6. GEZOND EN ACTIEF LEVEN in Veenendaal

24

HET VERSTERKEN VAN DE SOCIALE BASIS Inleiding Waar het gaat om zelfredzaamheid zien we in Veenendaal dat: - 8,4% van de volwassenen tot 65 jaar onvoldoende regie ervaart over het eigen leven, van de 65 plussers is dit 13%. Regionaal liggen deze percentages lager, respectievelijke 6,9% en 11,6%. - 13% van de volwassenen in Veenendaal heeft moeite met rondkomen en is daarmee (minder) financieel zelfredzaam. - 16% van de volwassenen en 9% van de 65 plussers heeft geen contact met de buren. Regionaal liggen deze cijfers 1 a 2% hoger. - 7,1% van de volwassen heeft geen sociale steun (regionaal 8,7%) - 8% van de volwassenen heeft geen praktische steun (regionaal 11%) - 5,9% van de volwassenen heeft geen emotionele steun (regionaal 8,4%) - Opvallend voor Veenendaal is dat per 1000 inwoners er 5 gebruik maken van 6 of meer voorzieningen in het sociaal domein. Dit is bijna het dubbele ten opzichte van de regio waar het gemiddelde 2,7 is per 1000 inwoners. Werk en vrijwilligerswerk - Het netto aandeel arbeidsparticipatie is in Veenendaal 70%, dit is het aandeel van de werkzame beroepsbevolking in de bevolking (15 – 75 jaar) - 33% van de volwassenen en 30% van de 65 plussers doet vrijwilligerswerk. Gemiddeld ligt de deelname aan vrijwilligerswerk in Veenendaal hoger dan in de regio.

Beschikbare middelen in het GALA voor het versterken van de sociale basis: 2023: € 137.572 2024: € 135.685 2025: € 135.685 2026: € 101.719 Criteria voor het besteden van de middelen uit de brede SPUK De SPUK middelen zijn onder andere bedoeld voor het opstellen van een visie op de sociale basis, mantelzorg, respijtzorg en aanpak eenzaamheid. De ontvanger stelt een wijk of dorpsaanpak op, verbetert of bestendigt deze en voert deze uit. Lokale uitvoering van het GALA Als gemeente zetten we met samen met Veens Welzijn en andere partners, in op het versterken van de sociale basis. Naast deze inzet, willen we met het GALA inzetten op de volgende acties op verder te versterken en uit te breiden. 2023 - Inzet van de ABCD methode. Het doel van de Asset-Based Community Development (ABCD) is het van binnenuit werken aan een in economisch, cultureel en sociaal opzicht leefbare buurt, door sociale relaties tot stand te brengen en onvermoede capaciteiten van bewoners, organisaties en instellingen binnen de lokale gemeenschap te mobiliseren. Deze methode richt zich als aanpak met name op de sociaaleconomische zwakkere wijken. Alle buurtbewoners worden betrokken, ongeacht leeftijd of herkomst. In 2023 wordt de inzet verder uitgewerkt alsmede in welke wijken deze methode ingezet wordt.

25

-

-

Om de uitvoering van OKO vorm te geven, benutten we dit thema om in te zetten op het verbeteren van de mogelijkheden voor jongeren om elkaar (laagdrempelig) te ontmoeten, zich te ontplooien en te ontspannen. De sociale basis is een belangrijke voorwaarde voor een goede uitvoering van OKO en sluit daarbij aan bij het onderwerp mentale gezondheid. We gaan in gesprek met ‘Thuisgekookt’, een organisatie die vrijwilligers koppelt aan inwoners die niet meer (goed) voor zich zelf en/of hun partner kunnen koken. Naast het verzorgen van de maaltijd is het sociale aspect van belang. Thuisgekookt sluit ook aan bij Vitaal ouder worden en het aandachtspunt met betrekking tot ondervoeding ouderen.

2024 en verder - Vervolg inzet ABCD-methode en uitbreiding wijken; - Inzet van de sociale basis voor de uitvoering van OKO; - Afhankelijk van de gesprekken in 2023 inzet ‘Thuisgekookt. MANTELZORG Inleiding Kijkend naar Veenendaal zien we het volgende beeld: - 13% van de 13-17 jarigen maakt nu lichamelijke, psychische ziekte of verslaving van een gezinslid mee (is jonge mantelzorger), 12% regionaal; - 9% van de 16-25 jarigen verleent mantelzorg (7% regionaal); - 12% van de 18 – 64 jarigen en 14% van de 65-plussers is mantelzorger (13% en 15% regionaal); - 12% van de mantelzorgers in onze gemeente voelt zich overbelast (19% regionaal). Het mantelzorgpotentieel halveert in 2040 meer dan de helft ten opzichte van 2023. Het mantelzorgpotentieel betreft de 50-65 jarigen per 85-plusser. Waar er in 2023 in Veenendaal 9 50-64 jarigen zijn ten opzichte van 1 85-plusser, is dat in 2024 nog maar 4,2. Daarbij spelen andere ontwikkelingen die de druk op mantelzorg doen toenemen. Het aantal werkende mantelzorgers neemt toe door de verhoging van de pensioenleeftijd en het feit dat meer vrouwen (op wie in praktijk het meeste de mantelzorg neerkomt) gaan werken. Tegelijkertijd stijgt, door de vergrijzing, de vraag naar mantelzorg naar verwachting met 70%. Om dit op te vangen moeten meer mensen mantelzorg gaan leveren.

Daarnaast kan dit betekenen dat mantelzorgers intensievere zorg gaan geven of voor meerdere personen te gelijk gaan zorgen. Het RIVM verwacht dat deze extra mantelzorg voor een groot deel bij werkenden terechtkomt4. Deze cijfers en ontwikkelingen schetsen de zorgen en tevens noodzaak om in te zetten op mantelzorgondersteuning om inwoners met deze mantelzorgtaken overeind te houden. Beschikbare middelen in het GALA voor mantelzorg 2023: € 37.691 2024: € 37.690 2025: € 37.690 2026: € 33.906

4 Bron: Groeiende vraag naar mantelzorg komt steeds vaker neer op mantelzorger met werk | RIVM

26

Criteria voor het besteden van de middelen uit de brede SPUK Bevorderen van de ondersteuning van mantelzorgers door het opstellen, verbeteren of bestendigen van een wijk- of dorpsaanpak, gericht op mantelzorg en respijtzorg en de uitvoering hiervan. Lokale uitvoering van het GALA Veens Welzijn is onze partner waar het gaat om het ondersteunen van alle Veens mantelzorgers en hun belangenbehartiging. Ook verzorgen zij samen met de gemeente de jaarlijkse Mantelzorgwaardering. De middelen vanuit het GALA willen we benutten om de positie van Veens Welzijn voor mantelzorgers te verstevigen en hen te faciliteren om nog meer dé centrale plek te zijn waar informatie en expertise aanwezig is op het gebied van mantelzorg en de bijbehorende sociale kaart, middels het opzetten van een mantelzorg(expertise)centrum. Het doel van dit mantelzorg(expertise)centrum is het zodanig ondersteunen en adviseren van mantelzorgers dat het hen mogelijk wordt gemaakt en mogelijk blijft de zorgvrager langdurig te ondersteunen. De planning voor de uitvoering is als volgt: 2023 - Bewustwording en vindbaarheid: inzetten op communicatie en digitale vindplaats waar kennis en informatie over mantelzorg gebundeld wordt en de mantelzorgtest aangeboden wordt. Verder het opzetten van een campagne waarmee inwoners bewust gemaakt worden van wat mantelzorg is.

2024 en verder - Mantelzorgtest aanbieden (doorlopend) - Respijtzorg en overig activiteitenaanbod bundelen: in kaart brengen wat er in Veenendaal is voor mantelzorgers, verbinden leggen en samen met ketenpartners en mantelzorgers zoeken naar passende oplossingen voor hiaten in het aanbod. - Netwerk opzetten rondom gezamenlijke urgentie: om samen op te kunnen trekken worden organisaties die werken met en voor mantelzorgers samengebracht in een netwerk. Binnen dit netwerk kan gezamenlijk nagedacht worden over de problemen waar we als samenleving (rondom mantelzorg) voor staan. - Link leggen met bedrijven en gezondheidszorg: In het kader van mantelzorgbewust werkgeverschap samen met de gemeente werken aan bewustwording bij werkgevers. In de gezondheidszorg zou aan het netwerk van een patiënt het aanbod van mantelzorgondersteuning kenbaar kunnen worden gemaakt. - Expertise vergroten: mantelzorgers worden geschoold op relevante thema’s op het gebied van mantelzorg. LOKALE AANPAK EENZAAMHEID Inleiding Eenzaamheid is je niet verbonden voelen. Je ervaart een gemis aan een hechte, emotionele band met anderen. Of je hebt minder contact met andere mensen dan je wenst. Eenzaamheid gaat gepaard met kenmerken als negatieve gevoelens van leegte, verdriet, angst en zinloosheid en met lichamelijke of psychische klachten.

