3. Uitgangspuntennotitie 'Nieuw theater in de Duivenweide'

Uitgangspuntennotitie

Nieuw theater in de Duivenweide Op weg naar een nieuw theater! Maart 2023

1

Inhoud 1. Inleiding en vraagstelling. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 4 2. Lampegiet 2.0: een theater voor de toekomst . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 6. 2.1 Meer dan een theater . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 6. 2.2 Trends en ontwikkelingen . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 6. 2.3 Theater met een belangrijke regiofunctie . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 7. 2.4 Heldere keuzes voor de toekomst . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 7 2.5 Schakel in de culturele infrastructuur van Veenendaal . . . . . . . . . . . . . . 8 3. Uitgangspunten voor het vervolg: stedenbouwkundig Masterplan Theater Lampegiet en Duivenweide . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .10 4. Toelichting uitgangspunt exploitatie bioscoopfunctie . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 13 4.1 Waarom een bioscoopfunctie? . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 13 . 4.2 Alternatieven . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 14 4.3 Aandachtspunten voor het vervolg . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 14 5. Toelichting uitgangspunt poppodiumfunctie . . . . . . . . . . . . . . . . . .

. . . . . . . . . . . 15 5.1. Waarom een poppodiumfunctie? . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 15 5.2 Alternatieven . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .15 5.3 Aandachtspunten voor het vervolg . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 15 6. Toelichting uitgangspunt locatie theater in Duivenweide . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 16 6.1 Algemeen . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .16 .. 6.2 Nieuw theater en evenemententerrein als onderdeel van binnenstad . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 16 6.3 Locatie van het theater . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 17 6.4 Alternatieven . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 20 7. Toelichting uitgangspunt wonen . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 22 7.1 Inleiding . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 22 7.2 Geen woningen op of aan het nieuwe theater. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 22 7.3 Alternatieven. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 23 8. Toelichting uitgangspunt parkeren . . . . . .

. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 25 8.1 Omgevingsvisie en parkeernormen . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 25 8.2 Huidige situatie en mogelijke toekomst . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .25 8.3 Een ondergrondse parkeergarage onder het nieuwe theater . . . . . . . . 26 8.4 Alternatieven. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 27 8.5 Aandachtspunten voor het vervolg . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 30

2

9. Theater: Programma van Eisen (PvE) . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 31 9.1 Algemeen . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 31 9.2 Programma van Eisen (PvE) met en zonder bioscoopfunctie . . . . . . . . 31 9.3 Additionele voorzieningen poppodiumfunctie . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 32 9.4 Second opinion op PvE . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 32 10. Theater: investering en jaarlijkse kapitaal- en beheerlast . . . . . . . . . . . . . . . . . . 33 10.1 Nieuw theater met bioscoopfunctie . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 33 10.2 Nieuw theater zonder bioscoopfunctie . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .33 . 10.3 Additionele voorzieningen poppodiumfunctie . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 33 10.4 Huidig theater in stand houden . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 33 10.5 Vergelijking nieuwbouw en consolideren huidige situatie . . . . . . . . . . 34 11. Theater: exploitatie . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 37 11.1 Businesscase in drie varianten . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 37 11.2 Second opinion op meerjarige raming . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 37 .

11.3 Publiek-private samenwerking . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 38 12. Het vervolg . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .39 Colofon . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .

Bijlagen in ‘los’ document Bijlage 1: Besluitvorming tot op heden over theater Bijlage 2: Businesscase nieuwbouw Theater Lampegiet: drie exploitatiescenario’s (Lampegiet) Bijlage 3: Functioneel, ruimtelijk en technisch PvE theater (BMC) Bijlage 4: Film in Veenendaal: Een Benchmark (Filmkenniscentrum) Bijlage 5: Investeringskosten raming (BBN) Bijlage 6: Vergelijking stichtingskosten 2021-2022 (BMC) Bijlage 7 Samenvattende matrix studie theater, wonen en parkeren (BBN) Bijlage 8 Overzicht aanvullende input raad oktober 2022 Bijlage 9 Factsheet Inwonerspanel Bijlage 10 Mogelijke varianten eigendom, exploitatie en beheer (BMC) Bijlage 11: Locatiekeuze theater

Lampegiet 2.0: een theater dat “altijd open is en altijd aanstaat” Dit is het leidende principe in de visie van Theater Lampegiet, zoals verwoord in het Visiedocument dat Lampegiet in 2021 heeft opgesteld.

“ Wanneer je via de Kerkewijk het centrum van Veenendaal binnenkomt, word je omarmd door de nieuwe uitnodigende groene, culturele toegangspoort van de binnenstad. De Duivenweide met het prachtige “Hortus Cultures” park, het theaterplein en als bruisend middelpunt Lampegiet Theater & Film. Met theater- en bioscoopzalen en horeca. Het is een levendige plek waar altijd iets te doen is; genieten van de natuur in het park, een festival, een theater- of filmvoorstelling. Het is de culturele plek waar mensen graag samenkomen om te ontmoeten, genieten, werken, verwonderen en te ontspannen, zowel binnen als buiten. Iedereen, van alle leeftijden, voelt zich er welkom. De één maakt een wandeling door het park, en drinkt daarna een kop koffie met vers gebakken appeltaart in Lampegiet Theater & Film. Een ander geniet buiten van een circusvoorstelling tijdens een van de festivals voor jong en oud. Kinderen gaan naar de nieuwste Disneyfilm of een jeugdtheatervoorstelling. Ouderen genieten van een middagconcert in de grote zaal en daarna van een gezellig nagesprek in het theatercafé. Elke week bezoeken de filmhuisliefhebbers Lampegiet Theater & Film voor hun wekelijkse filmavond en nemen deze na afloop met elkaar door onder het genot van een lekkere vegan wijn en lokaal borrelplankje.

Ze ontmoeten daar ook de bezoekers van een voorstelling van een beginnende cabaretier of popband in de Kleine Zaal. En dat allemaal in een bijzonder vormgegeven en klimaatneutraal, duurzaam gebouw. De nieuwe Lampegiet is een voorbeeld voor de theaters van de toekomst. Er zijn daarom regelmatig rondleidingen aan zowel bezoekers als specialisten uit binnen- en buitenland. Het is een culturele smeltkroes waar iedereen altijd welkom is, ook om overdag in het café met je eigen laptop te werken en af te spreken. Beleef het en ontmoet elkaar in de Groene Duivenweide en Lampegiet Theater & Film.”

3

1

Inleiding en vraagstelling

Deze notitie is een nadere uitwerking van de planontwikkeling ‘nieuwe Lampegiet Variant D’, waarover de raad op 25 november 2021 een besluit heeft genomen. Bij deze besluitvorming heeft de raad gevraagd om in de nadere uitwerking van de door haar vastgestelde voorkeursvariant inhoudelijke keuzes voor te leggen over in ieder geval de aspecten ‘bioscoop’, ‘woningen’ en ‘parkeren’. Ook is gevraagd om tijdens de uitwerking van Variant D een marktonderzoek uit te voeren en de bedrijfsexploitatie van Theater Lampegiet te laten toetsen op haalbaarheid. Deze handschoen is opgepakt. Het afgelopen jaar is het plan voor de ‘nieuwe Lampegiet Variant D’ verder ontwikkeld: • Er is onderzocht welke ideeën, verwachtingen en wensen er bij de inwoners van Veenendaal zijn ten aanzien van de theater- en bioscoopfunctie. • Er is een marktonderzoek uitgevoerd naar het publiekspotentieel voor de filmfunctie en naar de (potentiële) markt voor zakelijke verhuur binnen een nieuw theatercomplex. • Het Programma van Eisen (PvE) is verder uitgewerkt. • De investeringsraming en de meerjarige exploitatieraming zijn geactualiseerd en getoetst. • En om te komen tot een samenhangend stedenbouwkundig plan is onderzoek gedaan naar de mogelijkheden ten aanzien van wonen en parkeren in het gebied Duivenweide in combinatie met een evenemententerrein en een aantrekkelijk park.

