden aangeboden. De werknemer krijgt zo voldoende
openbaar vervoer, sport, restaurants); Deze informatie
gelegenheid om een vervangende woonruimte te vinden.
wordt in de taal van de arbeidsmigrant beschikbaar
6. De huisvesting van gezinnen met kinderen en/of minderjarige
gesteld en in ieder geval ook in het Nederlands en Engels.
personen in onzelfstandige huisvesting is niet toegestaan.
15. A lle geldende plaatselijke ruimtelijke procedures,
Dergelijke huisvesting is naar aard en inrichting niet geschikt
beleidskaders en verordeningen, met wettelijke
voor gezinnen met kinderen. Uiteraard is dat - net als ieder
bepalingen ten aanzien van woon- en leefklimaat,
ander huishouden - wel mogelijk in zelfstandige mid- of
ontheffingsmogelijkheden, bezwaar- en beroepstermijnen
longstay huisvesting.
blijven onverminderd van kracht.
7. Per kamer verblijven maximaal twee arbeidsmigranten 16. Er moet een goede omgevingsdialoog zijn gevoerd. en bij voorkeur één arbeidsmigrant per kamer (uiteraard uitgezonderd stelletjes).
8. D e exploitant van de huisvestingslocatie beschikt na startdatum van de exploitatie over het SNF-of AKF-keurmerk.
Meer informatie
23
Tiny
house
Versnelling van de klimaattransitie en nieuwe huisvesting voor internationale medewerkers gaan hand in hand
SIGN (Stichting Innovatie Glastuinbouw Nederland) werkt aan
te werken aan een bouwsysteem dat aansluit op eisen voor zowel
hoogwaardige toepassingen van reststromen uit de tuinbouw. Samen
short-stay- als mid-stay-verblijf. Het bouwsysteem voldoet verder
met de Floriade en het ministerie van LNV organiseerde SIGN in
overigens ruimschoots aan de eisen uit het Bouwbesluit, zelfs die
2021 een prijsvraag voor de bouw van een duurzaam gebouw op
voor permanente bouw.
de Floriade. De criteria waarop de jury het gevraagde circulaire bouwsysteem beoordeelde, waren:
1. Bijdrage aan de doelstelling biobased en reststromen tuinbouw. Hoe hoger het percentage (volume %) van de bouwmaterialen dat biobased is en afkomstig uit de tuinbouw, des te beter. Geef aan welk deel uit de tuinbouw afkomstig is, welk deel wel biobased is, maar niet tuinbouw gerelateerd (bijv. hout, stro), en
“Het achterliggende idee van het Tiny House is de tuinbouw als afnemer van bouwmaterialen uit de sector. Gezien de schaarste aan woningen ligt een voorbeeldwoning voor internationale medewerkers dan voor de hand.”
welk gedeelte niet biobased (bijv. staal, beton). Laat glas en de
Het ministerie van LNV en de Floriade verzorgden de financiering. De
installaties daarbij buiten beschouwing.
Floriade leverde de (tijdelijke) plek (Tiny House kavel 80). Rob van Hove van Dior Bouw, slaagde erin het project binnen het gestelde budget
2. D e architectonische en technische mogelijkheden. De waardering voor een materiaal berust niet alleen op de
(€75.000) te realiseren. SIGN begeleidde de realisatie inhoudelijk. Het project toont aan dat woningen betaalbaar en duurzaam uit de reststroom van de tuinbouw te produceren zijn.
technische eigenschappen, maar ook op het uiterlijk en de architectonische mogelijkheden voor toepassing op grote
Met dit bouwsysteem kunnen toekomstige gebruikers/kopers de
schaal. Welke bijzondere eigenschappen heeft het voorgestelde
vorm en maatvoering zelf bepalen.
bouwsysteem? Zijn er bijvoorbeeld makkelijk bijzondere vormen
In principe kunnen de gebruikers er elk rechthoekig gebouw mee
mee te realiseren? Is het brandveilig?
realiseren dat niet hoger is dan vier bouwlagen. Het concept is interessant voor zowel ondernemers als gemeenten.
3. Ingeschatte kosten voor realisatie.
Wat betreft de laatste doelgroep: gemeenten hebben duurzaamheid en circulariteit hoog in het vaandel staan en dat als beleid vaak opgenomen in structuur- en omgevingsvisies. Een bouwproject dat
4. Hoe eenvoudig is het om te demonteren en opnieuw ook op de aspecten circulariteit en biobased goed scoort, geeft op op te bouwen.
24
die thema’s invulling aan gemeentelijk beleid.
Het achterliggende idee van het Tiny House is de tuinbouw als
De duurzaamheidsaspecten zijn talrijk. Zo gaat het bouwsysteem
afnemer van bouwmaterialen uit de sector. Gezien de schaarste aan
uit van holle bouwelementen waarbij de bouwer slim gebruik
woningen ligt een voorbeeldwoning voor internationale medewerkers
maakt van I-joist balken uit resthout. In die holle bouwelementen
dan voor de hand. De woningnood is uiteraard zeer groot onder
zit een isolatiemateriaal afkomstig uit de glastuinbouw, waarbij de
de Nederlandse burgers, maar ook internationale medewerkers
isolatiewaarde fors hoger is dan de eis uit het Bouwbesluit. Met
hebben het moeilijk om aan goede woningen te komen. Daar moest
hetzelfde bouwsysteem is een voorbeeldproject in Amsterdam-
Tiny House een oplossing voor bieden. Daarbij was het belangrijk
Zuidoost ontwikkeld, dat netto energie opwekt.