Eenzaamheidgevoelens kunnen invloed hebben op je gezondheid, welzijn en kwaliteit van leven 5. In Veenendaal voelt: - 11% van de 13-17 jarigen zich ernstig eenzaam (10% regionaal);

5 Over eenzaamheid (eentegeneenzaamheid.nl)

27

- 28% van de 16-25 jarigen zich sterk eenzaam (26% regionaal); - 9% van den 18-plussers zich (zeer) ernstige eenzaam (13% regionaal); - 9% van de 65-plussers zich (zeer) ernstig eenzaam (10% regionaal). Wat opvalt aan deze cijfers is dat het hoogste percentage zich bevindt onder de groep 16-25 jarigen. Door de corona-maatregelen konden zij minder goed nieuwe sociale contacten aangaan. En was er ook minder ruimte om relaties te verdiepen. Zij geven in het kwalitatief onderzoek aan (wat de GGDrU heeft uitgevoerd n.a.v. de uitkomsten van de corona Gezondheidsmonitor Jongvolwassenen) dat ze voor een lange periode gebrek aan sociale contacten hebben gehad, wat o.a. tot relatief veel eenzaamheid heeft geleid onder deze leeftijdsgroep. In november 2022 is er een motie ‘Samen één tegen eenzaamheid’ aangenomen in de gemeenteraad. Met het GALA geven we tevens uitvoering aan deze motie. De motie verzoekt het college om: 1. Een inventarisatie te maken van de bestaande activiteiten en initiatieven gericht op het tegengaan van eenzaamheid onder jongeren en volwassenen en daarbij in kaart te brengen of en waar er aanvullende acties gewenst c.q. mogelijk zijn (incl. financieringsmogelijkheden). 2. Deze inventarisatie te gebruiken voor het opstellen van een integrale aanpak 'Eén tegen eenzaamheid' 3.

Bij het opstellen van het nieuwe gezondheidsbeleid medio 2023 en/of het nieuwe Integrale beleidskader sociaal domein 2024 het plan van aanpak 'Eén tegen eenzaamheid' te integreren. 4. En voor zover eventuele (personele) kosten voor de uitvoering van deze motie niet passen binnen de voor 2023 beschikbaar gestelde bedrijfsvoeringsmiddelen deze te verwerken in de eerste bestuursrapportage 2023. Beschikbare middelen in het GALA voor Eén tegen eenzaamheid 2023: € 37.691 2024: € 37.690 2025: € 30.152 2026: € 0 Criteria voor het besteden van de middelen uit de brede SPUK Samenwerken met of deelnemen aan lokale coalities tegen eenzaamheid en streeft de doelen na die zijn verwoord in het actieprogramma Eén tegen eenzaamheid. Lokale uitvoering van het GALA In Veenendaal is (nog) geen coalitie Eén tegen eenzaamheid. Wel zijn er diverse activiteiten zowel vanuit Veens Welzijn als vanuit vrijwilligersorganisaties die zich (indirect) richten op het tegengaan van eenzaamheid. We zien meerwaarde in een coalitie om van daaruit met partners samen op te trekken, activiteiten aan elkaar te verbinden en te onderzoeken wat nodig en mogelijk is om in Veenendaal een stevigere aanpak van eenzaamheid op te zetten. 2023 In 2023 onderzoeken we de mogelijkheden en het draagvlak om te komen tot een coalitie of netwerk Eén tegen eenzaamheid en het integreren van de vijf pijlers uit de aanpak.

Dit doen we met externe partners en we laten ons hierbij adviseren door een adviseur van het programma Eén tegen eenzaamheid. Bij dit onderzoek richten we ons op eenzaamheid onder alle leeftijdsgroepen, maar vragen we daarbij specifiek aandacht voor de groep 16-25 jarigen en we kijken specifiek naar die buurten en wijken waar de percentages ervaren eenzaamheid het hoogst zijn.

28

2024 en verder Op basis van de uitkomsten van dit onderzoek maken we een plan voor 2024 t/m 2025. Los van de uitkomsten van dit onderzoek, zijn er een aantal interventies en aanpakken vanuit het GALA waarbij we het thema eenzaamheid integreren: - De ketenaanpak Valpreventie biedt goede mogelijkheden om eenzaamheid bij ouderen te signaleren, daarnaast kan het aanbieden van de interventies in groepsverband bijdragen aan het leggen van sociale contacten; - We versterken de ondersteuning aan mantelzorgers, ook in deze ondersteuning is eenzaamheid een thema; - Welzijn op Recept is een belangrijke ketenaanpak waarbinnen eenzaamheid gesignaleerd kan worden en er samen met de welzijnscoach onderzocht kan worden wat er mogelijk en wenselijk is voor de inwoner; - Onder jongeren is er relatief veel eenzaamheid. De OKO-aanpak geeft ruimte aan ontmoeting en zet onder andere in op de mentale gezondheid van jongeren en draagt daarmee in belangrijke mate bij aan het tegengaan van eenzaamheid. WELZIJN OP RECEPT Inleiding In Veenendaal is in 2022 gestart met Welzijn op Recept. Dit was nog voordat Welzijn op Recept als ketenaanpak opgenomen werd in het GALA. Op initiatief van de gemeenteraad is hiervoor jaarlijks €60.000 beschikbaar gesteld. De pilot is uitgevoerd in gezondheidscentrum de Appelvink en betrof de inzet van een welzijnscoach van Veens Welzijn. De pilot is erg positief ontvangen.

Veens Welzijn heeft een onderzoek laten uitvoeren om de effecten van Welzijn op recept beter inzichtelijk te maken. De resultaten hiervan zijn goed. De inzet van de welzijnscoach zorgt voor 10-12% minder spreekuurtijd bij de huisarts. De meeste vragen die werden doorgeleid gingen over psychische klachten, leefstijl/gezondheid en eenzaamheid. In 2022 zijn 56 cases door de welzijnscoach opgepakt. Dit leverde een besparing van € 276.852 aan vermeden zorgkosten op. Hierbij moet worden aangegeven dat er één case is met een forse besparing. Wanneer deze buiten beschouwing wordt gelaten is de gemiddelde besparing per casus € 3.257,-. De middelen voor Welzijn op recept zijn structureel opgenomen in de meerjarenraming van de gemeente. Daarnaast zijn er middelen beschikbaar vanuit het GALA. Dit maakt dat de uitvoering van Welzijn op Recept gecontinueerd wordt en dat er wordt onderzocht hoe de werkwijze verder kan worden uitgebreid in Veenendaal. Momenteel lopen er gesprekken met meerdere huisartsenpraktijken. Naast de financiële resultaten levert Welzijn op Recept daadwerkelijk meer welzijn op voor de inwoner/patiënt. Zorgen of problemen binnen het sociaal domein opgepakt kunnen worden, worden eerder gesignaleerd en aangepakt door de welzijnscoach zelf of door begeleiding naar de juiste hulpverlener of instantie.

Daarmee is Welzijn op Recept tegelijkertijd een prachtig voorbeeld van wat samenwerking tussen medisch en sociaal domein oplevert in welzijn en in (zorg)kosten. Om deze reden zoeken we hierin de samenwerking met de zorgverzekeraar, ook waar het gaat om een financiële inzet. Beschikbare middelen in het GALA voor Welzijn op Recept 2023: € 20.730 2024: € 35.806 2025: € 43.344 2026: € 50.859

29

Criteria voor het besteden van de middelen uit de brede SPUK Inrichten en uitvoeren van de ketenaanpak welzijn op recept. Lokale uitvoering van het GALA 2023 t/m 2026 Gezien het succes van de pilot, de korte lijnen tussen medisch en sociaal domein en het enthousiasme zowel bij Veens Welzijn als bij de huisartspraktijken benutten we het budget uit het GALA om Welzijn op Recept verder uit te rollen in Veenendaal. Met inzet van de budgetten uit de brede SPUK, streven we ieder jaar (in ieder geval tot en met 2026) naar uitbreiding van de inzet van Welzijn op Recept. Bij elke mogelijkheid tot uitbreiding wordt zoveel mogelijk gekeken naar waar de praktijk gevestigd is. Uitbreiding naar praktijken gevestigd in of nabij een buurt of wijk met relatief grote(re) gezondheidsachterstanden verdient de voorkeur. Omdat niet elke wijk of buurt een eigen huisartspraktijk heeft, kan ook gekeken worden naar de samenstelling van het patiëntenbestand. Uiteraard is de bereidheid en beschikbaarheid binnen de praktijk zelf als ook de beschikbaarheid van de uitvoerend welzijnscoach leidend voor de uiteindelijke keuze.

