6. GEZOND EN ACTIEF LEVEN in Veenendaal

GEZOND EN ACTIEF LEVEN IN VEENENDAAL

SEPTEMBER 2023

Inhoudsopgave INLEIDING................................................................................................................................................................................................................................................... 2 De basis waarop we met het GALA verder bouwen ..................................................................................................................................................................................... 4 Leeswijzer ............................................................................................................................................................................................................................................................ 7 SPORT, BEWEGEN EN CULTUUR ......................................................................................................................................................................................................... 9 Lokaal Sportakkoord II, de volgende stap ......................................................................................................................................................................................................

9 Brede Regeling Combinatiefuncties .............................................................................................................................................................................................................. 10 GEZONDHEIDSDOELEN .........................................................................................................................................................................................................................13 Terugdringen gezondheidsachterstanden .................................................................................................................................................................................................... 13 Kansrijke Start ................................................................................................................................................................................................................................................... 16 Gezonde fysieke leefomgeving ......................................................................................................................................................................................................................

19 VERSTERKEN VAN DE SOCIALE BASIS .............................................................................................................................................................................................22 Het versterken van de sociale basis .............................................................................................................................................................................................................. 25 Mantelzorg ......................................................................................................................................................................................................................................................... 26 Lokale aanpak eenzaamheid .......................................................................................................................................................................................................................... 27 Welzijn op recept ..............................................................................................................................................................................................................................................

29 Een gezonde leefstijl ........................................................................................................................................................................................................................................ 30 Opgroeien in een kansrijke omgeving en vroegsignalering van middelengebruik ................................................................................................................................. 34 Het versterken van de mentale weerbaarheid en mentale gezondheid ................................................................................................................................................... 37 Vitaal ouder worden en valpreventie .............................................................................................................................................................................................................

40 OVERIGE ONDERDELEN ........................................................................................................................................................................................................................44 Versterking kennis- en adviesfunctie GGD ................................................................................................................................................................................................... 44 Coördinatie-kosten regionale aanpak preventie .......................................................................................................................................................................................... 45 Hoe wordt de voortgang bewaakt? ................................................................................................................................................................................................................ 45

1

INLEIDING Begin 2023 lanceerde het Ministerie van VWS het Gezond en Actief Leven Akkoord (het GALA) met als doel het bouwen aan het fundament voor een gerichte lokale en regionale aanpak op het gebied van preventie, gezondheid en de sociale basis. De stip op de horizon is een gezonde generatie in 2040, met weerbare, gezonde mensen die kunnen opgroeien, leven, werken en wonen in een gezonde leefomgeving, en waarin sprake is van een sterke sociale basis. Waarin de fysieke en mentale gezondheid vanaf het prille begin, de eerste 1000 dagen, wordt bevorderd en behouden en waar speciale aandacht uitgaat naar mensen in kwetsbare situaties. Het GALA gaat uit van een brede kijk op gezondheid volgens het idee van ‘positieve gezondheid’. Met de lokale uitvoering van het GALA geven we vervolg aan de reeds ingezette weg op het gebied van sport, bewegen, gezondheid en welzijn. Het is van belang om eerst te kijken waar we vandaan komen, waar we nu staan en waar we naartoe willen. Wat is ons doel als gemeente met het GALA? Wat is de verbinding tussen de gezondheidsdoelen? De basis waarop we verder bouwen in Veenendaal is al sterk. Zo werken we al intensief samen op het gebied van preventie, gezondheid en zorg met onze lokale partners van zorg, welzijn, cultuur en sport.

Ook zijn er korte lijntjes met uitvoerders van het sport- en beweegbeleid (Stichting Sportservice Veenendaal), Veens Welzijn en Eerstelijns Samenwerking Veenendaal. Met het GALA willen we nadrukkelijk inzetten op het verbreden en nog meer versterken van de integrale samenwerking. De afgelopen jaren is al ingezet op het bereiken van meer kwetsbare inwoners en inwoners die niet vanzelfsprekend meekunnen in de samenleving. Parallel aan het proces om te komen tot een lokale uitvoering van het GALA, vindt er regionaal het gesprek plaats over het Integraal Zorgakkoord (IZA) en op welke wijze hier uitvoering aan gegeven kan gaan worden. Waar het GALA zich richt op de ‘beweging naar de voorkant’, richt het IZA zich in hoofdzaak op de houdbaarheid van het zorgstelsel. Op het moment van schrijven is er in de regio FoodValley nog niet een concreet plan voor IZA waarmee we onze lokale plannen kunnen verbinden. Wel zoeken we in de gesprekken continu naar de verbinding tussen lokaal en regionaal zodat we in de uitvoering elkaar kunnen versterken en aanvullen.

2

Voor de uitvoering van de plannen zijn middelen beschikbaar uit de brede SPUK-regeling. Op enkele onderdelen is er sprake van financiering waarvoor reeds (gedeeltelijk) budget opgenomen is in de begroting van gemeente Veenendaal. Dit betreft onder andere de uitvoering van de interventies Nu Niet Zwanger, Welzijn op Recept en Opgroeien in een Kansrijke Omgeving. Met vormgeven van onze lokale uitvoering van het GALA hebben we geen additionele gemeentelijke financiering opgenomen. De Brede Spuk middelen voor Veenendaal zijn hieronder per thema binnen het GALA weergegeven. GALA thema Sportakkoord II Brede Regeling Combinatiefuncties Terugdringen Gezondheids-achterstanden Kansrijke Start Mentale Gezondheid Aanpak overgewicht en obesitas Valpreventie Leefomgeving Opgroeien in een Kansrijke Omgeving en Vroegsignalering Alcoholproblematiek Versterken sociale basis Mantelzorg Eén tegen Eenzaamheid Welzijn op recept Versterking kennis- en adviesfunctie GGD Coördinatie-kosten regionale aanpak preventie Totaal

2023 € 48.998 € 337.333 € 75.382 € 56.536 € 26.384 € 65.959 € 194.108 € 37.691 € 9.423 € 137.572 € 37.691 € 37.691 € 20.730 € 9.423 € 33.545 € 1.128.466

2024 € 48.998 € 337.327 € 75.380 € 60.304 € 18.845 € 65.958 € 179.029 € 37.690 € 9.423 € 135.685 € 37.690 € 37.690 € 35.806 € 9.423 € 27.514 € 1.116.762

2025 € 48.998 € 337.327 € 75.380 € 60.304 € 18.845 € 65.958 € 179.029 € 37.690 € 9.423 € 135.685 € 37.690 € 30.152 € 43.344 € 9.423 € 27.514 € 1.116.762

2026 € 37.674 € 325.877 € 75.347 € 75.347 € € € 184.601 € € € 101.719 € 33.906 € € 50.859 € € € 885.330

3

DE BASIS WAAROP WE MET HET GALA VERDER BOUWEN De lokale uitvoering van het GALA in Veenendaal bouwt voort op een aantal akkoorden en beleidsstukken waar we de afgelopen jaren mee aan de slag zijn geweest. Hierdoor staat er een solide basis waar we met het GALA op verder kunnen bouwen. 2023 is ook het laatste jaar van het preventieakkoord. We geven een vervolg aan de succesvolle lokale onderdelen van het preventieakkoord. Vanaf 2024 hebben we geen aparte lokale nota Volksgezondheid meer. We hebben ervoor gekozen om het lokale volksgezondheidbeleid integraal onderdeel te laten zijn van het Integraal Beleidskader Sociaal Domein (IBK). De thema’s uit het GALA zijn daarmee ook onderdeel van het IBK, waardoor de lokale uitvoering onderdeel gaat uitmaken van het uitvoeringsplan van het IBK.

