3. Opgaveperspectief Duurzaam Veenendaal

Ambitie en doelen: waar willen we naartoe met Energieneutraal Veenendaal? In Veenendaal is in 2017 besloten om actief te werken aan een energieneutraal Veenendaal. Als gemeente streven we namelijk naar een gezonde, duurzame en veilige omgeving met een hoge kwaliteit van leven. Dit vinden we zo belangrijk, dat er een programma voor is opgesteld: Energieneutraal Veenendaal (in) 2050. Onze ambitie Het programmaplan Energieneutraal Veenendaal (2022-2025) vormt voor inwoners, ondernemers en gemeente de concrete uitwerking van de deelvisies van de energie-ambities, zoals de RES en de Transitievisie Warmte en laadvisie. We volgen bij de uitvoering van dit plan de kaders van dit Opgaveperspectief. Deze kaders worden verwerkt in de geactualiseerde Omgevingsvisie. Ze zorgen ervoor dat het Omgevingsplan de mogelijkheid biedt om de energietransitie volgens de wensen van onze gemeente mogelijk te maken. De ambitie van Energieneutraal Veenendaal is: We wekken net zo veel duurzame energie op als we verbruiken, omdat we streven naar een gezonde, duurzame en veilige omgeving met een hoge kwaliteit van leven. Dit kan alleen als we ons energieverbruik verduurzamen en onze CO2-uitstoot beperken en uiteindelijk helemaal tot nul terugbrengen.

Opgaveperspectief Duurzaam Veenendaal

25

Samen werken aan een duurzame stad voor iedereen! Om de ambitie waar te maken moet er een evenwicht ontstaan tussen vraag en aanbod van (duurzame) energie in het totale energiegebruik van Veenendaal. Om dit te bereiken moet het energieverbruik van inwoners, bedrijven en gemeentelijke instellingen worden beperkt, waarbij de energie die dan nog nodig is duurzaam wordt opgewekt. Onze doelen De ambitie voor een Energieneutraal Veenendaal komt voort uit het Landelijk Klimaatbeleid. De nationale klimaatdoelen zijn vastgelegd in een Klimaatwet waarin de doelstellingen van het klimaatbeleid voor 2030 en 2050 wettelijk zijn verankerd. Samen met de in 2023 afgekondigde extra maatregelen zijn deze doelstellingen: • • •

Nederland dient in 2050 de uitstoot van broeikasgassen met 95% te reduceren t.o.v. 1990; Voor 2030 is een tussentijds doel gesteld van 55%-60% broeikasgasreductie; Voor 2050 is, eveneens als doel, opgenomen dat de elektriciteitsproductie 100% CO2-neutraal is.

Het einddoel is een energieneutraal en vrijwel fossielvrij Nederland in 2050. Voor Veenendaal zijn in 2022 al een heel aantal doelen vastgesteld. Doelen voor een Energieneutraal Veenendaal: 2025

1. 10% richting energieneutraal met een energiebesparing van 10% ten opzichte van 2014. 2. Een reductie van het aardgasgebruik van 10% ten opzichte van 2019. 3. 10% van het totale energieverbruik is duurzaam opgewekt.

2030

1. 20% richting energieneutraal met een energiebesparing van 20% ten opzichte van 2014. 2. Een reductie van het aardgasgebruik van 20% ten opzichte van 2019. 3. 27% van het totale energieverbruik is duurzaam opgewekt.

2040

2050

60% richting energieneutraal en een reductie van 80% CO2 ten opzichte van nu. 2. Een reductie van het aardgasgebruik van 80% ten opzichte van 2019. 3. 65% van het totale energieverbruik is duurzaam opgewekt 1.

1. 100% energieneutraal en een CO2 reductie van minimaal 95% behaald ten opzichte van nu 2. Een reductie van het aardgasgebruik van 100% ten opzichte van 2019. 3. 100% van het totale energieverbruik is duurzaam opgewekt.

