4.b Integraal beleidskader Sociaal Domein 2024-2027 - Rapport Opiniepijlers
Tekst van het document
Verder bouwen aan een
gezamenlijke basis Inwoners van Veenendaal over het sociaal domein
Verder bouwen aan een gezamenlijke basis Inwoners van Veenendaal over het sociaal domein Onderzoeksbureau Opiniepijlers, 2023 In opdracht van de gemeente Veenendaal Samenstelling Reinder Boeve en Frank Bolder Interviews Tessa Ariaans, Fred Eggink, Gytha van der Veer, Maurice Doppen, Lyan van Vliet, Elsbeth Lelyveld, Hans Teunissen, Menno Provoost Graphics, ontwerp en opmaak Louman & Friso ontwerpbureau Disclaimer Uitspraken, conclusies en aanbevelingen zijn gebaseerd op gesprekken met respondenten. Feiten, aantallen en cijfers zijn verwerkt zoals ze zijn genoemd in deze gesprekken en niet verder getoetst. Citaten worden opgenomen als het exemplarische voorbeelden zijn en als er over het betreffende onderwerp vergelijkbare opmerkingen zijn gemaakt.
Leeswijzer diagrammen bij een deel van de vragen kon gekozen
worden uit meerdere antwoorden. In dat geval kan het percentage hoger zijn dan 100 procent.
Verder bouwen aan een
gezamenlijke basis Inwoners van Veenendaal over het sociaal domein
Hoe denkt u over de ondersteuning door de gemeente? Jeugdhulp? Aanschaf hulpmiddelen? Vragen over geld?
Wat vindt u belangrijk?
We horen graag uw mening
Veenendaal maakt plaats voor jou
Deze poster is als stoepbord gebruikt bij de discussiebus.
Inhoud 1 Managementsamenvatting
6
2 Beschrijving van de werkwijze
10
Resultaten 3
Woonwaardering
12
4
Rol van de gemeente
14
5
Rol inwoners
26
6
Rol van vrijwilligers en mantelzorgers
36
7
De betekenis van preventie: hoe kijken inwoners hier naar, welke ideeën hebben ze?
42
Nieuwe Nederlanders en het sociaal domein
45
Algemene gegevens / spreiding respondenten
51
8
9
10 Verantwoording
5
52
1
Managementsamenvatting Wat verwachten inwoners van de gemeente in het sociaal domein? Hoe ervaren inwoners de ondersteuning van de gemeente? Hoe sterk is de sociale cohesie in Veenendaal? Welke rol heeft preventie en wat doen en kunnen inwoners zelf in het sociaal domein? Over deze vragen gingen we in januari en februari in gesprek met ruim vierhonderd inwoners van de gemeente Veenendaal. In 2019 voerden we eenzelfde onderzoek uit onder inwoners. Net als toen levert de input uit de Veenendaalse samenleving bouwstenen voor goede en toegankelijke ondersteuning en zorg voor iedereen. De zorgen, wensen en ideeën van de inwoners geven inzicht in de sociale basis die er is in de gemeente. De gemeente Veenendaal krijgt hoge cijfers als het gaat om de dienstverlening in het sociaal domein maar meer dan in 2019 leven er zorgen. Veel mensen zien de toekomst - van de zorg en wat er aan ondersteuning aan inwoners nodig is – somber in. Een organisator van Alzheimer Cafés schetst een tikkende tijdbom onder mantelzorgers: het beroep op bijvoorbeeld partners van ouderen met gezondheidsproblemen neemt toe. Deze vrijwilligers ervaren hun taak als zwaar en emotioneel. Tijdens een recente bijeenkomst zaten de mantelzorgers in het zaaltje hierom samen te huilen, vertelt deze vrijwilliger.
Tegelijkertijd zeggen de mantelzorgers die wij spraken in ruime meerderheid dat ze het op dit moment nog redden. Uit het onderzoek blijkt ook dat mensen moeite hebben om de weg te vinden naar organisaties die mantelzorgers ondersteunen.
6
Inwoners van Veenendaal managementsamenvatting
Inwoners zijn – zoals gezegd - in algemene zin zeer tevreden over Veenendaal als woonplaats. Mensen staan klaar om de medemens (met name de eigen sociale kring) te helpen met kleine klusjes of een boodschap. Dit wil niet zeggen dat de sociale cohesie in wijken overal heel groot is. Als we inwoners vragen of ze bijvoorbeeld hulp zouden vragen bij buren, is er een ruime meerderheid die dit betwijfelt of niet overweegt. Een minderheid komt met concrete buurtinitiatieven. We vroegen inwoners wat de gemeente kan doen om zulke initiatieven te doen opbloeien. Daarop kwamen er vooral suggesties om als gemeente informatie- of soortgelijke avonden te organiseren zodat wijkbewoners zich organiseren. In feite de omgekeerde wereld: buurtinitiatieven zouden in eerste instantie vooral zichzelf moeten organiseren. De gemeente zet in op preventie en op wat mensen zelf – en met hun sociale omgeving – kunnen oppakken wanneer zij hulp nodig hebben. Hier is een grote meerderheid van de respondenten het mee eens. Wijdverbreid is de houding dat inwoners veel zelf mogen (of moeten) bepalen in hun leven. Respondenten blijven steken in algemeenheden als het gaat om ideeën voor preventief beleid. Er komen suggesties voorbij over Veens Welzijn, dat meer langs de deuren zou kunnen gaan, en er is behoefte aan meer persoonlijk contact om daadwerkelijk iets op gang te krijgen rond dit thema.
Soortgelijke opmerkingen maken inwoners die ondersteuning krijgen van de gemeente. Over het algemeen zijn deze mensen tevreden over de hulp die zij krijgen. Wel horen we verhalen van inwoners die het gevoel hebben tegen bureaucratische muren op te lopen, met lange procedures. Ouders moeten keer op keer ‘bewijzen’ dat hun kind een handicap heeft als zij bijvoorbeeld een hulpmiddel aanvragen. Ook hier is er een roep om
7
Inwoners van Veenendaal managementsamenvatting
een menselijkere, persoonlijke benadering van inwoners. We horen daarnaast suggesties van inwoners die vragen om een nog wat bredere blik op de samenleving in Veenendaal: let nog beter op het welzijn van mantelzorgers, alleenstaande moeders, andersdenkenden, eenzamen, nieuwe Nederlanders. Ons advies aan de gemeente is tweeërlei: kijk nog eens goed naar dat contact met inwoners en communiceer nog beter wat je als gemeente doet en waarom – en wat je als gemeente niet doet. Onder inwoners zijn er hoge verwachtingen van het gemeentebestuur en die komen niet altijd overeen met wat in werkelijkheid mogelijk is in overheidsland. Veel gaat goed in het sociaal domein van Veenendaal. Er is veel geregeld voor inwoners die ondersteuning nodig hebben. De gemeente en andere organisaties hebben een breed aanbod. Uit ons onderzoek blijkt dat inwoners dit waarderen. En tegelijkertijd is een deel van dit aanbod kennelijk nog onderbelicht. Ook hier is (nog betere) communicatie waarschijnlijk de sleutel voor verder bouwen aan een gezamenlijke sociale basis voor inwoners en gemeente.
8
9
2
Inleiding
Beschrijving van de werkwijze De basis voor dit onderzoek is een leidraad met vragen. Als uitgangspunt dienden de vragen die we in 2019 over dezelfde onderwerpen stelden in Veenendaal. Deze vragenlijst hebben we geactualiseerd in overleg met de gemeente. Waar mogelijk trekken we in dit rapport vergelijkingen tussen resultaten in 2023 en 2019. Vervolgens hebben we op vier manieren data verzameld voor dit onderzoek: via straatgesprekken, een online versie van de vragenlijst, thuisinterviews met cliënten in het sociaal domein (inwoners met ondersteuning vanuit WMO, wet op de jeugdzorg en/of participatie, via Veens Welzijn) en interviews met vertegenwoordigers van nieuwe Nederlanders zoals een groep Somalische vrouwen. De vragenlijst stond vanaf medio januari 2023 vier weken lang open en was bereikbaar via de website van de gemeente. Met publicaties in de huis-aan-huiskrant kondigde de gemeente de straatgesprekken aan. We bereikten allerlei inwoners: jong, oud, inwoners met een niet-westerse achtergrond, man, vrouw, werkend, gepensioneerd, laagopgeleid, hoogopgeleid, tweeverdieners, alleenstaand, samenwonend.
Gesprekken bij winkels, overige gesprekken op locatie De straatgesprekken vonden gedurende twaalf dagen plaats in winkelcentra De Scheepjeshof, Bruïneplein, De Ellekoot en Passage Corridor en bij de supermarkten aan het Ronde Erf en De Stuivenburgheem. Voor de gesprekken met cliënten van de gemeente gingen interviewers op bezoek bij hen thuis. Sommi-
10
Inwoners van Veenendaal beschrijving van de werkwijze
ge gesprekken voerden zij telefonisch. De gesprekken met de nieuwe Nederlanders waren eveneens op locatie. De vragenlijst die ook online stond diende als leidraad voor alle interviews.
