3. Visie Verbindend en Veelzijdig

Verbindend en veelzijdig | 20

Samenvatting

Inleiding

Aanleiding

Opbrengst participatieproces

Veranderstrategie

Uitgangspunten en kaders

- Artikel 26 van het Internationaal verdrag inzake burgerrechten en politieke rechten (IVBPR) uit 1966; - Artikel 14 van het Europees Verdrag van de Rechten van de Mens (EVRM) uit 1950; - Artikel 1 van de Grondwet uit 1983; en - Gelijke behandelingswetten, waaronder de Algemene wet gelijke behandeling, Wet gelijke behandeling op grond van handicap of chronische ziekte, Wet gelijke behandeling van mannen en vrouwen, etc.

Daarentegen moet wel goed worden georganiseerd, dat bestaande budgetten die worden ingezet voor inclusie ook echt hun doel dienen en niet blijven ‘hangen’. Oftewel, als een team zaken ten gunste van inclusie kan veranderen (bijvoorbeeld het aanbrengen van audio-ondersteuning) maar het geld daarvoor ligt bij een ander team (bijvoorbeeld facilitaire dienst), dan moeten we ervoor zorgen dat er geen tijd verloren gaat in het stellen van a. een gezamenlijk doel en b. het inzetten van dat budget.

Het gelijkheid- en non-discriminatiebeginsel is één van de grondrechten of anders gezegd mensenrechten. Mensenrechten vormen de basis voor vrijheid, gerechtigheid en vrede en zijn een plicht van iedereen: regering, individu of maatschappelijk orgaan. Zie verder bijlage 6 voor een verkorte opsomming van de rechtsartikelen.

Capaciteit en algemene uitvoeringskosten Bij vaststelling van het visiedocument gaan we uit van een integraal basismodel met uitvoering binnen de bestaande capaciteit en middelen. Dat betekent dat budgetten die nodig zijn voor inclusief werken (bijvoorbeeld aanpassingen in de fysieke omgeving voor meer toegankelijkheid of het aanbieden van een cursus voor sensitieve dienstverlening) binnen de huidige budgetten van de teams/thema’s vallen. Dat betekent ook dat de overall sturing binnen de bestaande capaciteit en mogelijkheden valt. Hierbij is het goed om te weten dat die capaciteit begrensd is en dat de breedte en reikwijdte van de visie eigenlijk om meer inzet vraagt. De mate van uitvoering van de visie zoals deze nu voorligt, is dus afhankelijk van de huidige beschikbare capaciteit óf van aanvullende middelen die door de raad worden uitgetrokken.

Financieel kader Het integraal basismodel met capaciteit voor uitvoering ondersteunt de borging van inclusief werken. In dit model wordt uitvoering van de visie belegt bij de teams binnen de organisatie. Kosten zijn dus deel van de programmabegroting. Dit is vergelijkbaar met de zogenaamde ‘minimale variant’ van de Agenda Toegankelijkheid. Ook hier kunnen structurele budgetten worden aangevuld met incidentele. Binnen dit kader ontstaat flexibiliteit en tegelijkertijd eigenaarschap binnen de teams en beleidsthema’s.

Voorbeeld van werken binnen het financiële kader Aan de hand van een eerder genoemd voorbeeld over het tegengaan van eenzaamheid, staat in het beleidskader Sport en Bewegen: “We erkennen de vele voordelen van sport op mentaal, sociaal en emotioneel welzijn. Daarom werken we aan programma's die de

sociale cohesie versterken, eenzaamheid tegengaan en bijdragen aan persoonlijke ontwikkeling. Dit in de lijn van het Integraal Beleidskader, het Gezond en Actief Leven Akkoord en het Sportakkoord 2” Met een dergelijke integrale kijk wordt met de bestaande capaciteit binnen verschillende beleidsterreinen gewerkt

Uitvoering

Ter afronding

Extra middelen voor extra capaciteit is nodig voor zaken als aanjagen, verbinden, stimuleren, oppakken en sturen op resultaat. De kosten voor deze ‘activiteiten’ kunnen nu niet worden gedekt uit bestaande middelen. Hieronder wordt dit als twee varianten verder toegelicht. Variant a: Integraal basismodel binnen de huidige formatie Bij deze variant wordt uitgegaan van bestaande middelen en capaciteit/ inzet. Bij deze variant kan het volgende worden verwacht: - Binnen de mogelijkheden wordt met de samenleving gewerkt aan activiteit die inclusie vergroten (daarbij rekening houdend dat de stimulerende werking van de subsidie ‘diversiteit en inclusie’ per 2026 komt te vervallen); - Binnen de mogelijkheden wordt huidig beleid uitgevoerd; in gevallen waarbij ‘inclusie’ al in het beleid voorkomt, worden uitvoerders globaal gestimuleerd om dit te concretiseren; - Bij nieuw beleid wordt gekeken naar manieren waarop inwoners van Veenendaal meer kans krijgen mee te denken, mee te doen of mee te beslissen over hun eigen leven, bijvoorbeeld door het kopje ‘inclusie’ toe te voegen aan het raadsvoorstel; - In grote lijnen zal intern in de gemeentelijke organisatie worden gewerkt aan het creëren van een gezamenlijke

aan interventies en aanpakken die meer waarde leveren dan wanneer ieder er apart naar kijkt. Activiteiten die daaruit voortvloeien of eraan worden toegevoegd, kunnen via regulier budget of juist incidentele middelen worden gedekt.

Verbindend en veelzijdig | 21

Samenvatting

Inleiding

Aanleiding

richting en uitgangspunten wat betreft het begrip ‘diversiteit’ en ‘inclusie’; - Verandering in de manier van werken waardoor alle inwoners van Veenendaal gelijkwaardig kunnen meedoen in de samenleving kan, maar zal langzamer verlopen; - Er wordt ingezet op het betrekken van de samenleving en van organisaties voor zover dat past binnen de mogelijkheden van de beleidsadviseur Diversiteit en Inclusie (D&I); - De beleidsadviseur geeft nog steeds uitvoering aan de dossiers Agenda Toegankelijkheid en anti-discriminatie; - Het onder de aandacht brengen van diversiteit en inclusie komt op een lager pitje te staan. De aandacht, o.a. via bijeenkomsten, gesprekken, werkbezoeken en overleggen die het vormen van de visie heeft opgeleverd komt dan namelijk ook te vervallen; - Structureel en op een voldoende diepgaand niveau inbedden in de samenleving, onze organisatie en ons beleid zal niet lukken.