De in 2022 vastgestelde doelstellingen worden bij het opstellen van een plan voor de volgende programmaperiode herijkt. Hierbij wordt er nog meer aansluiting gezocht bij de landelijk geformuleerde reductiedoelstellingen voor broeikasgassen, reductie van het aardgasgebruik en het aandeel hernieuwbare energie. 3.3. Energieneutraal Veenendaal biedt kansen Een energieneutraal Veenendaal vraagt veel inzet van iedereen, want de ambities zijn hoog. Tegelijkertijd biedt het ook veel kansen, zowel voor inwoners, als voor bedrijven en onszelf als gemeente. Het besparen op energie in zijn totaliteit, alsook het inzetten op aardgasreductie, betekent voor iedereen lagere kosten. Dit is een welkome besparing met het oog op de hoge energieprijzen.

26

Opgaveperspectief Duurzaam Veenendaal

Samen werken aan een duurzame stad voor iedereen! Inzet van alternatieve energiebronnen Energieneutraliteit betekent ook de inzet van alternatieve energiebronnen, zoals de zon en het installeren van ledlampen en warmtepompen. Door nieuwe woningen energieneutraal te bouwen en bestaande woningen beter te isoleren, neemt het wooncomfort en daarmee het woongeluk toe. Kanttekening is dat dit in de aanschaf veel geld kost, al wordt dit tijdens het gebruik veelal terugverdiend door de lagere energierekening. Daarnaast zijn er veel subsidieregelingen die de investering voor isolatiemaatregelen en de inzet van alternatieve energiebronnen drukken. Steeds vaker kunnen huishoudens met een lager inkomen meer subsidie krijgen dan huishoudens met hogere inkomens. Hierdoor wordt het verbeteren en energieneutraal maken van de woning ook haalbaar en betaalbaar voor mensen met lage(re) inkomens. Mobiliteitstransitie Minder CO2 uitstoten kan door minder gebruik te maken van de auto en in plaats daarvan te kiezen voor de fiets, lopen of het OV. Naast een gezonder milieu betekent dit ook kostenbesparingen op brandstof, aanschaf- en onderhoudskosten én het leidt tot een betere mobiliteit in de stad. Als er minder auto’s rijden verbetert de doorstroming op kruispunten en wegen en zijn er op termijn zelfs minder wegen nodig.

Hierdoor kan asfalt worden vervangen door groen en ontstaat er een win-win situatie voor iedereen. Veenendaal wordt schoner, groener, mooier en beter bereikbaar. Om dit voor elkaar te krijgen en mensen te stimuleren om voor de fiets, een deelauto of het OV te kiezen, is er een mobiliteitstransitie nodig. Het Omgevingsprogramma Integrale Mobiliteit geeft daar invulling aan voor de gemeente Veenendaal. In de mobiliteitstransitie trekken we gezamenlijk op met de regio midden-Nederland via het Regionaal Mobiliteitsprogramma. Energieneutraal zorgt voor een grotere werkgelegenheid in Veenendaal De realisatie van een Energieneutraal Veenendaal vraagt om veel ‘handjes’. Het betekent een goede werkgelegenheid. Werklozen kunnen (na eventuele omscholing) weer aan de slag waardoor Veenendaal economisch ook groeit en de sociale inclusie verhoogt. 3.4. Wat is onze aanpak? Om de landelijke doelstellingen voor de energietransitie te behalen, is er in Veenendaal gekozen voor een programmatische aanpak. Er wordt gewerkt met programmaperiodes van vier jaar om die grote stip op de horizon (energieneutraal in 2050) op te knippen in haalbare doelen voor de korte termijn. Momenteel wordt het programmaplan ENV 2022-2025 uitgevoerd. Het doel voor deze termijn is 10% energiebesparing ten opzichte van 2014, 10% aardgasreductie ten opzichte van 2019 en 10% duurzame opwek.