4

PREVENTIEAKKOORD In de gemeente Veenendaal is eind 2021 een lokaal preventieakkoord gesloten voor de jaren 2022 en 2023. Aan de totstandkoming van het preventieakkoord hebben veel partners in Veenendaal een bijdrage geleverd. Van sportverenigingen, vrijwilligersorganisaties tot welzijn en eerstelijnssamenwerking. Het kernteam bestaat uit Stichting Sportservice Veenendaal, Eerstelijns Samenwerking Veenendaal, Veens Welzijn en de gemeente. Dit kernteam bewaakt gezamenlijk de voortgang op de thema’s en zorgt voor de integraliteit. Hoofdthema’s in ons preventieakkoord zijn: Een lokaal preventienetwerk: Met dit netwerk faciliteren we dat professionals en vrijwilligers in onze gemeente, die actief zijn op het gebied van preventie, elkaar kunnen ontmoeten, sneller en makkelijker contact kunnen leggen en laagdrempelig vragen aan elkaar kunnen stellen. Met als doel dat inwoners sneller en vroegtijdig passende hulp en ondersteuning krijgen. Tevens draagt bij aan het ontwikkelen van (gezamenlijke) initiatieven. We organiseren fysieke netwerkbijeenkomsten rondom een thema, bijvoorbeeld positieve gezondheid of mentaal welbevinden en ondersteunen dit digitaal met de Networkapp. Het netwerk wordt erg gewaardeerd door de deelnemers en de Networkapp wordt actief gebruikt om buiten de fysieke bijeenkomsten elkaar te kunnen vinden.

Gezonde leefstijl: het preventieakkoord heeft het mogelijk gemaakt om vanaf 2022 JOGG-gemeente te worden. Inmiddels staat JOGG goed op de kaart, zijn de regisseurs te vinden bij belangrijke activiteiten als de avondvierdaagse en Koningspelen en zij zijn actief in het verbinden van bestaand aanbod en het ontwikkelen van nieuw aanbod. Er liggen contacten met de scholen en andere partners in het sociaal domein. Binnen dit thema hebben we samen met de Wageningen University & Research (WUR) een project uitgevoerd in één van de wijken gericht op het samen met inwoners onderzoeken wat er nodig is om een gezonde voedselomgeving te creëren. Middelengebruik jongeren: in het kader van het preventieakkoord zijn we een samenwerking met Iriszorg (verslavingszorg) aangegaan om samen in te zetten op het voorkomen van middelengebruik bij jongeren. Dit doen zij middels aanbod op middelbare scholen, organiseren van ouderavonden en laagdrempelige consulten voor jongeren en/of hun ouders. In het kader van de Gezonde School aanpak is middelengebruik onderdeel van de inzet door de GGDrU. Gezond en veilig opgroei- en opvoedklimaat: op basis van data hebben we gekozen voor de inzet van de interventie Stevig Ouderschap. We zien dat in Veenendaal het percentage kwetsbare groepen op enkele vlakken enigszins hoger ligt in vergelijking met de rest van Nederland.

De interventie wordt uitgevoerd door de GGDrU. SPORTAKKOORD 1 In 2020 is het eerste lokale Sportakkoord gesloten, dit in samenhang met het Beleidskader Sport en Bewegen. Er zijn veel partners betrokken geweest bij de totstandkoming. Naast de sportverenigingen zijn dat ook fysiotherapeuten, eerstelijns zorg, team Veiligheid en commerciële sportaanbieders. Doelstelling van dit sportakkoord betrof vier thema’s Inclusief sporten en bewegen Een leven lang vaardig in bewegen Vitale sport- en beweegaanbieders Duurzame sportinfrastructuur Binnen de thema’s hebben we al het een en ander bereikt: Er is onder andere gewerkt aan het zichtbaar maken van al het sportaanbod in Veenendaal. Er zijn diverse sportaanbieders ondersteund om extra activiteiten te organiseren in het kader van inclusieve sport Er is met veel sportaanbieders gewerkt aan het verstevigen van de organisaties.

5

-

Daarnaast hebben we via het sportakkoord ook een aantal fysieke projecten kunnen ondersteunen. Zo is de skatebaan vernieuwd, zijn er bootcamproutes gecreëerd en hebben we in het centrum schaaktafels kunnen plaatsen. Ten tijde van dit sportakkoord hebben we te maken gehad met de coronamaatregelen. Hierdoor is er in 2020 en 2021 minder uitgevoerd dan vooraf was beoogd. In het daaropvolgend jaar hebben we een versnelling ingezet en ook in 2023 is er nog uitvoering gegeven aan het Sportakkoord 1, met onder meer extra inzet van een verenigingsondersteuner. INZET VAN DE REGELING BREDE COMBINATIEFUNCTIES Veenendaal neemt sinds de start van de regeling deel. Tot en met 2022 namen we voor 80% deel aan de regeling. Formeel was het mogelijk om met deze regeling ruim 9 fte aan combinatiefunctionarissen in te zetten. Deze functies zijn door Stichting Sportservice Veenendaal grotendeels ingezet op sportstimulering in de brede zin. Ook is met deze middelen inzet gepleegd op het versterken van het bewegingsonderwijs in Veenendaal. De laatste jaren is er binnen de regeling ook geld beschikbaar gesteld voor de cultuursector en is er een deeltijd combinatiefunctie cultuur ingezet om daarmee jongeren meer in aanraking te laten komen met cultuur. Eind 2022 heeft de gemeenteraad extra middelen beschikbaar gesteld om de beschikbare formatie uit te breiden.

Deze middelen verwerken we in 2024 in de formatie van de combinatiefunctionarissen. Ook de wijziging dat de fte’s vanaf 2026 niet meer ten goede mogen komen aan het bewegingsonderwijs nemen we hierin mee. LOKALE NOTA VOLKSGEZONDHEID Tot en met 2022 had de gemeente een lokale nota Volksgezondheid ‘Een gezond Veenendaal in 2022’ en een projectplan voor de uitvoering van Gezond in de Stad (GIDS). In 2019 is hier ook de coalitie Kansrijke Start bijgekomen. De uitgangspunten in de lokale nota Volksgezondheid richtten zich op: Een goede basis infrastructuur Leefstijl Psychische Gezondheid Voorkomen van verslavingsvormen onder jongeren Vaccinacties Eind 2022 zijn de lokale nota Volksgezondheid en GIDS geëvalueerd. Zowel de evaluatie als een blik op de toekomst hebben we samen met inwoners en partners uitgevoerd. In 2023 is ervoor gekozen de lokale nota Volksgezondheid als ook de aanpak van gezondheidsverschillen vanaf 2024 integraal op te nemen in het Integraal Beleidskader Sociaal Domein. We benaderen gezondheid dan ook breed volgens de principes van positieve gezondheid. De uitvoering van de lokale nota, GIDS en Kansrijke Start hebben samen een belangrijke basis gelegd waarop we met de lokale uitvoering van het GALA verder bouwen. Zo zijn er diverse netwerken gevormd en domein overstijgende samenwerkingen ontstaan.

Met deze kernpartners kunnen we nu verder bouwen aan een gezond en actief leven voor inwoners in Veenendaal, van jong tot oud. INTEGRAAL BELEIDSKADER SOCIAAL DOMEIN In 2020 is het eerste Integraal Beleidskader Sociaal Domein vastgesteld. In november 2023 stelt, naar verwachting, de gemeenteraad van Veenendaal het nieuwe Integraal Beleidskader Sociaal Domein (IBK) 2023 - 2026 vast waarin de ‘kern’ van het sociaal domein uitgebreid is. Ging het IBK-SD 2020-2023 vooral over de Jeugdwet, de Participatiewet (PW), de Wet maatschappelijke ondersteuning (Wmo) en de Wet gemeentelijke schuldhulpverlening (Wgs). Het nieuwe IBK-SD gaat ook over de Wet Inburgering, welzijn, sport en gezondheid. Daarnaast is er overlap met gemeente brede vraagstukken, waaronder opvang vluchtelingen, kansengelijkheid en inclusie.