Werksessies met de raad

In een tweetal werksessies met de raad zijn de uitkomsten van deze onderzoeken aan bod gekomen en is op onderdelen nader inzicht gevraagd en gegeven ten aanzien van bijvoorbeeld de filmfunctie, wonen en parkeren. Ook is er uitgebreid stilgestaan bij de financiële implicaties van de diverse onderdelen. Mede door de enorm gestegen bouwkosten, zijn de stichtingskosten voor een nieuw theater fors hoger vergeleken met het onderzoek uit 2021. In de werksessies is dit aan bod gekomen en ook in deze notitie heeft dat een plaats. De werksessies hebben veel input opgeleverd. Op onderdelen zijn er nieuwe inzichten ontstaan.

4

Deze notitie is een tussenstap voor het stedenbouwkundig masterplan In het verlengde van de uitgangspunten die reeds door de raad zijn meegegeven, willen we als tussenstap tot een definitieve uitwerking van het plan een aantal aanvullende uitgangspunten vastleggen. Dat doen we in deze notitie. Deze aanvullende uitgangspunten zijn nodig om invulling te geven aan de volgende stap: het opstellen van een stedenbouwkundige Masterplan Lampegiet en Duivenweide. Dit stedenbouwkundig Masterplan geeft inzicht in de inhoud en vorm van de integrale gebiedsontwikkeling Lampegiet en Duivenweide. Maar ook in de daarmee samenhangende planning voor de ontwerp- en uitvoeringsfase. En het geeft inzicht in een (definitieve) investerings- en exploitatieraming voor de onderdelen van het Masterplan. Het stedenbouwkundig Masterplan vormt samen met het integrale Ondernemingsplan van Theater Lampegiet de onderlegger voor een aanvraag bij de raad voor het beschikbaar stellen van een voorbereidingskrediet voor de ontwerpfase. Maar eerst zal in de Kadernota, de Programmabegroting en Meerjarenraming een integrale afweging plaatsvinden over de financiën voor het nieuwe theater en de parkeervoorziening. In de voorliggende notitie worden de uitgangspunten voor het opstellen van het stedenbouwkundig Masterplan benoemd.

Eerder vastgestelde uitgangspunten

Wat betreft de uitgangspunten voor een nieuw theater, beginnen we niet vanaf nul. De raad heeft bij eerdere besluitvorming al een aantal uitgangspunten meegegeven over de toekomst van Theater Lampegiet en voor de gebiedsontwikkeling Duivenweide. Het gaat om beleidsstukken en raadsbesluiten over de Omgevingsvisie (2020), Programma Vitale Binnenstad (2020), Cultuurvisie (2021), Variantenstudie nieuw theater (2021) en de Gebiedsvisie Duivenweide (2021). In bijlage 1 worden de eerder genomen besluiten uitgebreider beschreven. Deze eerder vastgestelde uitgangspunten vormen de basis waar we in deze notitie op voortborduren.

Aanvullende uitgangspunten

Opbouw van de notitie

We starten de notitie met het vertrekpunt voor de planontwikkeling: een visie op het theater van de toekomst, Lampegiet 2.0. Daarna volgt een samenvattend overzicht van de vast te stellen, aanvullende uitgangspunten. In de daarop volgende hoofdstukken worden deze uitgangspunten één voor één toegelicht en uitgewerkt. Ten slotte gaan we in de laatste hoofdstukken in op het Programma van Eisen (PvE) voor het nieuwe theater, de hieruit voortvloeiende investeringslasten en een vertaling van de investeringslasten in een meerjarige exploitatieraming van het nieuwe theater. In de bijlagen bij deze notitie zijn diverse aspecten van variant D nader uitgewerkt en/of onderbouwd. In de notitie wordt regelmatig verwezen naar deze bijlagen.

De aanvullende uitgangspunten waarop van de raad een besluit wordt gevraagd, hebben betrekking op de volgende onderdelen: • De bioscoopfunctie • De poppodiumfunctie • De locatie van het theater als onderdeel van de Duivenweide • Wonen in de Duivenweide • Parkeren in de Duivenweide In deze notitie worden de uitgangspunten één voor één uitgewerkt. Per uitgangspunt worden ook de alternatieven in beeld gebracht en de aandachtspunten voor de nadere uitwerking opgenomen.

5

2

Lampegiet 2.0: een theater voor de toekomst

2.1 Meer dan een theater

Lampegiet 2.0 is meer dan alleen een theater. Het is een culturele ontmoetingsplek. Het is dé plek waar de inwoners van Veenendaal graag naar toe gaan om te ontspannen en waar iedereen zich meteen thuis voelt. Theater, bioscoop en horeca vormen het hart van Lampegiet 2.0. Deze functies versterken elkaar inhoudelijk en zijn ruimtelijk en conceptueel met elkaar verbonden door foyers. Alle ruimtes in het gebouw zijn zo veel als mogelijk multifunctioneel inzetbaar. Het nieuwe theater gaat bijdragen aan de levendige binnenstad door een brede programmering en door de combinatie van theater, bioscoop en horeca. Deze ambitie sluit aan op ‘Variant D’, benoemd als voorkeursscenario door de gemeenteraad in november 2021: een grote theaterzaal, een kleine multifunctionele (vlakke vloer) zaal, een volwaardige bioscoopfunctie en een poppodiumfunctie (als onderdeel van de kleine zaal). In de navolgende paragrafen wordt beschreven hoe het nieuwe theater aansluit op maatschappelijke trends en ontwikkelingen, wat de potentie is van het nieuwe theater voor de regio, welke keuzes we voor de toekomst maken en wat hiervoor organisatorisch en ruimtelijk nodig is. Ook schetsen we de positie van Lampegiet in de culturele infrastructuur van Veenendaal.

2.2 Trends en ontwikkelingen

Een substantiële investering in een nieuw theater vraagt vanzelfsprekend om een duidelijke visie op het ‘theater van de toekomst’. In dat kader schetsen we allereerst een aantal belangrijke trends en ontwikkelingen. 1. Voortschrijdende digitalisering van de samenleving. Hiermee wordt het aanbod van kunst en cultuur niet alleen toegankelijker, maar verandert deels ook de wijze waarop het publiek deelneemt aan activiteiten op dit gebied, bijvoorbeeld vanuit (het eigen) huis. Toch zal er bij het publiek altijd een behoefte blijven bestaan om samen een voorstelling en/of evenement te beleven. Ook na Corona zijn de optredens en concerten van populaire gezelschappen en artiesten weer razendsnel uitverkocht. Het ‘theater van de toekomst’ toont aan dat er niets boven ‘live’ gaat.

6

2. Toenemende concurrentie in de vrijetijdsmarkt. Onder andere vanwege de voortschrijdende digitalisering van de samenleving (zie ook 1) neemt het aanbod van vrijetijdsactiviteiten nog steeds toe. De consument krijgt steeds meer keuzemogelijkheden. De grenzen tussen wat vroeger ‘hoge cultuur’ en ‘lage cultuur’ werd genoemd vervagen meer en meer. Alleen al om die reden moet het ‘theater van de toekomst’ steeds een unieke (live) ervaring bieden. Een onderscheidende programmering wordt steeds belangrijker. 3. Kunst en cultuur krijgen steeds meer betekenis voor verschillende groepen mensen. . Kinderen en jongeren die er hun talent ontwikkelen , mensen met een verstandelijke beperking die zich er kunnen uiten, eenzame ouderen die anderen kunnen ontmoeten. . Daarmee ontstaan ook nieuwe verbindingen, die andere eisen stellen aan de culturele instellingen. Het ‘theater van de toekomst’ staat midden in de samenleving. 4. Clustering van culturele en/of maatschappelijke functies. Wanneer een vastgoedontwikkeling op inhoud wordt gestuurd, kunnen culturele en/of maatschappelijke functies in één gebouw elkaar versterken. Samenwonen en samenwerken zorgen voor meer levendigheid (juist ook overdag) en dragen bij aan een efficiënter gebruik van de beschikbare capaciteit. Het ‘theater van de toekomst’ biedt onderdak aan meerdere, complementaire functies.

In die hoedanigheid ontwikkelen cultuurgebouwen zich ook steeds meer tot een ‘third place’. Dit is een plek waar mensen, naast woning en werkplek, komen om te ontspannen.