De aanpak is weergegeven in figuur 5. We zien nu al dat de transitie naar een Energieneutraal Veenendaal steeds meer een autonome ontwikkeling wordt, waarbij we als gemeente vooral moeten zorgen dat al onze inwoners, ondernemers en maatschappelijke organisaties meekomen. We blijven ons richten op innovatie om de verdere versnelling mogelijk te maken die nodig is om in 2050 energieneutraal te zijn. De Effectenmonitor van juni 2023 laat zien dat we op koers liggen om de gestelde doelen in 2025 te halen. Tegelijkertijd laten actuele ontwikkelingen zien dat we alert en flexibel moeten zijn, omdat er voortdurend nieuwe hobbels op de weg komen. Op dit moment zijn dat met name: • Netcongestie • Energiearmoede • Krappe arbeidsmarkt • Veranderende wet- en regelgeving (o.a. wet collectieve warmtevoorziening)

Opgaveperspectief Duurzaam Veenendaal

27

Samen werken aan een duurzame stad voor iedereen!

Figuur 5: De doelenboom waarin de aanpak van ENV is vertaald

3.4.1. Netcongestie De werkgroep Netcongestie intensiveert de samenwerking met netbeheerders, faciliteert projecten voor energiecollectieven op bedrijventerreinen en speelt in op actuele ontwikkelingen. In de regio Foodvalley werken we mee aan een schets van het energiesysteem van de toekomst; de basis voor de provinciale Meerjarenprogramma’s Infrastructuur Energie en Klimaat van Utrecht en Gelderland. Omdat de krapte op het elektriciteitsnet toeneemt, moeten prioriteiten worden gesteld bij de keuzes van energievragende projecten en ontwikkelingen. Zo gaat het energiesysteem steeds meer een sturend principe worden in de ruimtelijke ontwikkeling. Daarnaast heeft de krapte op het elektriciteitsnet invloed op de keuzes die we maken in de warmtetransitie: collectieve voorzieningen vragen vaak minder elektriciteit dan individuele oplossingen. Tenslotte kunnen warmtenetten ook nog een rol spelen in de balans op het elektriciteitsnet. 3.4.2. Energiearmoede In de bestrijding van energiearmoede werken we samen met maatschappelijke partners en het Sociaal Domein. Inzet is om bij energiebesparing extra te focussen op kwetsbare doelgroepen. Met de lokale aanpak van het Nationaal Isolatieprogramma krijgt dat de komende jaren een structureler karakter. Deze subsidieregeling gaat een enorme impuls geven om slecht geïsoleerde woningen aan te pakken.

De kunst wordt om dan meteen natuurinclusief en zoveel mogelijk circulair te isoleren, zodat we de Opgave Duurzaam Veenendaal in de volle breedte dienen. 3.4.3. Krappe arbeidsmarkt We komen handen tekort! Met de groeiende vraag naar verduurzaming van woningen en bedrijven, lopen we ook steeds vaker tegen de grenzen van de uitvoeringscapaciteit aan. We zien bijvoorbeeld dat netbeheerders, mede door gebrek aan technici, lang nodig hebben om netverzwaring uit te voeren. Maar ook in de Veense wijken, waar mensen soms lang moeten wachten op isolatie of plaatsing van hun warmtepomp of zonnepanelen. Het programma ENV verkent met de collega’s van Werk & Inkomen, het Human Capital programma van de regio Food Valley, de onderwijssector en het bedrijfsleven wat er nodig is om hier verandering in te brengen.

28

Opgaveperspectief Duurzaam Veenendaal

Samen werken aan een duurzame stad voor iedereen!

3.4.4. Veranderende wet- en regelgeving Het Rijk werkt aan de energietransitie door middel van diverse programma’s, zoals het Nationaal Programma RES, het Programma Versnelling Verduurzaming Gebouwde Omgeving en het Nationaal Isolatieprogramma. Als gemeente volgen we nauwkeurig wat er vanuit deze landelijke programma’s wordt ontwikkeld, zodat we hier lokaal op kunnen aanhaken. Vanuit het Nationaal isolatieprogramma zetten we bijvoorbeeld in Veenendaal in op het aanpakken van circa 5500 slecht geïsoleerde woningen. Daarnaast wordt door het Rijk aan wetten gewerkt die ons als gemeente meer ruimte geven om de nodige stappen te zetten. Denk aan het kunnen vaststellen van een einddatum voor het gebruik van aardgas in een woonwijk. Het moment van vaststelling van deze wetten is helaas onzeker. Op dit moment is het volgende bekend: • • • •