Vijf lijnen De straatgesprekken, de overige interviews en reacties op de online en papieren vragenlijsten leverden een veelheid aan antwoorden, opmerkingen en suggesties op. Deze hebben we gerubriceerd en geclusterd. De resultaten werken we vanaf hoofdstuk 3 verder uit langs vijf lijnen: • Woonwaardering (hoofdstuk 3) • Rol van de gemeente in het sociaal domein: hoe ervaren inwoners die een regeling hebben de ondersteuning, wat verwachten inwoners van de gemeente? (hoofdstuk 4) • Rol inwoners in het sociaal domein: wat kunnen inwoners zelf, wat is hun draagkracht, hoe zit het met de cohesie en ondersteuning vanuit de eigen omgeving? (hoofdstuk 5) • De rol van vrijwilligers en mantelzorgers (hoofstuk 6) • De betekenis van preventie: hoe kijken inwoners hier naar, welke ideeën hebben ze? (hoofdstuk 7) We presenteren statistische informatie in de vorm van graphics en diagrammen. Exemplarische uitspraken geven we weer als citaat. Naast deze resultaten geven we samenvattingen van de overige gesprekken (nieuwe Nederlanders, hoofdstuk 8) en algemene gegevens over de respondenten (hoofdstuk 9). Al met al ontstond er een compleet, betrouwbaar beeld van meningen van inwoners over het sociaal domein, maar ook hun zorgen, wensen, belangen en kansen die zij zien. We denken dat dit onderzoek bruikbare bouwstenen levert voor het gemeentelijke beleid.
11
3
Resultaten
Woonwaardering Welk cijfer geeft u aan het wonen in Veenendaal ?
58
Op een schaal van 1 tot 10: 1 is heel slecht, 10 is heel goed
%
17 0,5
0,5
2
0
1
2
3
4
2
4
5
6
7
8
12
4
9
10
Respondenten zijn over het algemeen tevreden tot zeer tevreden over het wonen in Veenendaal. Ze geven in ruime meerderheid een 8 of hoger. De tevredenheid heeft onder andere te maken met de woning, de woonbuurt, de voorzieningen en een breed aanwezig verenigingsleven. Als het over minpunten van Veenendaal als woonplaats gaat, noemen sommige inwoners verkeersdrukte, zwerfvuil en hangjongeren. Ook noemen een paar mensen de nieuwbouwontwikkelingen, waardoor het oorspronkelijke karakter van Veenendaal aan het veranderen is. Ten opzichte van ons vorige onderzoek vier jaar geleden zien we een stijgende lijn in de woonwaardering. In 2019 hebben we gekeken naar verschillen in woonwaardering tussen drie groepen inwoners: de groep met en de groep zonder voorziening,
12
Inwoners van Veenendaal woonwaardering
en mantelzorgers. Van de mensen met een voorziening gaf toen 47 procent waarderingscijfer 8. Bij de mantelzorgers was dit 51 procent. Van de inwoners zonder voorziening gaf 56 procent deze waardering. In 2023 liggen de waarderingscijfers bij deze drie groepen hoger: respectievelijk 54, 56 en 59 procent.
CITATEN • Het is hier gewoon goed. • Veenendaal is een fijne gemeente, alle voorzieningen zijn aanwezig en er wonen vriendelijke mensen. De bereikbaarheid is goed. • Je kunt hier lekker winkelen. Het is een rustige omgeving, vlakbij bossen, je kunt hier fijn wandelen en fietsen. • Ik kom ergens anders vandaan en heb hier weinig goede contacten. Het is ook de tijd van individualisering en digitalisering. • Ik heb hier veel schik. • Er is wel veel zwerfvuil, anders gaf ik een 10. • Veenendaal is een fijne plaats. Wel zie ik witte en gekleurde wijken, dat zou meer gemengd moeten. • Ik ben een echte Veense, ik ben heel tevreden.
• Het verkeer is druk. Ik rij in een scootmobiel en mensen houden weinig rekening met je. • Het is een fijne plaats om te wonen, al wordt Veenendaal in mijn ogen wel helemaal volgebouwd. En dat vind ik jammer, vooral omdat door de nieuwbouw heel veel mooie gebouwen verdwijnen.
4
Resultaten
Rol van de gemeente Hoe ervaren inwoners die een regeling hebben de ondersteuning, wat verwachten inwoners van de gemeente?
4.1
Inleiding Drie op de tien respondenten krijgen ondersteuning van de gemeente, al dan niet via Veens Welzijn. We vroegen deze doelgroep om welke ondersteuning het gaat en of ze hierover tevreden zijn. Ook gaven ze aan of het contact met medewerkers van de gemeente goed was. Alle respondenten kregen daarnaast vragen over de rol van de gemeente in het sociaal domein, en of de gemeente kan helpen om de sociale cohesie in buurten te verbeteren. Welke ondersteuning verwachten inwoners van de gemeente, en hoe zien zij de toekomst van die ondersteuning?
14
Inwoners van Veenendaal resultaten | rol van de gemeente
Krijgt u hulp of ondersteuning van (of namens) de gemeente?
28
Ja
% Nee
72
Welke ondersteuning krijgt u van (of namens) de gemeente? Er zijn meerdere antwoorden mogelijk. Ik heb een parkeervergunning voor: % Wet maatschappelijke 80 ondersteuning * Jeugdhulp ** 10 Participatie ***
14
Welzijn ****
5
Vrijwilliger(s organisatie)
1
Geen
1
* wmo, onder andere schoonmaakondersteuning, dagbesteding, scootmobiel, collectief vervoer, rolstoel, traplift ** onder andere begeleiding, pleegzorg, reclassering, voogdij, crisisopvang *** onder andere bijstand, schuldhulp, Veenendaalpas **** Veens Welzijn
Hoeveel parkeervergunningen heeft u?
15
Inwoners van Veenendaal resultaten | rol van de gemeente
4.2
Tevredenheid over ondersteuning Respondenten die ondersteuning krijgen van de gemeente zijn in de meeste gevallen tevreden over die hulp. Het percentage dat een 7 of hoger geeft is 79%. Een vergelijkbaar resultaat zagen we in 2019. Wel geven nu nog meer mensen een 8 of hoger. In 2019 is dit 54%, tegen 62% in 2023. Ook over het contact met de medewerker(s) van de gemeente heerst tevredenheid. In hun toelichting vertellen inwoners over de snelheid waarmee ze geholpen zijn, het prettige contact met ambtenaren en de duidelijke communicatie. Aan de andere kant klinken er ook wel kritische geluiden, over bureaucratische hobbels, moeizame aanvragen en incidentele minder prettige gesprekken.
Bent u tevreden over de ondersteuning die u krijgt van (of namens) de gemeente? Welk cijfer geeft u? Op een schaal van 1 tot 10: 1 is heel slecht, 10 is heel goed
33
22
% 16
16
0
1
1
6
1
2
3
4
9
8
4
5
6
7
8
9
10
Zeer mee eens
Mee oneens
10
15
16
%
Neutraal
Inwoners van Veenendaal resultaten | rol van de gemeente
Mee eens
55
De medewerker had voldoende tijd voor mij
3 Helemaal mee oneens
Geen mening 1 Zeer mee eens
20
12
% Mee eens
De medewerker was goed bereikbaar
Zeer mee eens
Mee oneens
12
18
50
Neutraal
7
Zeer mee eens
Mee eens
De medewerker was deskundig
3 Helemaal mee oneens Mee oneens
10
15
16
%
3 Helemaal mee oneens
Geen mening 1
Mee oneens
14
20
12
%
Neutraal
50
De medewerker kon zich goed inleven in mijn situatie Helemaal mee oneens
Geen mening 1
7
17
17
% Mee eens
44
Mee oneens
Neutraal
14
Mee oneens
17
Neutraal
Helemaal mee oneens
Geen mening 1 Zeer mee eens
8
21
13
% Mee eens
De medewerker had voldoende tijd voor mij
Zeer mee eens
Mee eens
14
44
Neutraal
55
Mee eens
17
De medewerker werkte echt aan een oplossing
Geen mening 1
Zeer mee eens
7
17
% 60
Mee eens
Helemaal mee oneens
Geen mening 1
%
Zeer mee eens
Neutraal
De medewerker kon zich goed inleven in mijn situatie
2 Helemaal mee oneens
Geen mening 1
Mee oneens
14
47
10
Mee oneens Neutraal
Inwoners van Veenendaal resultaten | rol van de gemeente
CITATEN • Ik zit bij schuldhulp bij Kwintes en ben
• Het eerste contact met de gemeente
daar heel tevreden over. Ik heb een vast
krijgt een 3. Dat was een naar gesprek.
contactpersoon, die me heel goed bege-
De medewerker stuurde erg op een
leidt. Ik heb weer rust gevonden.
eigen oplossing met hulp van mijn eigen
• Ik krijg hulp bij vervoer en daar ben ik zo blij mee.
netwerk. Ik heb een digitaal formulier ingevuld en na drie maanden werd dit in behandeling genomen. Toen kwam er
• Mijn man en ik hebben allebei een
iemand thuis. Dat was een heel prettig
scootmobiel en dat was heel snel gere-
gesprek. Toen werd direct duidelijk dat
geld. Na de aanvragen kwam er iemand
hulp nodig was en werd het meteen
bij ons thuis en die zei meteen dat het
rond gemaakt.
goed kwam.