Door bewust een keuze te maken voor die wijken waar gezondheidsachterstanden het grootste zijn, kunnen we Welzijn op Recept ook inzetten om deze achterstanden te verkleinen met als doel dat onder andere (problematische) schulden, armoede, eenzaamheid, zorgen in de gezinssituatie sneller gesignaleerd worden en inwoners snel(er) passende, en waar mogelijk laagdrempelige, ondersteuning krijgen. De inzet van Welzijn op Recept draagt bij aan meerdere thema’s uit het GALA, in ieder geval zien wij verbinding met: - de mentale gezondheid van inwoners; - het verkleinen van gezondheidsverschillen; - tegengaan van eenzaamheid en - het ondersteunen van mantelzorgers. Gezien de cijfers over de mentale gezondheid van jongvolwassenen vragen we de welzijnscoach om vanuit Welzijn op Recept extra aandacht te hebben voor het bereiken van deze groep en laagdrempelig aanbod te doen om de mentale gezondheid te bespreken. EEN GEZONDE LEEFSTIJL Inleiding Ongezond gedrag (in een ongezonde omgeving) is verantwoordelijk voor bijna 20% van de ziektelast. De cijfers over overgewicht/obesitas, roken en middelengebruik in Veenendaal onderstrepen de urgentie om integraal samen te werken aan een gezonde leefstijl met en voor onze inwoners.

Cijfers overgewicht en obesitas in Veenendaal - Van de 2-3 jarigen heeft 9% overgewicht en 1,5% obesitas - Van de 5-6 jarigen heeft 12% overgewicht en 2,5% obesitas - Van de 10-11 jarigen heeft 16% overgewicht en 2,6% obesitas - Van de 13-14 jarigen heeft 16% overgewicht en 2,9% obesitas - Van de 16-25 jarigen heeft 29% overgewicht en 10% obesitas - Van de 18 plussers volwassenen heeft 48,8% overgewicht en 13,5% obesitas - Van de 65 plussers heeft 58,2% overgewicht en 20% obesitas Bij alle genoemde percentages overgewicht scoort Veenendaal 1 tot 3 procenten hoger dan de regio. Bij de percentages obesitas scoort Veenendaal eveneens hoger dan de regio.

30

Cijfers middelengebruik in Veenendaal - 34,7% van de 10-11 jarigen wordt blootgesteld aan sigarettenrook in hun directe leefomgeving, dit is hoger dan de regio (26,2%) - 1,6% van de 13-17 jarigen rookt dagelijks - 11% van de 16-25 jarigen rookt dagelijks - 23% van de 13-17 jarigen heeft in de laatste vier weken alcohol gedronken (26% regionaal) - 73% van de 16-25 jarigen heeft in de laatste vier weken alcohol gedronken (74% regionaal) - 56% van de 13-17 jarigen heeft in de laatste vier weken meer dan 5 glazen alcohol gedronken bij één gelegenheid - 47% van de ouders (van kinderen in de leeftijd 13-17 jaar) keurt alcoholgebruik niet af - 11% van de 16-25 jarigen is een zware drinker (drinkt minstens 1x p.w. 4 tot 6 glazen alcohol - 2,8% van de 13-17 jarigen heeft in de laatste vier weken wiet of hasj gebruikt - 10% van de 16-25 jarigen heeft in de laatste vier weken cannabis gebruikt - 3,9% van de 13-17 jarigen heeft ooit lachgas gebruikt, 0,7% heeft dit in de laatste vier weken gebruikt - 22% van de 16-25 jarige geeft ooit lachgas gebruikt, geen percentage beschikbaar over de afgelopen vier weken. Verbinding het GALA met het Integraal Beleidskader Sociaal Domein In het IBK richten we ons op het bevorderen van gezondheid volgens de lijn van positieve gezondheid. Daarbij zetten we vroegsignalering en preventie centraal.

Hieronder verstaan we het tijdig signaleren en reageren om te voorkomen dat problemen groter worden. Dat doen we op diverse gebieden, zowel op gezondheid als op jeugdhulp en geldproblemen. In het IBK vindt het GALA en specifiek de inzet op leefstijl verbinding met de volgende maatschappelijke doelen: - Doel: we bevorderen zelfredzaamheid, resultaat: de inzet van preventie is uitgebreid met een integrale aanpak - Doel: er blijft kwalitatief goede ondersteuning voor inwoners die het nodig hebben, resultaat: we verstevigen de samenwerking met onze partners en we vergroten de efficiëntie en de kwaliteit van de ondersteuning Netwerkaanpak Overgewicht en Obesitas Volwassenen Sinds september 2022 is Veenendaal betrokken bij de ontwikkeling van de netwerkaanpak overgewicht en obesitas volwassenen in samenwerking met het Partnerschap Overgewicht Nederland (PON, onderdeel van het Erasmus Universitair Medisch Centrum). Als gemeente zijn we ‘proeftuin’, we delen onze ervaringen en kunnen leren van ervaringen uit andere gemeenten. Inmiddels is er een landelijk basismodel voor de netwerkaanpak ontwikkeld. Met dit basismodel kunnen gemeenten lokaal hun netwerkaanpak inrichten. Dit basismodel is gelanceerd enkele maanden na de publicatie van het GALA en maakt er derhalve nog geen onderdeel van uit.

In Veenendaal kiezen we ervoor om al te gaan werken volgens dit basismodel zodat we toewerken naar een netwerkaanpak voor zowel kinderen als volwassenen. De GLI-programma’s voor volwassenen worden onderdeel van de netwerkaanpak. Aanpak overgewicht en obesitas kinderen en volwassenen Wat zegt het GALA Wat doen wel al Beoogd resultaat

Voor kinderen en volwassenen met overgewicht of obesitas is passende

Voor volwassenen en kinderen zijn zowel erkende interventies als laagdrempelig aanbod beschikbaar.

Wat doen we nog niet/wat gaan we doen We geven dit nog niet vorm in een keten waarbij de zorg en ondersteuning aangepast wordt op de persoon. Daarbij hebben

31

ondersteuning, begeleiding en zorg toegankelijk

In 2025 hebben alle gemeenten een netwerkaanpak voor kinderen met obesitas

Acties

Er zijn samenwerkingsafsprake n tussen gemeenten, zorgverzekeraars en zorgaanbieders gemaakt.

Voor volwassenen zijn er afspraken met de zorgverzekeraar welke GLI’s vergoed worden.

Inzet interventies en aanpakken zoals JOGG, Gezonde School, Gezonde kinderopvang, Gezonde Buurten

In Veenendaal zetten we een aantal interventies reeds in. We zijn JOGG gemeente en voeren De Gezonde School uit.

Uitvoering ketenaanpak kinderen met overgewicht en obesitas

we de keten nodig om samen vast te stellen of het aanbod toereikend is. Het inrichten van deze ketenaanpak vindt plaats in 2023 en 2024. Deze netwerkaanpak hebben we nog niet in onze gemeente. We onderzoeken of we hier in op kunnen trekken met de regio en gezamenlijk een projectleider aan kunnen stellen die alle gemeenten ondersteunt bij het invoeren van het model. Lukt dit niet regionaal, dan pakken we dit lokaal op met een externe projectleider van bijvoorbeeld de GGDrU of Mura. Voor kinderen zijn deze afspraken nog in ontwikkeling.

We onderzoeken welke aanvullende interventies passend zijn voor Veenendaal. De JOGG aanpak willen we continueren na 2025. Hierbij willen we een tweede periode van drie jaar afsluiten. De financiering voor de JOGG aanpak nemen we op in de begroting die we opstellen voor de lokale uitvoering van het GALA. Dit doen we nog niet. Zie beoogd resultaat.

32

met middelen beschikbaar uit de SPUK. Inbedding GLIprogramma’s voor volwassenen met middelen beschikbaar uit de SPUK.