Opbrengst participatieproces

Veranderstrategie

Uitgangspunten en kaders

Variant b: uitvoeringsprogramma (integraal basismodel met middelen voor uitvoeringscapaciteit) Bij deze variant wordt uitgegaan van een programmatische aanpak die het inclusief werken zal ondersteunen en de samenwerking met de samenleving zal intensiveren. De beoogde tijdsspanne voor deze inzet is minstens vijf jaar. Hiervoor zal de raad aanvullende middelen beschikbaar moeten stellen. Bij deze variant kan dan onder meer het volgende worden verwacht: - Een langdurige inzet om verandering teweeg te brengen met een gerichte aanpak; - De mogelijkheid om het onderwerp integraal aan te pakken en vanuit een gezamenlijke richting werken; - Een aanpak om sturing te geven op de resultaten van inclusief werken; - Cultuurverandering bewerkstelligen die met sturingsgereedschappen kan worden aangemoedigd en gemonitord;

Uitvoering

Ter afronding

- Structureel borgen van inclusieve werkwijzen in de ambtelijke organisatie en in samenwerking met de samenleving en organisaties; - Via een programmatische aanpak de breedte van de onderwerpen waarop inclusie betrekking heeft in de visie aandacht kunnen; - Ervoor zorgen dat betrokkenen worden ondersteund bij het bevorderen van inclusie - op het gebied van bewoners- of ondernemersinitiatieven, op het gebied van beleidsveranderingen en -uitvoering. Totdat het niet meer nodig is omdat inclusief werken de norm is; - Externe oriëntatie (waaronder ECCCAR) met als doel netwerk verbreden, kennis te delen en subsidiemogelijkheden te onderzoeken, te vinden - De ambitie van de visie kan worden waargemaakt (binnen de mogelijkheden van de beoogde tijdsspanne); In deze variant wordt een uitvoeringsplan opgesteld waarin aan de hand van de Veenendaalse Standaard voor

Verbindend en veelzijdig | 22

Samenvatting

Inleiding

Aanleiding

Programmasturing e.e.a. verder wordt uitgewerkt, zoals: - Doelen (beoogde effecten en meetbare doelen), - Structuur (financiële verantwoordingsstructuur binnen bestaande structuren, rapportages, ontwikkelen van methoden voor ‘tellen en vertellen’), - Fasering (initiatieffase, voorbereidingsfase, uitvoeringsfase en evaluatie fase), - Governance (de organisatie en opzet van de samenwerking intern en extern, zoals opdrachtgeverschap, inrichten stuurgroep, overlegstructuren etc.). De opzet van deze programmatische en stevigere is dat deze tijdelijk wordt ingezet om ondersteuning te bieden aan het verhogen van het niveau van inclusief werken en denken met als doel dit niveau intern te borgen en extern te stimuleren. Financiële consequentie: - Capacitaire kosten voor variant b. komen deels uit de huidige functie van de beleidsadviseur Diversiteit en inclusie. De aanvullende middelen die nodig zijn voor het uitvoeringsprogramma zijn €95.000 per jaar (2025-2030). Hieronder valt ook extra capaciteit voor een programmateam en projectmatige ondersteuning. - Om uitvoering te geven aan het programma is ook werkbudget nodig voor kosten die betrekking hebben op communicatiemiddelen, benodigdheden voor bijeenkomsten en het inzetten of ontwikkelen van extra expertise. Hiervoor zijn geen aanvullende middelen nodig; dit kan voortkomen uit het huidige werkbudget voor Diversiteit en Inclusie.

Daarvoor is jaarlijks structureel circa €60.000 beschikbaar waarvan circa €35.000 beschikbaar kan worden gesteld voor het uitvoeringsprogramma (het overige bedrag is nodig voor de uitvoering van wettelijke taken).

Opbrengst participatieproces

Veranderstrategie

Uitgangspunten en kaders

In beide varianten blijven de uiteindelijke uitvoeringsverantwoordelijkheid en de daarbij behorende budgetten bij de thema’s/teams. Dit draagt bij aan het eigen maken van inclusieve werkwijzen en de eventuele financiële afwegingen. Ambitie-kader het verhogen van het niveau van inclusie in alle beleidthema’s, is als ambitie onderschreven tijdens zowel de beeldvormende avond met de raad als tijdens het participatieproces, intern en extern. Tegelijkertijd moet rekening worden gehouden met het tempo van de veranderingen die dat meebrengt. Maatwerk, ook financieel. Maar wel ambitieus. Beleidskader beleid wordt geanalyseerd om te bepalen of het inclusiever kan worden gemaakt, eventueel in integraliteit met andere beleidsthema’s. Aanpassingen in beleid om het niveau van inclusie te verhogen, hangt samen met de mogelijkheden van het financiële model. Oftewel, beschikbare structurele budgetten bepalen hoe en hoeveel er kan worden aangepast. Incidentele budgetten kunnen bijdragen aan verrijking. Theoretisch kader Zoals hierboven omschreven wordt het vlechtwerk van diversiteitskenmerken gebruikt, de basisbehoeften en de duurzame ontwikkelingsdoelen.

Uitdagingen Waar moeten we rekening mee houden en wat kunnen we daaraan doen? Uit de verschillende participatiegesprekken tot nu toe, is gebleken dat de meerderheid van mensen positief staat tegenover het werken aan inclusie. Er zijn echter

Uitvoering

Ter afronding

“Je hoeft het niet met elkaar eens te zijn, maar hou het gesprek gaande” Burgemeester Kats

ook mensen die het een lastig, overbodig of ongrijpbaar onderwerp vinden. De uitdaging om tot uitvoering van de visie te komen zit hem in de medewerking van mensen uit zowel de gemeentelijke organisatie als van de uitvoerende organisaties. Daarnaast gaat het er om goed contact te houden met de Veense samenleving om tendensen en sentimenten rondom inclusie goed aan te voelen. Weinig mensen zullen er tegen zijn dat iedereen gelijke kansen krijgt en volwaardig mee kan doen zonder beperkt te worden door fysieke of maatschappelijke barrières (zoals discriminatie en uitsluiting). Maar de interventies en maatregelen die daarvoor moeten worden genomen, kunnen en mogen kritisch bekeken worden. Waar kunnen we rekening mee houden en wat kunnen we eraan doen? • Weerstand tegen verandering? We blijven mensen betrekken. Mensen kunnen zich ongemakkelijk voelen bij veranderingen, vooral als ze het gevoel hebben dat hun eigen positie, manier van werken of hun waarden worden bedreigd. Dit kan leiden tot weerstand tegen inclusieinitiatieven. Het is daarom belangrijk mensen te betrekken bij het proces en de initiatieven die worden genomen. Tot nu toe gaat het proces niet al te snel en kunnen we veel mensen goed betrekken. Dat willen we graag zo blijven doen. Op die manier kunnen mensen meedenken, hun eigen ideeën

Verbindend en veelzijdig | 23

Samenvatting

Inleiding

Aanleiding

geven en eventueel hun zorgen uiten. • Onvoldoende communicatie? We zorgen voor transparante terugkoppeling. Terugkoppeling en transparante en open communicatie is cruciaal. Laten zien wat er met de input is gebeurd. Daarnaast moeten we kunnen uitleggen waarom de verandering nodig is, wat de voordelen zijn, en hoe de samenleving ten goede zal komen. • Verschillen in levenswaarden? We blijven met elkaar in gesprek. In een samenleving met veel diversiteit op het gebied van zowel cultuur als leeftijd, opleidingsniveau, geaardheid, fysieke en mentale mogelijkheden, etc. kunnen verschillende normen en waarden botsen, wat inclusie bemoeilijkt. Het is belangrijk om een balans te vinden tussen het respecteren van verschillen en het bevorderen van een inclusieve omgeving. Daarin heeft de overheid een rol, want “In vrijwel alle gevallen kijkt men (wantrouwend) richting de overheid voor een antwoord op, of oplossing voor gevoelens van onzekerheid. Daarnaast heeft maatschappelijke onrust de potentie om - indien niet goed beheerst - te escaleren in blijvende gevoelens van onveiligheid en onvrede, demonstraties en openbare manifestaties, maar ook impactvolle en gewelddadige verstoringen van de openbare orde. Het omgaan met maatschappelijke onrust is complex en vraagt altijd om maatwerk”(p.7 IVP 2023). Ook daarom zetten we in op dialoog en verbinding.