6

Bij het opstellen van het IBK zijn de sociale partners in Veenendaal betrokken middels bijeenkomsten. In voorbereiding op het IBK hebben ruim 400 inwoners van Veenendaal hun mening gegeven over de toekomst van het sociaal domein. Door de verbreding van het IBK, maken vanaf 2024 alle onderwerpen uit het GALA onderdeel uit van het IBK of hebben hiermee duidelijke raakvlakken. Het proces van opstellen loopt zowel inhoudelijk als voor wat betreft het proces parallel aan uitwerken van het GALA. De verbindingen tussen het IBK en de lokale uitvoering van het GALA zijn gelegd op het moment dat het IBK alleen nog in concept gereed was, om deze reden kan de uiteindelijke tekst in het IBK (enigszins) afwijken van dat wat in dit document vermeld staat. OMGEVINGSVISIE VEENENDAAL In 2020 is de Omgevingsvisie Veenendaal 2030 vastgesteld. Gezondheid vormt samen met de thema’s duurzaam en veilig een rode draad door de visie. Een gezonde leefomgeving is van belang voor de gezondheid van mens, plant en dier. Met de inrichting van de leefomgeving nodigen we inwoners uit om meer te bewegen, ontspannen en om elkaar te ontmoeten. Dit draagt bij aan gezond gedrag en het welzijn van onze inwoners. De belangrijkste opgaven hierbij zijn: 1. De leefomgeving biedt mogelijkheden om meer en vaker te bewegen, ontspannen en ontmoeten.

In Veenendaal wordt gewerkt volgens het BOSSprincipe (Bewegen, Ontmoeten, Spelen en Sporten); 2. Veenendaal werkt aan de energietransitie; 3. Stimuleren circulaire economie; 4. Zorgen voor een klimaat adaptieve leefomgeving; 5. Inwoners voelen zich veilig op straat en in huis. De resultaten: - We bieden in de leefomgeving mogelijkheden om meer en vaker te bewegen, ontspannen en ontmoeten door bijvoorbeeld groen en water meer zichtbaar, functioneel en beleefbaar te maken, aanwezige parken in te richten als gebruiksgroen en nieuw gebruiksgroen in oudere wijken te creëren, meer ruimte voor eetbaar groen en bij de inrichting van de openbare ruimte rekening te houden met goede plekken voor sporten en bewegen. - We bieden voldoende mogelijkheden om te bewegen in de openbare ruimte, parken en sportparken middels bijvoorbeeld het zorgen voor voldoende kwalitatief goede en bereikbaar (te voet of met fiets) sportvoorzieningen, voorzieningen in de openbare buitenruimte die bewegen stimuleren. - We maken wandelen en fietsen nog aantrekkelijker middels het meer aandacht geven aan de voetganger en fietser in de openbare ruimte, het verbinden van wandel- en fietspaden binnen de stad met aantrekkelijke groene gebieden en waterlopen.

- We realiseren meer mogelijkheden voor ontmoeten middels bijvoorbeeld uitnodigende routes voor ommetjes in de wijk, bankjes langs wandelroutes, groene generatiepleinen en het stimuleren van inwoners om met initiatieven voor hun eigen buurt te komen. LEESWIJZER Voor het opstellen van dit plan van aanpak hebben we de structuur van het landelijke Gezond en Actief Leven Akkoord aangehouden. We beschrijven per thema uit het GALA hoe het beeld is voor Veenendaal en welke plannen we hebben voor de komende jaren. We hebben hierbij zoveel als mogelijk ook de dwarsverbanden tussen de thema’s beschreven. Vrijwel alle activiteiten die we benoemen in dit document, vallen onder de kaders van ons Integraal Beleidskader. De concrete vertaling in beoogde resultaten en inspanningen krijgt straks een plek in het uitvoeringsplan behorende bij het IBK. Een conceptversie van de beoogde resultaten en inspanningen specifiek voor de lokale uitvoering van het GALA is als bijlage toegevoegd.

7

Voor de data is gebruik gemaakt van het gemeenteprofiel zoals de GGDrU deze opgesteld heeft voor het GALA. Deze is te vinden via dashboard Gemeenteprofiel het GALA - Veenendaal (buurtmonitor.nl). De cijfers dateren uit 2020 en 2022. De vergelijking vindt plaats ten opzichte van de regio, dit betreft de provincie Utrecht. Naast deze lokale uitvoering van het GALA is ook het Sportakkoord herijkt. In dit document wordt verwezen naar de acties en ambities zoals opgesteld in het Sportakkoord II.

8

SPORT, BEWEGEN EN CULTUUR In het landelijke GALA is afgesproken dat de doelen vanuit het Nationaal Preventieakkoord leidend blijven, met een focus op de jeugd door sport, voeding en bewegen. Een belangrijke component van de gezonde leefstijl is sport en bewegen. Specifiek daarop ontvangen we middelen voor de uitvoering van het Sportakkoord II en middelen voor de inzet van zogeheten buurtsportcoaches en cultuurcoaches, de Bestuurlijke afspraken die het Rijk met de VNG en VSG heeft gemaakt zijn hierin leidend. LOKAAL SPORTAKKOORD II, DE VOLGENDE STAP Inleiding Het Sportakkoord is een landelijk initiatief dat in 2018 is gestart om de samenwerking tussen sportaanbieders, gemeenten en andere partners te verbeteren en de sportparticipatie te bevorderen. Ook de gemeente Veenendaal heeft zich in 2020 aangesloten bij het Sportakkoord en heeft zich, samen met partners, ingezet om de ambities uit het Sportakkoord te vertalen naar lokale doelstellingen. In juni van 2023 is Sportakkoord Veenendaal II ‘De volgende stap’ opgesteld. We bouwen met deze herijking voort op de succesvolle samenwerking van het kernteam en versterken op een aantal onderdelen de maatschappelijke waarde van sport en bewegen in Veenendaal. Samen met lokale partners hebben we gekeken naar wat er goed gaat en wat er beter kan.

Op basis van deze input hebben we de lokale doelstellingen aangescherpt, speerpunten afgevinkt en hebben we nieuwe speerpunten toegevoegd. In het Landelijk Sportakkoord zijn drie ambities opgenomen, te weten het fundament op orde, een groter bereik en meer zichtbare betekenis. Per thema komen deze drie ambities in ons Sportakkoord terug. Per jaar volgt er een activiteitenplan, waarbij ook de middelen worden verdeeld. Dit activiteitenplan wordt opgesteld door het lokale kernteam van het Sportakkoord. Hierin zijn diverse sportaanbieders vertegenwoordigd. Voor de ambities per pijler, een overzicht van het lokale kernteam en beoogde resultaten en ambities verwijzen we naar het Sportakkoord II. In 2024 wordt het beleidskader Sport en Bewegen vastgesteld voor de periode 2024-2028. Daarin wordt rekening gehouden met de doelen en ambities uit het GALA, het Sportakkoord en het IBK. Beschikbare middelen in het GALA Er is een geoormerkt bedrag per jaar vastgesteld door het Rijk van € 48.998 per jaar in de eerste drie jaren en in 2026 € 37.674,-. Voor de periode na 2026 is op dit moment niet duidelijk of en hoeveel middelen er beschikbaar komen.

Uitvoering 2023 - Opstellen uitvoeringsplan 2024 – 2026 - Continueren huidige uitvoering van het Sportakkoord 1 naar Sportakkoord II 2024 t/m 2026 - Uitvoering geven aan uitvoeringsplannen op basis van de doelstellingen en ambities uit Sportakkoord II.

9

BREDE REGELING COMBINATIEFUNCTIES Inleiding De brede regeling combinatiefuncties is een initiatief dat tot doel heeft om de samenwerking tussen sport, onderwijs, en cultuur te bevorderen. Dit wordt gedaan door professionals aan te stellen, zogenaamde combinatiefunctionarissen, die werkzaam zijn in meerdere sectoren en zo een brug slaan tussen sport, onderwijs en cultuur. In de nieuwe bestuurlijke afspraken1 over de Brede Regeling Combinatiefuncties zijn onder andere de volgende doelen opgenomen: • Meer kinderen, jongeren en volwassenen die sporten, bewegen en meedoen aan cultuur. Het gaat hierbij ook om kwetsbare groepen en mensen die achterblijven in sport-, beweeg- en cultuurdeelname; • Sterke aanbieders in sport, bewegen en cultuur waarbij kwaliteit, veiligheid en toegankelijkheid geregeld is; • Een sterke verbinding tussen sport, bewegen en cultuur met andere domeinen en programma’s (onderwijs, gezondheid, zorg, welzijn en sociale zaken/armoede & schulden) die bijdragen aan de bovenste twee ambities. In Veenendaal wordt ca. 9 fte ingezet vanuit de regeling. Hiervan bedraagt 0.4 fte het aandeel cultuur en de rest via Stichting Sportservice Veenendaal. Cijfers over sport en bewegen en cultuurparticipatie Cijfers over de lokale cultuurparticipatie in Veenendaal zijn niet voorhanden.