Wet gemeentelijke instrumenten warmtetransitie – wetvoorstel ingediend: juni 2023 Warmtewet (Wcw) – begin 2025 Energiewet – wetvoorstel ingediend: juni 2023 Omgevingswet – in werking per 1 januari 2024

De aankondiging van de wet collectieve warmtevoorziening waarin een wettelijk publiek aandeel van ten minste 51% in warmtenetten is voorzien, vraagt een stevige regierol om de uitvoering van de Transitievisie Warmte te borgen. Hiervoor is de pijler Warmte aan het programma toegevoegd. In deze Transitievisie is via Buurtuitvoeringsplannen aangegeven wanneer welke buurt met welke techniek aardgasvrij kan worden

Opgaveperspectief Duurzaam Veenendaal

29

Samen werken aan een duurzame stad voor iedereen!

4.

De transitie naar een Klimaatbestendig Veenendaal ‘it moat oars!’ Met deze woorden nam de bekende weerman Gerrit Hiemstra eind mei 2023 het rigoureuze besluit om te stoppen als weerman voor de NOS. Hij wil zich volledig gaan richten op het terugdringen van de uitstoot van broeikasgassen. ‘Tot nu toe heb ik vooral veel verteld en gesproken over klimaatverandering,’ verklaart de weerman op de website van de NOS, ‘maar nu wil ik er ook echt iets aan gaan doen!’ Een krachtige beslissing van Hiemstra om daadwerkelijk wat te gaan doen voor het verbeteren van ons klimaat. (ND 22-05-2023)

Anno 2024 is een bericht over een gesneuveld warmterecord of een code geel of rood van het KNMI eigenlijk geen nieuwsitem meer. We zuchten hooguit een keer en stappen eerder in de auto om voor de verwachte files thuis te zijn. De snelle stroom met weerberichten die afwijkend zijn van het ‘normaal’ is echter kenmerkend voor de veranderingen die zich in ons klimaat voordoen. De oorzaak is duidelijk. Er is wetenschappelijk bewezen dat klimaatverandering wordt veroorzaakt door menselijk handelen op het gebied van industrialisatie, grootschalige landbouw, verstedelijking en tenslotte onze eigen consumptiepatronen3. Klimaatverandering Door klimaatverandering neemt de kans op wateroverlast, hitte, droogte en overstromingen toe. Dat levert risico’s op voor de economie, gezondheid en veiligheid. Het is van groot belang dat Nederland zich aanpast aan deze veranderingen. Dat kan onder meer door het klimaatbestendig en waterrobuust inrichten van onze bebouwde en landelijke gebieden. Het Rijk heeft de uitvoering hiervan vastgelegd in het Deltaplan Ruimtelijke Adaptatie. Ook in Veenendaal merken we de gevolgen van de klimaatverandering. Zo is er regelmatig wateroverlast op straat en in tuinen na een heftige regenbui. En een groot aantal bomen moet worden vervangen, doordat ze aangetast zijn door ziektes en infecties en/of ze overleefden de droogte van de afgelopen jaren niet.

Schadeverwachting We kunnen de problemen die ontstaan door klimaatverandering niet negeren. Daarom is ook op dit gebied een transitie nodig. Gericht klimaatbeleid en actieplannen waarmee we de gevolgen van klimaatverandering zoveel mogelijk beperken en gezondheidsrisico’s en veiligheidsrisico’s voor de inwoners van Veenendaal minimaliseren. Wanneer we dit nalaten is de schadeverwachting voor Veenendaal bij gematigde klimaatverandering gemiddeld € 65,00 per inwoner per jaar4. Bij extreme klimaatverandering is dit gemiddeld € 115,00 per inwoner per jaar. Voor Veenendaal betekent dit een jaarlijkse schadepost van € 4.000.000,- tot € 7.000.000,-. Regionaal Manifest Ruimtelijke Adaptatie Al in 2017 hebben we samen met partners in het werkgebied van het Waterschap Vallei en Veluwe het Regionaal Manifest Ruimtelijke Adaptatie ondertekend. We nemen de gezamenlijke verantwoordelijkheid te komen tot een klimaatbestendige Regio Vallei en Veluwe in 2050. Vanuit het Manifest ontstond in 2017 een Regionaal Adaptatie Plan (RAP). Inmiddels is het RAP 2021-2027 in uitvoering. Hierin onderscheiden we de thema’s: Prettig wonen en werken, Aangenaam recreëren, Basisfuncties veiligstellen en Natuurlijke bodem- en watersystemen. Vanuit de thema’s zijn speerpunten bepaald die we regionaal delen en lokaal uitvoeren.