• Gemeente Veenendaal stuurt erg op
• Ik heb een herseninfarct gehad en als
ondersteuning in natura, met daarbij
je dat niet meegemaakt hebt, kun je je
een eigen bijdrage. De gemeente voert
dat niet invoelen. Ik krijg daardoor heel
een ontmoedigingsbeleid om een PGB
vreemde vragen.
aan te vragen, terwijl ouders daar recht
• Ze begrijpen mensen niet en verschuilen zich achter de welzijnsorganisatie. • Kijk naar de situatie zelf, voor een kind van zeven vraag je niet zomaar een rolstoel aan. Het was een heel proces, gelukkig is het uiteindelijk wel gelukt.
18
op hebben.
Inwoners van Veenendaal resultaten | rol van de gemeente
4.3
Hoe kan de gemeente ondersteuning verbeteren? We zagen bij 4.2 dat er in het algemeen tevredenheid heerst over hoe de gemeente inwoners ondersteunt. Dat geven diverse respondenten ook aan als we vragen naar mogelijke verbeteringen voor de ondersteuning die de gemeente biedt. Zoals een respondent het formuleert: de mensen bij de gemeente doen hun best, dat geeft energie. Suggesties die men aandraagt voor nog betere ondersteuning draaien deels om een wat bredere scope en nog beter kijken wat er speelt in de samenleving. Er mag in Veenendaal bijvoorbeeld meer aandacht komen voor alleenstaande moeders, voor andersdenkenden, voor migranten en voor ouderen. Iemand
19
Inwoners van Veenendaal resultaten | rol van de gemeente
wijst op de thuiszorg waarin personeel snel wisselt waardoor cliënten telkens andere gezichten zien, en op het probleem van vereenzaming onder ouderen. Ook leeft bij sommigen de wens dat de gemeente beter zichtbaar is, dat er beter contact is met de inwoner. Daarnaast wijzen respondenten op procedures die beter kunnen. Veruit de meeste opmerkingen hadden betrekkingen op procedures rondom de wmo. Iemand wijst op de noodzaak van kortere lijnen tussen jeugdzorg en het onderwijs, zodat problemen beter gesignaleerd, onderkend en aangepakt worden. Procedures kunnen korter, en soms lopen inwoners te hoop tegen bureaucratie. Een respondent geeft het voorbeeld van een aanvraag voor individuele inkomenstoeslag die al acht weken loopt. Anderen wensen nog meer inleving in de situatie van inwoners: de ambtenaar zou vraaggericht, samen met de inwoners, moeten zoeken naar oplossingen. Soortgelijke geluiden tekenden we ook in 2019 op.
CITATEN • Ik zou minder bureaucratie willen zien,
ken bij een laag inkomen, bijvoorbeeld
nu loop ik van het kastje naar de muur.
voordeelpassen. Ik merk dat de mensen
Het lijkt wel een ontmoedigingsbeleid
bij de gemeente veel proberen om je te
en dat alleen omdat ik een betere accu
helpen, dat geeft energie.
wil voor mijn scootmobiel. • Ze doen hun best bij de gemeente. Ik
• Onze zoon is meervoudig gehandicapt en rolstoelafhankelijk. Dat verandert
heb me nog niet zo lang geleden gemeld
niet. Ondanks dat moeten we iedere
en hoor steeds meer over de mogelijk-
keer alles opnieuw uitleggen, aantonen
heden waar je gebruik van kunt ma-
en verantwoorden.
20
Inwoners van Veenendaal resultaten | rol van de gemeente
CITATEN • Ik heb al heel lang een scootmobiel via
je helemaal bloot geven. Er is wantrou-
de gemeente. Inmiddels ben ik heel
wen naar de mensen toe. Het is check,
erg vermagerd en kleiner geworden, ik
check, dubbelcheck. Waarom kan dat
moet op drie kussens zitten als ik de
niet simpeler en laagdrempelig?
scootmobiel gebruik. De gemeente zou kunnen helpen door mij een kleinere scootmobiel te geven, maar dat doet ze niet. Zonder uitleg.
• De gemeente moet toegankelijk zijn voor iedereen, laagdrempelig. Open staan voor iedereen. Als mensen contact met de gemeente opnemen, doen
• Volgens mij kan de gemeente het niet
ze dat niet voor niks. Daar moet de ge-
beter doen. We krijgen nu hulp in de
meente snel en adequaat op reageren.
huishouding en dat is prima. • Betere voorlichting over wat de gemeente haar inwoners te bieden heeft. Direct in actie komen als er iets wordt
• Migranten bereik je niet met de gemeentepagina, daar moet je op af. • Ik word goed ondersteund. • Houd rekening met mensen met een
gesignaleerd. • Het was een heel proces om bijvoorbeeld een rolstoel aan te vragen, daar hebben we lang op moeten wachten. Het was niet duidelijk wie onze contactpersoon was, we moesten telkens opnieuw ons verhaal vertellen. • De gemeente helpt goed, als ik meer wil vraag ik het gewoon. En verder ken ik hier niemand.
andere levensovertuiging. Zorg ervoor dat we in Veenendaal open staan voor iedereen. Dit speelt bijvoorbeeld bij zorginstellingen. Hoe moet het als je als andersdenkende cliënt in een groep strenggelovige mensen terecht komt? In Veenendaal wonen ook katholieken, moslims, atheïsten. • Wat beschikbaar is gesteld is goed, maar aan de zoektocht in de totale zorg
• Als mensen iets willen aanvragen, bijvoorbeeld een gemeentepas of kwijtschelding, dan volgt een enorme administratieve rompslomp. Je moet
21
wordt niet meegedaan. • Mijn hulpvraag is eindelijk goed opgepakt, door de flexibele aanpak van een ambtenaar.
Inwoners van Veenendaal resultaten | rol van de gemeente
4.4
17
Verwachtingen gemeentelijke ondersteuning We vroegen inwoners op een paar manieren naar de verwachtingen die zij hebben van de ondersteuning vanuit de gemeente. Zo schetsten we de situatie dat respondenten recht hadden op een door de gemeente beschikbaar gesteld apparaat, zoals een laptop of scootmobiel. Moest dit een nieuw apparaat of voertuig zijn, of mocht het ook een (goed functionerend) tweedehands exemplaar zijn? Net als in 2019 geeft een overgrote meerderheid aan dat een gebruikt exemplaar prima is.
17
Stel dat u volgens de regels van de gemeente recht heeft op een laptop, een scootmobiel of een ander gebruiksmiddel. Vindt u dat dat een nieuw exemplaar moet zijn? Of mag het ook een gebruikt (en nog goed functionerend) Stel dat u volgens de regels apparaat van de gemeente recht heeft Stel u heeft volgens de regels van de gemeente recht of voertuig zijn? op een laptop, een scootmobiel of een ander gebruiksmiddel. op een Nieuw laptop, of ander gebruiksmiddel. Vindt u dat dat een nieuw exemplaar moet zijn, of mag dat ook Vindt u dat dat een nieuw exemplaar moet zijn? 10 2019 2023 een gebruikte versie zijn die nog goed functioneert? Of mag het ook een gebruikt (en nog goed functionerend) apparaat of voertuig zijn? nieuw Nieuw % Gebruikt 10 8% 90
%
Gebruikt 90
22
gebruikt
92%
Inwoners van Veenendaal resultaten | rol van de gemeente
Een andere vraag ging meer in het algemeen over toekomstverwachtingen: wat gaat er de komende jaren veranderen in de ondersteuning die nodig is. We schetsten hierbij ontwikkelingen als vergrijzing, het tekort aan arbeidskrachten en digitalisering. Vaker genoemde zorgen van respondenten gaan over vereenzaming onder ouderen en het steeds grotere beroep op mantelzorg. Mensen zijn bang dat de ouderenzorg en ook de zorg in het algemeen steeds meer last krijgt van krappe budgetten en personeelstekort. Verdergaande digitalisering, ook in de gemeentelijke dienstverlening, is ook een onderwerp waar inwoners bezorgd om zijn. Niet alle inwoners zouden deze ontwikkeling kunnen bijbenen. Algemener van aard zijn de zorgen om de kloof tussen rijk en arm in Veenendaal. Het bestaan is de laatste tijd in hoog tempo duurder geworden, inwoners zijn somber over het keren van deze economische trend. Enkele tientallen respondenten maken opmerkingen die varianten zijn op ‘het wordt er niet beter op’. Deze respondenten geven geen specifieke richting aan hun zorgen, maar zijn wel somber over de toekomst. Een klein deel heeft geen idee van de veranderingen in de nabije toekomst, een enkeling maakt zich geen zorgen.