Waarom integraal duurzaam, biobased en circulair? Gebouwen staan er doorgaans voor langere tijd;
Hoewel inmiddels aansprekende voorbeeldprojecten
ze blijven impact op hun omgeving en het milieu
gerealiseerd zijn, blijft het aantal projecten dat
uitoefenen. Het is daarom van groot belang dat
duurzaamheid echt integraal heeft aangepakt, nog
nieuwe projecten rekening houden met integrale
altijd beperkt. Bij ‘all inclusive’ gaat het niet alleen
duurzaamheid. In 2050 moet de CO2- uitstoot
om biobased bouwen, maar ook om de circulaire,
klimaatneutraal zijn en onze energievoorziening uit
natuurinclusieve, energieleverende en conceptuele
hernieuwbare bronnen plaatsvinden. Om het gebruik
bouw. Recente bouwprojecten van tuinders laten zien
en de verwerking van grondstoffen mogelijk te maken,
dat ze veel verder gaan dan het stapelen van units:
wordt veel energie verbruikt en CO2 uitgestoten. De
ze hebben de woongebouwen fraai ingepast in het
bouw gebruikt 50% van de grondstoffen en 40% van
landschap, gaan slim met aanwezige restwarmte om
alle energie die we jaarlijks nodig hebben om onze
en gebruiken warmtepompen en zonnecellen voor
economie te laten draaien. Voor het bereiken van
duurzame energie. Met het gebruik van biobased
een volledig circulaire economie is het noodzakelijk
bouwmaterialen uit de reststromen van de eigen
dat de bouw de negatieve milieu impact fors
sector, kunnen kwekers projecten realiseren die
terugdringt. In het regeerakkoord van het kabinet
netto zelfs CO2 vastleggen.
Rutte IV zijn expliciet verdienmodellen rond biobased bouwmaterialen en carbon credits opgenomen. Daarmee staan we in Nederland voor forse uitdagingen. Naast een tekort aan betaalbare woningen is er sprake van transities op verschillende gebieden:
1. Materiaalgebruik (circulariteit, biobased, hergebruik, efficiency verhoging)
“Recente bouwprojecten van tuinders laten zien dat ze veel verder gaan dan het stapelen van units: ze hebben de woongebouwen fraai ingepast in het landschap, gaan slim met aanwezige restwarmte om en gebruiken warmtepompen en zonnecellen voor duurzame energie.”
2. Het verlagen van CO2-impact in de gebouwde Met dit project tonen de initiatiefnemers (SIGN, omgeving (energie besparen, energie opwekken,
Floriade en het ministerie van LNV) dat een mooi,
biobased materialen grootschalig toepassen, de
duurzaam en betaalbaar concept haalbaar is door
bouw kan daarmee in plaats van CO2 uit te stoten
de markt te belonen voor duurzaamheid. Het Tiny
juist CO2 opslaan in gebouwen (‘Construction
House is tot oktober 2022 te zien op het Tiny House
Stored Carbon’)
kavel op de Floriade Expo22 in Almere (kavel 80).
3. Het verhogen van de biodiversiteit en een natuurlijke omgeving, die de gezondheid bevorderen en het ‘heat island effect’ van steden tegengaan.
25
Royal Berry
Zijn de bewoners tevreden? Dat kunnen we nu nog niet zeggen, want het is dus nog niet gebouwd en bewoond. Wat ik wel weet is dat onze medewerkers er wel naar uitzien om op deze locatie te wonen. Wat was de aanleiding om zelf te gaan bouwen? Voor ons is internationale arbeid onmisbaar. Wij hebben
Wat was de aanleiding om aan de slag te gaan?
een groot deel handwerk c.q. vakwerk. Daarvoor zijn de
In de piektijden hebben wij hier meer dan 300 internationale
internationale medewerkers onmisbaar. Wij hebben besloten
medewerkers aan de slag. Dat is een grote groep mensen
dat wij als bedrijf zelf het beste de woonkwaliteit kunnen
en die hebben allemaal een goede verblijfslocatie nodig.
bieden die we voor onze medewerkers nastreven en
De wijze waarop de mensen nu zijn gehuisvest vinden
bovendien hebben we een vrije locatie hier in het gebied.
wij als bedrijf niet voldoende. Als je, zoals wij, streeft naar
Dus dat zou in principe moeten betekenen dat we een en
topkwaliteit in je product, hoort daar ook topkwaliteit bij wat
ander snel zouden kunnen realiseren.
betreft het voorzien in de woonbehoefte van je internationale medewerkers.
Welke partijen zijn erbij betrokken? Van de zijde van de initiatiefnemers Royal Berry en financiers