Opbrengst participatieproces

Veranderstrategie

Uitgangspunten en kaders

Uitvoering

Ter afronding

De hoofdvraag is: Wanneer streef je naar gelijke kansen en wanneer is er sprake van onderscheid tussen groepen? Zoals bij deze vragen: - Hoe werk je aan gelijkwaardigheid binnen de kaders van wet en beleid? Kun je bijvoorbeeld een cursus aanbieden aan mensen die net statushouder zijn geworden en die moeilijk aan een baan komen? Maar diezelfde cursus niet aan anderen aanbieden? - Hoe zorgen we ervoor dat wetten die door gemeentes worden uitgevoerd en bedoeld zijn voor een specifieke groep, niet botsen met ons eigen idee om met de blik op het vervlechtingsprincipe, ons niet op doelgroepen te richten? - Hoe zorgen we ervoor dat kosten voor optimale toegankelijkheid op zo’n manier worden gemaakt dat niet alleen mensen met een specifieke beperking er baat bij hebben maar dat het meer mensen dient? - Hoeveel begeleiding wordt er gegeven aan mensen die vanwege andere culturele waarden en gewoontes, weinig eigen initiatief tonen maar waarvan de Nederlandse context dat wel verwacht?

Dilemma’s en vragen Het hele concept ‘Werken aan inclusie’ is niet klip en klaar. Een concretisering van doelen is belangrijk maar ook de verschillende afwegingen. De genoemde kaders helpen daarin al maar er zullen altijd dilemma’s en vragen blijven.

Verbindend en veelzijdig | 24

Samenvatting

Inleiding

Aanleiding

Opbrengst participatieproces

Veranderstrategie

Uitgangspunten en kaders

Uitvoering

Ter afronding

Ter afronding In deze visie is veel omschreven over het waarom van een visie en wat het vergroten van inclusie kan opleveren. En er is vooruitgekeken naar de wijze van uitvoering.

Verbindend en veelzijdig, de Veenendaalse kijk op diversiteit, inclusie en gelijkwaardigheid, leggen we voor aan de raad om formeel vast te stellen voordat we verder gaan. De betrokkenheid van de raad in het proces wordt hiermee bevestigd. De vaststelling, waarmee de raad aangeeft ook naar die stip op de horizon te willen gaan, vinden we nodig voordat we de volgende stappen nemen om tot een uitvoeringsplan te komen. Aan de andere kant kan worden gesteld, dat de manier waarop het participatietraject is doorlopen ook al heeft gezorgd voor een deel van de uitvoering.

Verbindend en veelzijdig | 25

Samenvatting

Inleiding

Aanleiding

Opbrengst participatieproces

Veranderstrategie

Uitgangspunten en kaders

Uitvoering

Ter afronding

Bijlage 1 Thema’s uit het Raadsakkoord ‘Samen werken in vertrouwen’ In het raadsakkoord staan verschillende thema’s waarin D&I terug te herkennen is. Hierdoor is te zien dan D&I zich door de verschillende thema’s heen weeft maar nog niet duidelijk geconcretiseerd is. Hieronder staat een kort overzicht van de thema waarin D&I aandacht krijgt per en in een aantal gevallen is er een toevoeging met een bepaald beleidsdocument gedaan: Bestuursstijl Raad, college en organisatie nemen de inwoners serieus, luisteren naar elkaar en staan open voor vragen en signalen uit de samenleving vanuit het uitgangspunt ‘ja, mits’ (zoals ook in de Omgevingsvisie is verwoord). We bevorderen daardoor het vertrouwen tussen gemeente en samenleving. Mobiliteit Toegankelijkheid van voorzieningen. Bij voorbereiding en uitvoering van beleid is uit oogpunt van het onderhouden van sociale contacten aandacht voor (de deelname door) de senioren en de verkeersdeelnemer die minder goed ter been is.

Het BOSS-principe (bewegen, ontmoeten, sporten, spelen) is hierin het uitgangspunt.

We stellen de menselijke maat bij maatschappelijke ondersteuning en hulp voorop.

Digitalisering Vertrekpunt: Iedereen moet mee kunnen doen in de digitale overheid.

We bevorderen (buiten) sporten en bewegen, wat zorgt voor een gezonde leefstijl en voor sociale contacten We zetten in op een goede inburgering van nieuwkomers.

In een samenleving waarin iedereen mee kan doen past geen digitale kloof. Daarom hebben we oog voor groepen die digitale vaardigheden missen en daardoor achterop dreigen te raken, door hen passende oplossingen te bieden (zoals een fysieke toegang, telefoon en loket) en ons in te zetten voor een digitaal inclusieve stad. Informatiebeveiliging, datakwaliteit, privacy, het voorkomen en tegengaan van discriminatie en het daarvoor benodigde budget zijn aandachtspunten. Veiligheid Onder regie van de gemeente samen met politie, inwoners en bedrijven actief blijven werken aan het vergroten van het veiligheidsgevoel, zowel in de stad als in de wijken en op de bedrijventerreinen.

De toegankelijkheid voor een ieder en kwaliteit van (sport) voorzieningen is op orde. Uit VN-verdrag handicap - Agenda Toegankelijkheid: In juni 2016 heeft Nederland het VN-verdrag inzake rechten van personen met een handicap geratificeerd. Daaruit voortvloeiend is het besluit toegankelijkheid voor personen met een handicap of chronische ziekte genomen. Daarin werd de opdracht gegeven te komen met een actieplan. Deze is er gekomen in de vorm van het implementatieplan VN-verdrag inzake de rechten van personen met een handicap waarin de uitvoering van het VN-verdrag op landelijk niveau is uitgewerkt. In Nederland heeft het ministerie van VWS een coördinerende rol, in samenwerking met o.a. de Alliantie voor Implementatie van het VN-verdrag. Gemeenten hebben een uitvoerende rol.

Tegengaan van radicalisering, polarisatie en ondermijning. Openbare ruimte en groen De openbare ruimte is toegankelijk en veilig. Openbare beweeg- en ontmoetingsplekken nemen een belangrijke plek in in de wijk (zie ook bij Welzijn en Zorg).

Zorg en Welzijn We streven naar een inclusieve samenleving waaraan een ieder naar vermogen meedoet en waarbij mensen naar elkaar omkijken.