CITATEN • Alzheimer is een steeds groter probleem, ook voor de directe familie van patiënten. We hadden laatst in het Alzheimercafé een avond met als thema 'wie helpt de mantelzorger'. Daar vertelden mantelzorgers hun verhaal, er zaten 20 mensen de hele avond te huilen.
23
• Er komt steeds meer terecht op mantelzorgers. • De zorg wordt steeds verder uitgekleed. Er verdwijnt steeds meer uit het basispakket. Tandartszorg en fysiotherapie moet allemaal extra betaald worden.
Inwoners van Veenendaal resultaten | rol van de gemeente
CITATEN • Zoals het nu gaat, gaat het steeds be-
• Voor ouderen is het vaak moeilijk om
roerder. De zorg heeft nog het meeste
mee te gaan in al die automatisering.
last van bureaucratisering. Kan veel
Aan de andere kant zijn dit mooie ont-
efficiënter: reorganiseren en dan vooral
wikkelingen en moet je die ook niet in
managers schrappen. In België betalen
de weg staan. Maar hou rekening met
mensen 40 euro per maand voor prima
mensen die dat moeilijk vinden, neem
zorg, in Engeland is het gratis en werkt
ze daarin mee en waar het niet lukt bied
het prima. Als je in Zwitserland iets
het alternatief van persoonlijk contact,
hebt, kun je de volgende dag terecht.
eventueel een vrijwilliger.
Hier betalen we een vermogen en hebben we wachtlijsten. Er is structureel iets mis.
• Alles wordt moeilijker, ik word daar soms somber van.
• De bejaardenhuizen moeten terugkomen! Dat zal wel niet gebeuren, maar langer thuis wonen is voor veel mensen helemaal niet zo goed. Er is heel veel eenzaamheid onder ouderen.
4.5 Sociale cohesie en de gemeente
Een deel van de respondenten ziet een rol voor de gemeente bij het bevorderen van de sociale cohesie. De gemeente zou hiervoor meer campagnematig aan de weg kunnen timmeren, door de wijk in te gaan en/of via informatieavonden. Door kleinschalige buurtbijeenkomsten te organiseren, kan de gemeente inwoners mobiliseren om bijvoorbeeld actiever te worden in eigen wijk. ‘Organiseer als gemeente wijkactiviteiten met een positieve insteek’, zegt iemand hierover. Daarnaast wijzen sommigen op de behoefte die er in wijken is aan ontmoetingsplekken. Een handvol respondenten noemt een buurtinitiatief dat hij of zij zelf van de grond wil tillen. Overigens zijn er ook inwoners die vinden dat de gemeente hier geen of een zeer beperkte taak heeft: ‘Het moet uit de mensen zelf komen’, zeggen zij. De gemeente kan bijvoorbeeld buurtinitiatieven wel ondersteunen, zeggen deze mensen, maar een
24
Inwoners van Veenendaal resultaten | rol van de gemeente
buurt moet zelf het voortouw nemen. Daarnaast geloven sommigen dat je de mentaliteit in Veenendaal niet makkelijk kunt beïnvloeden. Zij wijzen op de christelijke achtergrond van veel inwoners, en dat velen vooral actief zullen zijn in eigen kring. De rol die inwoners voor zichzelf zien in de samenleving staat centraal in het volgende hoofdstuk, over sociale cohesie gaat het in 5.4.
CITATEN • Misschien is de gemeente wel nodig om dit soort zaken in sommige buurten op te starten.
• Laat buurtcoaches acties initiëren. Iemand moet het voortouw nemen. • Er is teveel een christelijke mentaliteit
• In verpauperde buurten is het een taak
hier, die mensen letten alleen op hun
van de gemeente om te zorgen voor
eigen kring. En mensen zijn ook te ma-
meer cohesie, door bv buurtactiviteiten
terialistisch geworden.
te organiseren.
• Niet nodig, dit is aan mensen zelf. Er is
• De gemeente kan een bewonersbij-
een grens aan wat een gemeente moet
eenkomst organiseren om dingen op
doen. De gemeente moet er zijn als ie-
te starten. Mensen moeten soms een
mand verzuipt.
beetje op weg geholpen worden. Tegenwoordig is het allemaal ik, ik, ik. • Zorgen voor een centrale plek in de wijk waar mensen elkaar kunnen ontmoeten en dingen doen. Daarbij de moskee betrekken. Dat zorgt voor meer begrip en verbinding.
25
• Ik denk dat dit ongrijpbaar is voor de gemeente.
5
Resultaten
Rol inwoners Wat kunnen inwoners zelf, wat is hun draagkracht, hoe zit het met de cohesie en ondersteuning vanuit de eigen omgeving?
5.1
Inleiding In de gesprekken die wij voerden, reflecteerden inwoners op de rol van de overheid maar ook de rol van inwoners in het sociaal domein. Wat kan het individu zelf bij een hulpvraag, en wat kan de omgeving (familie, buren, vrienden) betekenen? Naast draagkracht van individuen draait dit hoofdstuk ook om sociale cohesie: zijn inwoners bereid elkaar te helpen en wat houdt dit in de praktijk in?
Als ik met een hulpvraag bij de gemeente kom, wordt ook gekeken wat ik zelf (of mijn omgeving) kan doen. Dit vind ik een goede zaak. Niet Als ik met een hulpvraag bij de gemeente kom, wordt 2023 meekan eensdoen.25 ook gekeken wat ik zelf (of mijn omgeving) Dit vind ik een goede zaak. Niet mee eens
Als ik met een hulpvraag bij de gemeente kom, wordt eerst gekeken wat ik zelf (of mijn omgeving) kan doen. Dit vind ik een goede zaak.
2019
% 75
25
nee
Mee eens 18%
% 75
26
Mee eens
82%
ja
Inwoners van Veenendaal resultaten | rol inwoners
5.2
Wat inwoners zelf kunnen Alle respondenten kregen een stelling voorgelegd over wat een inwoner – of diens omgeving – zelf kan doen als er een hulpvraag is richting gemeente. Driekwart is het ermee eens dat de gemeente ook kijkt wat individuen of hun naasten zelf kunnen doen bij een hulpvraag. Hierbij noemen mensen de ‘onbetaalbare’ zorg. Daarnaast vinden sommigen dat mensen eigen verantwoordelijkheid hebben, ze zouden zelfredzaam moeten zijn en onafhankelijk van externe hulp. Andere respondenten hechten er aan dat hulp uit eigen kring een eigen keus is. Iemand die om hulp vraagt bij de gemeente doet dat niet voor niets, is een veelgehoord argument. Deze persoon zal eerst in de eigen omgeving hebben rondgevraagd, is de aanname. Sommige respondenten – meestal met een ervaringsverhaal - vragen om maatwerk en een niet al te strikte hantering van de regels.
CITATEN • De gemeente hoeft niet alles voor mij te doen. Ik wil niet helemaal afhankelijk worden.
de aanvraag. • Ik klop niet voor niets aan voor hulp. Mijn man werkt al 40 uur in de week.
• Mijn moeder durft geen lange stukken meer auto te rijden. Ze vroeg WMO-ondersteuning aan bij de gemeente, een taxivergoeding voor af en toe een rit naar Rijnstate in Arnhem, en vertelde daarbij over haar sociale leven. Daarna moesten we allerlei toeren uithalen om
Alleenstaanden krijgen wel extra hulp en ik niet. • Je kunt niet altijd bij de overheid aankloppen. Als het echt nodig is natuurlijk wel. • Ik zou niet willen dat m'n kinderen in-
alsnog hulp te krijgen. We vinden het
geschakeld worden, die zijn druk. Ik heb
belastend om mensen in onze omge-
zelf heel veel mantelzorg gegeven en ik
ving te vragen. Ik denk bijna: was mijn
kon overdag bijslapen. Als je een baan
moeder maar niet zo eerlijk geweest bij
hebt en een gezin, dan kan dat niet.