In Veenendaal worden diverse GLI-programma’s aangeboden. Daarnaast zijn we proeftuin voor de ontwikkeling van de netwerkaanpak voor volwassenen. Inmiddels is er een model ontwikkeld wat geïmplementeerd kan worden. Dit model is niet met name genoemd in het GALA, maar heeft wel onze voorkeur dit in te gaan zetten.

We hebben nog geen netwerksamenwerking rondom overgewicht en obesitas volwassenen. Dit willen we in 2023 en 2024 opzetten conform model PON.

Beschikbare middelen in het GALA: 2023: € 65.050 2024: € 65.958 2025: € 65.958 2026: € 0 Criteria voor het besteden van de middelen uit de brede SPUK In de SPUK regeling staat beschreven dat we het landelijk model ketenaanpak voor kinderen met overgewicht en obesitas uitvoeren of zorgdragen voor de samenwerking rondom de uitvoering en implementatie van GLI-programma’s voor volwassenen. Deze middelen zijn bedoeld voor de inzet zowel op volwassenen als kinderen. Lokale uitvoering van het GALA 2023 - Als JOGG gemeente zijn we al vroeg in de keten actief en we de intentie kinderen en hun ouders bewust te maken van een gezonde leefstijl. In 2023 zetten we de acties die we in het kader van JOGG uitvoeren voort. - In 2023 maken we een start met het opzetten van de ketenaanpak overgewicht en obesitas kinderen. Omdat nog geen enkele gemeente in de regio FoodValley een start heeft gemaakt met het opzetten van een lokale keten, onderzoeken we samen met de regionale kwartiermaker (werkt in opdracht van VGGM) of we direct bij aanvang regionaal kunnen samenwerken. Deze kwartiermaker kan ook duiden wat regionaal kan en moet en welk deel lokaal plaatsvindt. In plaats van dat alle 6/7 gemeenten een eigen projectleider aantrekken, zouden we gezamenlijk één projectleider aan kunnen stellen.

Vervolgens kunnen de ketens lokaal ingericht worden, maar telkens wel met de regionale verbinding zodat de afspraken met de zorgverzekeraar geborgd zijn en er een eenduidige samenwerking is met regionale partners zoals het ziekenhuis. - In 2023 maken we een start met het opzetten van de ketenaanpak overgewicht en obesitas volwassenen. Omdat Veenendaal proeftuingemeente is voor deze ketenaanpak in samenwerking met Partnerschap Overgewicht Nederland (PON), kiezen we er bij deze ketenaanpak voor lokaal te starten.- Er is al veel kennis over de keten en de uitvoering van de Gecombineerde Leefstijl Interventies aanwezig in Veenendaal. De verbinding met het sociaal domein kan versterkt worden zodat laagdrempelig beweegaanbod, aanpak van schulden en eenzaamheid goed geborgd worden in de keten. Eerstelijns Samenwerking Veenendaal wil als projectleider de keten lokaal inrichten conform de werkagenda behorende bij het GALA. Ook hierbij is het van belang te duiden wat lokaal kan en moet en wat regionaal kan en moet. Omdat we in Veenendaal verder zijn dan regiogemeenten kunnen we gaandeweg dit proces best-practices delen met de regio.

33

De acties die voor beide ketenaanpakken nodig zijn: - Inventarisatie en onderzoek wat er nodig is om tot een ketenaanpak te komen en daarbij wat er lokaal en wat regionaal ingericht dient te worden; - Opzetten van een netwerk van professionals in medisch en sociaal domein die in hun werk in aanraking komen met inwoners met overgewicht of obesitas; - Wijze van indiceren (leefstijlcoach, POH leefstijl, huisarts, Jeugdgezondheidszorg); - Het netwerk aansluiten op het bestaande aanbod van de GLI’s; - Inventariseren welk aanvullend laagdrempelig aanbod er is, of dit toereikend is en/of uitgebreid zou kunnen worden; - Uitzoeken hoe de vergoeding vanaf 2024 geregeld is in de zorgverzekering en wat er aanvullend nodig is om de interventie bereikbaar te maken voor inwoners met een laag inkomen (bijvoorbeeld wanneer er sprake is van een eigen bijdrage); - Het betrekken van inwoners/deelnemers aan de GLI: waar ligt hun behoefte en hoe kunnen we hier bij de inrichting van de keten rekening mee houden? - Advies voor 2024 en verder over in stand houden van de ketenaanpak en wat hier voor nodig is.

2024 en 2025 - Uitvoeren acties en samenwerkingen in het kader van JOGG; - Afronden inrichting ketenaanpak overgewicht en obesitas kinderen en vervolgens uitvoering; - Afronden inrichting ketenaanpak overgewicht en obesitas volwassenen en vervolgens uitvoering - Inventarisatie welk laagdrempelig/niet op indicatie aanbod mist in de keten en aangevuld zou kunnen worden - Inzet Gezonde School adviseur GGDrU vanaf tweede helft 2025 (tot de zomervakantie 2025 zijn hiervoor middelen gereserveerd binnen het Nationaal Programma Onderwijs (NPO). OPGROEIEN IN EEN KANSRIJKE OMGEVING EN VROEGSIGNALERING VAN MIDDELENGEBRUIK

Beoogd resultaat

Wat zegt het GALA

Wat doen wel al

Er wordt actief ingezet op het voorkomen van het gebruik van alcohol, tabak en drugs door jongeren

Inzet Iriszorg voor interventies op middelbare scholen, ouderavonden en consulten.

Er is netwerksamenwerking voor vroegsignalering alcoholproblematiek

Wat doen we nog niet/wat gaan we doen

Middels Gezonde School aanpak ook aandacht voor dit thema en bij GGDadvisering bij schoolbeleid. In de gemeente Veenendaal hebben we deze netwerksamenwerking niet. Binnen de lokale uitvoering van het GALA zijn de middelen niet toereikend om alles te doen. We kiezen binnen dit thema voor de inzet van OKO.

34

Acties

Effectieve lokale drugspreventie: Wanneer de lokale situatie daar om vraagt zetten gemeenten een netwerksamenwerking op met relevante partijen om een drugspreventiebeleid op te stellen, waaronder in elk geval de GGD en verslavingszorg. Opgroeien in een Kansrijke Omgeving: gemeenten zetten een samenwerkingsverband op met relevante stakeholders, stellen een projectleider aan en voren de tweejaarlijkse jeugdgezondheidsmonito r uit en zetten effectieve interventies in om de gestelde doelen te bereiken. Gemeenten zijn zich bewust van het belang van toezicht op en naleving van de leeftijdsgrens en spannen zich in voor een zo goed mogelijke uitvoering van de beginselplicht tot handhaving en optimaliseren van het bereik van de handhaving.

In de gemeente Veenendaal hebben we geen netwerksamenwerking dan wel een lokale drugspreventie aanpak. Binnen de lokale uitvoering van het GALA zijn de middelen niet toereikend om alles te doen. We kiezen binnen dit thema voor de inzet van OKO.

We zijn op dit moment nog geen OKO gemeente. We verkennen in 2023 de mogelijkheden om hier in 2024 mee te starten. Ook andere gemeenten in de FoodValley doen dit (Ede is al OKO gemeente). We kijken tevens waar we samen in op kunnen trekken.

We voeren handhaving uit.

35

Vroegsignalering alcoholproblematiek: gemeenten zetten een netwerksamenwerking op met relevante partijen om een aanpak voor vroegsignalering uit te voeren. Daarvoor wijst de gemeente een projectleider aan, voert monitoringsactiviteiten uit en maakt een plan van aanpak met partners. Terugdringen roken: gemeenten nemen de rookvrije generatie met concrete doelen en activiteiten op in hun eigen nota gezondheidsbeleid. VWS stelt tijdelijk middelen beschikbaar voor een subsidie rokenaanpak in achterstandswijken t/m2025.

We hebben geen netwerksamenwerking vroegsignalering alcoholproblematiek. Binnen de lokale uitvoering van het GALA zijn de middelen niet toereikend om alles te doen. We kiezen binnen dit thema voor de inzet van OKO.

De rookvrije generatie krijgt beperkt aandacht. Alle speelterreinen zijn of worden rookvrij middels bordjes of tegels van de rookvrije generatie. Daarbij zijn er plannen om de directe omgeving van het gemeentehuis rookvrij te maken. Bij sportverenigingen is aandacht voor de rookvrije generatie en een aantal sportverenigingen zijn rookvrij. Schoolpleinen zijn bij wet al rookvrij. GGDrU heeft deze subsidie aangevraagd en toegewezen gekregen voor het Franse Gat. Voorbereiding voor de projectaanpak is nu in gang gezet.