2 5. Inspelen op demografische ontwikkelingen en nieuw publiek. Het traditionele theaterpubliek ‘vergrijst’. Tegelijkertijd groeit het aandeel mensen in de Nederlandse bevolking dat niet is opgegroeid met de culturele tradities van het (“klassieke”) theater, maar kunst en cultuur op andere wijze beleeft. Deze ontwikkeling is al langer gaande, maar de impact ervan is door de ‘Covid-crisis’ meer dan ooit manifest geworden. Het theater dient zich opnieuw uit te vinden. Het ‘theater van de toekomst’ is inclusief en divers, zowel voor als achter de schermen, ontwikkelt nieuwe programmaconcepten, verbindt zich met andere domeinen in de samenleving (zie 3), geeft (onvoorwaardelijk) ruimte aan nieuwe initiatieven vanuit de gemeenschap en fungeert (bijgevolg) als ‘podium van en voor de stad’. 6. Bioscoopbezoek blijft groeien. Opvallend is dat film het binnen het totale aanbod van culturele en/of vrijetijdsactiviteiten bijzonder goed doet. 2019, het laatste jaar voordat de ‘Corona-crisis’ uitbrak, was goed voor 38.018.390 bioscoopbezoeken. Dit is een stijging van 6,5% ten opzichte van 2018. Hiermee werd de positieve trend van de daaraan voorafgaande jaren voortgezet. Binnen deze ontwikkeling groeit de belangstelling voor het meer artistieke filmaanbod via filmhuizen/ filmtheaters) verhoudingsgewijs (nog) sterker dan het aanbod van de commerciële bioscopen.

Een andere ontwikkeling is een verschuiving in dan wel uitbreiding van de content, bijvoorbeeld het live uitzenden van sportwedstrijden, concerten en theatervoorstellingen. Bioscopen zijn laagdrempelige voorzieningen voor een breed publiek. Thematisch sluiten theater en film vaak goed op elkaar aan. Een (inhoudelijke) bioscoopfunctiekan een meerwaarde zijn voor het ‘theater van de toekomst’ (zie ook 4).

2.3 Theater met een belangrijke regiofunctie

Theater Lampegiet bedient een relatief groot gebied, dat aan de zuidwestkant wordt begrensd door de lijn Leersum, Amerongen, Elst en Rhenen, een groot deel van de Gelderse Vallei omvat (Scherpenzeel, Renswoude) en aan zuidoostkant wordt begrensd door de lijn Ede - Wageningen. In dit gebied wonen circa 400.000 mensen. Het verzorgingsgebied telt weliswaar nog twee podium- voorzieningen, Cultura in Ede en Theater Junushoff in Wageningen op respectievelijk 14 en 17 kilometer afstand van Veenendaal, maar dit zijn geen directe concurrenten van Lampegiet. Cultura is vergeleken met Lampegiet

een kleinschaliger en minder goed geoutilleerd theater, terwijl Theater Junushoff een wat ander inhoudelijk profiel heeft dan Lampegiet en qua verzorgingsgebied meer gericht is op het gebied ten westen van Arnhem (Renkum, Heelsum) en het zuidoostelijk deel van de Betuwe. In dit verband noemen we ook nog het Schaffelaar Theater in Barneveld vanwege de rechtstreekse snelwegverbinding (A30), maar ook dit theater is gelet op de aard en beperkte omvang van de programmering geen concurrent van Lampegiet. Het verzorgingsgebied voor een volwaardige bioscoopfunctie in Veenendaal laat een vergelijkbaar beeld zien. Er zijn alleen bioscopen in Ede (Pathé) en Wageningen (Heerenstraat Theater). Een recent expertonderzoek naar het publiekspotentieel voor een volwaardige bioscoopfunctie in Veenendaal komt uit op 100.000 bezoeken per jaar. De onderzoeker duidt dit als een “behoudende schatting”. Hierbij dient nog te worden aangetekend dat naar verwachting het aantal inwoners van het verzorgingsgebied in de komende decennia nog aanzienlijk groeit.

2.4 Heldere keuzes voor de toekomst

Op basis van wat we aan maatschappelijke trends en ontwikkelingen zien (2.2) en gegeven de (regionale) centrumfunctie van Veenendaal (2.3), biedt de realisatie van een nieuw, eigentijds theater(complex) de volgende kansen en maken we bijgevolg de volgende keuzes: met betrekking tot het activiteitenaanbod • Versterken van het artistieke profiel van Lampegiet. Er komt meer ruimte voor het programma-aanbod waar Lampegiet nu al goed en onderscheidend in is: amusementsproducties, gericht op een breed publiek. Mede vanwege de goede relatie die Lampegiet heeft met de grotere impresariaten, liggen hier nog zeker groeimogelijkheden. • Ontwikkelen van activiteiten, specifiek gericht op en met jongeren. Toevoeging van een kleine multifunctionele (vlakke vloer) zaal die ook geschikt is voor popconcerten maakt dit onder meer mogelijk. • Creëren van ruimte voor innovatieve en meer kleinschalige producties.

7

2 • •

•

Ook hierin speelt de kleine multifunctionele (vlakke vloer) zaal een cruciale rol. Creëren van ruimte voor initiatieven vanuit de Veense gemeenschap (“Carte blanche”). Faciliteren en (inhoudelijk) ondersteunen van initiatieven op het gebied van amateurkunst. De beoogde nieuwe voorzieningen bieden mogelijkheden voor meer ‘maatwerk’, zowel op het gebied van beschikbare capaciteit als voor wat betreft de kosten van het gebruik van de faciliteiten. Ontwikkelen en uitvoeren van projecten in co-creatie met (andere) partijen in het maatschappelijk domein.

met betrekking tot nieuwe doelgroepen • Ontwikkelen van een gebouw dat qua sfeer, beleving en gebruiksmogelijkheden aantrekkelijk is. Ook (of juist met name) voor inwoners, voor wie een bezoek aan het theater niet vanzelfsprekend is, alsmede een dienstverlening die hierop is afgestemd (‘third place’). Een film- en een poppodiumfunctie kunnen hieraan bijdragen, net als (dag)horeca met een terras.

met betrekking tot de bedrijfsvoering • Optimaliseren van de publieksservice. Onder andere op het gebied van horeca. • Vergroten en verbeteren van de mogelijkheden voor maatschappelijke en commerciële verhuur. • Beter benutten van de beschikbare capaciteit, met name overdag. Denk bijvoorbeeld aan het inrichten van (tijdelijke) werkplekken. Dit draagt ook bij aan de levendigheid binnen het gebouw en versterkt het concept. met betrekking tot de organisatie • (Door)ontwikkelen van de organisatie van Lampegiet. Een netwerk- en uitvoeringsorganisatie, die maximaal flexibel is om goed in te kunnen spelen op de vraag, behoeften en/of wensen van de Veense bevolking en waarvan de medewerkers afkomstig zijn uit en/of binding hebben met de (potentiële) doelgroepen. Een en ander is uitgewerkt in een door Theater Lampegiet opgesteld ‘Programma van Eisen’ (zie hoofdstuk 9) en in een businesscase (zie hoofdstuk 11).

2.5 Schakel in de culturele infrastructuur van Veenendaal

Multifunctioneel gebruik ruimten Theater Zuidplein (architecten De Zwarte Hond)

8

Theater Lampegiet, De Bibliotheek en De Muzen zijn de drie grote culturele instellingen die in Veenendaal de basis vormen van de culturele infrastructuur. Tot deze basis behoren ook het Stadsmuseum Veenendaal, de Historische Vereniging Oud Veenendaal, Vlow0318, de Cultuurmakelaar en de verenigingen die zorg dragen voor een bloeiende amateurkunst. Dit zijn allemaal stabiele en solide partners in het culturele veld, de voornaamste dragers van en pleitbezorgers voor het belang van kunst en cultuur in de samenleving. Zij vormen de ruggengraat en het netwerk van de lokale en regionale culturele infrastructuur. De drie grote instellingen, waaronder Theater Lampegiet, hebben bovenop hun ‘eigen’ taak ook de belangrijke taak een trekkersrol te vervullen in de uitvoering van het gemeentelijk cultuurbeleid, zoals vastgelegd in de gemeentelijke cultuurnota. Zij hebben daartoe de slagkracht en professionele expertise in huis.