27
Inwoners van Veenendaal resultaten | rol inwoners
CITATEN • Het is goed om te kijken wat het eigen
• Je moet inwoners niet afschepen. Voor
netwerk kan doen. We moeten focus
veel mensen is het vragen van onder-
houden op wat echt noodzakelijk is,
steuning al een hoge drempel. Gemeen-
vanwege het personeelstekort.
te moet beseffen dat mensen al van
• Ga wel goed in gesprek hierover met inwoners, klantvriendelijk. En kijk samen naar een oplossing.
alles geprobeerd hebben om goede zorg te krijgen voor hun kinderen. • Het is niet alleen goed, maar ook heel
• Ik snap de criteria niet. Mijn schoonmoeder is honderd en krijgt geen hulp omdat ze kinderen heeft. Ja, waarvan er een in Groningen woont. Mijn vrouw
belangrijk dat de gemeente zo kijkt. Zolang je zelf nog iets kunt doen, al dan niet met hulp van een bekende, kost dat de gemeenschap verder geen geld.
en ik hier wonen hier, maar mijn vrouw kan niet alles meer door artrose.
5.3
Draagkracht Stel dat de ondersteuning vanuit de gemeente in de toekomst terugvalt, is er dan genoeg draagkracht onder inwoners om dit op te vangen? Over dit onderwerp stelden we inwoners enkele (hypothetische) vragen.
De gemeente wil ondersteuning ook in de toekomst betaalbaar houden. Waar kiest u voor? De gemeente wil ondersteuning ook in de toekomst
Ik wil wel 2023 De gemeente wil ondersteuning ookmeer in debetalen toekomst 32 waardoor de gemeente betaalbaar houden. Waar kiest u voor? Ik wil wel meer betalen waardoor de gemeente meer geld heeft voor ondersteuning
meer geld heeft voor ondersteuning
2019
De gemeente wil ondersteuning ook in de toekomst
% meer 68 betalen
%
waarbij de gemeente minder geld uitgeeft aan ondersteuning
68 Ik kies voor bezuinigen door de gemeente
17
waarbij de gemeente minder geld uitgeeft aan ondersteuning
28
versoberen
60 % 40 % Ik kies voor bezuinigen door De gemeente wilbetalen ondersteuning meer versoberen 60 ook % in de toekomst 40 % de gemeente
32
meer betalen
60 %
40 %
versoberen
Inwoners van Veenendaal resultaten | rol inwoners
Als respondenten een keuze maken tussen gemeentelijke bezuinigingen op ondersteuning of een hogere eigen bijdrage voor ondersteuning, kiest bijna zeventig procent voor bezuinigen. In 2019 zagen we een ander resutaat: toen koos 60 procent voor een hogere eigen bijdrage. Tientallen respondenten kunnen overigens niet kiezen, ongeveer eenzelfde aantal vindt dat een eigen bijdrage inkomensafhankelijk zou moeten zijn. We legden respondenten met een voorziening van de gemeente (WMO, jeugdzorg, participatiewet) voor wat ze zouden doen als die ondersteuning er niet meer zou zijn. Uit hun reacties blijkt dat de meeste respondenten zich dan geen raad zouden weten. Een enkeling denkt het met mantelzorg of financieel te kunnen oplossen (zelf hulp inkopen). Maar de meesten zien het somber in.
29
Bent u iemand die graag mensen helpt? 2
Door mijn persoonlijke situatie lukt het me niet Ik zou wel willen maar door een drukke baan komt het er niet van
Ik heb er niet zo'n behoefte aan om anderen te helpen
13
3 17
% 65
Ja, ik sta altijd voor anderen klaar
Ja, ik probeer anderen te helpen ook al heb ik er weinig tijd voor
Daarnaast vroegen we of er ondersteuning is door professionals die volgens de respondent net zo goed door vrijwilligers gedaan kan worden, of mogelijk zelfs beter. Ongeveer 1 op de 10 antwoordt hier bevestigend. De voorbeelden die inwoners geven, liggen op het terrein van huishoudelijke taken en/of mantelzorg.
29
Inwoners van Veenendaal resultaten | rol inwoners
Vrijwilligers zijn mogelijk meer betrokken bij de inwoners, als ze uit het sociale netwerk komen. Het merendeel heeft twijfels en stelt dat professionele hulp en vrijwilligerswerk echt verschillende dingen zijn.
CITATEN • Je kunt aan particuliere hulp denken, maar dat betekent financieel ook wat voor de kinderen. Wanneer de kinderen de huishoudelijke hulp overnemen, is er minder tijd voor de extra dingen zoals even naar de stad gaan, een kopje koffie drinken, dat soort dingen. • Ik zou het zelf proberen op te lossen. Dat zou financieel echter heel lastig worden.
hulp is een hoger niveau, dat kun je niet vervangen. • Ondersteuning kan wel meer vrijwillig maar onze kinderen wonen niet om de hoek. Wij zijn dus meer aangewezen op professionele hulp. • Bij sommige dingen heb je echt professionals nodig. Ik kom zelf uit de zorg en zie dingen mis gaan met vrijwilligers. Bijvoorbeeld bij wondzorg. Als mensen
• Zonder hulp wordt het moeilijk om van mijn schulden af te komen. • Verschrikkelijk, ik ben afhankelijk van mijn scootmobiel vanwege diverse grote operaties. Ik heb heel veel lof voor de gemeente. Mensen kunnen wel piepen en klagen maar mij horen ze niet. Het is top geregeld allemaal. • Voor mij is de ondersteuning van levensbelang, zo krijg ik structuur en dat heb ik nodig met mijn autisme. • Het zijn verschillende dingen. Burenhulp is prima en ook nodig. Geschoolde
30
zomaar wat doen is dat heel gevaarlijk, zeker bij ouderen. Aan de andere kant moeten mensen soms in bed blijven liggen omdat de hulp nog niet beschikbaar is om de steunkousen aan te trekken. Daar kan een partner vaak prima bij helpen. Heel goed naar kijken en voorzichtig mee zijn dus. • Ik moet naar het ziekenhuis in Ede voor mijn ogen. Dan ga ik met de Regiotaxi maar dat is een heel gedoe. Als een vrijwilliger mij daar naartoe zou kunnen rijden, zou dat heel mooi zijn.
Inwoners van Veenendaal resultaten | rol inwoners
5.4
Sociale cohesie Het sociaal domein gaat in brede zin ook over sociale cohesie. Hoe meer sociale verbanden in een samenleving, hoe meer inwoners onderling zelf kunnen oplossen bij een hulpvraag. Vandaar de vraag: zou u buren om ondersteuning vragen? Meer dan de helft van de respondenten geeft aan dit niet vanzelfsprekend te doen (42 procent zegt nee, 18 procent twijfelt). In 2019 zagen we vergelijkbare percentages. Toen constateerden we dat burenhulp vaak een incidenteel karakter had. Voor een deel heerst er anno 2023 nog steeds koudwatervrees. Buren hebben niets met jouw problemen te maken, zeggen sommigen. Vaker genoemd is ook het minder goede contact met buren. Anderen geven aan dat mensen in de buurt ‘te oud’ zijn, of juist jong en doordeweeks werkend dus te druk. Aan de andere kant zijn er respondenten die aangeven elkaar juist te helpen in de buurt. Al is dat geen ‘structurele’ hulp.
19
Zou u buren om ondersteuning vragen? Ik twijfel daarover 18
% 42 Nee
31
40
Ja
Inwoners van Veenendaal resultaten | rol inwoners
Stel, in de toekomst verandert er iets in uw leven. Bijvoorbeeld door ziekte of een lichamelijke beperking. Kunt u dan bij familie, vrienden, buren of vrijwilligers terecht voor hulp?
27
Ik twijfel 19
Nee
%
20
61
Ja
Ziet u in uw buurt mogelijkheden om samen met uw buurtgenoten meer voor elkaar te betekenen? Denk aan samen groen onderhouden, oppassen op de kinderen van de buren, kleine klusjes of boodschappen doen voor buren, activiteiten organiseren Ik twijfel
Ja
19
% Nee
42
39
CITATEN • Ik weet niet zeker waarvoor ik allemaal
of we dat ook echt van hen kunnen
kan aankloppen. Op zich hebben we
vragen iedere dag? Lastig. Een praat-
goed contact maar er is ook een beetje
je maken en normale dingen vragen is
afstand.
natuurlijk prima. Ook vind ik dat men-
• Het zijn goede buren, we staan voor elkaar klaar bij nood. Maar ze zijn er niet altijd, je kunt er geen structurele hulp van verlangen.
sen elkaar financieel in de buurt kunnen helpen. Als iemand in nood is, vind ik het normaal om diegene geld te lenen. • Oudere mensen komen nu bij ons om
• De buurman is in de tachtig. Wat lukt doen we voor elkaar, maar je wilt mensen ook niet te veel lastig vallen. • Wij passen wel op de kinderen van jongere buren en ik heb wel eens grappend gezegd: straks mogen jullie ons helpen met de steunkousen aantrekken. Maar
32
een keer te koken of wat dan ook. Zo gaat dat over en weer en help je elkaar. • We helpen elkaar veel in de buurt met een boodschap of klusjes maar het zijn veel ouderen, dus dat wordt steeds moeilijker.