3 Zie de IPCC-rapporten vanaf 2001. 4 Sweco rapport: Naar een kosteneffectieve aanpak van klimaatadaptatie in Nederland

30

Opgaveperspectief Duurzaam Veenendaal

Samen werken aan een duurzame stad voor iedereen! Water en bodem Op 25 november 2022 heeft het kabinet in een Kamerbrief aangekondigd dat we bij de inrichting van Nederland meer rekening moeten houden met water en bodem. Daarom zijn er diverse structurerende keuzes gemaakt waarmee provincies samen met alle betrokken partijen een gebiedsgerichte aanpak kunnen opstellen: • We bouwen niet meer op plaatsen die we later nodig hebben voor berging en afvoer van water. • Er komen afspraken om de bodem minder te bedekken, bijvoorbeeld door minder stenen in de

stad. Minder bodemafdekking zorgt voor een gezondere bodem, betere omgang met hitte en minder wateroverlast. • We gaan zuiniger met water om. Maatlat Groene Klimaatadaptieve Gebouwde Omgeving In 2023 heeft de Rijksoverheid de Maatlat Groene Klimaatadaptieve Gebouwde Omgeving uitgegeven. De ontwikkeling van deze landelijke maatlat is een belangrijke stap op weg naar een groen en klimaatbestendig Nederland. De urgentie komt voort uit de doorgaande klimaatverandering, de achteruitgang van de biodiversiteit in het bebouwd gebied, de woningbouwopgave van 1.000.000 woningen in de komende tien jaar en discussies rondom verstedelijking en verstening van het landschap. We bouwen nu voor de toekomst en aanpassing aan het veranderende klimaat is noodzakelijk. Het raadsakkoord 2022-2026 benoemt onder het thema Openbare ruimte en groen de ambitie de openbare ruimte klimaatbestendig te maken. Ook de Omgevingsvisie Veenendaal 2030 en de provinciale Omgevingsvisie benadrukken het belang van een klimaatbestendige leefomgeving. 4.1. Wat is een Klimaatbestendig Veenendaal? Veenendaal wil klimaatbestendig zijn, zodat we de gevolgen van de klimaatverandering nu en in de toekomst tot een minimum beperken. Klimaatbestendig bouwen zorgt voor een groenere, gezondere en veiligere leefomgeving. Helaas zijn er geen garanties dat we schade of overlast door extreem weer kunnen voorkomen.

Een Klimaatbestendig Veenendaal houdt bij (her)ontwikkelingen rekening met het water, de bodem (water- en bodemsturend) en het veranderende klimaat. Dat doen we door bij het (her)inrichten van de nieuwe leefomgeving (onder andere de realisatie van woningbouw), de Maatlat Groene Klimaatadaptieve Gebouwde Omgeving toe te passen. De zes thema’s voor een groene, klimaatadaptieve gebouwde omgeving zijn afgebeeld in figuur 6.

Figuur 6: De 6 thema’s voor een groen klimaatadaptieve gebouwde omgeving

4.2. Ambitie en doelen: waar willen we naartoe met Klimaatbestendig Veenendaal? Om in 2050 een klimaatbestendige stad te zijn moeten we ons oriënteren op wat nodig is om de gevolgen van het klimaat tot een minimum te beperken. De afgelopen jaren hebben we ons vooral