2 Een nieuw theater vergroot maatschappelijke impact De culturele sector wordt landelijk naar het VNG-ringenmodel ingedeeld in vijf segmenten van kunst: 1 Media en Letteren, 2 Cultureel Erfgoed, 3 Beeldende kunst, bouwkunst en vormgeving, 4 Amateurkunst en kunsteducatie en 5 Podiumkunsten. Theater Lampegiet is in de huidige culturele infrastructuur verantwoordelijk voor de podiumkunsten en daarmee een onmisbare schakel in de culturele infrastructuur. Een nieuw theater kan (zie ook 2.4) met de toevoeging van een kleine zaal het segment podiumkunsten verder uitbreiden en versterken en, meer dan in de huidige situatie, ook bijdragen aan het segment amateurkunst en kunsteducatie. Theater Lampegiet vergroot daarmee, naast het bijdragen aan het woon- en vestigingsklimaat, tevens haar maatschappelijke impact. Het Spectrum en nieuwe theater complementair aan elkaar De Muzen is gevestigd in het Spectrum op het Kees Stipplein. De Muzen huurt van de gemeente ook de zogenaamde Spectrumzaal. Deze Spectrumzaal is qua grootte ongeveer de helft van de beoogde kleine zaal van het nieuwe theater. Deze zalen zijn straks niet concurrerend met, maar complementair aan elkaar. In de Spectrumzaal kunnen de muziek-, dans- en theaterleerlingen hun eerste kleine presentaties geven, de grotere toneel-, muzieken dansproducties kunnen daarna plaatsvinden in de kleine zaal van Theater Lampegiet.

Zo ontstaat voor Veenendaal een mooi complementair aanbod. De Spectrumzaal is namelijk alleen geschikt voor ‘kleinere’ uitvoeringen voor een publiek van ongeveer 140 personen. Bijvoorbeeld van amateurgezelschappen, maatschappelijke organisaties, scholen (PO en VO) en presentaties van commerciële bedrijven. Maar ook de muziek-, dans- en theateruitvoeringen van De Muzen. De beperkende technische voorzieningen, het (te) kleine speelvlak (6 x 4 meter), de beperkte ‘backstage’, het ontbreken van coulissen en theaterspots en beperkte mogelijkheden op het gebied van catering en publieksvoorziening maken dat Het Spectrum niet geschikt is voor een professionele theatervoorstelling.

Muzen heeft aangegeven nu op zaterdagavond vaak nee te moeten verkopen vanwege het structurele gebruik door het Filmhuis. Het culturele veld geeft aan dat er grote behoefte is aan ruimtes voor semi professionele uitvoeringen zoals o.a. amateurtoneel, activiteiten van Kunstplatform, etc. Op het Kees Stipplein is ook de Cultuurfabriek gevestigd. Hierin bevinden zich de Bibliotheek, Stadsmuseum Veenendaal en de Historische Vereniging Oud Veenendaal. Samenhang tussen het theater en de Basiliek De Basiliek vormt geen onderdeel van de culturele infrastructuur Veenendaal, zoals deze in de cultuurvisie is gedefinieerd. De Basiliek is wel een gebouw met een grote en kleine zaal, waarin evenementen worden georganiseerd. De grote zaal wordt afgehuurd voor concerten, congressen/conferenties, lezingen, bedrijfspresentaties, personeelsbijeenkomsten, shows etc. De kleine zaal wordt gebruikt voor lezingen, diensten, congressen en cursussen. De Basiliek is privaat eigendom. De Basiliek heeft naar eigen zeggen nagenoeg geen capaciteit over, waardoor het niet mogelijk is om daar eventueel onderdelen van het programma van Theater Lampegiet uit te voeren. Ook is de Basiliek in theater-technische zin niet voldoende geëquipeerd voor een belangrijk deel van de producties die in Theater Lampegiet staan.

Deze Spectrumzaal wordt momenteel ook gebruikt door het Filmhuis. Indien het Filmhuis uit het Spectrum zou vertrekken, is de zaal op zaterdag weer vrij en wordt ruimte vrij gespeeld voor andere activiteiten en doelgroepen. De

9

3

Uitgangspunten voor het vervolg: opstellen stedenbouwkundig Masterplan Lampegiet en Duivenweide

In dit hoofdstuk geven we aan op welke onderdelen een uitspraak van de gemeenteraad nodig is, om een volgende stap in de planontwikkeling van een nieuwe Lampegiet ‘Variant D’ te kunnen zetten. De gemeenteraad heeft in november 2021 ‘Variant D’ benoemd als voorkeursscenario, bestaande uit een grote theaterzaal, een kleine multifunctionele (vlakke vloer) zaal, een volwaardige bioscoopfunctie en een poppodiumfunctie (als onderdeel van de kleine zaal).

Uitgangspunt 1: Ontwikkelen van een nieuw theatercomplex inclusief een bioscoopfunctie waarbij de gemeente eigenaar wordt van het gehele vastgoed 1a. Een bioscoopfunctie is van toegevoegde waarde voor Veenendaal. Voor de bioscoopexploitatie is een sluitende businesscase te realiseren. Oftewel: een bioscoopfunctie in het theater is rendabel te exploiteren. Voorgesteld wordt om op basis hiervan verder onderzoek te doen naar de exploitatiemogelijkheden en -vorm van de bioscoopfunctie als onderdeel van Variant D. 1b. De exploitatie van het theater, de exploitatie van de bioscoop en de exploitatie van de horeca komen samen in één gebouw en in één gebouwconcept. Om die reden wordt voorgesteld om bij verder onderzoek naar de exploitatiemogelijkheden en -vorm (zie 1a) als leidend principe te hanteren, dat de gemeente eigenaar wordt van het gehele vastgoed en dat de horeca-exploitatie en het (dagelijkse) beheer worden belegd bij één partij. Een en ander wordt nader toegelicht in hoofdstuk 4.

10

Uitgangspunt 2: Ontwikkelen van een nieuw theatercomplex inclusief een poppodiumfunctie In het Programma van Eisen (PvE) zijn voorzieningen opgenomen waarmee de multifunctionele (vlakke vloer) zaal ook is te gebruiken voor popconcerten tot een bezoekaantal van 500. Met deze voorzieningen is naar verwachting een investering nodig tussen de € 500.000 en € 1.000.000. Voorgesteld wordt de poppodiumfunctie en de bijbehorende investering op te nemen in de totale investeringsraming voor het nieuwe theater. Een en ander wordt nader toegelicht in hoofdstuk 5.

3 Uitgangspunt 3: Ontwikkelen van een nieuw theatercomplex op ongeveer de huidige plek passend binnen de visie Duivenweide en de rol van het nieuwe theater daarin Een nieuw theater is de kans om de Duivenweide zowel ruimtelijk als functioneel beter te verbinden met de binnenstad. Voor die verbinding zijn zicht- en herkenbaarheid van het theater van belang. Om die reden wordt voorgesteld om het theater ongeveer op de huidige plek te bouwen. Hierdoor is het theater zichtbaar vanaf de Kerkewijk. Door het theater iets naar achteren te zetten en te zorgen voor een compacte footprint ontstaat ruimte voor een plein aan de Kerkewijk en zicht richting de Oude Kerk. Hierdoor gaat het parkje met hoogteverschil naar de Oude Kerk, over in het groen van de Duivenweide. De parkeerplekken achter de Frisiavilla veranderen in een groene verblijfsplek. Het plein voor het nieuwe theater biedt ruimte aan kleinschalige evenementen. Het plein is een ‘bordes’ dat het nieuwe theater verbindt met zijn omgeving. Het nieuwe theater en theaterplein vormen samen een nieuwe culturele ontmoetingsplek zichtbaar vanaf de Kerkewijk. Zij leveren ruimtelijk en functioneel een bijdrage aan verblijf in de Vitale Binnenstad.

De afbeelding hiernaast geeft een impressie van het nieuwe theater met een theaterplein aan de Kerkewijk. Door een nieuwe zichtlijn wordt de Oude Kerk zichtbaar.