Wel denken we dat met het aanbieden van meer cultuur in de wijken en scholen we meer cultuurparticipatie kunnen bewerkstelligen. Culturele interventies vergroten namelijk de leefbaarheid in de wijken en brengt mensen samen (Movisie 2022). Voor de inhoudelijke doelstellingen van cultuur in de wijk verwijzen we naar de cultuurvisie2. Een aantal cijfers over sport en bewegen: Uit de GGD atlas: - Het aantal jongeren in Veenendaal dat wekelijks sport ligt achter ten opzichte van de regio Utrecht, 87% van de 10 en 11-jarigen sport wekelijks bij een vereniging, regionaal is dat 93%. Ook zien we dat het aantal inwoners 16-25-jarigen dat wekelijks sport achterblijft bij de regionale gemiddelden, 62% vs. 70%. - Toetsend aan de landelijke beweegrichtlijnen zien we dat 48% van de volwassenen in Veenendaal (18-65-jarigen) voldoet. Regionaal is dat net iets meer, 51%. Van het aantal inwoners in de leeftijdsgroep 65+ zien we dat ‘slechts’ 36% voldoet aan de beweegnorm in Veenendaal. Regionaal is dat 41%. Cijfers uit de sportverenigingsmonitor Sportservice Veenendaal 2023 - Als we kijken naar de vitaliteit van verenigingen, geeft bijna de helft aan t.o.v. 2 jaar gelden gestegen/ sterk gestegen te zijn. - 10% van de verenigingen verwacht de komende 2 jaren een moeilijke financiële situatie. - 21% van de verenigingen geeft aan niet te beschikken over voldoende niet-technisch kader.

En ook het aantal verenigingen dat aangeeft niet te beschikken over voldoende technisch kader is met 31% fors. - Tot slot valt op dat weinig verenigingen actief zijn in de wijken. (76% is niet actief in de wijk). Hier liggen kansen voor verenigingen.

1 https://open.overheid.nl/documenten/ronl-437a5599f4a07e90a8fc8e84370edaff56383707/pdf 2 https://maakveenendaal.nl/sites/default/files/assets/files/Glans%20aan%20de%20Grift%20-%20Cultuurvisie%202022-2023%20Gemeente%20Veenendaal-kl.pdf

10

Verbinding het GALA met uitvoering van de combinatiefuncties Vanuit de nieuwe bestuurlijke afspraken met het Rijk in 2023 herijken we de inzet van combinatiefuncties. Daarmee willen we de functie meer laten aansluiten op de ambities en doelen van het GALA en de doelen en ambities van de Gemeente Veenendaal.

Beoogd resultaat

Acties

Wat zegt het GALA De ambities en doelen uit het Hoofdlijnen Sportakkoord II, het programma School en omgeving en de meerjarenbrief ‘De kracht van creativiteit’ (2023-2025) worden als leidraad genomen bij de inzet van de functionarissen. Hierbij is er ruimte voor zes profielen: de Buurtsportcoach, Cultuurcoach, Combinatiefunctionaris Onderwijs, Clubkadercoach (incl. Verenigingsmanager en Sportparkmanager), Beweegcoach en Coördinator Sport en Preventie. Een laagdrempelig ondersteuningsaanbod om meer te bewegen in het dagelijks leven en hierbij de functionarissen vanuit de Brede Regeling Combinatiefuncties (zoals de buurtsport- en cultuurcoaches) te benutten die het sport-, beweeg- en cultuuraanbod versterken en mensen naar aanbod toe te leiden

Het maken van de verbinding tussen sport, cultuur & bewegen, gezondheid & preventie en sociale basis binnen de soms daartoe al bestaande

Wat doen we al Vanuit de regeling Brede Impuls Combinatiefuncties zetten we al in op valpreventie-aanbod, en hebben we aanbod voor de gezonde leefstijl zoals de GLI en JOGG.

Wat doen we (nog) niet/Wat gaan we doen We zetten in op de verbinding met het gezondheidsdomein, we willen dit versterken. Denk aan de inzet op de GLI volwassenen, de GLI voor kinderen (via een erkende interventie), de JOGG-aanpak en Valpreventie.

Vanuit de regeling Brede Impuls Combinatiefuncties zetten we al in op valpreventie-aanbod, hebben we aanbod voor de gezonde leefstijl.

Verbinding met het (basis)onderwijs. Een gezonde samenleving begint bij een gezonde jeugd. Het uitgangspunt is dat het basisonderwijs goed bewegingsonderwijs aanbiedt. Vanaf 2027 mag de financiering voor het bewegingsonderwijs niet uit de regeling worden gefinancierd. We onderzoeken of er behoefte is aan een ‘derde beweegmoment’ bij het onderwijs. Denk bijvoorbeeld aan het opzetten van de Daily Mile op scholen in samenwerking met JOGG. Of het aanbieden van naschoolse sportinstuiven. Ook kunnen we inzetten op het versterken van het bewegingsonderwijs door te blijven werken aan een gezamenlijke visie, het stimuleren van uitwisselingen tussen de scholen en vakleerkrachten.

We zetten nog niet in op de verbinding van sport en bewegen en jongeren. We willen in de toekomst onderzoeken hoe we in kunnen zetten op stevig(er) samenwerking met het jongerenwerk. Er liggen veel kansen om de actieve samenwerking hierin op te zoeken. Bijvoorbeeld door een buurtsportcoach jongeren in te zetten. Hij/zij kan bijvoorbeeld de Urban Sports tak opzetten. Voor deze doelen denken we aan een samenwerking met Veens Welzijn.

We willen meer werken aan vitale sportaanbieders. We denk aan het uitbreiden van de openclub, het organiseren van (netwerk)bijeenkomsten op verschillende thema’s, via de services uit het Sportakkoord zorgen voor goed kader bij de clubs. Hiervoor willen we de clubkadercoach inzetten. Met de uitbreidingsmogelijkheden van de Brede Regeling Combinatiefuncties zetten we meer in op het verbinden van cultuur en de buurt. We verhogen daarvoor de subsidie voor de Stichting De Muzen om de formatie te kunnen uitbreiden. In samenwerking met de

11

samenwerkingsverbanden (zoals bij de aanpak van de mentale gezondheid, één tegen eenzaamheid, leefomgeving, valpreventie, stoppen met roken, overgewicht en lokale Preventieakkoorden). Hierbij aandacht hebben voor de aansluiting van beweegpartijen bij de relevante samenwerkingsverbanden en het wegnemen van eventuele obstakels om meer te gaan bewegen.

Cultuurmakelaar (via MAAK. Veenendaal) wordt gekeken hoe deze formatie het beste ingezet kan worden en waar deze aan gaan bijdragen. Met de uitbreidingsmogelijkheden van de Brede Regeling Combinatiefuncties zetten we in op het verstevigen van de sportaanbieders (verenigingsondersteuning), op het verbinden van sport en gezondheid (zoals de ketenaanpak valpreventie en leefstijl). We verkennen de mogelijkheden voor uitbreiding van de formatie op het gebied van jongeren bij Sportservice. We maken bij de uitvoering een koppeling met het Sportakkoord (2023) en het nieuw sportbeleidskader (2024).