In 2020 is in Veenendaal de eerste versie van deze agenda vastgesteld en inmiddels geactualiseerd voor de periode 2022-2024. Het toegankelijker maken van de openbare ruimte moet

Verbindend en veelzijdig | 26

Samenvatting

Inleiding

Aanleiding

gecontinueerd en mogelijk geïntensiveerd worden om ervoor te zorgen dat iedereen in Veenendaal kan meedoen. Uitsluiting op basis van een beperking valt onder discriminatie en dat willen we voorkomen. Hiervoor blijven we ons inzetten. Zo is in het Raadsakkoord 2022-2026 de ambitie beschreven ons te blijven inzetten voor een digitaal inclusieve stad en dat we als Veenendaal streven naar een inclusieve samenleving waar iedereen naar vermogen meedoet en waarbij mensen naar elkaar omkijken. Ook is de ambitie beschreven dat de openbare ruimte toegankelijk (en veilig) is. Via de LIA willen wij dan ook bijdragen aan een toegankelijke, non-discriminatoire samenleving. Dit geldt voor iedereen: zowel voor mensen die in een rolstoel zitten als voor diegenen die door een psychosociale beperking een afstand voelen tot de sociale wereld om hen heen; voor mensen die slechtziend zijn en voor kinderen die ongehinderd willen spelen. Als ook voor mensen die op andere wijzen te maken hebben met uitsluiting”. Uit Sportakkoord: Vanuit het Sportakkoord 2 zetten we in op inclusie en diversiteit. In dit akkoord hebben we geformuleerd om in te zetten op het deelnemen mogelijk maken voor iedereen, ook voor inwoners die vanuit bijvoorbeeld geloofsovertuiging, migratieachtergrond, geaardheid, opleidingsniveau of inkomen nu niet deelnemen.

We maken hiervoor gebruik van ervaringsdeskundigen en haken aan bij de doelstellingen rondom inclusie van de gemeente Veenendaal. Een van de activiteiten om hieraan te werken is het organiseren van themabijeenkomsten voor sportaanbieders in het kader van inclusie en diversiteit. De herijkte pijlers van het sportakkoord 2 geven aan welke doelstellingen er landelijk en lokaal zijn. Deze pijlers nemen we op in dit nieuwe sportbeleid; 1. Inclusie en diversiteit 2. Sociaal veilige sport

Opbrengst participatieproces

Veranderstrategie

Uitgangspunten en kaders

3. Vitale sportaanbieders 4. Vaardig in bewegen 5. Ruimte voor sport en bewegen 6. Maatschappelijke waarde van prestatiesport Vier Beleidsambities in het Sportakkoord waaronder: - We versterken sportfaciliteiten in Veenendaal door samen met de sportaanbieders ons in te spannen voor kwalitatief goede, duurzame en toegankelijke sportfaciliteiten en daarmee te werken aan toegankelijke en inclusieve sportaccommodaties, - We werken samen en zetten in op de maatschappelijke waarde van sport door samen te werken met onze partners binnen het sociaal en fysiek domein, onze sportverenigingen en commerciële sportaanbieders en Sportservice Veenendaal en gezamenlijk in te zetten op de maatschappelijke waarde van sport en daarmee maximaal in te zetten op de maatschappelijke waarde van de sportclub, het helpen van verenigingen bij het uitdragen van een veilig sportklimaat in Veenendaal en samen te werken binnen het sociaal domein. Verhogen van de sportparticipatie door inclusie te bevorderen: - Sporten voor inwoners met een lage sociaaleconomische positie maken we mogelijk.

- Sporten voor inwoners met een beperking maken we mogelijk - Sporten voor inwoners van een niet-westerse herkomst maken we mogelijk - Sporten voor kwetsbare ouderen maken we mogelijk - Sporten voor jongeren maken we mogelijk • Sterke sportfaciliteiten creeren door te werken aan toegankelijke en inclusieve sportaccommodaties volgens Inclusief ontwerp: Bij het ontwerpen of renoveren van sportfaciliteiten moet er rekening worden gehouden met

Uitvoering

Ter afronding

diverse behoeften en capaciteiten. Dit omvat het creëren van ruimtes die toegankelijk zijn voor mensen met mobiliteitsproblemen, visuele of auditieve beperkingen, en andere handicaps. • Training en bewustwording: Het personeel dat in sportfaciliteiten werkt, word getraind over inclusie en toegankelijkheid. Zodoende begrijpt men op welke wijze zij deze doelgroep kan ondersteunen en verwelkomen. We werken samen met cultuur We werken samen met de cultuursector, bijvoorbeeld door een Urban Sports dag te organiseren. Urban sport en de combinatie met cultuur uit zich via verschillende muzikale, visuele, fysieke en creatieve uitingen van en door jongeren. Dit met een sterke jongerencultuur die zich niet volledig thuis voelt in de wetten en regels van de traditionele (sport)cultuur, maar opzoek is naar meer vrijheid en creativiteit. Sportservice Veenendaal en de Cultuurmakelaar spelen een centrale rol in het ontwikkelen van Urban Sports in combinatie met cultuur waarmee we meer jongeren in beweging krijgen op een manier die bij hun past. Economie, ondernemen en bedrijfsleven Uit Programma/visie Vitale Binnenstad Veenendaal Ook in dit beleid wordt toegankelijkheid genoemd.

Vragen daarbij om inclusie te vergroten: - Waaruit blijkt volgens dit PvA dat de binnenstad toegankelijker wordt? - Waarom hebben we nog steeds Ongehinderd nodig en een groep ervaringsdeskundigen die commentaar geven? En waarom worden die ervaringsdeskundigen niet bij alle plannen betrokken? Cultuur en evenementen Veenendaal is een aantrekkelijke en levendige stad door een

Verbindend en veelzijdig | 27

Samenvatting

Inleiding

Aanleiding

divers aanbod aan evenementen, uitgaansgelegenheden, vrijetijdsbesteding en ontspanningsmogelijkheden. Uit Glans aan de Grift (Cultuurvisie 2022-2030): “Om inclusiviteit te bevorderen in de gemeente Veenendaal is het in cultureel opzicht belangrijk om inwoners te betrekken, zodat zij de mogelijkheid krijgen om zich te uiten met kunst en cultuur; deze uitingen zijn nu veelal nog niet zichtbaar in het culturele circuit. Het actief bevorderen van inclusiviteit zorgt er voor dat de mensen in de wijken zich meer met elkaar verbonden voelen en zorgt voor een lagere drempel bij kleinere culturele gemeenschappen om hun cultuur te delen. Uit onderzoek is gebleken dat men zich meer betrokken gaat voelen bij de cultuur en het erfgoed van een gemeente als ook de normen en waarden van kleinere/onbekende culturen worden omarmd. Toegankelijke culturele, creatieve activiteiten en kunst in de openbare ruimte geven daarnaast een buurt of wijk extra karakter. Ze dragen bij aan de identiteit en herkenbaarheid van de wijk of buurt.”(p.4) “Het ervaren van drempels kan een belemmering zijn om te participeren in de samenleving. Er kunnen drempels zijn door kwetsbaarheid, door te weinig kennis over aanbod of ervaring met het aanbod, door fysieke beperkingen, door leeftijd, doordat er onvoldoende aanbod om de hoek is of dat het aanbod niet passend genoeg is, etc.