6

De afbeelding hiernaast toont hoe de positie van het theater zorgt voor een nieuwe zichtlijn tussen Oude Kerk en Kerkewijk. Het theater staat naar achteren ten opzichte van de huidige plek, waardoor er ruimte ontstaat voor een theaterplein. Het parkeerterrein achter de Frisiavilla wordt een groene verblijfsplek.

5

Een en ander wordt nader toegelicht in hoofdstuk 6. 7 10 11

8

3 9

1

4 2

Legenda 1. Nieuw theater 2. Theaterplein voor kleinschalige evenementen 3. Frisiavilla 4. Horeca Sandbrinkstraat 5. Markt 6. Oude Kerk 7. Parkje bij de kerk 8. Duivenweide 9. Monumentale bomen 10. Nieuwe zichtlijn 11. Groene verblijfsplek achter Frisia-villa

11

Uitgangspunt 4: Woningen te realiseren in fase 2 achter het nieuwe theatercomplex en niet op of aan het nieuwe theater Het uitgangspunt is om woningen te realiseren in fase 2 achter het nieuwe theatercomplex en geen woningen op of aan het nieuwe theater te realiseren. Woningen op of aan het theater dragen niet bij aan de herkenbaarheid van het nieuwe theater. Woningbouw boven een theater is technisch mogelijk, maar vraagt een hoge investering vanwege de complexiteit van bouwen. Woningbouw boven het theater levert naar verhouding financieel de helft op van vergelijkbare woningen in Duivenweide of elders in Veenendaal. Het bouwen van woningen op het theater verlengt de bouwtijd aanzienlijk. Een aandachtspunt bij woningbouw is het kunnen aanbieden van de benodigde parkeerplekken. Een mogelijkheid is woningen te bouwen na de realisatie van het nieuwe theater. Na de bouw van het theater kan woningbouw (gecombineerd met groen en parkeren) in het gebied Duivenweide verder worden onderzocht en uitgewerkt. De locatie van het huidige parkeerdek lijkt vooralsnog de beste plek voor woningbouw. Een en ander wordt nader toegelicht in hoofdstuk 7.

won

inge

n

theater met ondergrondse parkeergarage theaterplein

12

Uitgangspunt 5: Een ondergrondse parkeergarage realiseren onder het nieuwe theatercomplex Het uitgangspunt is een ondergrondse parkeergarage onder het nieuwe theater: voor centrum- en theaterbezoek. Een goede parkeervoorziening onder het nieuwe theater draagt bij aan de ambitie Vitale Binnenstad en aan een theater met regionale aantrekkingskracht. Doordat de huidige parkeervelden en parkeerdekken in de Duivenweide overbodig worden, ontstaat er ruimte voor groen en wonen in het gebied. Afhankelijk van de exacte hoeveelheid parkeerplekken, zijn de kosten bij 250350 plekken, in een 2- of 3-laagse ondergrondse parkeergarage, berekend op 16-22 miljoen. De bouw van een ondergrondse parkeergarage verlengt de bouwtijd aanzienlijk. Een en ander wordt nader toegelicht in hoofdstuk 8.

4

Toelichting uitgangspunt exploitatie bioscoop

4.1 Waarom een bioscoopfunctie? Het concept van de bioscoopfunctie is dat van een zogenoemd “filmtheater”, met een aanbod van inhoudelijke kwaliteitsfilms (Arthouse) en meer populaire titels. Dit aanbod wordt dagelijks gepresenteerd in vier verschillende bioscoopzalen met een totale capaciteit van circa 250 stoelen. Er wordt veel aandacht besteed aan een goede gastbeleving, o.a. door het aanbieden van horecaservice van hoog niveau en met een prettige, gastvrije atmosfeer in lijn met de eisen die ook aan een theaterbeleving worden gesteld. Het concept is dus niet dat van een grootschalige bioscoop als Pathé. Het is een intieme stadsbioscoop die past bij de schaalgrootte van Veenendaal. Door de laagdrempeligheid van de bioscoopfunctie en het brede filmaanbod, zowel overdag als ‘s avonds, zorgt de bioscoop voor veel loop en levendigheid in het gebouw en in de directe omgeving. Thematisch kunnen theater en film op onderdelen goed met elkaar worden verbonden (denk bijvoorbeeld aan festivals). Onderzoeken tonen potentie aan In 2022 is een onderzoek uitgevoerd onder de leden van het inwonerspanel Veenendaal, waarbij ook niet-panelleden van binnen en buiten Veenendaal de mogelijkheid gekregen hebben om de vragenlijst in te vullen. 1180 panelleden en 800 niet-panelleden hebben de vragenlijst ingevuld.

Met in totaal 1980 deelnemers was er sprake van een hoge respons, wat de betrokkenheid bij dit onderwerp aantoont. Van de 1980 deelnemers aan het onderzoek vindt 65% een bioscoop als extra voorziening in het theater een waardevolle toevoeging voor Veenendaal, ondanks dat dit ten opzichte van de huidige situatie om een extra investering vraagt. Twee expertonderzoeken, die respectievelijk in 2020 (Lagroup) en 2022 (Filmkenniscentrum) zijn uitgevoerd komen uit op een publiekspotentieel voor een volwaardige filmfunctie van 55.000 - 100.00 bezoeken per jaar. Het onderzoek dat in 2022 is uitgevoerd noemt het aantal van 100.000 bezoeken per jaar “een voorzichtige raming”.

Op basis van de voornoemde onderzoeken hebben Theater Lampegiet en BMC onafhankelijk van elkaar een exploitatieprognose voor de bioscoopfunctie opgesteld. Zowel Lampegiet als BMC komen tot de conclusie dat er voor de exploitatie van een bioscoopfunctie binnen Variant D een sluitende businesscase is te realiseren met zicht op een plus onderaan de streep. Dat wil dus zeggen dat de inkomsten uit de bioscoopexploitatie ten minste de kapitaallasten op de investering alsmede de exploitatielasten dekken. Daarbij is uitgegaan van 80.000 bezoeken op jaarbasis (zie expertonderzoeken) Eenduidigheid eigendomsverhoudingen, beheer en horeca-exploitatie Theater, bioscoop en horeca maken deel uit van één gebouw en één gebouwconcept. Om die reden adviseren wij om voor het vastgoed tot een eenduidige eigendomsverhouding en beheerconstructie te komen. Gezien het belang dat de gemeente hierin heeft, ligt het voor de hand dat de gemeente optreedt als opdrachtgever voor de bouw en als eigenaar van het nieuwe theatercomplex en ook verantwoordelijk wordt voor het integrale beheer ervan. Daarmee kan de gemeente ook maximaal sturen op inhoud en het beheer. Om dezelfde reden adviseren wij te kiezen voor een eenduidige exploitatieverantwoordelijkheid voor de horeca van het theater en de bioscoop (dus deze niet te beleggen bij meerdere partijen).

Het is immers niet wenselijk (en bedrijfseconomisch niet efficiënt) om in één gebouw en binnen één gebouwconcept twee verschillende soorten horeca en twee verschillende horecaondernemers te hebben. Zonder eenduidige aansturing kan de horeca niet maximaal bijdragen aan het exploitatieresultaat. Dit geldt bijvoorbeeld ook voor de functies ‘kassa’ en ‘servicebalie’. Een voorbeeld van waar dit goed werkt is De Nieuwe Kolk in Assen, waar de publieke dienstverlening (informatie, kassa) en horecaservice voor de onderdelen theater, bioscoop en bibliotheek centraal worden aangestuurd en waarmee aanzienlijke efficiencyvoordelen worden geboekt. De voor- en nadelen van de mogelijke eigendomsverhoudingen en beheeren exploitatiemodellen hebben we inzichtelijk gemaakt in bijlage 10.

13

4 Bioscoopfunctie is aanbestedingsplichtig Op basis van de huidige inzichten kan worden gesteld dat de exploitatie van een volwaardige bioscoopfunctie (met eigen zalen) aanbestedingsplichtig is. Vanuit een marktconsultatie hebben we ook signalen gekregen dat er voldoende publiekspotentieel is voor een volwaardige bioscoopfunctie. Twee ondernemers uit de regio hebben zich gemeld als (potentieel) geïnteresseerden. Op basis van die signalen zijn gesprekken gevoerd. Hieruit blijkt dat deze belangstelling pas concreter kan worden gemaakt op het moment dat de gemeente de gunningsvoorwaarden aan de ondernemers bekend maakt. Besluitvorming over het uitgangspunt ‘exploitatie bioscoop’ is bepalend voor de verdere uitwerking van het integrale Ondernemingsplan van Theater Lampegiet.