Middelen uit het GALA 2023: € 337.333 2024: € 337.333 2025: € 337.333 2026: € 325.877 Doelstelling en ambities Het doel is om te komen tot een passende uitvoering van de combinatiefuncties, die aansluiten op de doelen en ambities van het GALA, de Cultuurvisie, het bijbehorende Sportakkoord (2023) en de nieuwe beleidsnota Sport en Bewegen (2024).

12

GEZONDHEIDSDOELEN Gemeenten en GGD-en, zorgverzekeraars en het Ministerie van VWS bouwen met het GALA een fundament onder het preventiebeleid. De gezondheidsdoelen die met het GALA landelijk beoogd worden zijn: 1. Terugdringen gezondheidsachterstanden, waaronder Kansrijke Start; 2. Een gezonde fysieke leefomgeving die uitnodigt tot bewegen en ontmoeten 3. Het versterken van de sociale basis 4. Een gezonde leefstijl 5. Het versterken van de mentale weerbaarheid en mentale gezondheid 6. Vitaal ouder worden 7. Domein overstijgende inzet van een regionale preventie-infrastructuur TERUGDRINGEN GEZONDHEIDSACHTERSTANDEN Inleiding Als GIDS-gemeente ontvingen wij al langer een stimulering om te werken aan het verkleinen van gezondheidsverschillen. Vanuit GIDS is er samenwerking met partners in Veenendaal die dicht bij de inwoners staan. Dit zijn de bibliotheek, Veens Welzijn, Stichting Sportservice Veenendaal, GGDrU en Leefstijl Expertise Centrum. Deze partners hebben een bijdrage geleverd aan de GIDS-plannen en zijn ook betrokken bij de plannen voor het GALA. De SES-WOA score voor Veenendaal is 0,03. Deze score geeft de financiële welvaart, het opleidingsniveau en het recente arbeidsverleden van particuliere huishoudens weer. Bij een hogere score zijn de inwoners welvarender en/of hoger opgeleid en/of langduriger aan het werk.

De score voor Veenendaal is laag ten opzichte van de regio. Daarbinnen is er verschil in wijken, de wijk Zuidoost scoort met 0,01 het laagst in Veenendaal In Veenendaal heeft 13% enige tot grote moeite met rondkomen ten opzichte van 14% in de regio Utrecht. Het aantal inwoners met problematische schulden ligt met 2,8% lager dan de regio (4,9%). Daarentegen is het aantal inwoners met risicovolle schulden met 2,8% hoger dan de regio (2%). De impact van financiële problemen en armoede op de gezondheid is groot. Kinderen en jongeren die in armoede leven hebben meer lichamelijke en psychische klachten dan hun meer welvarende leeftijdsgenoten. Ook hebben zij vaker overgewicht, voelen ze zich minder gelukkig, is er vaker sprake van hechtingsproblematiek en zijn ze negatiever over hun leven en toekomst. Volwassenen die leven met geldzorgen, schulden of armoede hebben vaker chronische stress, een ongezonde leefstijl of chronische ziekten zoals diabetes en hart- en vaatziekten. Ook psychsociale problemen of opvoedproblemen komen vaker voor. Deze volwassenen zijn vaak minder gelukkig en minder goed in staat om beslissingen te nemen op lange termijn 3. Vaccinatiegraad Veenendaal heeft een relatief lage vaccinatiegraad. Landelijk en regionaal zien we dat de vaccinatiegraad daalt. In Veenendaal is de vaccinatiegraad in 2023 gedaald ten opzichte van 2022.

DKTP bij zuigelingen is met 2,5% gedaald naar 85,3%. BMR bij zuigelingen is met 2,4% gedaald naar 85,4%. Beide liggen onder de gewenste vaccinatiegraad: 90% voor DKTP en 95% voor BMR. In het verleden is hier actief op ingezet middels een lokaal actieplan vaccineren,

3 Cijfers en feiten over de relatie tussen armoede en gezondheid | Loketgezondleven.nl

13

waarbij we onder meer de vaccinatiekoffer via de GGDrU hebben ingezet, in de lokale uitvoering van het GALA zoeken we naar een vorm om hier vervolg aan te geven. Verbinding het GALA met het Integraal Beleidskader Sociaal Domein In ons integraal Beleidskader Sociaal Domein staat benoemd dat we streven naar een samenleving waarin iedereen naar vermogen en op de best passende plek meedoet en waarbij inwoners naar elkaar omkijken. De impact van financiële problemen en armoede op de gezondheid is groot en om mee te kunnen doen is het noodzakelijk dat er bestaanszekerheid is. We verbinden dit onderdeel uit het GALA nadrukkelijk aan het IBK. Om te laten zien hoe ingrijpend de gevolgen van bestaansonzekerheid zijn, koppelen we in het IBK bestaanszekerheid aan vijf leefgebieden: financiën, wonen, sociale relaties, lichamelijke en psychische gezondheid, werk en dagbesteding. We continueren de beweging die we hebben ingezet; iedereen moet mee kunnen doen naar vermogen. In de beoogde resultaten en inspanningen zetten we ons in op het, waar mogelijk, bestrijden van de achtergronden en effecten van bestaansonzekerheid en de reden dat iemand wel of niet mee kan doen. We hebben hierbij oog voor de verschillende aspecten in iemands leven waardoor bestaansonzekerheid kan ontstaan en daarmee het vermogen om mee te doen (tijdelijk) verminderd kan zijn.

Om impact te kunnen maken bij inwoners in een kwetsbare positie is het belangrijk om in beleid te kunnen differentiëren: we gaan hierbij uit van de menselijke maat. We denken hier ook aan een specifieke aanpak voor een bepaalde wijk of een bepaalde groep inwoners. Dit alles om de samenleving inclusiever te maken. Maatschappelijk doel: We streven naar bestaanszekerheid voor alle inwoners. Met daarbij de volgende resultaten: We zetten in het op het verkleinen van effecten van inkomensongelijkheid We zetten in op een voor de inwoner zo passend mogelijke woonruimte Iedereen doet mee naar vermogen We zetten in het op het bestrijden van gezondheidsverschillen Iedereen heeft een zo passend mogelijke dagbesteding Middels de lokale uitvoering van het GALA op het thema terugdringen gezondheidsachterstanden dragen we met name bij aan het vierde resultaat. Maar door de context van het IBK te schetsen, wordt duidelijk dat dit één onderdeel is in een integrale en bredere aanpak gericht op bestaanszekerheid.

Beoogd resultaat

Acties

Wat zegt het GALA Elke gemeente heeft een lokale aanpak voor het terugdringen van gezondheidsachterstanden. Een lokale aanpak voor het terugdringen van gezondheidsachterstanden. Een brede, domein overstijgende aanpak. Gemeenten bieden gelijke gezondheidskansen en passen differentiatie toe bij interventies, toegespitst

Wat doen we al Vanuit de GIDS-stimulering had onze gemeente een lokale aanpak gericht op het terugdringen van gezondheidsachterstanden. Deze lokale aanpak is recent geëvalueerd. Het terugdringen van gezondheidsachterstanden is onderdeel van het IBK en wordt daarmee in een breed en domein overstijgend perspectief geplaatst. De basis om te kunnen differentiëren bij de inzet van interventies is opgenomen in het integraal beleidskader sociaal domein. Interventies die we reeds inzetten in het kader van Kansrijke

Wat doen we (nog) niet/Wat gaan we doen Op basis van de evaluatie passen we de lokale aanpak aan en continueren we deze als onderdeel van het IBK.

In het uitvoeringsplan behorende bij het IBK gaan we duiden hoe we bij huidige en nieuw in te zetten interventies differentiëren en op welke wijze.

14

op (wijken met) mensen met gezondheidsachterstanden.

Start richten zich al op inwoners met gezondheidsachterstanden. We zetten de aanpak ‘Rookvrij leven voor iedereen’ in, in de buurt het Franse Gat.

Binnen elke ketenaanpakken nemen we specifiek op hoe we inwoners met gezondheidsachterstanden kunnen bereiken, betrekken en benodigde interventies laagdrempeliger kunnen maken. Ook maken we het signaleren van armoede en schulden onderdeel van de ketenaanpakken. We onderzoeken of de Gezonde Wijkaanpak passend is in Veenendaal.