Toegankelijkheid, op de interesses van de doelgroep toegesneden activiteiten en bereikbaarheid zijn

Opbrengst participatieproces

Veranderstrategie

Uitgangspunten en kaders

oplossingen hiervoor. Het uiteindelijke doel is dat iedereen meedoet, want meedoen aan cultuur werkt preventief, vergroot de veerkracht van mensen en geeft het leven zin.”(p.31) Aandachtspunt (zoals herhaald in Cultuurvisie): Het belang van vrij toegankelijke laagdrempelige culturele evenementen in de binnenstad om mensen te verrassen en kennis te laten maken met kunst en cultuur. Beoogd wordt dat deze activiteiten de brede culturele beleving in de diverse Veense samenleving reflecteren. Uit Evenementenbeleid ‘Veenendaal blijft verrassen’: “Evenementenbeleid staat niet op zichzelf, maar komt mede voort uit andere gemeentelijke keuzes. Het evenementenbeleid is als het ware dan ook een uitwerking van die keuzes die direct dan wel indirect in relatie staan tot evenementen. Evenementenbeleid kan ingezet worden om de doelstellingen van deze beleidskaders te realiseren.” Onderwijs We zetten in op het vergroten van de kansengelijkheid voor jong en oud op de arbeidsmarkt, onder andere door aandacht te hebben voor een goede ontwikkeling van de Nederlandse taal. Passend onderwijs wordt in samenwerking tussen scholen, de gemeente en betrokken samenwerkingspartners doorontwikkeld.

Uitvoering

Ter afronding

De schoolbesturen zijn verantwoordelijk voor het lesprogramma en didactische middelen. Wel wil de gemeente als gesprekspartner de scholen stimuleren om aandacht te geven aan specifieke onderwerpen, zoals duurzaamheid, voorkomen van schooluitval en thuiszitters, veiligheid, diversiteit en de plek van de leerlingen in de samenleving en openbare ruimte. Financieel afwegingskader Het Sociaal Domein heeft als uitgangspunt dat de kwaliteit van de zorg, de organisatie van de zorg en de financiën van de zorg tegelijkertijd op orde moeten zijn. Is een van deze drie aspecten niet op orde, dan schaadt dat onze kwetsbare en hulpbehoeven. de inwoners. In dit kader blijven we werken aan kwaliteitsverbetering van de zorg (…). Maatregelen zijn gericht op het bevorderen van de maatschappelijke betrokkenheid en participatie van burgers, organisaties en instellingen; voor dit transitieproces kunnen incidenteel middelen door de gemeente ter beschikking worden gesteld. De gemeente blijft borg staan voor de zwakkeren in de samenleving; om te voorkomen dat inwoners worden uitgesloten en niet (langer) kunnen meedoen aan de maatschappij, worden vangnetmaatregelen getroffen.

Verbindend en veelzijdig | 28

Samenvatting

Inleiding

Aanleiding

Opbrengst participatieproces

Veranderstrategie

Uitgangspunten en kaders

Uitvoering

Ter afronding

Bijlage 2 Verloop van het participatieproces Er zijn verschillende groepen uitgenodigd en er is een brede uitnodiging gedaan via o.a. de gemeenteberichten in de Rijnpost. Intern zijn er inputsessies per team georganiseerd. In de eerste participatiefase is binnen de organisatie input

Alle ambtenaren zijn uitgenodigd om drie workshops te volgen, gericht op hun eigen werkveld.

Zorgpartners hebben een workshop over cultuursensitief werken gevolgd Professionals in ‘van dagbesteding naar werk’ volgden een workshop over diversiteit.

opgehaald; in de tweede fase extern. In beide gevallen ging het om de participatieniveaus inventariseren en verdiepen. Om een beeld te schetsen, een kleine greep uit en omschrijving van de participatiebijeenkomsten:

Naast de organisatiewaarden, is gevraagd om tot gezamenlijke teamwaarden te komen. Die waarden kunnen worden ingezet om inclusief werken verder te ontwikkelen.

• Hoe werk je nu? • Hoe kan er meer inclusief worden gewerkt? Elke bijeenkomst bracht ander soortige • Wat kan je zelf/jouw input. Deze zal worden gebruikt bij het organisatie daarin betekenen? ontwikkelen van het uitvoeringsplan.

Mensen vanuit de lhbtqi gemeenschap spraken over hun speerpunten op het gebied van tolerantie. Een brede groep inwoners en professionals namen deel aan een kennis-bijeenkomst over anti-discriminatie. Raadsleden hebben twee keer deelgenomen aan een beeldvormende avond.

Alle bijeenkomsten hadden deze vragen:

Inzichten en sentimenten rondom D&I veranderen vaak. De raad is daarom ‘aan de voorkant’ meegenomen om mee te denken over het belang en de nadruk die op het onderwerp moet komen.

Verdere bijeenkomsten: Q4 - Q2 (‘24) intern - Gemeenteraad, - BOSD - Organisatieoverleg - Lunchlezing medewerkers - Dialoog met teamleiders - Workshops voor alle Teams - Bewustwording - Relatie met eigen werk - Wordt er al inclusief gewerkt? Hoe kun je dat versterken? - Welke waarden liggen daaraan ten grondslag? - Wat kan jouw team bereiken op het gebied van inclusief werken? Q2 en Q3 (’24) extern Met een aantal van onderstaande organisaties is contact geweest maar nog geen concrete opbrengst. Met een aantal is al uitvoerig gesproken. - Centrum voor Jeugd en Gezin (CJG) - Veens Welzijn - Onderwijs/Lokale Educatieve Agenda (LEA) - IW4 - Bibliotheek/Cultuurfabriek - Adviesraden sociaal domein - Zorgmedewerkers (WMO) - Deelnemende gemeenten Integraal Zorgakkoord (IZA) - Crisisnoodopvang (CNO) veiligheidsregio Utrecht - Bouwmonitor

Verbindend en veelzijdig | 29

Samenvatting

Inleiding

Aanleiding

Opbrengst participatieproces

Veranderstrategie

Uitgangspunten en kaders

Uitvoering

Ter afronding

- Arbeidsmarkt (op gebied van dagbesteding, participatiewet, simpel switchen) - Arbeidsmarkt (ondernemers, mkb, BOV, ION) - Stichting Khair (gericht op interculturele kennismaking en wederzijdse integratie) - LHBTQI+ gemeenschap - Religieuze gemeenschappen - Individuele inwoners - Actieve bewonersgroepen (zoals werkgroep Toegankelijkheid, Nieuwetijds gesprekken (dialooginitiatief). Het idee om met uitvoeringspartners nog verder het gesprek aan te gaan is: partners in de zorg (IZA), welzijn, jongerenwerk, sport (Sportservice), jeugdzorg (CJG) te vragen hun ideeën voor de toekomst uit te werken. Door het gesprek met hen te voeren over wat voor hen een ‘inclusieve toekomst’ betekent, kunnen zij zelf aan de slag met het omschrijven van een interne visie. Als zij zoveel mogelijk aansluiten op de visie die wij als gemeente hebben, maken we op die manier een slag op het gebied van ‘inclusieve uitvoering van gemeentelijk taken’. Met sommige externe groepen is een eerste gesprek geweest waaruit is gebleken dat een vervolggesprek meer waarde zou hebben in de uitvoeringsfase van de visie. Een discriminatieloze samenleving werd bijvoorbeeld als input gegeven waarna direct werd overgegaan op praktische uitvoeringsideeën. Besloten is om die ideeën, indien mogelijk, verder te behandelen in de uitvoeringsfase.