4.2 Alternatieven

Een alternatief is een nieuw theatercomplex zonder bioscoopfunctie. Dit betekent dat er in en om het gebouw minder levendigheid is (een “uitgekleed concept”), er minder mogelijkheden zijn voor inhoudelijke kruisbestuiving (theater- en bioscoopprogrammering) en er naar verwachting sprake is van lager saldo exploitatieresultaat (de bioscoopexploitatie draagt in beginsel in positieve zin bij aan het exploitatieresultaat overall). Als de gemeente niet optreedt als opdrachtgever voor en beheerder van het vastgoed, dan zou een marktpartij kunnen worden gezocht als ontwikkelaar van tenminste het bioscoopdeel van het vastgoed. Maar gelet op het belang van een eenduidig gebouwconcept (en de mogelijkheden voor de gemeente om te kunnen sturen op de integrale vastgoedontwikkeling), is dit niet een voor de hand liggende keuze.

14

4.3 Aandachtspunten voor het vervolg

In de nog op te stellen gunningsvoorwaarden worden de eisen met betrekking tot de eenduidige beheerconstructie en horeca-exploitatie geformuleerd. Verwacht mag worden dat een aanbesteding van de bioscoopexploitatie, zonder de daarbij behorende horeca-exploitatie, moeilijk wordt. Als de horeca-exploitatie van het gehele cultuurcomplex (dus ook van het theater) aan een (externe) private partij wordt gegund, dan moet hier vanzelfsprekend een passende vergoeding tegenover staan, die de derving van horeca-inkomsten aan de kant van het theater in voldoende mate compenseert. Theater Lampegiet geeft aan dat zij de bioscoopfunctie in eigen beheer wil gaan exploiteren, voor zover dit passend is te maken binnen de wet ‘Markt en overheid’. Een belangrijk argument dat Theater Lampegiet hiervoor aandraagt is dat het qua logistiek, publieksstromen, organisatie, gebouwbeheer, horeca en financiële exploitatie in de praktijk heel lastig zal zijn om tot een goede onderlinge afstemming tussen twee partijen te komen (zie ook 4.1). BMC beoordeelt dit als “valide” argumenten, maar wijst tegelijkertijd op de risico’s die er zijn wanneer zowel de theaterexploitatie als de exploitatie van de bioscoop bij Lampegiet worden ondergebracht. Ook dit aspect dient te worden meegewogen bij het opstellen van de gunningsvoorwaarden en bij het doen van de uitvraag.

Ook de specifieke kennis en ervaring die nodig is om een bioscoop te exploiteren speelt hierbij een rol.

5

Toelichting uitgangspunt poppodiumfunctie

5.1 Waarom een ‘poppodiumfunctie’

Al jaren is er een roep om een vaste podiumplek voor live popmuziek in Veenendaal. Onder meer om budgettaire redenen is in 2013 poppodium Escape gesloten en is er gekozen voor een ‘virtueel poppodium’, dat wil zeggen optredens op diverse locaties in de stad, waar onder in (muziek) café’s. Het nieuwe theatercomplex biedt de mogelijkheden om tegen relatief geringe investeringen (tussen de € 500.000 en € 1.000.000) een vaste, goed geoutilleerde uitvoeringslocatie voor live popmuziek te creëren. Ook biedt het Theater Lampegiet de kans om een jonger publiek aan zich te binden. Daarnaast dragen popconcerten naar verwachting in positieve zin bij aan het exploitatieresultaat van de horeca. Een en ander betekent dat er in de multifunctionele (vlakke vloer) zaal in het nieuwe theatercomplex voorzieningen worden aangebracht om deze ruimte snel te kunnen omtoveren tot een poppodium. Het gaat dan om een hydraulisch podium, specifieke geluid- en lichtapparatuur en akoestische voorzieningen. Ook moet in de ontwerpfase worden gekeken in hoeverre er in de kleine (multifunctionele) zaal sfeerbepalende elementen kunnen worden aangebracht die aansluiten op de beleving van een poppodium-setting. Het idee van poppodiumfunctie wordt ondersteund door de Jongerenraad en door Vlow0318.

5.2 Alternatieven

Een alternatief is dat er in Veenendaal geen vaste, goed geoutilleerde podiumvoorziening voor live popmuziek wordt gecreëerd. De mogelijkheden om het aanbod op het gebied van popmuziek in Veenendaal te verbreden blijven in dat geval zeer beperkt. Ook valt daarmee voor Lampegiet een laagdrempelige activiteit waarmee jongeren kunnen worden verleid om het theater te bezoeken weg, als ook de mogelijkheid om extra horeca-inkomsten te genereren.

5.3 Aandachtspunten voor het vervolg

Het uiteindelijk te realiseren aantal activiteiten op het gebied van popmuziek is mede bepalend voor de hoogte van de investering in dit specifieke onderdeel van het programma-aanbod. Dit wordt door Lampegiet nog uitgewerkt in een integraal Ondernemingsplan en daarna in een (definitief) PvE ten behoeve van de ontwerpfase. De sfeer die een multifunctionele (vlakke vloer) zaal uitstraalt is niet op voorhand de beleving die hoort bij een poppodium. In de ontwerpfase moet aan dit aspect uitdrukkelijk aandacht worden besteed.

Besluitvorming over het uitgangspunt ‘poppodiumfunctie’ is bepalend voor de verdere uitwerking van het integrale Ondernemingsplan van Theater Lampegiet.

15

6

Toelichting uitgangspunt locatie theater in Duivenweide

6.1 Algemeen Een nieuw theater is dé kans om de Duivenweide beter te verbinden met de binnenstad: ruimtelijk en functioneel. De opgave is om met het nieuwe theater een kwaliteitsimpuls te geven aan de gebiedsontwikkeling van Duivenweide en voor meer synergie te zorgen met en tussen de bestaande voorzieningen en kwaliteiten, zoals horeca, winkels, monumenten en het (monumentale) groen. Dit in combinatie met een nieuw kleinschalig evenemententerrein. Het huidige theater Lampegiet ligt gevoelsmatig net buiten de binnenstad. Het gebouw ligt ingeklemd tussen de Kerkewijk en Duivenweide, waar parkeren dominant is. Dat gevoel wordt versterkt door de verkeersfunctie op dit deel van de Kerkewijk. Er is nu geen waardige openbare ruimte die kan functioneren als bordes van het theater. Met het verplaatsen van de ‘poller’ naar de toerit van de Duivenweide, verdwijnen geparkeerde auto’s op dit deel van de Kerkewijk. Hierdoor ontstaat op dit deel van de Kerkewijk ruimte voor verblijf en ontmoeten. Wel moet er ruimte blijven voor bevoorrading en bewoners met een parkeerplek in het centrum. De transformatie van Duivenweide en Kerkewijk is al langer onderwerp van gesprek. In 2021 is de Gebiedsvisie Duivenweide en Kerkewijk vastgesteld.

Hierin staan voorstellen voor: • Herinrichting Kerkewijk; • Mogelijk verleggen fietspad en realiseren van een nieuwe fietsenstalling; • Combineren van parkeren en een kleinschalige evenementenlocatie; • Hortus Culturis: een plek voor groen en verblijf achter Frisia-villa.

16

In die visie is geen rekening gehouden met een nieuw theater en de vraag naar het toevoegen van woningen in dit gebied. Met het onderzoek naar nieuw theater ontstaan andere mogelijkheden voor bovengenoemde onderdelen. Het nieuwe theater bepaalt in grote mate de ruimtelijke mogelijkheden. Na het vaststellen van de uitgangspunten zal in het stedenbouwkundig Masterplan duidelijk worden gemaakt hoe bovengenoemde onderdelen te realiseren zijn.