Opgaveperspectief Duurzaam Veenendaal

31

Samen werken aan een duurzame stad voor iedereen! gericht op de zorg om wateroverlast te voorkomen. In de komende jaren richten we ons ook op het beperken van de overlast door hitte en droogte en het bevorderen van de biodiversiteit bij het vergroenen van de leefomgeving. Wanneer we verder invulling geven aan het inrichten van een klimaatbestendige leefomgeving, staat de veiligheid en de leefbaarheid voorop. De keuzes en activiteiten zijn gekoppeld aan drie inhoudelijke doelen: 1. Het creëren van een koele en aangename leefomgeving; 2. Een robuust bodem- en watersysteem; 3. Een veilige stad die kan omgaan met extreme weersituaties. 4.2.1. Onze ambitie Naast de regionale adaptatiestrategie waar Veenendaal aan bijdraagt, zijn er ook diverse interne klimaatbijeenkomsten gehouden en is er in 2019 een eerste stresstest uitgevoerd. De klimaatstresstest van 2023 maakte kwetsbaarheden inzichtelijk. De ambitie voor Klimaatbestendig Veenendaal is: Veenendaal is in 2050 klimaatbestendig. Dit betekent dat het voor iedereen gezond en prettig wonen en werken is in onze veilige en groene stad. 4.2.2. Onze doelen Om de ambitie te bereiken groeien we planmatig naar een klimaatbestendige leefomgeving. We gaan aan de slag voor zowel nieuwe (bouw)locaties als voor het huidige beheergebied. Nieuwe (bouw)locaties en/of uitleggebieden worden voor een gebruiksduur van meer dan 40 jaar aangelegd.

We passen vanaf vandaag de kaders en normen toe zoals die voor 2050 zijn geformuleerd. De doelen voor een klimaatbestendig en dus een gezond, duurzaam en veilig Veenendaal sluiten vanzelfsprekend zoveel mogelijk aan op de landelijke en provinciale doelen en richtlijnen, waarbij we tegelijk rekening houden met de lokale omstandigheden en ruimte voor maatwerk, innovatieve en slimme oplossingen. De uitkomsten van de klimaatstresstest en daarmee het inzicht in de mate waarin maatregelen moeten worden getroffen zijn bepalend voor wat er in de komende jaren nodig is om de doelstelling voor 2050 te halen. Wat acceptabel is - en wanneer we ingrijpen om de overlast te beperken - zal na de risicodialoog worden uitgewerkt en vastgelegd in dit perspectief. Mogelijk dient de snelheid waarmee we de tussendoelen realiseren te worden afgestemd op wat realistisch haalbaar is. De doelstelling is gekoppeld aan de afspraken Klimaatbestendig bouwen in de provincie Utrecht We realiseren ons dat de ambities hoog zijn, maar tegelijkertijd zijn ze haalbaar en ook noodzakelijk gezien de urgentie om een klimaatbestendig Veenendaal te realiseren. We gaan er daarbij vanuit dat nieuwe kennis en inzichten alsook nieuwe technologieën ons daarbij zullen helpen.

Bij de urgentie om een klimaatbestendig Veenendaal te realiseren denken we aan de overlast en schade die ontstaat aan objecten en de infrastructuur door in de tijd toenemende intensieve buien of juist bodemdaling die optreedt door verdroging. Of het verlies van groen of gezondheidsproblemen die zich voordoen wanneer optredende hitte in Veenendaal onvoldoende getemperd wordt.

32

Opgaveperspectief Duurzaam Veenendaal

Samen werken aan een duurzame stad voor iedereen! De doelstellingen voor een Klimaatbestendig Veenendaal: 2024 1. Alle nieuw te realiseren (bouw)locaties voldoen aan voor 2050 gestelde eisen. 2025

1. Tijdens hitte biedt de gebouwde omgeving een gezonde en aantrekkelijke leefomgeving: o Er zijn voldoende vrij toegankelijke koele en schaduwrijke verblijfsplekken binnen gemiddeld 600 meter van ieder huishouden. o Tenminste 20% schaduw voor de belangrijke fiets- en wandelroutes en verblijfsplekken in de openbare ruimte en minimaal 15% schaduw op buurtniveau. o 7% van alle horizontale en verticale oppervlakten wordt warmtewerend of verkoelend ingericht. o 30% van de groenvoorzieningen in de openbare ruimte is bestand tegen hitte. 2. Langdurige droogte leidt niet tot structurele schade aan groen, water, vitale en kwetsbare functies, infrastructuur en bebouwing: o 20% van het gebied is infiltratiepositief voor minimaal 50% van de jaarneerslagsom voor zover ontwateringsdiepte, drooglegging en kwelbalans het toelaten. 3. Hevige neerslag leidt niet tot waterschade aan gebouwen en de infrastructuur en vitale functies en voorzieningen blijven beschikbaar: o In 30% van het gebied treedt bij een extreme neerslag van 70 mm in een uur geen schade op aan bebouwing, infrastructuur en vitale voorzieningen. o De vitale voorzieningen blijven functioneren bij een neerslag van 90 mm in een uur.