Beschikbare middelen in het GALA 2023: € 9.423 2024: € 9.423 2025: € 9.423 2026: € 0 Criteria voor het besteden van de middelen uit de brede SPUK Deze middelen kunnen ingezet worden voor OKO en/of vroegsignalering alcoholproblematiek. Ter overweging is nu of we OKO gemeente willen worden. Indien we hier niet voor kiezen kunnen we inzetten op vroegsignalering alcoholproblematiek of besluit de middelen terug te geven.

36

Opvallend is dat er relatief een klein bedrag in het GALA opgenomen is voor dit thema terwijl er grote acties verwacht worden van gemeenten. Om deze reden is niet alles uitvoerbaar en moeten er keuzes gemaakt worden. Lokale uitvoering van het GALA Het GALA biedt voor onze gemeente een goede kans om aan de slag te gaan met de interventie Opgroeien in een Kansrijke Omgeving (OKO). OKO is een kostbare interventie en vraagt derhalve financiering vanuit diverse budgetten in het GALA (sociale basis en mentale gezondheid). We zien meerwaarde in de aanpak voor Veenendaal omdat OKO een integrale aanpak biedt voor het vormen van een positieve leefomgeving voor jongeren zowel thuis, op school, in de vriendenkrijg als in de vrije tijd. Door te richten op de belangrijkste beschermende factoren in de leefomgeving van jongeren wordt de steun van ouders en de positieve sfeer op school verhoogd, dit draagt bij aan het geluk van jongeren en kan voorkomen dat ze gaan drinken, roken of drugs gaan gebruiken. Vanaf 2024 kunnen gemeenten (weer) starten met het ondersteuningstraject van het Trimbos om OKO-gemeente te worden. Daarnaast vindt in regionaal verband een oriëntatie plaats hoe we samen kunnen werken aan OKO. Jongeren blijven niet binnen gemeentegrenzen, gaan elders naar school of brengen hun vrije tijd door in een andere gemeente.

Gemeente Ede is sinds 2023 OKO-gemeente en ook de andere gemeenten binnen FoodValley denken hierover na. 2023 - We onderzoeken of er voldoende draagvlak is en of het financieel haalbaar is om OKO-gemeente te worden. Van het college en de raad wordt politiek en bestuurlijk draagvlak en commitment gevraagd. Hierover gaan wij in gesprek. - We geven vervolg aan de inzet van Iriszorg in onze gemeente. Zij bieden momenteel voorlichting op middelbare scholen, ouderavonden en laagdrempelige consulten voor jongeren en/of hun ouders. - Met de regio FoodValley verkennen we samenwerking in het kader van OKO en leggen we waar mogelijk verbinding met het IZA. 2024 en verder - Onder voorbehoud van (politiek en bestuurlijk) draagvlak starten we in 2024 met het implementatietraject voor OKO onder begeleiding van het Trimbos. - We vervolgen de inzet Iriszorg in Veenendaal. HET VERSTERKEN VAN DE MENTALE WEERBAARHEID EN MENTALE GEZONDHEID Inleiding Mentale gezondheid en mentale weerbaarheid zijn belangrijke voorwaarden om gezond te leven en gezond op te groeien. Het beeld in Veenendaal van de mentale gezondheid onderstreept de noodzaak om, al vanaf jonge leeftijd, in te zetten op de mentale gezondheid van inwoners.

Cijfers - Bij 4,6% van de 2-6 jarigen worden psychosociale problemen gesignaleerd door de JGZ, bij de 10-11 jarigen is dat 8,6%; - 25% van de 13-17 jarigen heeft psychische klachten en 40% is (zeer) vaak gestrest door één of meer factoren; - 50% van de 16-25 jarige heeft psychische klachten en 46% voelt zich (heel) vaak gestrest; - 6,5% van de volwassenen heeft een hoog risico op angst of depressie; - 15% van de volwassenen heeft (heel) veel stress ervaren in de afgelopen vier weken. Regionaal zien we een vergelijkbaar beeld. Veenendaal wijkt niet veel af van de regionale cijfers.

37

Opvallend is dat de helft van 16-25 jarigen psychische klachten ervaart en 46% zich (heel) vaak gestrest voelt. In deze leeftijdsfase vinden veel veranderingen plaats. Jongeren tussen de 16 en 25 jaar gaan studeren, werken, uit huis, samen met anderen jongeren wonen, alleen wonen, samenwonen, etc. Veel jongvolwassenen maakten zo’n overgang mee tijdens corona. Bijvoorbeeld degenen die zijn gaan studeren. Verbinding het GALA met het Integraal Beleidskader Sociaal Domein Mentale gezondheid is één van de aspecten van positieve gezondheid. In het IBK is mentale gezondheid geen apart onderwerp, maar wordt het gekoppeld aan twee maatschappelijke doelen, onderstaande tekst komt is overgenomen uit het IBK: - We streven naar bestaanszekerheid voor alle inwoners’. Bestaansonzekerheid is van invloed op zowel de fysieke als mentale gezondheid. Een slechtere fysieke en of mentale gezondheid op haar beurt, kan de mate waarin men in staat is om een bestaanszeker leven op te bouwen, negatief beïnvloeden. Om impact te kunnen maken bij inwoners in een kwetsbare positie is het belangrijk om in beleid te kunnen differentiëren: we gaan hierbij uit van de menselijke maat. We denken hier ook aan een specifieke aanpak voor een bepaalde wijk of een bepaalde groep inwoners.

- We bevorderen de zelfredzaamheid: Wij stimuleren positieve gezondheid integraal; dat wil zeggen dat wij veerkracht stimuleren op het gebied van lichamelijke aspecten, mentale aspecten, zingeving, kwaliteit van leven, meedoen en het dagelijks functioneren. Veel van deze aspecten zijn uitgewerkt in Maatschappelijk Doel 1, maar we verbinden positieve gezondheid ook nadrukkelijk aan de integrale aanpak van preventie.

Beoogd resultaat

Acties

Wat zegt het GALA

Wat doen wel al

Gemeenten integreren mentale gezondheid in hun bredere aanpak gezondheid/preventie. Gemeenten ontwikkelen beleid op het gebied van mentale gezondheid en sluiten aan bij de landelijke aanpak ‘Mentale gezondheid: van ons allemaal’. Gemeenten zetten in op het versterken van de mentale gezondheid van hun inwoners. Gemeenten dragen zorg voor een goed sluitende en laagdrempelige ondersteuning afgestemd op de behoefte van de eigen inwoners. In het

Inzet ‘Gezonde School Aanpak’ op welbevinden. Aandacht voor mentaal welbevinden is onderdeel van het IBK.

Wat doen we nog niet/wat gaan we doen We integreren mentale gezondheid in onze brede inzet op preventie middels OKO. Dit is (nog) niet opgenomen in de plannen.

Inzet ‘Gezonde School Aanpak’ op welbevinden en inzet JGZ op scholen gericht voorkomen van schoolverzuim.

Acties bij Veens Welzijn, vrijwilligersorganisaties, CJG. Inzet m.b.t. kwetsbare jongeren vanuit RMC, VSV en arbeidsmarktregio.

Het aanbod in Veenendaal staat nog niet in verbinding met elkaar. Middels de inzet van OKO zorgen we voor samenhang in het aanbod specifiek gericht op de groep 12-

38

bijzonder wordt gekeken naar de groepen jongeren (12-27 jaar) en mensen in een kwetsbare positie. Gemeenten zetten in op samenwerkingsverbande n. Gemeenten dragen bij aan het verbeteren van de samenwerking tussen het sociaal domein, de huisartsenzorg en de GGZ door het versterken van de sociale basis.

18 jaar. Waar mogelijk breiden we dit uit tot 27 jaar.

Waar mogelijk en wenselijk werken we samen met de regio.

Op meerdere manieren wordt domeinoverstijgend gewerkt, voorbeelden hiervan zijn: - Inzet Welzijn op Recept; - Meldpunt onbegrepen gedrag (voor de professionals); - Samenwerking Eerstelijns Samenwerking Veenendaal (ESV).