Beschikbare middelen in het GALA 2023: € 75.382 2024: € 75.380 2025: € 75.380 2026: € 75.347 Criteria voor het besteden van de middelen uit de brede SPUK Een specifieke verplichting voor het besteden van de uitkering gericht op het terugdringen van gezondheidsachterstanden, is dat gericht wordt op ten minste die wijken waar bovengemiddeld veel personen met een gezondheidsachterstand woonachtig zijn. Lokale uitvoering van het GALA 2023 - Doorstart projecten vanuit de GIDS-aanpak. In overleg met de projectleiders en op basis van de evaluatie uit 2022 maken we een doorstart met in ieder geval de volgende projecten o Gezondheidsvaardigheden binnen de taalgroepen bespreekbaar maken middels het trainen van de taalvrijwilligers; o Het mede in Veenendaal ontwikkelde spel over Positieve Gezondheid verder uitrollen onder vrijwilligers en professionals; o Vrijwillige en laagdrempelige leefstijlcoaching in de wijk ; o Deskundigheidsbevordering professionals (medisch en sociaal domein samen) over armoede, schulden en laaggeletterdheid. - Sinds 2022 zetten we binnen onze gemeente de erkende interventie Stevig Ouderschap in. In 2023 financieren we deze nog vanuit de middelen behorende bij het Preventieakkoord. - Sinds 2022 zetten we binnen onze gemeente de gezondheidsvoorlichting aan statushouders in. In 2023 financieren we deze nog vanuit de middelen behorende bij het Preventieakkoord.

- Halverwege 2023 zijn we gestart met de wijkaanpak ‘Rookvrij leven voor iedereen’. We voeren deze aanpak in eerste instantie uit in en samen met de buurt Franse Gat om van daaruit te kunnen verbreden naar andere wijken in Veenendaal. - We onderzoeken hoe we interventies (o.a. die horen bij de diverse ketenaanpakken) laagdrempeliger kunnen maken voor inwoners met een laag inkomen. Bijvoorbeeld door het koppelen met de Veenendaalpas.

15

-

-

We onderzoeken de mogelijkheden om ‘de Gezonde wijkaanpak’ in te zetten in een aantal wijken in Veenendaal. Middels de Gezonde Wijkaanpak en de wijkgerichte samenwerking kunnen preventie en vroegsignalering beter gerealiseerd worden. Middels data, kennis en praktijkervaring wordt bepaald in welke wijken welke inzet nodig is om de kansen van inwoners te versterken. We onderzoeken in samenwerking met de GGDrU welke onderdelen van het lokaal vaccinatieplan opnieuw ingezet kunnen worden en op welke wijze wij deze duurzaam kunnen borgen.

2024 en verder - Uitvoering projecten vanuit de GIDS-aanpak. - Voortzetting interventie Stevig Ouderschap. - Voortzetting gezondheidsvoorlichting aan statushouders. - Laagdrempelig bereik interventies en ketenaanpakken voor inwoners met laag inkomen (afhankelijk van onderzoek in 2023). - Inzet ‘Gezonde Wijkaanpak’ (afhankelijk van onderzoek in 2023). - Borging lokale acties gericht op het verhogen van de vaccinatiegraad. KANSRIJKE START Inleiding De eerste duizend dagen van een kind zijn in grote mate bepalend voor de gezondheid op latere leeftijd. Een kansrijke start voor elk kind is een noodzakelijke voorwaarde voor een gezond leven. Vanuit dit uitgangspunt is in 2019 onze coalitie Kansrijke Start opgericht. Deelnemers aan de coalitie zijn de kraamzorg, verloskundigen, CJG, GGDrU, Veens Welzijn en de gemeente Veenendaal. Mura Zorgadvies verzorgt de projectleiding. De coalitie werkt aan ambities op thema’s die hiermee samenhangen, één van de uitkomsten van de coalitie is het samenwerken middels multidisciplinaire overleggen (MDO’s).

Kijkend naar Veenendaal dan zien we: een hoger percentage kwetsbare ouders (met problemen op 2 of meer domeinen), 25,4 ten opzicht van 21,1 in de regio; het aantal kinderen tussen de 0 en 4 jaar dat opgroeit in een eenoudergezin is met 4% gelijk aan de regio; het aantal vroeggeboortes en of baby’s dat met een te laag geboortegewicht geboren wordt ligt in Veenendaal lager dan in de regio; Het aantal rokende moeders dat rookt tijdens de zwangerschap met 4% iets hoger ligt dan het regionale gemiddelde van 3,1%.

Beoogd resultaat

Wat zegt het GALA

Wat doen wel al

Een lokale ketenaanpak kansrijke start, inclusief interventies, en samenwerkingsafspraken met partners.

Middels onze lokale coalitie Kansrijke Start hebben wij afspraken met relevante partijen zodat gezinnen in een kwetsbare situatie vroegtijdig in beeld komen en de zorg en ondersteuning krijgen die ze nodig hebben. We benutten het GALA om onze coalitie te versterken en continueren. We hebben een keten aan interventies die bijdragen aan het vroegtijdig signaleren en versterken van de ouders: inzet Jeugdgezondheidszorg, Nu Niet Zwanger, Prenatale Huisbezoeken en Stevig Ouderschap.

Wat doen we (nog) niet/Wat gaan we doen Er zijn mogelijkheden om extra erkende interventies in te kopen zoals ‘Voorzorg’ en Centering Pregnancy of Centering Parenting. Vanuit de verloskundigen is de wens Centering Pregnancy in te zetten.

16

Acties

Per 2024 heeft elke gemeente een ketenaanpak

Gemeente Veenendaal heeft een lokale ketenaanpak Kansrijke Start. De coalitie Kansrijke Start ontwikkelde het basiszorgpad “vroegsignalering kwetsbare zwangeren”, de zorgpaden “laaggeletterdheid”, “tienermoeders en jonge moeders t/m 23 jaar” en “psychische klachten” en de sociale kaart Kansrijke Start. Daarnaast zette de coalitie het Multidisciplinair overleg (MDO) Kansrijke Start op. In dit overleg bespreken professionals uit verschillende organisaties eens per zes weken casuïstiek.

Er zijn contacten met regionale partners, er wordt nog toegewerkt naar regionale samenwerkingsafspraken.

Uitkomsten uit de evaluatie in 2022: door te werken met zogenaamde zorgpaden en MDO, is de samenwerking in de geboortezorgketen verbeterd (kortere lijnen), is de signalering verbeterd en krijgen kwetsbare ouders sneller de juiste zorg en ondersteuning. En wordt voorkomen dat zwaardere zorg ingezet moet worden. Inwoners in staat stellen voldoende regie te kunnen nemen op kinderwens en waar nodig anticonceptie betalen. Laagdrempelige preconceptievoorlichting/c onsult.

Sinds 2023 is de interventie Nu Niet Zwanger beschikbaar in Veenendaal. Deze interventie richt zich volledig op deze actie en dekt kosten voor anticonceptie.

In 2023 zoeken we uit hoe dit voor Veenendaal ingeregeld kan worden en hoe de financiering plaatsvindt. We kijken of binnen deze consulten ook aandacht voor het thema roken kan zijn.

Beschikbare middelen in het GALA 2023: € 56.536 2024: € 60.304 2025: € 60.304 2026: € 75.347 Criteria voor het besteden van de middelen uit de brede SPUK - Vormen, versterken en behouden van lokale coalities kansrijke start; - Vaker inzetten van erkende interventies kansrijke start; - Maken van regionale samenwerkingsafspraken kansrijke start.

17

Lokale uitvoering van het GALA Met het GALA bouwen we verder aan een Kansrijke Start voor ieder kind in Veenendaal. De basis hiervoor ligt in de coalitie Kansrijke Start. De coalitiebijeenkomsten continueren we, we werken verder aan ambities en daarbij zoeken we naar interventies die hier aan bijdragen. Grofweg ziet de planning er voor de volgende jaren als volgt uit: 2023 - Voortgang coalitie Kansrijke Start onder leiding van Mura Zorgadvies. Hiervoor is een ontwikkelagenda opgesteld voor 2023.