Verbindend en veelzijdig | 30

Samenvatting

Inleiding

Aanleiding

Opbrengst participatieproces

Veranderstrategie

Uitgangspunten en kaders

Uitvoering

Ter afronding

Bijlage 3 Toelichting relatie met IBK en menselijke maat In de visie wordt gerefereerd aan het IBK en de menselijke maat. Hieronder laten we de kruisverwijzingen zien. In het Integraal Beleidskader sociaal domein 2024-2025 (IBK-sd) wordt de visie op inclusie al genoemd, namelijk: “Het doel van de visie is om te borgen hoe wij omgaan met diversiteit en het werken aan inclusie op alle vlakken. Hierdoor voelen inwoners van Veenendaal geen maatschappelijke of fysieke belemmeringen en kan iedereen onderdeel van de samenleving zijn, zonder uitsluiting” (p.9) En verder: “Onze dienstverlening moet zo goed mogelijk aansluiten op de mogelijkheden en behoeften van onze inwoners. Dat houdt in dat we oog hebben voor de menselijke maat en waar nodig maatwerk bieden. Dat doen we uiteraard binnen de ruimte die de wet- en regelgeving ons biedt”, p.11. https://veenendaal.raadsinformatie.nl/ document/14049270/1#search=%22IBK%22

De zin “ongelijke behandeling voor gelijke kansen” is een uitgangspunt dat ook wordt genoemd in het IBK: “We erkennen dat inwoners wel gelijkwaardig, maar niet gelijk zijn en geen gelijke ondersteuning nodig hebben. Vanuit het kader van het IBK-SD 2024-2027 is het logisch om mensen ongelijk te behandelen om gelijkwaardige kansen te bereiken.” (p.19) Daarnaast wordt, naar aanleiding van het Rekenkamer rapport Menselijke Maat Gewogen (feb 2023), inmiddels binnen het beleidsthema Samenleving het begrip ‘menselijke maat’ gebruikt, zoals in het IBK 2024-2027: “We erkennen dat inwoners wel gelijkwaardig, maar niet gelijk zijn en geen gelijke ondersteuning nodig hebben. Vanuit het kader van het IBK-SD 2024-2027 is het logisch om mensen ongelijk te behandelen om gelijkwaardige kansen te bereiken” (p.11). Volgens het rapport zou dit, vanuit het perspectief van de gemeente, moeten betekenen dat: “Medewerkers rekening houden met de persoonlijke omstandigheden van inwoners (zoals de thuissituatie en het ‘doenvermogen’ van de inwoner); Medewerkers de ruimte krijgen én benutten

om maatwerk te leveren aan de inwoner als dat nodig is. De ruimte wordt begrensd door het van toepassing zijnde juridische kader. De besluiten die professionals nemen, moeten immers wel rechtmatig zijn” (p. 14). Ook wordt geconstateerd dat: “Op dit moment er binnen de gemeente Veenendaal geen geëxpliciteerde of vastgestelde visie op de menselijke maat wordt gehanteerd”. Tegelijk wordt geconstateerd “dat de kernwaarden die vallen onder de menselijke maat wel (ten dele) terugkomen in diverse beleidskaders en uitvoeringsplannen” (p.23). De reactie van het college hierop is geweest: “Het rapport dient volgens u te worden gezien als een agendavormend stuk en in algemene zin als een uitnodiging het gesprek aan te gaan over de plaats en invulling van de menselijke maat in Veenendaal. Wij zullen het vanuit onze verantwoordelijkheid als zodanig oppakken” (bijlage C, p.36 van het Rekenkamerrapport). Zowel het rapport als de reactie zijn op 8 maart 2023 gedeeld met de gemeenteraad. https://www.veenendaal.nl/fileadmin/files/Veenendaal/ Gemeenteraad/Documenten/VEE23_068_Rapport_ Menselijke_Maat_DEF.pdf

Verbindend en veelzijdig | 31

Samenvatting

Inleiding

Aanleiding

Opbrengst participatieproces

Veranderstrategie

Uitgangspunten en kaders

Uitvoering

Ter afronding

Bijlage 4 Zes menselijke basisbehoeftes volgens Tony Robbins De drie basisbehoeften van de mens kunnen ook verder worden uitgesplitst in zes aspecten. Deze zijn ontwikkeld door Tony Robbins, een bekende life coach en spreker en helpen ons bij de uitvoering van de visie. Deze aspecten zijn17: 1. Zekerheid/veiligheid: De behoefte aan comfort en veiligheid, om pijn te vermijden en plezier te ervaren. 2. Onzekerheid/variatie: De behoefte aan nieuwe prikkels en veranderingen om verveling te voorkomen. 3. Betekenis/zelfexpressie: De behoefte om belangrijk en speciaal te voelen, om een gevoel van eigenwaarde te hebben, van betekenis te zijn voor een ander en zich te kunnen uiten op een manier die men zelf kiest. 4. Liefde/verbondenheid: De behoefte aan sterke relaties en een gevoel van verbondenheid met anderen. 5. Groei: De behoefte om te leren, te ontwikkelen en te verbeteren. 6. Bijdrage/zingeving: De behoefte om bij te dragen aan iets dat groter is dan jezelf, om anderen te helpen en een verschil te maken.

Als deze behoeftes niet worden vervuld, dan heeft dat een negatief effect op mensen, zoals: - Onwelzijn: je slecht voelen, weinig energie hebben, onzekerheid, etc.; - Slecht gemotiveerd zijn: er niet achter staan wat je aan het doen bent, maar in plaats daarvan druk en onwil ervaren; - Compensatiegedrag: niet mee doen, rigide gedragspatronen, eigenwaarde te veel laten afhangen van anderen en van dingen waarover je geen controle hebt, overmatig belang hechten aan een bepaalde kwestie in je leven, obsessieve passies, tegengesteld gedrag. - Behoefte-vervanging: alternatieve behoeften ontwikkelen om het gebrek aan de bevrediging van de basisbehoeftes te compenseren. Voorbeelden: zoeken naar status, roem, geld. Deze alternatieven leiden echter niet tot welzijn omdat de echte behoefte overschaduwd wordt. 17 Bron: www.tonyrobbins.com/blog/do-you-need-to-feel-significant en aangevuld vanuit Zeven menselijke behoeften - OneStepCoaching (geconsulteerd januari 2025)