o Op 30% van het privaat terrein wordt bij extreme neerslag van 70 mm in een uur 50 mm (40-70 mm) van de bui verwerkt door infiltratie, vasthouden of bergen in voorzieningen op het privaat terrein of daarvoor ingerichte extra voorzieningen in het (plan)gebied. De voorzieningen voeren de eerste 24 uur vertraagd af en zijn binnen 60 uur weer beschikbaar. o 50% van het riool is afgekoppeld (volledig gescheiden stelsel).

2030

1. Tijdens hitte blijft de gebouwde omgeving een gezonde en aantrekkelijke leefomgeving: o Er zijn voldoende vrij toegankelijke koele en schaduwrijke verblijfsplekken binnen 500 meter van ieder huishouden. o Tenminste 24% schaduw in het (plan)gebied voor de belangrijke fiets- en wandelroutes en verblijfsplekken in de openbare ruimte en minimaal 20% schaduw op buurtniveau. o 13% van alle horizontale en verticale oppervlakten wordt warmtewerend of verkoelend ingericht. o 50% van de groenvoorzieningen in de openbare ruimte is bestand tegen hitte. 2. Langdurige droogte leidt niet tot structurele schade aan groen, water, vitale en kwetsbare functies, infrastructuur en bebouwing: o 40 % van het gebied is infiltratiepositief voor minimaal 50% van de jaarneerslagsom voor zover ontwateringsdiepte, drooglegging en kwelbalans het toelaten. 3. Hevige neerslag leidt niet tot waterschade aan gebouwen en de infrastructuur en vitale functies en voorzieningen blijven beschikbaar: o In 40% van het gebied treedt bij een extreme neerslag van 70 mm in een uur geen schade op aan bebouwing, infrastructuur en vitale voorziening.

Opgaveperspectief Duurzaam Veenendaal

33

Samen werken aan een duurzame stad voor iedereen!

4.

o De vitale voorzieningen blijven functioneren bij een neerslag van 90 mm in een uur. o Op 40% van het privaat terrein wordt een extreme neerslag van 70 mm in een uur 50 mm (40- 70 mm) van de bui verwerkt door infiltratie, vasthouden of bergen in voorzieningen op het privaat terrein of daarvoor ingerichte extra voorzieningen in het (plan)gebied. De voorzieningen voeren de eerste 24 uur vertraagd af en zijn binnen 60 uur weer beschikbaar. o 50% van het riool is afgekoppeld (volledig gescheiden stelsel). De groenblauwe structuren en gebiedseigen biodiversiteit is ontwikkeld op alle schaalniveaus. 40% van de in 2050 beoogde structuur is gerealiseerd: o Op buurtniveau zijn de groenpercentages voor 2050 bepaald. Binnen de hele gemeente Veenendaal is minimaal 30% groen op buurtniveau, het boomkroonoppervlak telt mee.

2040

1. Tijdens hitte blijft de gebouwde omgeving een gezonde en aantrekkelijke leefomgeving: o Er zijn voldoende vrij toegankelijke koele en schaduwrijke verblijfsplekken binnen 400 meter van ieder huishouden. o Tenminste 32% schaduw in het (plan)gebied voor de belangrijke fiets -en wandelroutes en verblijfsplekken in de openbare ruimte en minimaal 25% schaduw op buurtniveau. o 27% van alle horizontale en verticale oppervlakten wordt warmtewerend of verkoelend ingericht. o 80% van de groenvoorzieningen in de openbare ruimte is bestand tegen hitte. 2. Langdurige droogte leidt niet tot structurele schade aan groen, water, vitale en kwetsbare functies, infrastructuur en bebouwing: o 70% van het gebied is infiltratiepositief voor minimaal 50% van de jaarneerslagsom voor zover ontwateringsdiepte, drooglegging en kwelbalans het toelaten. 3. Hevige neerslag leidt niet tot waterschade aan gebouwen en de infrastructuur en vitale functies en voorzieningen blijven beschikbaar: o In 75% van het gebied treedt bij een extreme neerslag van 70 mm in een uur geen schade op aan bebouwing, infrastructuur en vitale voorzieningen. De vitale voorzieningen blijven functioneren bij een neerslag van 90 mm in een uur.