Beschikbare middelen uit het GALA 2023: € 26.384 2024: € 18.845 2025: € 18.845 2026: € 0 + financiering vanuit IZA voor het mee helpen inrichten van mentale gezondheidscentra in de regio Criteria voor het besteden van de middelen uit de brede SPUK Het inzetten van erkende en/of kansrijke interventies staat centraal. Het GALA laat verder vrij op welke wijze gemeenten dit doen, enkele voorbeelden zijn: het inzetten van beweegactiviteiten, cultuur en andere gezonde activiteiten in de buurt gericht op ontmoeting en zingeving. De SPUK regeling zegt hierover: de ontvanger maakt het onderwerp mentale gezondheid onderdeel van het lokale gezondheidsbeleid of geeft verdere uitvoering aan dit onderwerp. Lokale uitvoering van het GALA Gezien zorgwekkende cijfers met betrekking tot de mentale gezondheid van jongeren, stellen we voor om binnen het GALA de focus te leggen op deze groep. Door de inzet van de interventie OKO wordt nadrukkelijk gewerkt aan de mentale gezondheid van de Veenendaals jeugd. OKO draagt bij aan ontspanning, vrije tijdsbesteding en ontmoeting waarbij ook op laagdrempelige manier over problemen gepraat kan worden. Daarbij dragen we met deze inzet bij aan de doelen uit de Hervormingsagenda Jeugd. De mentale gezondheid van jongvolwassenen staat ook sterk onder druk. We onderzoeken of we de reikwijdte van OKO kunnen verbreden naar jongvolwassenen.

2023 - Inzet ‘Gezonde School aanpak’ op welbevinden vanuit NPO-middelen; - We onderzoeken of er voldoende draagvlak is en of het financieel haalbaar is om OKO-gemeente te worden. Van het college en de raad wordt politiek en bestuurlijk draagvlak en commitment gevraagd. Hierover gaan wij in gesprek.

39

2024 en verder - Inzet ‘Gezonde School aanpak’ op welbevinden vanuit NPO-middelen t/m halverwege 2025. In het eerste half jaar van 2025 evalueren we de inzet en effecten van de ‘Gezonde School aanpak; en besluiten we of er vanaf tweede helft 2025 vervolg aan gegeven wordt. Op dat moment is ook meer duidelijk over de inzet van OKO en kan beoordeeld worden of beide interventies nodig zijn. Op dit moment is nog niet voorzien in financiering voor de ‘Gezonde School aanpak’ vanaf derde kwartaal 2025. - Onder voorbehoud van (politiek en bestuurlijk) draagvlak starten we in 2024 met het implementatietraject voor OKO onder begeleiding van het Trimbos. VITAAL OUDER WORDEN EN VALPREVENTIE Inleiding Landelijk gezien is één op de vijf Nederlanders 65 jaar of ouder, dat gaat in 2040 naar één op de vier Nederlanders. In Veenendaal is deze trend vrijwel gelijk aan de landelijke trend. Een uitgebreide weergave van de bevolkingsontwikkeling is te vinden op Bevolkingsontwikkeling | Regiobeeld. Vanwege het groeiend aantal ouderen en toename van de zorgvraag, staat de zorg op verschillende plekken onder druk zoals de WMO, de eerste lijn en medisch specialistische zorg.

In Veenendaal is het beeld als volgt, van de 65 plussers: - Ervaart 60% de gezondheid als goed tot zeer goed (regionaal 64%) - Heeft 48% één of meer langdurige ziekten of aandoeningen (regionaal 46%) - Heeft 18% problemen met mobiliteit (regionaal 17%) - Is 39% in het afgelopen jaar gevallen en is 8,1% bang om te vallen (tegenover 36% en 7,9% regionaal) - Van de mensen die vallen is 39% binnenshuis gevallen en 61% daar buiten - De prognose is dat in 2050 6,48% van de inwoners van 45 jaar en ouder in Veenendaal dementie heeft, in 2020 bedroeg het percentage inwoners met dementie 3,42% (bron Alzheimer Nederland) De cijfers voor Veenendaal wijken enigszins, maar niet significant in negatieve zin af van de regionale cijfers. Verbinding het GALA met het Integraal Beleidskader Sociaal Domein Vitaal oud worden gaat over lichamelijke vitaliteit, waar voldoende bewegen en goede voeding aan bijdragen. Maar het gaat ook over vitaal blijven op sociaal en mentaal gebied, onderdeel uitmaken van een sociaal netwerk en activiteiten kunnen ondernemen en ook over in regie blijven over het eigen leven. Bestaand sport- en beweegaanbod en de activiteiten uit de sociale basis dragen in belangrijke mate bij aan vitaal ouder worden. Vanuit de ketenaanpak Welzijn op Recept kunnen vragen die bij de eerstelijns binnen komen gekoppeld worden aan activiteiten in de sociale basis.

Deze brede kijk op ouder worden sluit aan bij de doelen en resultaten zoals beschreven in ons IBK: - Doel: Er blijft kwalitatief goed ondersteuning voor inwoners die dat nodig hebben, resultaat: We verstevigen de samenwerking met partners, dit doen we in het kader van vitaal ouder worden middels de ketenaanpak Valpreventie. - Doel: We bevorderen zelfredzaamheid, resultaten: de sociale basis is (samen met onze partners) versterkt, het aanbod in het sociaal domein is toegankelijk, de inzet van preventie is uitgebreid met een integrale aanpak.

40

Wat zegt het GALA Beoogd resultaat

Beoogd resultaat

Acties

Acties

Beoogd resultaat

Acties

Versterkte uitvoeringspraktijk van artikel 5a van de Wet PG, wat bijdraagt aan preventiebeleid rond het verminderen van kwetsbaarheid bij ouderen. Ondervoeding bij ouderen wordt vroegtijdiger gesignaleerd door zorgprofessionals en professionals in sociaal domein. Gemeenten dragen bij aan de agendering van gezonde voeding en ondervoeding bij ouderen. Stimuleren dat toegangsmedewerkers aandacht besteden aan een gezond voedingspatroon. Inzet interventie Goed Gevoed en/of het organiseren van buurttafels. Er is aandacht voor de specifieke behoeften van ouderen rondom bewegen en dit wordt ondersteund met een passend beweegaanbod. Bij sport- en beweegparticipatie specifiek aandacht hebben voor het stimuleren van bewegen bij ouderen. Buurtsport coaches de ruimte geven om

Wat doen wel al

Wat doen we (nog) niet/Wat gaan we doen De ketenaanpak Valpreventie gaat bijdragen aan het verminderen van kwetsbaarheid.

Op dit moment is hier onvoldoende zicht op. Voeding wordt wel onderdeel van de ketenaanpak Valpreventie.

Dit doen we nu (nog) niet.

Dit doen we nu (nog) niet.

Veens Welzijn organiseert een buurtrestaurant.

Sportservice biedt seniorensport: Fifty Fit en Senior Fit. Daarnaast een valpreventiecursus (zonder indicatie) Fit en Veilig op de fiets.

Sportservice biedt seniorensport: Fifty Fit en Senior Fit. Daarnaast een valpreventiecursus (zonder indicatie) Fit en Veilig op de fiets.

De keten rondom Valpreventie kan gaandeweg aangeven of dit aanbod voldoende is of aangevuld zou kunnen worden.

Er is nu één sportconsulent die inzet op beweegaanbod voor ouderen.

De keten rondom Valpreventie kan gaandeweg aangeven of dit

41

Beoogd resultaat

gespecialiseerd aanbod voor ouderen te creëren. Het risico op vallen bij ouderen wordt vroegtijdig gesignaleerd in zowel zorgdomein als gemeentelijk domein en wordt ondersteund door laagdrempelige toegang tot valpreventief aanbod.

Jaarlijks komen er minder meer ouderen (65+) op de spoedeisende hulp naar aanleiding van een val.

In de gemeente zijn drie erkende valpreventie-interventies beschikbaar, deze worden uitgevoerd door fysiotherapeuten in samenwerking met andere disciplines. Eerstelijns Samenwerking Veenendaal heeft een werkgroep Valpreventie.

aanbod voldoende is of aangevuld zou kunnen worden. We hebben nog geen keten waarbinnen het risico op vallen tijdig wordt gesignaleerd en effectief wordt doorverwezen naar een passende interventie. Valpreventie wordt op dit moment alleen vanuit medisch domein bezien, de verbinding met sociaal domein moet nog gemaakt worden en van daaruit is het de bedoeling één keten te vormen in 2023 en 2024. We monitoren deze cijfers (nu nog) niet specifiek op gemeente niveau. Bij het opstellen van een monitoring voor het GALA nemen we dit mee.