6.2 Nieuw theater en evenemententerrein als onderdeel van binnenstad Het nieuwe theater kan, meer dan nu, ruimtelijk en functioneel een onderdeel worden van de binnenstad. De functionele bijdrage bestaat uit een brede(re) programmering en de combinatie van theater, bioscoop en horeca. De Lampegiet 2.0 is een multifunctionele, culturele ontmoetingsplek. Een andere functie waar behoefte aan is, is een plek voor kleinschalige evenementen. Deze kan los van het theater functioneren, maar er kan ook synergie nagestreefd worden, waarbij het theater een rol kan spelen bij evenementen en andersom. De zichtbaarheid van deze plek kan bijdragen aan het gebruik en de uitstraling ervan.

Legenda 1. Scheepjeswolplein 2. Zwaaiplein 3. Kees Stipplein 4. Stadsstrand 5. Bernhard van Kreel poort 6. Gemeentehuis 7. Horecaplein 8. Markt 9. Duivenweide 10. Nieuw theater 11. Het nieuwe theaterplein

1

2

5 4

8 9 10

11

7 6

3

6 6.3 Locatie van het theater Een zichtbare plek zorgt voor verbinding

Voor het verbinden van het theater met de binnenstad zijn zicht- en herkenbaarheid van het theater van groot belang. Om die reden wordt voorgesteld om het theater (ongeveer) op de huidige plek te bouwen. Hierdoor is het theater zichtbaar vanaf de Kerkewijk. Een belangrijke rol is weggelegd voor de horeca van het theater. Dit is eveneens een plek voor ontmoeten. Horeca en terras moeten zichtbaar zijn en in de zon liggen. Door het theater iets naar achteren te zetten en te zorgen voor een compacte footprint ontstaat ruimte voor een plein aan de Kerkewijk en zicht richting de Oude Kerk. Plaats en vorm van theater en plein zorgen voor een zichtrelatie tussen Kerkewijk en de Oude Kerk. Waardoor het parkje met hoogteverschil naar de Oude Kerk overgaat in het groen van Duivenweide. Waarbij de parkeerplekken achter de Frisiavilla omgezet worden in een groene verblijfsplek.

6

De afbeelding hiernaast toont hoe de positie van het theater zorgt voor een nieuwe zichtlijn tussen Oude Kerk en Kerkewijk. Het theater staat naar achteren ten opzichte van de huidige plek, waardoor er ruimte ontstaat voor een theaterplein. Het parkeerterrein achter de Frisiavilla wordt een groene verblijfsplek.

5

7 10 11

8 1

Het theater is met een ‘bordes’ verbonden met de Kerkewijk: het theaterplein. Deze nieuwe verblijfsplek is gericht op culturele activiteiten en kleinschalige evenementen: een theaterplein voor spontane initiatieven en georganiseerde festiviteiten. Vergelijkbaar met het stadsstrand, maar met een ander profiel en een belangrijke rol voor het nieuwe theater. Het nieuwe theater, gericht op regionaal publiek en verenigingsleven in Veenendaal, is een open, extraverte instelling met horeca en een zichtbaar terras. Horeca en terras zijn herkenbaar, gelegen in de zon en gericht op het theaterplein. Voor het theaterplein gelden dezelfde kenmerken: zichtbaar, herkenbaar en in de zon. Het nieuwe theater en theaterplein vormen samen een nieuwe culturele ontmoetingsplek zichtbaar vanaf de Kerkewijk. Zij leveren ruimtelijk en functioneel een bijdrage aan verblijf in de Vitale Binnenstad.

3 9 4

Legenda 1. Nieuw theater 2. Theaterplein voor kleinschalige evenementen 3. Frisiavilla 4. Horeca Sandbrinkstraat 5. Markt 6. Oude Kerk 7. Parkje bij de kerk 8. Duivenweide 9. Monumentale bomen 10. Nieuwe zichtlijn 11. Groene verblijfsplek achter Frisia-villa

Op bovenstaande impressie zijn het nieuwe theater en theaterplein een eenheid aan de Kerkewijk

17

6 Theater en plein worden onderdeel van de entree naar de binnenstad. Herinrichting van dit deel van de Kerkewijk is mogelijk. Er komt meer ruimte voor verblijf en ontmoeten, voor bestaande horecagelegenheden en groen. Aansluiting van het theaterplein op de aanwezige (dag)horeca in de omgeving versterkt de aantrekkelijkheid en diversiteit. Denk aan gelegenheden aan de Kerkewijk, zoals de ijssalon, de banketbakkerij, etc. De aanwezige monumenten leveren een belangrijke bijdrage aan de sfeer. Denk daarbij aan de Frisiavilla, de monumentale bomen, de Oude Kerk met bijbehorend hoogteverschil, park en de Wilhelminaboom.

De locatie maakt gefaseerde aanpak Duivenweide mogelijk

De voorgestelde locatie maakt het mogelijk om de Duivenweide gefaseerd te transformeren. De mogelijkheden zijn afhankelijk van de gekozen parkeeroplossing. Als gekozen wordt voor een theater met ondergrondse parkeergarage ontstaan er mogelijkheden voor woningbouw elders in het gebied en het vergroten en aantrekkelijker maken van het park. We hebben meerdere locaties voor het theater onderzocht. Deze alternatieve locaties zijn beschreven in bijlage 11 en enkele voor de hand liggende alternatieven zijn opgenomen in de volgende paragraaf Alternatieven en de aansluitende hoofdstukken over Wonen en Parkeren.

a

b

c

theater met ondergrondse parkeergarage theater-

won

inge

n

plein

18

Op bovenstaande afbeelding zijn theater en theaterplein een eenheid aan de Kerkewijk. Het nieuwe theater staat naar achteren ten opzichte van de huidige plek. De plaats en footprint van theater en theaterplein zorgen voor een zichtrelatie tussen Kerkewijk en Oude Kerk. De voormalige parkeerplekken achter de Frisia-villa zijn een groene verblijfsplek. Het parkje met hoogteverschil naar de Oude Kerk gaat door in het groen van Duivenweide.

Hierboven een mogelijke 2e fase na de bouw van een nieuw theater met ondergrondse parkeergarage. Doordat de parkeervoorzieningen a, b en c (aanduiding op afbeelding links) niet meer nodig zijn, ontstaat ruimte voor groen en wonen. Op de plek van de huidige parkeerdekken kunnen woningen worden gerealiseerd met een eigen parkeervoorziening. De parkeervelden worden ingericht als park.

6

Deze afbeeldingen tonen mogelijkheden voor het omzetten van de parkeerplekken achter de Frisiavilla tot een groene verblijfsplek. Boven een eenvoudige grasmat. Onder de mogelijkheid om met trappen aan te sluiten met de omgeving of het theater.

Deze foto’s tonen zitelementen gecombineerd met groen en ruimte voor andere activiteiten, zoals spel of een podium. Referentie Markt Roosendaal

Het theater heeft een horeca met een terras gelegen op de zon, gericht op het theaterplein en de Kerkewijk.

19

Een herkenbaar theater

Het theater komt te staan op een prominente plek en is zichtbaar voor inwoners en bezoekers van Veenendaal. Een herkenbaar gebouw draagt bij aan de uitstraling van het theater en het beeld van en over Veenendaal. Het gebouw is vanaf vier zijden zichtbaar. De functie van een gebouw mag zichtbaar zijn aan de buitenzijde. Een goed voorbeeld is de Cultuurfabriek in Veenendaal. Voor het nieuwe theater geldt dat het een herkenbaar gebouw moet zijn. Vanwege de zichtbaarheid vanaf vier zijden is voor alle zijden een hoogwaardige uitstraling gewenst. Bijvoorbeeld ook de zijden met veel functionele ruimten voor opslag, laden, lossen etc. Het nieuwe theater mag een bijdrage leveren aan de uitstraling van cultuur en Veenendaal.

6.4 Alternatieven

In de bijlage staan diverse opties voor de locatie van het theater. In deze paragraaf zijn enkele voor de hand liggende opties toegelicht.