Verbindend en veelzijdig | 32

Samenvatting

Inleiding

Aanleiding

Opbrengst participatieproces

Veranderstrategie

Uitgangspunten en kaders

Uitvoering

Ter afronding

Bijlage 5 Duurzame Ontwikkelingsdoelen, SDG De hieronder genoemde Sustainable Development Goals (SDG) zijn het meest specifiek gerelateerd aan D&I, zonder, met het oog op integraliteit, de andere SDG te willen uitsluiten (aan elk nummer is een hyperlink toegevoegd voor meer informatie). SDG 3: Goede gezondheid en welzijn (Verzeker een goede gezondheid en promoot welzijn voor alle leeftijden; SDG 4: Kwaliteitsonderwijs (Verzeker gelijke toegang tot kwaliteitsvol onderwijs en bevorder levenslang leren voor iedereen); SDG 5: Gendergelijkheid (Bereik gendergelijkheid en empowerment voor alle vrouwen en meisjes);

SDG 8: Waardig werk en economische groei (Bevorder aanhoudende, inclusieve en duurzame economische groei, volledige en productieve tewerkstelling en waardig werk voor iedereen); SDG 10: Ongelijkheid verminderen (Dring ongelijkheid in en tussen landen terug); SDG 16: Vrede, justitie en sterke publieke diensten (Bevorder vreedzame en inclusieve samenlevingen met het oog op duurzame ontwikkeling, verzeker toegang tot justitie voor iedereen en bouw op alle niveaus doeltreffende, verantwoordelijke en toegankelijke instellingen uit).

Verbindend en veelzijdig | 33

Samenvatting

Inleiding

Aanleiding

Opbrengst participatieproces

Veranderstrategie

Uitgangspunten en kaders

Uitvoering

Ter afronding

Bijlage 6 Universele Verklaring van de Rechten van de Mens, in het kort In 1948 heeft de Verenigde Naties (VN) de Universele Verklaring van de Rechten van de Mens (UVRM) als besluit aangenomen. De UVRM vormt de basis voor mensenrechteninstrumenten van de VN en regionale organisaties als de Raad van Europa, Organisatie van Amerikaanse Staten en Afrikaanse Unie. De UVRM bestaat uit 30 artikelen (bron: http://www.mensenrechten.nl)

handelingen, welke in strijd zijn met de grondrechten hem toegekend bij Grondwet of wet.

Artikel 1: Vrijheid en gelijkheid Alle mensen worden vrij en gelijk in waardigheid en rechten geboren. Zij zijn begiftigd met verstand en geweten, en behoren zich jegens elkander in een geest van broederschap te gedragen.

Artikel 10: Eerlijk proces Eenieder heeft, in volle gelijkheid, recht op een eerlijke en openbare behandeling van zijn zaak door een onafhankelijke en onpartijdige rechterlijke instantie bij het vaststellen van zijn rechten en verplichtingen en bij het bepalen van de gegrondheid van een tegen hem ingestelde strafvervolging.

Artikel 2: Discriminatieverbod Eenieder heeft aanspraak op alle rechten en vrijheden, in deze Verklaring opgesomd, zonder enig onderscheid van welke aard ook, zoals ras, kleur, geslacht, taal, godsdienst, politieke of andere overtuiging, nationale of maatschappelijke afkomst, eigendom, geboorte of andere status. Verder zal geen onderscheid worden gemaakt naar de politieke, juridische of internationale status van het land of gebied, waartoe iemand behoort, onverschillig of het een onafhankelijk, trust-, of niet-zelfbesturend gebied betreft, dan wel of er een andere beperking van de soevereiniteit bestaat. Artikel 3: Recht op leven, vrijheid en onschendbaarheid Eenieder heeft het recht op leven, vrijheid en onschendbaarheid van zijn persoon.

Artikel 4: Verbod op slavernij Niemand zal in slavernij of horigheid gehouden worden. Slavernij en slavenhandel in iedere vorm zijn verboden. Artikel 5: Verbod op foltering Niemand zal onderworpen worden aan folteringen, noch aan een wrede, onmenselijke of onterende behandeling of bestraffing. Artikel 6: Erkenning voor de wet Eenieder heeft, waar hij zich ook bevindt, het recht als persoon erkend te worden voor de wet. Artikel 7: Gelijkheid voor de wet Allen zijn gelijk voor de wet en hebben zonder onderscheid aanspraak op gelijke bescherming door de wet. Allen hebben aanspraak op gelijke bescherming tegen iedere achterstelling in strijd met deze Verklaring en tegen iedere ophitsing tot een dergelijke achterstelling. Artikel 8: Rechtshulp Eenieder heeft recht op daadwerkelijke rechtshulp van bevoegde nationale rechterlijke instanties tegen

Artikel 9: Verbod op willekeurige detentie Niemand zal onderworpen worden aan willekeurige arrestatie, detentie of verbanning.

Artikel 11: Onschuldig Eenieder, die wegens een strafbaar feit wordt vervolgd, heeft er recht op voor onschuldig gehouden te worden, totdat zijn schuld krachtens de wet bewezen wordt in een openbare rechtszitting, waarbij hem alle waarborgen, nodig voor zijn verdediging, zijn toegekend. Niemand zal voor schuldig gehouden worden aan enig strafrechtelijk vergrijp op grond van enige handeling of enig verzuim, welke naar nationaal of internationaal recht geen strafrechtelijk vergrijp betekenden op het tijdstip, waarop de handeling of het verzuim begaan werd. Evenmin zal een zwaardere straf worden opgelegd dan die, welke ten tijde van het begaan van het strafbare feit van toepassing was.

Verbindend en veelzijdig | 34

Samenvatting

Inleiding

Aanleiding

Artikel 12: Privacy Niemand zal onderworpen worden aan willekeurige inmenging in zijn persoonlijke aangelegenheden, in zijn gezin, zijn tehuis of zijn briefwisseling, noch aan enige aantasting van zijn eer of goede naam. Tegen een dergelijke inmenging of aantasting heeft eenieder recht op bescherming door de wet. Artikel 13: Vrij reizen Eenieder heeft het recht zich vrijelijk te verplaatsen en te vertoeven binnen de grenzen van elke Staat. Eenieder heeft het recht welk land ook, met inbegrip van het zijne, te verlaten en naar zijn land terug te keren. Artikel 14: Asiel Eenieder heeft het recht om in andere landen asiel te zoeken en te genieten tegen vervolging. Op dit recht kan geen beroep worden gedaan ingeval van strafvervolgingen wegens misdrijven van niet-politieke aard of handelingen in strijd met de doeleinden en beginselen van de Verenigde Naties. Artikel 15: Nationaliteit Eenieder heeft het recht op een nationaliteit. Aan niemand mag willekeurig zijn nationaliteit worden ontnomen, noch het recht worden ontzegd om van nationaliteit te veranderen. Artikel 16: Trouwen en een gezin stichten Zonder enige beperking op grond van ras, nationaliteit of godsdienst, hebben mannen en vrouwen van huwbare leeftijd het recht om te huwen en een gezin te stichten. Zij hebben gelijke rechten wat het huwelijk betreft, tijdens het huwelijk en bij de ontbinding ervan.