Inwoners van Veenendaal resultaten | rol inwoners
CITATEN • Ik zou wel m'n familie vragen. Buren kletsen te makkelijk over elkaar. • Ik vraag liever mijn familie, vrienden of kerkgenoten
• Houdt rekening met mensen met een andere levensovertuiging. Zorg ervoor dat we in Veenendaal open staan voor iedereen. Dit speelt bijvoorbeeld bij zorginstellingen. Hoe moet het als je
• Er is teveel een christelijke mentaliteit
als andersdenkende cliënt in een groep
hier, die mensen letten alleen op hun
strenggelovige mensen terecht komt?
eigen kring.
In Veenendaal wonen ook katholieken, moslims, atheïsten.
We peilden daarnaast of respondenten denken in de toekomst een beroep te kunnen doen op de sociale omgeving in brede zin (familie, vrienden, buren, vrijwilligers). Hierover zijn de meeste respondenten redelijk zeker van hun zaak: 62 procent denkt in het eigen sociale netwerk terecht te kunnen. Ze geven hier vooral voorbeelden van hulp vanuit de familie, meestal een of meer kinderen. Vrienden en kennissen worden ook genoemd, net als de kerk. Slechts een enkeling denkt bij deze vraag vooral aan buren of de buurt. Daarnaast stelden we de vraag of respondenten ideeën hadden over gezamenlijke activiteiten in de buurt. Bijvoorbeeld samen aan groenonderhoud doen, op elkaars kinderen passen, kleine klusjes of boodschappen doen voor elkaar, activiteiten organiseren. Bij minder dan de helft van de respondenten bespeuren we hiervoor enthousiasme. Voor een deel gebeurt er dus wel het een en ander aan gezamenlijks. Bijna een kwart van de respondenten geeft dit aan. Dan kan het bijvoorbeeld gaan om het gebruik van een buurtapp, kleine klusjes voor de buren, een oogje in het zeil te houden bij een oudere buurman, op elkaars huizen te letten tijdens vakanties. Het is er de buurt niet naar, zeggen anderen daarentegen. De bewoners zijn bijvoorbeeld te druk met werk. Een enkeling spreekt van eilandjes, ‘vooral door orthodoxe kerkgang’.
Er komen enkele suggesties aan de orde voor te organiseren gezamenlijke activiteiten (een straatspeeldag, groeninitiatieven). We vroegen tenslotte in het algemeen of respondenten andere mensen graag helpen. Hierbij antwoordde dan wel weer tweederde bevestigend, en gaf bijna een op de vijf respondenten
33
Inwoners van Veenendaal resultaten | rol inwoners
aan te willen helpen ondanks tijdgebrek. De vele tientallen toelichtingen geven een indruk van het soort hulp dat inwoners van Veenendaal aan de medemens bieden: allerlei vrijwilligerswerk, kleine klusjes en boodschappen doen voor een buurtgenoot, hulp in de familie.
34
Inwoners van Veenendaal resultaten | rol inwoners
CITATEN • Ik ga bijvoorbeeld met een Afghaanse
• Ik heb zelf medische problemen maar
familie naar bijles, en ik help mijn moe-
wil zoveel mogelijk in beweging blijven
der en een tante.
en doe van alles voor andere mensen.
• Ik ben vrijwilliger voor Kerk en Minima,
• Vroeger hielp ik andere mensen heel
vang vaak buren op als er een probleem
vaak, maar nu ben ik op leeftijd en zit in
is en ben een luisterend oor.
een scootmobiel. Maar als de buren een
• Voor familie en vrienden sta ik altijd klaar, verder niet. • Ik heb nu tijd en wil best meer vrijwilligerswerk gaan doen in de hulpverlening aan mensen in de buurt. • Wij staan wel open voor lichte ondersteuning. Een boodschap of een klusje in huis, geen probleem. • Dat zit in het bloed. We wonen in een appartementencomplex met veel ouderen die ik hulp verleen. In de zomer ga ik ook langs om te kijken of ze goed drinken en eten. Doe een boodschap, even kijken hoe het gaat. Daarnaast doe ik ook divers vrijwilligerswerk.
35
keer vragen of ik een boodschapje mee wil nemen: tuurlijk. • Ik ben erg op mezelf. • Het is een stukje opvoeding. Je ouders hebben voor jou gezorgd, nu is het jouw beurt. • Het geeft mij voldoening om iets voor anderen te doen. Als het mogelijk is, ga ik weer vrijwilligerswerk doen.
6 6.1
Resultaten
De rol van vrijwilligers en mantelzorgers Inleiding Mantelzorgers hebben een belangrijke rol in het sociaal domein. Dat zien we terug in de resultaten van dit onderzoek. Zo geeft een derde van de respondenten aan zelf mantelzorger te zijn voor iemand in de gemeente Veenendaal. Voor het overgrote deel gaat het om zorg voor een familielid. De mantelzorg is behoorlijk intensief: ruim de helft verleent dagelijkse zorg en bij ruim een derde gaat het om wekelijkse inspanningen. Bent u zelf mantelzorger voor iemand in deze gemeente?
21
Ja 33
% Nee
22
67
Voor wie in de gemeente bent u mantelzorger? Meerdere antwoorden mogelijk. % Een familielid
36
90
Iemand in de buurt
6
Een vriend
6
Iemand voor wie ik zorg via een organisatie (bijvoorbeeld de kerk)
4
Iemand anders, namelijk:
2
Inwoners van Veenendaal resultaten | rol vrijwilligers en mantelzorgers
Hoe vaak verleent u mantelzorg voor deze persoon/personen?
23
Maandelijks
38
Wekelijks
Onregelmatig, maar wel een paar keer per jaar
5 4
%
53
Dagelijks
We kunnen het belang van mantelzorg daarnaast schetsen aan de hand van de ondersteuning die inwoners met een (gemeentelijke) voorziening krijgen van familie, vrienden, buren of vrijwilligers. Uit deze groep met ondersteuning zegt 40 procent andere ondersteuning te krijgen dan oppassen, boodschappen doen of het ondernemen van activiteiten. Hierbij geeft het merendeel aan dat het om mantelzorg gaat (zorgtaken, hulp in de huishouding, mentale ondersteuning, hulp bij financiën). Deze hulp van anderen uit het sociale netwerk is er in bijna de helft van de gevallen dagelijks of wekelijks. Welke ondersteuning krijgt u via familie, vrienden, buren of vrijwilligers? Er zijn meerdere antwoorden mogelijk. % Oppassen
5
Boodschappen doen
24
Deelname aan activiteiten (bijv. kaarten, fietsen, zwemmen)
7
Anders*
39
Niet van toepassing
41
Hoe vaak krijgt u van anderen (familie, vrienden, buren, vrijwilligers) ondersteuning? Alleen af en toe
Dagelijks
17 Onregelmatig, maar wel meermaals per jaar
%
15 11
Maandelijks
37
24
33
Wekelijks
Inwoners van Veenendaal resultaten | rol vrijwilligers en mantelzorgers
CITATEN • Ik zorg voor onze vier kinderen die
• Mijn broertje is gehandicapt, hij kan bij-
allemaal een ontwikkelingsprobleem
voorbeeld niet praten. Hij heeft overal
hebben.
hulp bij nodig.
• Ik geef mijn oma aandacht, doe bood-
• Ik ga mee naar het ziekenhuis of de
schappen voor haar, regel allerlei zaken.
dokter. Daarnaast help ik met extra
Ze is oud en heeft lichte dementie.
schoonmaakklussen, boodschappen doen, de hond uitlaten, enzovoorts.
• In het bejaardencentrum help ik met het eten en de was, allerlei dingen waar de professionele hulp geen tijd voor heeft. • Ze heeft het Syndroom van Down en moet in allerlei dagelijkse zaken begeleid worden.
6.2
Waar lopen mantelzorgers tegenaan? We vroegen mantelzorgers of ze behoefte hadden aan hulp of ondersteuning bij hun taak. Hierop zegt een derde geen behoefte te hebben aan hulp. Degenen die wel een steun in de rug zeggen nodig te hebben, denken hierbij vooral aan gemeentelijke ondersteuning. Een handvol mantelzorgers noemt andere organisaties (in de thuiszorg, wijkverpleging en welzijn) om een beroep op te doen.
Heeft u behoefte aan hulp of ondersteuning bij deze taak? Ja, van andere organisaties*
25
Ja, van de gemeente Ja, van buren/ familie/vrienden
19 5
* opsomming andere organistaties
38
8 Nee
% 68
Inwoners van Veenendaal resultaten | rol vrijwilligers en mantelzorgers
‘We redden ons’, is een reactie van een mantelzorger die geen hulp nodig zegt te hebben. Anderen zeggen: ‘ik doe het liever zelf’ of dat de familie voor wie gezorgd moet worden geen hulp van buitenstaanders toelaat. Er valt ook wel enige zorg te proeven over hoe het in de toekomst moet, als mensen meer hulpbehoevend worden. Sommige antwoorden geven een beeld van de problemen waar mantelzorgers tegenaan lopen. Mensen zoeken opvang in vakantieperioden, of extra ondersteuning via thuiszorg. Een paar keer noemen mantelzorgers de moeizame aanvraag voor ondersteuning zoals WMO of een persoonsgebonden budget (pgb). Erkenning voor hun werk is fijn, zeggen een paar mantelzorgers.