6.4.1 Alternatief: nieuw theater op huidige plek met evenementenplek achter Frisia-villa Een alternatief is om het theater net als nu te richten op de Kerkewijk en geen theaterplein aan de Kerkewijk te maken. Zie afbeelding hierboven. De plek voor kleinschalige evenementen komt dan achter de Frisia-villa. Globaal op de plek van het huidige parkeerveld. In deze setting is dat terrein niet zichtbaar vanaf de Kerkewijk en slecht verbonden met de binnenstad. De verbinding met het theater is te maken, maar niet zo vanzelfsprekend als een plein aan de voorzijde van het theater c.q. de Kerkewijk-zijde. Het theater staat dicht bij de Kerkewijk, zodat er geen zicht komt richting Oude Kerk.

ple k kl ei s eve chalig nnem e ent en

nieuw theater

Een dominant onderdeel van een theater is de toneeltoren. Deze zal circa 30 meter hoog zijn, dat is hoger dan de huidige toren. Die hoogte is nodig voor techniek bij voorstellingen.

20

6 6.4.2 Alternatief: theater op de plek van de huidige parkeerdekken

Een optie is om het theater verder naar achteren te plaatsen, zoals in bovenstaande afbeelding. Dat betekent dat sloop van de parkeerdekken nodig is en gezocht moet worden naar een andere toegangsweg naar de parkeerplaatsen in de Duivenweide. Er zal een (tijdelijke en permanente) plek moeten worden gevonden voor het parkeren. Bij deze optie rijst de vraag hoe ver het theater naar achteren moet of kan. Het theater komt bij deze optie verder van de Kerkewijk af te staan, waardoor de band met de binnenstad verdwijnt. Ook het evenemententerrein verliest binding met de binnenstad. Theater en evenemententerrein komen dicht bij de woningen aan de noordzijde van de Duivenweide. Deze optie deelt de Duivenweide in tweeën, waarbij een groot deel van het bestaande groen (inclusief bomen) moet verdwijnen. Een voordeel van deze optie is dat na sloop van de parkeerdekken het theater gebouwd kan worden, waarbij de huidige Lampegiet in gebruik kan blijven tijdens de bouw. Een aandachtspunt is dan wel het tijdelijk regelen van het parkeren. Bij deze optie zijn er twee vragen: hoe vindt parkeren plaats tijdens en na de bouw en wat gebeurt er met de lege plek van de gesloopte Lampegiet. Parkeren kan onder het nieuwe theater of op de plek die vrijkomt na sloop van de Lampegiet (eventueel in combinatie met woningbouw).

6.4.3 Alternatief: theater aan de westzijde van Duivenweide

Een andere mogelijkheid is om het nieuwe theater aan de westzijde van de Duivenweide te bouwen -richting Weverij. Deze optie gaat ten koste van bestaand groen en (eventueel) parkeren van bewoners. De nieuwbouw, met een toneeltoren van 30 meter, komt dicht bij bestaande woningen te staan: appartementen langs Duivenwal en Weverij en de grondgebonden woningen ten noorden van Duivenweide. Afhankelijk van de locatie moet ook een oplossing worden gevonden voor het fietspad door de Duivenweide. Het nieuwe theater heeft geen verbinding met de binnenstad: er is geen synergie tussen theater en de vitale binnenstad. Deze locatie gaat ten koste van bestaand groen, er moeten veel bomen worden gekapt. Dit draagt niet bij aan de wens om Veenendaal in 2030 groener te laten zijn dan nu. Om bovenstaande redenen is deze optie niet ruimtelijk uitgewerkt. Zie voor meer mogelijkheden voor bouw van theater de bijlage 11.

21

7

22

Toelichting wonen

7.1 Inleiding

7.2 Geen woningen op of aan het nieuwe theater

De bouw van woningen in bestaand stedelijk gebied heeft gevolgen voor de omgeving, bijvoorbeeld schaduwwerking, inbreuk op uitzicht en privacy, verkeersaantrekking, parkeren, voorbereidings- bouw- en proceduretijd. Dat zijn aspecten die altijd spelen bij zogeheten ‘inbreidingsplannen’. Het zijn aspecten waar rekening mee moet worden gehouden, maar ze zijn op te lossen en in te passen in een ontwerp en door locatiekeuzes. Los van de plaats hebben woningen effect op de parkeerbalans en hun omgeving. Voor woningen moeten parkeerplaatsen worden geregeld of gerealiseerd. Dit komt bovenop de opgave voor parkeerplaatsen voor centrum en theater. Afhankelijk van de plaats en bouwhoogte is er schaduw op het park en (mogelijk) op woningen aan de noordzijde van de Duivenweide. De nieuwe woningen kunnen gevolgen hebben op de privacy en gevoelens hierover van omwonenden. Daarentegen kunnen woningen bijdragen aan gebruik, beleving en veiligheid van het park c.q. de nieuwe Duivenweide en aan de leefbaarheid van het centrum.

Uitgangspunt voor het stedenbouwkundig Masterplan is geen woningen bouwen op of aan het nieuwe theater. Een theater bouwen zonder woningen erop heeft diverse voordelen: • Een overzichtelijke bouwopgave, waarbij theater en ondergrondse parkeergarage op elkaar afgestemd worden. Een voorbeeld hiervan is het theater De Kolk in Assen; • Geen overlast voor bewoners op of aan het theater van bevoorrading, bezoekers, terras, evenementen en dergelijke; • Een gebouw dat herkenbaar is als theater. Dit draagt bij aan de beleving van cultuur in Veenendaal; • De bouwhoogte van het theater blijft beperkt tot het hoogste punt van de toneeltoren, circa 30 meter; • Een van de voordelen is dat woningbouw mogelijk kan zijn na realisatie van het nieuwe theater, zogeheten fase 2.

Als eerste wordt het uitgangspunt om geen woningen op of aan het nieuwe theater te bouwen toegelicht. Aansluitend zijn alternatieven beschreven. Deze alternatieven hangen samen met de oplossing voor parkeren, die in het volgende hoofdstuk aan bod komen.

Woningen in latere fase mogelijk

De beschikbare ruimte voor woningen is afhankelijk van de toekomstige parkeeroplossing. In het gebied zijn parkeerplekken nodig voor centrum- en theaterbezoek. Voor nieuwe woningen zijn eveneens parkeerplekken nodig. Een ondergrondse parkeergarage onder het theater levert veel ruimte op voor woningen en groen in de Duivenweide. Een alternatief is een bovengrondse parkeergarage. Dat betekent dat er minder ruimte is voor woningen en groen. Het handhaven van de huidige parkeerdekken en parkeervelden is eveneens mogelijk. Dat betekent dat er geen ruimte is voor woningbouw. Omdat deze alternatieven sterk samenhangen met de te kiezen parkeeroplossing komen ze aan bod in het volgende hoofdstuk 8 over parkeren. Het hieronder beschreven alternatief hangt sterk samen met de keuze voor een parkeergarage onder het theater.

Woningen kunnen in een latere fase gebouwd worden, bijvoorbeeld op de plek van het huidige parkeerdek en in relatie met de woningen Duivenwal 161 t/m 267 en Weverij 2 t/m 166. Door deze fasering is het mogelijk om aan te sluiten op uitgangspunten en inzichten die in de toekomst gelden. Bij de keuze voor een locatie voor woningen is het belangrijk om de mogelijkheden voor (meer) groen mee te wegen en te kijken naar mogelijke gevolgen voor woningen in de omgeving.

7 Op de plek van de parkeerdekken is het mogelijk 80-100 appartementen te bouwen met een eigen parkeervoorziening. Uit de studie van BBN naar theater, woningen en parkeren in het gebied blijkt dat de opbrengst van deze woningen indicatief tussen 1,5 en 2 miljoen is. Meer woningen en dus een hogere opbrengst is bekeken maar zorgt voor veel nadelen. Om bijvoorbeeld de schaduwwerking te beperken is de nieuwe bebouwing 4 - 5 bouwlagen hoog, met een accent van 6 tot 7 bouwlagen passend in dit gebied. Met deze bouwhoogten is overlast voor de omgeving beperkt, en niet onbelangrijk, is er zon en licht in het nieuwe park. Immers hoe hoger bebouwing aan de zuidzijde van het park wordt, hoe meer schaduw er valt in het park. De opbrengsten van deze woningbouw kunnen een bescheiden bijdrage leveren aan het nieuwe theater en de parkeeroplossing.