Beschikbare middelen in het GALA 2023: € 194.108 2024: € 179.029 2025: € 179.029 2026: € 184.601 Valpreventie is het grootste budget binnen het GALA, 15% mag overgeheveld worden naar een ander budget, voor 2023 betekent dat ruim €29.000. Criteria voor het besteden van de middelen uit de brede SPUK De SPUK middelen zijn bedoeld voor coördinatiekosten voor het inrichten en uitvoeren van een ketenaanpak valpreventie met tenminste zorgverzekeraars en relevante (zorg)professionals. Naast de ketenaanpak valpreventie is er ook ruimte voor het aanbod van onderdelen van de ketenaanpak die thuis horen in het sociaal domein zoals het aanbieden van aansluitende beweegactiviteiten voor 65-plussers die geen verhoogd valrisico hebben en het aanbieden van andere door het RIVM erkende valpreventieprogramma’s. Lokale uitvoering van het GALA 2023 De werkgroep Valpreventie van Eerstelijns Samenwerking Veenendaal is het startpunt voor het inrichten van de ketenaanpak Valpreventie. In Veenendaal zijn de drie erkende interventies voor Valpreventie beschikbaar: Vallen Verleden Tijd, In Balans en Otago. Deze worden door diverse fysiotherapiepraktijken

42

aangeboden. Er is in het (para-)medisch domein al veel kennis over Valpreventie. De aansluiting met het sociaal domein mist nog. Bij Sportservice Veenendaal is laagdrempelig beweegaanbod voor ouderen beschikbaar, maar dit maakt nog onvoldoende onderdeel uit van een keten. Eerstelijns Samenwerking Veenendaal is bereid om vanaf oktober 2023 te starten met het inrichten van de keten. Grofweg bestaan de taken in 2023 uit: - Inventarisatie en onderzoek wat er nodig is om tot een ketenaanpak te komen en daarbij wat er lokaal en wat regionaal ingericht dient te worden; - Opzetten van een netwerk van professionals in medisch en sociaal domein die in hun werk in aanraking komen met ouderen; - Signalering en risico-inschatting een duidelijke plek geven in keten inclusief wijze van financieren; - Het netwerk aansluiten op het bestaande aanbod van de drie erkende interventies; - Inventariseren welk aanvullend laagdrempelig aanbod er is, of dit toereikend is en/of uitgebreid zou kunnen worden; - Uitzoeken hoe de vergoeding vanaf 2024 geregeld is in de zorgverzekering en wat er aanvullend nodig is om de interventie bereikbaar te maken voor inwoners met een laag inkomen (bijvoorbeeld wanneer er sprake is van een eigen bijdrage); - Het betrekken van ouderen zelf: waar ligt hun behoefte waar het gaat om valpreventie of angst voor vallen en hoe kunnen we hier bij de inrichting van de keten

rekening mee houden; - Advies voor 2024 en verder over in stand houden van de ketenaanpak en wat hier voor nodig is. 2024 - In 2024 is de keten lokaal ingericht en wordt op basis van de ervaringen uit 2023 een vervolgplan gemaakt voor het in stand houden van de ketenaanpak. - Binnen de ketenaanpak wordt verbinding gemaakt met andere GALA-thema’s, in ieder geval met eenzaamheid, Welzijn op Recept en mantelzorg en daarbij gemeentelijke thema’s of van partners zoals de campagne m.b.t. dementie: ‘We zijn zelf het medicijn’. - Er zijn regionale afspraken gemaakt over de vergoedingen met de zorgverzekeraar. - Inwoners (waaronder ook mantelzorgers) worden via diverse wegen geïnformeerd over het aanbod rondom valpreventie. - We onderzoeken of de interventie ‘Goed Gevoed’ van meerwaarde kan zijn in Veenendaal. 2025 en 2026 - Uitvoering ketenaanpak en interventies.

43

OVERIGE ONDERDELEN VERSTERKING KENNIS- EN ADVIESFUNCTIE GGD In 2023 voert GGDrU vanuit haar kennis- en adviesfunctie verschillende werkzaamheden uit voor gemeenten die voortkomen uit het GALA op lokaal niveau. Op dit moment is het al een wettelijke taak van de GGD om gemeenten (en haar partners) in het regionale werkgebied te adviseren bij besluitvorming die gevolgen heeft voor de publieke gezondheid. Dit met als doel om de gezondheid van inwoners te beschermen en te bevorderen. Dit doet de GGDrU door: • • • •

Inzicht te geven in de lokale en (sub-)regionale situatie met cijfers uit onze gezondheidsmonitors Het beschikbaar en toepasbaar maken van recente wetenschappelijke kennis over (effectieve) gezondheid bevorderende interventies Het delen van kennis en ervaring bij implementatie van interventies, bijvoorbeeld knelpunten, succesfactoren en goede voorbeelden uit de praktijk Te adviseren over een integrale aanpak

Er is veel kennis over preventie, maar deze is versnipperd en vindt niet altijd een weg naar beleid of praktijk. In het GALA is benoemd dat de landelijke kennisontwikkeling en kennisdeling toegankelijker moet worden voor toepassing in het lokale domein. Vice versa moeten ook lokale ervaringen landelijk beter worden meegenomen bij het (door)ontwikkelen van interventies en aanpakken. Daarom biedt VWS in GALA ruimte om de GGD vanuit een regionale onafhankelijke positie een rol te geven om (landelijke) kennispartijen en andere stakeholders met elkaar te verbinden en een goede kennisuitwisseling te faciliteren op thema’s naar behoeften van gemeenten. Via de brede SPUK-regeling behorende bij GALA worden middelen aan gemeenten verstrekt voor het verder versterken van de kennis- en adviesfunctie van de regionale GGD. -

-

In 2023 levert GGDrU vanuit de kennis- en adviesfunctie extra capaciteit om gemeenten in de regio Utrecht -waaronder Veenendaal- te adviseren bij de totstandkoming van de integrale plannen van aanpak voor het realiseren van doelen uit GALA en IZA. Ook is GGDrU in de subregio Vallei betrokken bij de totstandkoming van het regiobeeld en de regioplannen. Over de invulling van de versterking kennis- en adviesfunctie vanaf 2024 gaat GGDrU in gesprek met gemeenten. Doel is om te komen tot een collectieve opdracht van de 26 gemeenten in onze GGD regio aan GGDrU. Daarbij willen we zo goed mogelijk inspelen op de kennisvragen die beantwoord moeten worden om GALA in onze regio te laten slagen. Dit kan bijvoorbeeld door: o Op specifieke preventie vraagstukken een actieve rol te spelen bij het verbinden van landelijke, regionale en lokale partijen om zo effectief en efficiënt gebruik te maken van beschikbare kennis en ervaring. o Uitbreiden van beschikbare data uit onze monitors (bijvoorbeeld meer wijkdata, meer kwalitatieve gegevens). o Ontwikkeling en scholing van GGDrU adviseurs/professionals (strategisch advisering, implementatie vraagstukken).

44

COÖRDINATIE-KOSTEN REGIONALE AANPAK PREVENTIE In de regio FoodValley werken we samen met gemeenten, zorgverzekeraar, twee GGD-en en een breed scala van zorgaanbieders en welzijnspartijen aan de uitwerking van het Integraal Zorgakkoord. Er is een regiobeeld opgesteld door Menzis en mede op basis hiervan wordt nu gewerkt aan het regioplan. Binnen deze samenwerking maakt iedere gemeente de verbinding met het lokale plan van aanpak voor het GALA. Om vervolgens vanuit deze lokale plannen te kijken op welke thema’s er regionaal samengewerkt kan worden en er afspraken gemaakt kunnen worden. Op het moment van schrijven is dit nog niet concreet, maar wordt er onderzocht hoe we samen kunnen werken op de uitwerking van de verschillende ketenaanpakken en of we samen op kunnen trekken rondom de interventie Opgroeien in een Kanrijke Omgeving (OKO). HOE WORDT DE VOORTGANG BEWAAKT? We gebruiken een jaarlijkse cyclus van monitoring, evaluatie en bijsturing. Monitoring helpt om zicht te krijgen op de impact van onze plannen en tijdig bij te sturen. We benutten het vierde kwartaal van 2023 om te komen tot een passend instrument. Naast data willen we ook de ervaringen en het verhaal van inwoners horen.