CITATEN • We verdelen de zorg onder elkaar in de familie.
• We zijn het PGB-traject ingegaan voor de dagelijkse zorg omdat we het zelf
• Bijvoorbeeld hulp bij schoonmaak zou al schelen.
niet meer aankunnen. We moesten wel omdat ik vorig jaar een beroerte heb gehad. De aanvraag was erg ingewik-
• Ik zou wel willen maar het gezin waar ik mantelzorger voor ben, wil dit niet van anderen aanvaarden. • Thuishulp zou wenselijk zijn, mevrouw pleegt roofbouw op zichzelf. • Een financiële tegemoetkoming zoals eerder het pgb zou welkom zijn. Helaas is er nu alleen pgb om professionals in te huren, maar niet zodat eigen familie leden meer tijd en energie overhouden om te zorgen.
39
keld, omslachtig en confronterend. • Ik ondersteun mijn moeder die tegen de 80 loopt. Ik help haar graag en daar heb ik verder geen ondersteuning van anderen bij nodig. Het wordt natuurlijk wel een ander verhaal als ze plots ziek zou worden en professionele hulp nodig zou hebben. • Nu lukt het allemaal nog wel, maar kan ik het nog over 10 jaar?
Inwoners van Veenendaal resultaten | rol vrijwilligers en mantelzorgers
CITATEN • In mijn buurt woont iemand die hulp-
• Die ondersteuning hebben we al. Dat
behoevend is, hij is slecht ter been door
gaat prima. Er is heel serieus naar
een bacterieinfectie in z’n knie. Zijn
gekeken en negen van de tien keer is
vrouw is slechtziend en kan zelf ook
het goed gedaan. Veenendaal is in mijn
amper de trap op. Hier is snel thuiszorg
ogen een goede, sociale gemeente.
nodig.
6.3
Hoe kan de gemeente mantelzorgers helpen? Een kleine dertig respondenten reageren inhoudelijk op de vraag hoe de gemeente mantelzorgers nog beter kan helpen in Veenendaal. Veel suggesties zitten in de sfeer van het informeren en activeren van inwoners dan wel potentiële mantelzorgers. Een soort vacaturebank of vrijwilligerscentrale voor mantelzorg zou welkom zijn, zeggen sommigen. Een paar respondenten geven aan dat er speciale aandacht nodig is voor jongeren die voor iemand zorgen. Enkele inwoners wijzen erop dat er in de gemeente al heel veel geregeld is voor mantelzorgers, maar dat je wel de weg moet weten in gemeente- en hulpverleningsland.
CITATEN • Er zijn veel voorzieningen hier. Er is
via een bureau waar je hulp aan kunt
heel veel mogelijk als je de wegen weet.
vragen. Als je als particulier zomaar op
De welzijnsorganisatie is ook goed.
iemand afstapt, wordt dat soms gevoeld
• De gemeente moet zorgen voor meer
als bemoeizucht.
transparantie over regel- en wetgeving.
• De gemeente moet mantelzorgers meer
Meer naar buiten, naar buurthuizen en
waarderen, en kan misschien jongere
ontmoetingsplekken. De mensen van de
mensen een vorm van coaching bieden,
gemeente zitten te veel in hun bastion,
zodat zij ook helpen kunnen.
zijn te formeel en te ver weg. • Als ik zou weten waar anderen in mijn
• Een netwerk opzetten voor mensen die af en toe een praatje nodig hebben of
buurt hulp bij nodig hebben, zou ik best
waarvoor een klein klusje of boodschap
wat concrete dingen willen doen. Mis-
moet gebeuren. Een groter socialer net-
schien zou er een soort vacaturebank
werk om mantelzorgers te ontlasten.
kunnen komen, waarop je kunt kijken. • De gemeente kan meer ventileren wie er hulp nodig heeft. Bijvoorbeeld
40
• Misschien kan de gemeente meer voorlichting geven, avonden organiseren over hoe je hulp verleent.
Inwoners van Veenendaal resultaten | rol vrijwilligers en mantelzorgers
CITATEN • Dit is niet echt iets voor de gemeente.
naar de patiënt, minder snel naar de di-
Hoewel, in de kerkelijke gemeente heb-
recte familie. Zo creëer je het volgende
ben we een app. Daar komen weleens
probleem. Zorg er bijvoorbeeld voor dat
hulpvragen langs en dat is altijd in een
mantelzorgers geregeld een paar da-
handomdraai geregeld. Zoiets zou los
gen uit de zorgsituatie gehaald worden.
van de kerk ook kunnen functioneren.
De gemeente zou initiatieven rondom
Het grootste probleem is vaak dat je an-
Alzheimer meer kunnen coördineren, er
ders niet weet wie er precies welke hulp
meer aandacht voor kunnen hebben.
nodig heeft.
• De mantelzorgondersteuning voor jon-
• De gemeente kan inzicht geven in de
geren moet beter. Ik zie veel jongeren
hulpvraag binnen je eigen buurt en wat
die het moeilijk hebben omdat ze voor
jij zelf kunt doen.
een volwassene moeten zorgen.
• Voor mantelzorgers zou de gemeente meer middelen beschikbaar moeten stellen. Casemanagers kijken vooral
41
7
Resultaten
De betekenis van preventie: hoe kijken inwoners hier naar, welke ideeën hebben ze?
7.1
Inleiding
7.2
Hoe belangrijk vinden inwoners preventie?
7.3
Welke ideeën hebben inwoners voor preventie?
Preventie is in het sociaal domein net als mantelzorg een centraal thema. Veel gezondheids- of sociale problemen zijn er wellicht mee te voorkomen. We legden bij respondenten voor of ze dit herkennen. Hierbij gaven we als voorbeelden ‘aanbellen bij mensen die achterstanden hebben bij het betalen van rekeningen’ en ‘vrijwilligers inzetten zodat mensen langer thuis kunnen wonen’.
Het overgrote deel van de respondenten is het eens met de gemeentelijke koers om in te zetten op preventie, en dat meer naar elkaar omkijken ook preventief werkt. Daarnaast zegt bijna driekwart dat er meer aandacht zou mogen zijn voor gezond leven en bewegen, als onderdeel van preventief beleid.
Inwoners zien preventie dus als een belangrijk onderwerp. Als we hen vragen om een concrete invulling hiervan, dan komen er weinig praktische opmerkingen. Die zitten voor een deel in financiële ondersteuning voor bijvoorbeeld sportactiviteiten voor
42
lukt het me niet Door een drukke baan komt het er niet van Ja, ikVeenendaal probeer Inwoners van resultaten | betekenis van preventie: anderen te helpen ook al heb ik er weinig tijd voor
De gemeente wil ook inzetten op preventie om te voorkomen dat problemen ontstaan of groter worden. Bijvoorbeeld aanbellen bij mensen die achterstanden hebben bij rekeningen voor bijvoorbeeld energie om hen te helpen. Of het inzetten van vrijwilligers zodat mensen langer thuis kunnen wonen. Bent u het hier mee eens? Nee 8
33
%
92 Ja
34
Stelling Preventie is ook gezond leven en bewegen. Daar zou wel meer aandacht voor mogen komen.
Niet mee eens
27
% 73
Mee eens
Stelling Als we meer naar elkaar omkijken kunnen we de verslechtering van iemands situatie in de toekomst voorkomen.
38
Niet mee eens
5
% 95
Mee eens
minima. Sommige respondenten wijzen erop dat de overheid zou moeten waken voor betutteling en dat inwoners hun eigen verantwoordelijkheid hebben. Persoonlijk contact is meerdere keren genoemd om het onderwerp preventie verder te brengen dan een holle kreet. Iemand stelt voor dat Veens Welzijn langs de deuren gaat en thuis in gesprek gaat met mensen waarom preventie belangrijk is en wat inwoners kunnen doen.
43
Inwoners van Veenendaal resultaten | betekenis van preventie:
CITATEN • Gezond leven ligt echt bij de mensen zelf. De meeste weten het wel, maar doen het niet.
mes voor slecht eten verbieden, of laten aanpassen. • Iedereen zou zich er inmiddels toch wel
• Dat moet iemand wel willen. Hulp aan-
bewust van moeten zijn dat bewegen
vaarden is vaak een groot probleem. De
en gezonde eten en leven belangrijk is.
hulpverlener moet op dat vlak capabel
Nog meer aandacht is onnodig.
zijn om bij mensen binnen te komen en hen te overtuigen.