-

Inzet interventie Stevig Ouderschap vanuit Preventieakkoord, GGDrU voert deze interventie uit; Eerste uitrol interventie Nu Niet Zwanger (regionaal) door de GGDrU; Regionale verbinding Kansrijke Start verstevigen; Inzet interventie Centering Pregnancy in samenwerking met verloskundigen Veenendaal. Bijdrage vanuit het GALA beperkt zich tot het deel dat niet in aanmerking komt voor vergoeding vanuit de zorgverzekeraar; Inzet laagdrempelige ondersteuning en faciliteren van ontmoeting middels een nieuw op te richten mama-café; Onderzoeken wat er nodig is voor (het inrichten van) preconceptieconsulten;

2024 en verder (jaarlijks) - Vervolg interventie Stevig Ouderschap (tot en met 2023 was deze onderdeel van het Preventieakkoord), uitvoering door GGDrU; - Vervolg interventie Nu Niet Zwanger, uitvoering GGDrU in samenwerking met partners in Veenendaal; - Vervolg interventie Centering Pregnancy; - Vervolg inzet laagdrempelige ondersteuning en faciliteren van ontmoeting middels één of meerdere mamacafés; - Voortgang coalitie Kansrijke Start onder leiding van Mura Zorgadvies, jaarlijks bijstellen ontwikkelagenda Kansrijke Start;

18

-

Inzet nieuwe erkende interventie(s) in aansluiting op de ambities van de coalitie; Afhankelijk van onderzoek in 2023: uit (laten) voeren van preconceptieconsulten.

GEZONDE FYSIEKE LEEFOMGEVING Inleiding De inrichting en vormgeving van de buurt heeft invloed op de gezondheid en leefstijl van de bewoners. Het bepaalt mede in hoeverre mensen bewegen, elkaar ontmoeten, naar voorzieningen als de arts en supermarkt kunnen en activiteiten kunnen ondernemen. De voedselomgeving speelt ook een rol, zoals het aanbod, de beschikbaarheid en betaalbaarheid van voedsel. De fysieke leefomgeving kan ook druk geven op de gezondheid via onder andere de luchtkwaliteit, geluidsoverlast en infectieziekterisico. Klimaatverandering voegt daar nieuwe uitdagingen aan toe. In de woonvisie ‘Goed wonen in Veenendaal’ is aandacht voor vitale wijken waarin kwaliteit van de openbare ruimte, veiligheid, sociale cohesie, voorzieningen en groen in de wijk belangrijke thema’s zijn. Veenendaal wijkt met 0,03 in negatieve zin af van de Leefbarometer, dimensie fysieke leefomgeving. De Leefbarometer is gebaseerd op de samenhang tussen omgevingskenmerken enerzijds en oordelen en gedrag van bewoners anderzijds.

Verder is: - 18% van de 18-65 jarigen van mening dat er onvoldoende groen is in de buurt, van de 65 plussers is dat 13% (regionaal 15% en 12%); - 93% van de 10 en 11 jarige vindt dat er voldoende fijne buitenspeelplekken in de buurt zijn (regionaal 92%); - 64% van de 16-25 jarigen vindt de buurt prettig om in te bewegen (regionaal 63%); - 10% van de volwassenen kan slecht verkoeling vinden in huis, 14% van de volwassenen kan slecht verkoeling vinden in de tuin of in de buurt (regionaal 10% en 13%). De cijfers voor Veenendaal wijken nauwelijks af ten opzichte van de regio. Gezonde voedselomgeving Omdat Veenendaal al een duidelijk uitgewerkte omgevingsvisie heeft waarin de thema’s uit het GALA reeds geborgd zijn, geeft dit onderdeel uit het GALA ons de ruimte om nadrukkelijk ook de gezonde voedselomgeving een plek geven. In het kader van ons Preventieakkoord hebben we samen met Wageningen University en Research (WUR) een project uitgevoerd in één van de Veenendaalse wijken waar de gezondheidsachterstanden relatief het grootst zijn: Schrijverspark. In meerdere sessies met bewoners uit de wijk, commerciële en maatschappelijke partners zijn we tot een aantal acties gekomen die bij kunnen dragen aan een gezonde(re) voedselomgeving. Een aantal acties is reeds gerealiseerd: zo wordt aandacht voor gezond(er) aanbod op evenementen onderdeel van het vernieuwde evenementenbeleid.

Aanvullend hier op wil de gemeente een voorbeeld stellen middels het ondertekenen van het ambitiedocument gezonde catering. Intern spannen wij ons in om in ons bedrijfsrestaurant de gezonde keuze de meest logische keuze te maken. Overige acties nemen we op in dit plan (zie Lokale uitvoering van het GALA).

Beoogd resultaat

Wat zegt het GALA

Wat doen wel al

Bij besluitvorming over de fysieke leefomgeving (zoals in omgevingsplannen) wordt gezondheidskennis toegepast.

Beleidsmedewerkers gezondheid en sport zijn gesprekspartner aan de Omgevingstafels. Vanuit RO zijn

Wat doen we (nog) niet/Wat gaan we doen GGDrU is momenteel niet betrokken bij de Omgevingstafels. We onderzoeken wat hun rol zou

19

beleidsmedewerkers aangesloten met kennis van klimaat, geluid- en luchtkwaliteit. Acties

Beoogd resultaat

Acties

Gemeenten zorgen voor de inzet van gezondheidskundige kennis bij hun besluitvorming over de fysieke leefomgeving.

Beleidsmedewerkers gezondheid en sport zijn gesprekspartner aan de Omgevingstafels.

Gemeenten verkennen de mogelijkheid om bij het Schone Lucht Akkoord aan te sluiten als dit niet al het geval is. VWS en gemeenten zetten in op meer kennis en maatregelen om (kwetsbare) mensen zo goed mogelijk te beschermen tegen hitte, allergieën, infectieziekten en uvstraling. Gemeenten coördineren de inzet van maatregelen in hun gemeente om (kwetsbare) mensen zo goed mogelijk te beschermen tegen hitte, smog en uv-straling.

Gemeente Veenendaal is hier reeds bij aangesloten. Er is wel (beperkt) aandacht voor dit onderwerp vanuit RO, er ligt nog geen verbinding met sociaal domein.

Bij besluiten over de inrichting van de fysieke leefomgeving worden maatregelen voor de beperking van gezondheidsrisico’s tijdens hitteperioden en van bovenmatige blootstelling aan Uv-straling meegewogen.

Beleidsmedewerkers gezondheid en sport zijn gesprekspartner aan de Omgevingstafels. Vanuit RO zijn beleidsmedewerkers aangesloten met kennis van klimaat, geluid- en luchtkwaliteit.

Er is wel (beperkt) aandacht voor dit onderwerp vanuit RO, er ligt nog geen verbinding met sociaal domein.

kunnen zijn vanuit hun (specialistische) kennis over de leefomgeving. GGDrU is momenteel niet betrokken bij de Omgevingstafels. We onderzoeken wat hun rol zou kunnen zijn vanuit hun (specialistische) kennis over de leefomgeving.

Gemeente Veenendaal beschikt (nog) niet over een lokaal hitteplan. We agenderen dit voor 2024. Gemeente Veenendaal beschikt (nog) niet over een lokaal hitteplan. We agenderen dit voor 2024. GGDrU is momenteel niet betrokken bij de Omgevingstafels. We onderzoeken wat hun rol zou kunnen zijn vanuit hun (specialistische) kennis over de leefomgeving.

Beschikbare middelen in het GALA 2023: € 37.691 2024: € 37.690 2025: € 37.690 2026: € 0 Criteria voor het besteden van de middelen uit de brede SPUK - Werken aan maatregelen in de fysieke leefomgeving die bijdragen aan een gezonde leefstijl met de nadruk op meer beweging; - Activiteiten organiseren die samenhang tussen sociale en fysieke domein versterken; - De leefomgeving beweegvriendelijker, gezonder en duurzamer maken; - Leren werken met data gedreven ontwerpprincipes.