Een huwelijk kan slechts worden gesloten met de vrije en volledige toestemming van de aanstaande echtgenoten. Het gezin is de natuurlijke en fundamentele groepseenheid

Opbrengst participatieproces

Veranderstrategie

Uitgangspunten en kaders

van de maatschappij en heeft recht op bescherming door de maatschappij en de Staat. Artikel 17: Eigendom Eenieder heeft recht op eigendom, hetzij alleen, hetzij tezamen met anderen. Niemand mag willekeurig van zijn eigendom worden beroofd. Artikel 18: Godsdienstvrijheid Eenieder heeft recht op vrijheid van gedachte, geweten en godsdienst. Dit recht omvat tevens de vrijheid om van godsdienst of overtuiging te veranderen, alsmede de vrijheid hetzij alleen, hetzij met anderen zowel in het openbaar als in zijn particuliere leven zijn godsdienst of overtuiging te belijden door het onderwijzen ervan, door de praktische toepassing, door eredienst en de inachtneming van de geboden en voorschriften. Artikel 19: Vrijheid van meningsuiting Eenieder heeft recht op vrijheid van mening en meningsuiting. Dit recht omvat de vrijheid om zonder inmenging een mening te koesteren en om door alle middelen en ongeacht grenzen inlichtingen en denkbeelden op te sporen, te ontvangen en door te geven. Artikel 20: Demonstreren en organisaties oprichten Eenieder heeft recht op vrijheid van vreedzame vereniging en vergadering. Niemand mag worden gedwongen om tot een vereniging te behoren. Artikel 21: Kiesrecht Eenieder heeft het recht om deel te nemen aan het bestuur van zijn land, rechtstreeks of door middel van vrij

Uitvoering

Ter afronding

gekozen vertegenwoordigers. Eenieder heeft het recht om op voet van gelijkheid te worden toegelaten tot de overheidsdiensten van zijn land. De wil van het volk zal de grondslag zijn van het gezag van de Regering; deze wil zal tot uiting komen in periodieke en eerlijke verkiezingen, die gehouden zullen worden krachtens algemeen en gelijkwaardig kiesrecht en bij geheime stemmingen of volgens een procedure, die evenzeer de vrijheid van de stemmen verzekert. Artikel 22: Economische, sociale en culturele rechten Eenieder heeft als lid van de gemeenschap recht op maatschappelijke zekerheid en heeft er aanspraak op, dat door middel van nationale inspanning en internationale samenwerking, en overeenkomstig de organisatie en de hulpbronnen van de betreffende Staat, de economische, sociale en culturele rechten, die onmisbaar zijn voor zijn waardigheid en voor de vrije ontplooiing van zijn persoonlijkheid, verwezenlijkt worden. Artikel 23: Werk en loon Eenieder heeft recht op arbeid, op vrije keuze van beroep, op rechtmatige en gunstige arbeidsvoorwaarden en op bescherming tegen werkloosheid. Eenieder, zonder enige achterstelling, heeft recht op gelijk loon voor gelijke arbeid.

Eenieder, die arbeid verricht, heeft recht op een rechtvaardige en gunstige beloning, welke hem en zijn gezin een menswaardig bestaan verzekert, welke beloning zo nodig met andere middelen van sociale bescherming zal worden aangevuld. Eenieder heeft het recht om vakverenigingen op te richten en zich daarbij aan te sluiten ter bescherming van zijn belangen. Artikel 24: Vrije tijd en vakantie Eenieder heeft recht op rust en op eigen vrije tijd, met

Verbindend en veelzijdig | 35

Samenvatting

Inleiding

Aanleiding

inbegrip van een redelijke beperking van de arbeidstijd, en op periodieke vakanties met behoud van loon. Artikel 25: Levensstandaard Eenieder heeft recht op een levensstandaard, die hoog genoeg is voor de gezondheid en het welzijn van zichzelf en zijn gezin, waaronder inbegrepen voeding, kleding, huisvesting en geneeskundige verzorging en de noodzakelijke sociale diensten, alsmede het recht op voorziening in geval van werkloosheid, ziekte, invaliditeit, overlijden van de echtgenoot, ouderdom of een ander gemis aan bestaansmiddelen, ontstaan ten gevolge van omstandigheden onafhankelijk van zijn wil. Moeder en kind hebben recht op bijzondere zorg en bijstand. Alle kinderen, al dan niet wettig, zullen dezelfde sociale bescherming genieten. Artikel 26: Onderwijs Eenieder heeft recht op onderwijs; het onderwijs zal kosteloos zijn, althans wat het lager en basisonderwijs betreft. Het lager onderwijs zal verplicht zijn. Ambachtsonderwijs en beroepsopleiding zullen algemeen beschikbaar worden gesteld. Hoger onderwijs zal openstaan voor eenieder, die daartoe de begaafdheid bezit. Het onderwijs zal gericht zijn op de volle ontwikkeling van de menselijke persoonlijkheid en op de versterking van de eerbied voor de rechten van de mens en de fundamentele vrijheden.

Het zal het begrip, de verdraagzaamheid en de vriendschap onder alle naties, rassen of godsdienstige groepen bevorderen en het zal de werkzaamheden van de Verenigde Naties voor de handhaving van de vrede steunen. Aan de ouders komt in de eerste plaats het recht toe om de soort van opvoeding en onderwijs te kiezen, welke aan hun kinderen zal worden gegeven. Artikel 27: Kunst, cultuur en wetenschap Eenieder heeft het recht om vrijelijk deel te nemen aan

Opbrengst participatieproces

Veranderstrategie

Uitgangspunten en kaders

Uitvoering

Ter afronding

het culturele leven van de gemeenschap, om te genieten van kunst en om deel te hebben aan wetenschappelijke vooruitgang en de vruchten daarvan. Eenieder heeft het recht op de bescherming van de geestelijke en materiële belangen, voortspruitende uit een wetenschappelijk, letterkundig of artistiek werk, dat hij heeft voortgebracht. Artikel 28: Bescherming van mensenrechten Eenieder heeft recht op het bestaan van een zodanige maatschappelijke en internationale orde, dat de rechten en vrijheden, in deze Verklaring genoemd, daarin ten volle kunnen worden verwezenlijkt Artikel 29: Plichten en beperkingen Eenieder heeft plichten jegens de gemeenschap, zonder welke de vrije en volledige ontplooiing van zijn persoonlijkheid niet mogelijk is. In de uitoefening van zijn rechten en vrijheden zal eenieder slechts onderworpen zijn aan die beperkingen, welke bij de wet zijn vastgesteld en wel uitsluitend ter verzekering van de onmisbare erkenning en eerbiediging van de rechten en vrijheden van anderen en om te voldoen aan de gerechtvaardigde eisen van de moraliteit, de openbare orde en het algemeen welzijn in een democratische gemeenschap. Deze rechten en vrijheden mogen in geen geval worden uitgeoefend in strijd met de doeleinden en beginselen van de Verenigde Naties.

Artikel 30: Geen misbruik van rechten Geen bepaling in deze Verklaring zal zodanig mogen worden uitgelegd, dat welke Staat, groep of persoon dan ook, daaraan enig recht kan ontlenen om iets te ondernemen of handelingen van welke aard ook te verrichten, die vernietiging van een van de rechten en vrijheden, in deze Verklaring genoemd, ten doel hebben.

Verbindend en veelzijdig | 36

Adres: Raadhuisplein 1 Veenendaal Telefoon: (0318) 538 538 Postadres: Postbus 1100 3900 BC Veenendaal Website:

www.veenendaal.nl