• Het is goed dat je erger wil voorkomen, maar ongevraagde preventie wordt
• Dit heeft ook een financieel aspect. Zo
lastig. Het ligt eraan of mensen er voor
is gezond eten duurder dan ongezond
open staan. Je hebt te maken met pri-
eten. Daar zou je ook iets in kunnen
vacy.
doen om het voor minima mogelijk te maken.
• Jongeren die binnenkort de arbeidsmarkt op moeten ontberen cruciale so-
• Actief preventief helpen bij financiële
ciale vaardigheden door twee jaar coro-
problemen is heel belangrijk. Ook om-
na. Ze kunnen niet goed samenwerken
dat mensen vaak schaamte hebben om
en in een team functioneren. Ze moeten
het te vragen. Wij doen daar binnen de
basale sociale vaardigheden nog leren.
kerk ook veel aan. Gezondheid is toch
De overheid zou kleinschalige acties
meer een eigen verantwoordelijkheid,
gericht op jongeren kunnen organiseren
al moet de gemeente bijvoorbeeld wel
om sociale vaardigheden te ontwikke-
zorgen voor voldoende buitenspeelgele-
len en te trainen. Sport-oriëntatiedagen
genheid voor kinderen.
bijvoorbeeld.
• Gezond leven stimuleren is geen taak van de gemeente.
• Het Centrum voor Jeugd en Gezin moet meer samenwerken met het onderwijs.
• Preventie is goed, maar het moet geen bezuiniging zijn onder het mom van preventie. Het moet niet ten koste gaan van de mensen. • Soms hebben jongeren geen geld voor sportcontributie. Daar moet de gemeente aandacht voor hebben. • Ja, als je kijkt naar al die te dikke mensen! De gemeente kan misschien recla-
44
8
Nieuwe Nederlanders en het sociaal domein
8.1
Inleiding
8.2
Gesprek met Somalische vrouwen
Tijdens ons onderzoek hebben we steekproefsgewijs, via de straatgesprekken, gesproken met een doorsnede van inwoners van de gemeente Veenendaal. Daarnaast zijn we in gesprek gegaan met jongeren en migranten. In dit hoofdstuk geven we de input weer van nieuwe Nederlanders die in Veenendaal wonen, die we kregen via gesprekken met Somalische vrouwen en met Vluchtelingenwerk. Vanuit de Marokkaanse moskee is aan het onderzoek bijgedragen door de link naar de digitale vragenlijst te verspreiden. Aan een gesprek wilde men niet meewerken, dit in verband met de naweeën van het NTA-rapport.
We spraken begin februari 2023 met zeven Somalische vrouwen en een vrijwillig begeleider van Veens Welzijn tijdens hun wekelijkse koffieochtend in wijkcentrum Panorama. De vrouwen geven aan zeer tevreden te zijn over het wonen in Veenendaal en de hulp die zij er ontvangen. Nederland is een goed land, is de teneur, zeker ook met het oog op de oorlogssituatie die zij ontvlucht zijn.
45
Inwoners van Veenendaal nieuwe Nederlanders en het sociaal domein
Afhankelijkheid organisaties Wat opvalt is dat er voor veel zaken op financieel, administratief en medisch gebied een grote afhankelijkheid is van contactpersonen bij diverse organisaties. Met name mensen van Veens Welzijn worden genoemd. Het wijkgebouw Panorama lijkt daarin de spil te zijn. Het gaat dan bijvoorbeeld om brieven over de uitkering, het regelen van schoolzaken en vervoer, contact met de woningstichting of zoiets als de coronavaccinatie waarbij vrijwilligers of wijkcoaches een belangrijke functie vervullen. Deels schakelen de vrouwen hiervoor ook de kinderen in, zeker wanneer het om medische zaken zoals contact met de huisarts/ apotheek gaat. De vrouwen geven zelf aan dat Nederlands spreken en begrijpen, zeker lezen en schrijven een grote uitdaging is. Aan de taal wordt op verschillende manieren wel gewerkt, maar zeker bij de oudere vrouwen zal dit niet op een niveau komen waarmee zij voorgenoemde zaken zelf kunnen regelen. Daarbij is er een algehele onbekendheid met hoe zaken in Nederland gaan en zijn veel procedures complex. Voor de vrouwen zelf, maar ook de vrijwilliger geeft aan dat procedures eenvoudiger zouden kunnen. Dankzij de hulp ervaren de vrouwen dat de dingen goed geregeld zijn.
Zelfredzaamheid bij praktische zaken Als het om praktische hulp gaat bij bv ziekte of ouderdom zijn de vrouwen erg zelfredzaam. Ze vormen een sterk netwerk en vinden het vanzelfsprekend om hulp aan te bieden. Niet alleen in eigen kring maar bv ook oudere Nederlandse buren voorzien zij van eten en verzorging. Ze zorgen zelf voor hun kinderen en kleinkinderen en het staat voor hen buiten kijf dat ze bij hun kinderen terecht kunnen wanneer zij hulpbehoevend worden. Zij willen eigenlijk niet horen van professionele hulp en de kinderen ook niet. “Alleen de kinderen, wij willen niet dat er een andere
46
Inwoners van Veenendaal nieuwe Nederlanders en het sociaal domein
persoon komt”, vertelt een mevrouw. “Ik heb drie kinderen: twee zoons en een dochter. Zij vechten om bij wie ik straks kom wonen.” De familie staat op één, en zo moet het ook vinden de vrouwen. “Mijn zoon zegt zijn werk af om zijn moeder te helpen”, vertelt een vrouw niet zonder trots. “Mijn kinderen helpen straks met alles. Zo moet het.”
Emancipatie Zeker de oudere vrouwen zijn nog gewend aan het gebruik dat meisjes voor het huishouden zorgen en dat jongens naar school gaan en gaan werken. Maar dat was vroeger, vertellen zij. Hun kinderen gingen allemaal naar school en er zijn bijvoorbeeld twee meisjes bij die verpleegster zijn geworden. Ze zijn dankbaar dat dat hier kan. Het werk in de zorg mag wel beter betaald worden vinden zij.
Casus Tijdens het gesprek komt een casus voorbij waarbij er geworsteld is om de juiste hulp te krijgen. Het gaat om een mevrouw met een gehandicapt kind. Zij zorgt zelfstandig voor hem maar had op een gegeven moment medische klachten en moest geopereerd worden. Hij gaat naar een speciale school die behoorlijk ver weg is en het lukte niet meer om hem te brengen en halen met haar klachten. Die situatie heeft een tijd voortgesleept. Het is uiteindelijk via de wijkcoach goed opgelost met taxivervoer. Op dit moment worstelt ze met haar woning die eigenlijk niet geschikt is om met haar zoon te wonen. Ze moeten veel trappen op en af en hij is al een paar keer gevallen. Ook maakt ze zich zorgen over de ramen waar hij uit kan vallen. Ze heeft een verklaring van de huisarts dat deze woning niet veilig is voor het kind maar na een jaar is het nog niet gelukt een andere woning te bemachtigen. De vrijwilliger van Veens Welzijn geeft aan hier achteraan te gaan.
47
Inwoners van Veenendaal nieuwe Nederlanders en het sociaal domein
8.3
Gesprek met Vluchtelingenwerk Vluchtelingenwerk ziet de laatste jaren een positieve ontwikkeling bij de ondersteuning van statushouders die zich vestigen in Veenendaal. Toch zijn er nog wel een paar verbeterpunten, die het werk van vrijwilligers en medewerkers een stuk makkelijker kunnen maken bij het verkrijgen van een uitkering van hun cliënten. Vluchtelingenwerk heeft voor hun cliënten te maken met het Centrum Werk en Inkomen, WMO-loket, Centrum Jeugd en Gezin en Klantcontactcentrum. De ervaringen zijn wisselend vertellen een vrijwilliger en een medewerker in vaste dienst. “Als ik rechtstreeks contact heb, zijn mensen bereid om mee te denken hoe we tot een oplossing kunnen komen binnen de wettelijke kaders.”
Bureaucratie Er moeten de nodige bureaucratische stappen gezet worden om in contact te komen met iemand bij de gemeente. “Alleen al contact opnemen met iemand is een heel gedoe”, vertelt een vrijwilliger. “Als je belt, krijg je eerst een uitvoerig keuzemenu, kom je in de wacht te staan en beland je uiteindelijk bij de receptie. Het liefst heb ik een direct nummer van een ambtenaar. Er zijn vrijwilligers die afhaken door deze omslachtige werkwijze.” Aanvragen zijn vaak ingewikkeld. “De hoeveelheid informatie die we aan moeten leveren is enorm. Terwijl veel gegevens al bekend zijn”, zegt een medewerker van Vluchtelingenwerk. “Als iemand Bijzondere Bijstand nodig heeft, wordt allerlei informatie gevraagd over het inkomen, dat nota bene door de gemeente zelf wordt verstrekt.”