20

Lokale uitvoering van het GALA 2023 - Met budget voor 2023 dragen we bij aan het vergroenen of op andere wijze klimaatadaptief maken van één van de terreinen die vallen onder het BOSSbeleid (Bewegen Ontmoeten Spelen Sporten). Met de collega die het BOSS-beleid uitvoert bespreken op welke plek in Veenendaal het meeste te winst te behalen is, bijvoorbeeld door meer schaduw te creëren door het plaatsen van bomen of het realiseren van een waterplein. Bij voorkeur kiezen we voor een wijk of buurt waar in mindere mate verkoeling te zoeken is in warme periodes; - In 2023 onderzoeken hoe we in 2024 en 2025 vorm kunnen geven aan een hitteplan, de acties uit het project met de WUR nader vorm (gezonde voedselomgeving) kunnen geven en borgen, verder kunnen bouwen op de rookvrije generatie en specifieke gezondheidskundige kennis in kunnen zetten aan de Omgevingstafels en bij de ontwikkeling van het gebied Spoorzone. 2024 en 2025 - Op (laten) stellen van een hitteplan met daarin specifiek aandacht voor kwetsbare doelgroepen; - Uitvoeren van acties uit project met de WUR over de Gezonde voedselomgeving. Hierbij denken we onder andere aan samenwerking met het merk #DitisVeenendaal.

Door het thema gezondheid te koppelen aan uitingen van ons merk bereiken we een grotere groep inwoners, profileert Veenendaal zich meer als een gezonde stad en dragen we op deze wijze bij aan een gezonde (voedsel)omgeving; - Inzet van (specifieke) gezondheidskundige kennis bij de Omgevingstafels en ontwikkeling gebied Spoorzone.

21

VERSTERKEN VAN DE SOCIALE BASIS Inleiding De sociale basis valt uiteen in een persoonlijke sociale basis (het eigen netwerk van de inwoner zelf), een gemeenschappelijke basis (informeel georganiseerde verbindingen zoals buurtinitiatieven) en een institutionele sociale basis (er is sprake van een subsidierelatie tussen gemeenten en welzijnsorganisaties). Hier worden ook verbindingen gelegd met andere organisaties, zoals de woningbouwverenigingen, het onderwijs en de kinderopvang. Op deze terreinen is de gemeente geen opdrachtgever maar wel samenwerkingspartner. Wij bouwen in de gemeente Veenendaal vanuit het model van het Verwey-Jonker Instituut. Het model van het Verwey-Jonker Instituut geeft alle levensterreinen van een individu weer: de persoonlijke-, gemeenschappelijke- en de institutionele sociale basis. Niet op al deze terreinen hebben wij als gemeente evenveel invloed. De meeste invloed hebben we op de gemeenschappelijk en institutionele sociale basis. Verbinding van het GALA met het Integraal Beleidskader Sociaal Domein Het versterken van de sociale basis zoals in het GALA omschreven, sluit naadloos aan op ons Integraal Beleidskader Sociaal Domein. In Veenendaal continueren we de beweging die we hebben gemaakt op basis van het model Veenendaal 2020. De uitgangspunten van Model Veenendaal helpen ons de sociale basis vorm te geven.

Wanneer inwoners ondersteuning nodig hebben bij hun zelfredzaamheid helpen we hen daarbij. Dat doen we zoveel mogelijk door inzet van hun sociale netwerk, maar als het nodig is bijvoorbeeld door inzet van algemene voorzieningen en maatwerkvoorzieningen. We brengen in ons nieuwe beleidskader wel een nuancering aan. Zelfredzaamheid wordt (soms) overschat. Daarom verbinden we zelfredzaamheid (nog meer) met ‘outreachend’ werken, de menselijke maat en preventie. We behouden het goede: we versterken de zelfredzaamheid door te zorgen voor een sterke sociale basis, ook wel samenredzaamheid genoemd. Beoogde resultaten In het Integraal Beleidskader Sociaal Domein 2024-2027 is als beoogd resultaat opgenomen: We bevorderen de zelfredzaamheid Met als bijbehorende resultaten: De sociale basis is (samen met onze partners) versterkt; Het aanbod in het sociaal domein is toegankelijk; De inzet van preventie is (waar nodig) integraal; Normaliseren is de norm.

22

Beoogd resultaat

Acties

Wat zegt het GALA

Wat doen wel al

Gemeenten faciliteren een sterke lokale sociale basis met een sterke sociale samenhang en laagdrempelige toegankelijke voorzieningen waar mensen op elkaar kunnen terugvallen en meedoen in de samenleving. Gemeenten versterken nog nadrukkelijker de inzet van de sociale basis en de algemene voorzieningen.

Middels Model Veenendaal en het Integraal Beleidskader heeft onze gemeente de sociale basis als centrale plek gepositioneerd met laagdrempelige en toegankelijke voorzieningen.

Elke gemeente heeft uiterlijk in 2024 een beleidsvisie op de sociale basis. Gemeenten gaan in de periode 2023-2026 mantelzorgers extra ondersteunen bij het uitvoeren van hun zorgtaken. Gemeenten werken aan het versterken en doorontwikkelen van hun

Het Integraal Beleidskader Sociaal Domein vormt tevens de visie op de sociale basis.

Wat doen we nog niet/ Wat gaan we doen Middels de middelen in het GALA kan het welzijnswerk verstevigd worden met het inzetten van de ABCD-methode.

We versterken de inzet van professionals in de wijken met de ABCD-methode, middels OKO bieden we mogelijkheden voor jongeren elkaar te ontmoeten, we breiden de activiteiten rondom mantelzorgondersteuning uit, Welzijn op Recept wordt uitgebreid naar meer praktijken en we onderzoeken de mogelijkheden om eenzaamheid in Veenendaal aan te pakken.

Bij Veens Welzijn kunnen mantelzorgers terecht met vragen over balans, regelingen en ondersteuning.

Ondersteuning van mantelzorgers wordt uitgebreid middels middelen in het GALA.

We hebben in Veenendaal aanbod van (laagdrempelige) respijtzorg middels de Veens Huiskamer, met name gericht op dementerende inwoners en hun mantelzorger(s).

De vraag leeft of we voldoende aanbod voor laagdrempelige respijtzorg hebben. Dit

23

respijtzorgaanbod om in samenspraak met mantelzorgers het respijtzorgaanbod beter aan te laten sluiten op de vraag en behoefte. In het plan van aanpak wordt dit concreet uitgewerkt. Gemeenten gaan in regionaal verband via de samenwerkingsagenda actief de dialoog aan met zorgverzekeraars en zorgkantoren over domein overstijgend aanbod van zwaardere vormen van respijtzorg om waar passend een aantal pilots te kunnen starten. Gemeenten zetten in op een lokale aanpak eenzaamheid langs de vijf pijlers van het programma ‘Een tegen eenzaamheid’.

onderzoeken we samen met inwoners.

Er wordt samengewerkt om te komen tot een regionaal logeerhuis. Subsidieregeling volgt waarschijnlijk in september.

Na realisatie monitoren we hoe dit bijdraagt aan de vraag naar deze vorm van respijtzorg en of dit toereikend is.

Een groot deel van de werkzaamheden van Veens Welzijn richt zich op het tegengaan van eenzaamheid.

We onderzoeken in 2023 de mogelijkheden om te komen tot een coalitie of netwerk ‘Eén tegen eenzaamheid’ en hoe we de vijf pijlers kunnen integreren in (bestaande) werkzaamheden.

Beschikbare middelen De brede SPUK voorziet in vier verschillende budgetten die verband houden met de sociale basis: 1. Het versterken van de sociale basis; 2. Mantelzorg; 3. Eén tegen eenzaamheid; 4. Welzijn op Recept (ketenaanpak); We beschrijven per onderdeel wat het beeld is voor Veenendaal en hoe we uitvoering willen gaan geven aan het GALA.