Bijvoorbeeld hoe zij de uitvoering van een interventie hebben beleefd? Hebben zij ervaren dat de ketensamenwerking ertoe geleid heeft dat zij snel passende ondersteuning kregen? Of wat zij hier in gemist hebben? Hiermee geven we inwoners een stem in de uitvoering van de plannen en zorgen we dat deze zo goed mogelijk bij hun behoeften aansluiten. Hierbij hebben specifiek aandacht voor inwoners met grote(re) gezondheidsachterstanden. De manier waarop dit vorm krijgt, ontwikkelen we tevens in het vierde kwartaal van 2023 in samenwerking met de GGDrU. De GGDrU werkt op dit moment nog aan een voorstel om gemeenten te ondersteunen bij de monitoring. De bouwstenen voor het bereiken en betrekken van de doelgroep van Pharos6 nemen we als uitgangspunt voor deze ontwikkeling. Zoals eerder omschreven bouwen we met de lokale uitvoering van het GALA onder andere voort op het Preventie- en Sportakkoord. Het bestaande kernteam Preventie houdt zicht op de voortgang van de activiteiten vanuit het Preventieakkoord en stuurt waar nodig bij. We zijn voornemens dit kernteam door te ontwikkelen tot een kernteam GALA. Om nog breder te kunnen kijken dan we nu binnen het Preventieakkoord al doen, zouden we graag het kernteam uitbreiden met twee partners, te weten de GGDrU en Iriszorg (verslavingszorg).

Het kernteam bestaat dan uit: Stichting Sportservice Veenendaal Veens Welzijn Eerstelijns Samenwerking Veenendaal GGDrU Iriszorg Gemeente Veenendaal In het kernteam zorgen we voor een link met de regionale coördinator van het IZA of we vragen deze coördinator deel te nemen aan het kernteam. Dit dient nog uitgewerkt te worden. Ieder kwartaal bespreekt dit kernteam de voortgang en uitvoering van het plan van aanpak, op proces kan direct bijgestuurd worden. De uitkomsten van het monitoringsinstrument samen met de ervaringen van inwoners en professionals gebruiken we jaarlijks om bij te sturen. Tevens kunnen de uitkomsten van onze lokale monitoring bijdragen aan landelijke en regionale kennisdeling en ontwikkeling.

6 Bereiken en betrekken van de doelgroep: 4 bouwstenen - Pharos

45

Synergie Werken aan een gezonde generatie in 2040 gaat om werken met en voor inwoners. De leefwereld van een inwoner speelt zich nooit af binnen één domein. Dit GALAplan kan daarom alleen uitgevoerd worden als verschillende domeinen samenwerken en ook de disciplines vanuit de diverse domeinen met elkaar samenwerken. Dit constateren betekent nog niet dat er samenhang en synergie is. De ketenaanpakken, maar ook de andere thema’s binnen het GALA vragen veelal om een netwerksamenwerking over de domeinen heen. We zijn ons er van bewust dat we niet altijd dezelfde ‘taal’ spreken en we investeren daarom aan de voorkant in een gezamenlijke focus zodat iedereen hetzelfde doel nastreeft. Ook investeren we in het opzetten en onderhouden van netwerken, we faciliteren daarmee dat professionals elkaar kunnen ontmoeten, uit kunnen wisselen en deskundigheid bevorderd wordt. Binnen deze netwerken verbinden we de verschillende domeinen. Als voorbeeld: in de ketenaanpak Kansrijke Start werken partners uit medisch en sociaal domein samen in multidisciplinaire overleggen. In het netwerk Preventie faciliteren we de ontmoeting tussen professionals die zich in hun werk richten op preventie middels fysieke bijeenkomsten en de Networkapp. De app helpt om laagdrempelig je vraag te stellen aan een andere discipline.

We zijn er van overtuigd dat duurzame (netwerk)samenwerkingen veel meer gezondheidswinst oplevert voor onze inwoners dan elke partner afzonderlijk kan bereiken.

Verbinding onderdelen Brede SPUK en doelen HET GALA en Sportakkoord II

Tot slot Het GALA stelt als stip op de horizon een gezonde generatie in 2040. Het GALA en ook IZA beogen een beweging naar ‘de voorkant’. Een beweging richting beter passende zorg en ondersteuning en terug naar de nabijheid en de menselijke maat vanuit de lokale sociale basis en in samenspraak met inwoners. Het maken van deze beweging gaat niet van de één op de andere dag. Het vraagt een langdurige investering in tijd, geld en bovenal samenwerkingen om daadwerkelijk tot een gezonde generatie in 2040 te komen. Het GALA biedt gemeenten en samenwerkingspartners op de korte termijn de mogelijkheid te investeren. Voor een aantal thema’s is dat tot en met 2026, voor een ander deel is dit nog kortere: tot en met 2025. Dat is tegelijkertijd een risico omdat we hiermee geen structurele (financiële) afspraken kunnen maken met onze partners. We vragen van hen mee te werken aan de uitvoering van de plannen waarvoor menskracht en andere werkzaamheden nodig zijn, maar we kunnen hen geen zekerheid bieden voor de lange termijn. Gemeenten en samenwerkingspartners hebben een langdurig perspectief nodig om duurzame (netwerk)samenwerkingen op te zetten, te bestendigen en de beweging naar ‘de voorkant’ mogelijk te maken.

46

Toestemming gebruik informatie De gemeente geeft toestemming voor gebruik van de informatie uit het plan van aanpak voor de evaluatie van de landelijke samenwerkingsafspraken en de monitoring en doorontwikkeling van landelijk beleid. Ondertekening Het plan van aanpak dient ondertekend te worden door ten minste één wethouder. Naam wethouder: Dhr. M.R. Beek Datum van ondertekening:

Handtekening:

47

BIJLAGE 1 CONCEPT - BEOOGDE RESULTATEN EN INSPANNINGEN UIT DE BIJLAGE STARTNOTITIE UITVOERINGSPLAN IBK 2024-2027: NB: Dit is onder voorbehoud van besluitvorming van het IBK door de raad in november 2023. De startnotitie uitvoeringsplan wordt als bijlage toegevoegd bij het IBK en zal ter kennisname worden aangeboden aan de raad. In de komende periode willen we samen met partners het gesprek voeren over deze resultaten en inspanningen. Dit kan leiden tot aanpassing van de resultaten en inspanningen zoals opgenomen in de startnotitie Uitvoeringsplan IBK 2024. Om toch een beeld te geven van de resultaten en inspanningen die volgen uit het GALA geven we hieronder de nu opgenomen resultaten en inspanningen weer. Maatschappelijk doel

1. We streven naar bestaanszekerheid voor alle inwoners 1.3 Iedereen doet mee naar vermogen

1.3 Iedereen doet mee naar vermogen

Omschrijving Beoogd Resultaat 2024 'Welk resultaat is er behaald in 2024?'

Omschrijving Inspanning 'Hoe gaan we dit resultaat behalen?'

In 2024 stellen we een nieuw Beleidskader Sport en Bewegen op voor de periode 20242028, waarin we toewerken aan een breed en toegankelijk sportaanbod voor alle inwoners. Vanuit het nieuwe beleidskader Sport en Bewegen zetten we minstens 2 clubkadercoachtrajecte n in via Sportservice Veenendaal, om aan de open club gedachte te werken. We stimuleren sportverenigingen in Veenendaal om, waar mogelijk, hun accommodatie open te stellen voor andere doelgroepen.

We continueren de inzet van de verenigingsondersteuning en organiseren bijeenkomsten met sportaanbieders om meer aandacht te vragen voor toegankelijkheid in de brede zin van het woord.

Om dit resultaat te bereiken faciliteren we Sportservice Veenendaal met de inzet van de verenigingsondersteuning/ clubkadercoach. De verenigingsondersteuner voert gesprekken met verenigingen en maatschappelijk belanghebbenden. We zijn mede afhankelijk van het draagvlak en capaciteit van de sportverenigingen om dit resultaat te behalen.

48

1.4 We zetten in op het verkleinen van gezondheidsverschillen

In 2024 hebben we uitvoering gegeven aan de projecten gericht op het terugdringen van gezondheidsverschillen.

2. We bevorderen zelfredzaamheid 2.1 De sociale basis is (samen met onze partners) versterkt In 2024 is door Veens Welzijn een start gemaakt met het uitvoeren van de ABCD-methode in kwetsbare wijken. 2.1 De sociale basis is (samen met onze partners) versterkt In 2024 is de ondersteuning aan mantelzorgers versterkt middels de ontwikkeling van een mantelzorgcentrum. 2.1 De sociale basis is (samen met onze partners) versterkt In 2024 hebben we onderzocht hoe we eenzaamheid verder kunnen tegengaan. 2.2 Het aanbod in het sociaal domein is toegankelijk

In 2024 hebben we in de samenwerking met het Taalhuis Veenendaal en het Informatiepunt Digitale Overheid van de Bibliotheek een toegankelijk loketfunctie. Hiermee helpen we inwoners op het gebied van hun digitale vaardigheden. In 2024 vergroten we de naamsbekendheid van het IDO onder inwoners van