o Op 75% van het privaat terrein wordt een extreme neerslag van 70 mm in een uur 50 mm (40-70 mm) van de bui verwerkt door infiltratie, vasthouden of bergen in voorzieningen op het privaat terrein of daarvoor ingerichte extra voorzieningen in het (plan)gebied. De voorzieningen voeren de eerste 24 uur vertraagd af en zijn binnen 60 uur weer beschikbaar. o 75% van het riool is afgekoppeld (een volledig gescheiden stelsel). 4. De groenblauwe structuren en gebiedseigen biodiversiteit is goed ontwikkeld op alle schaalniveaus. 75% van de in 2050 beoogde structuur is gerealiseerd: o De op buurtniveau bepaalde groenpercentages zijn voor 75% van het gebied gerealiseerd.

2050

1. Tijdens hitte blijft de gebouwde omgeving een gezonde en aantrekkelijke leefomgeving: o Er zijn voldoende vrij toegankelijke koele en schaduwrijke verblijfsplekken binnen 300 meter van ieder huishouden.

34

Opgaveperspectief Duurzaam Veenendaal

Samen werken aan een duurzame stad voor iedereen! o Tenminste 40% schaduw in het (plan)gebied op 21 juni voor de belangrijke fietsen wandelroutes en verblijfsplekken in de openbare ruimte en minimaal 30% schaduw op buurtniveau. o 40% van alle horizontale en verticale oppervlakten wordt warmtewerend over verkoelend ingericht. o Vitale en kwetsbare functies en groenvoorzieningen in de openbare ruimte zijn bestand tegen hitte. 2. Langdurige droogte leidt niet tot structurele schade aan groen, water, vitale en kwetsbare functies, infrastructuur en bebouwing: o Het (plan)gebied is infiltratiepositief voor minimaal 50% van de jaarneerslagsom voor zover ontwateringsdiepte, drooglegging en kwelbalans het toelaten. 3. Hevige neerslag leidt niet tot waterschade aan gebouwen en de infrastructuur en vitale functies en voorzieningen blijven beschikbaar: o In het (plan)gebied treedt bij een extreme neerslag van 70 mm in een uur geen schade op aan bebouwing, infrastructuur en vitale voorziening. De vitale voorzieningen blijven functioneren bij een neerslag van 90 mm in een uur. o Op privaat terrein wordt een extreme neerslag van 70 mm in een uur 50 mm (4070 mm) van de bui verwerkt door infiltratie, vasthouden of bergen in voorzieningen op het privaat terrein of daarvoor ingerichte extra voorzieningen in het (plan)gebied.

De voorzieningen voeren de eerste 24 uur vertraagd af en zijn binnen 60 uur weer beschikbaar. o 100% van het riool is afgekoppeld (volledig gescheiden stelsel). 4. De groenblauwe structuren en gebiedseigen biodiversiteit zijn sterk ontwikkeld op alle schaalniveaus: o De op buurtniveau bepaalde groenpercentages zijn (met minimaal 30% groen op buurtniveau) gerealiseerd. o Er wordt altijd gekozen voor ecologische oplossingen en oplossingen gebaseerd op natuurlijke processen. o Het horizontale en verticale oppervlak wordt in samenhang met de groenblauwe structuren in de bredere omgeving ingericht. o Het plangebied creëert een prettige en veilige leefomgeving voor diverse dieren.

4.3. Een Klimaatbestendig Veenendaal biedt kansen Investeren in een Klimaatbestendig Veenendaal biedt kansen. Een klimaatbestendige stad is ingericht en voorbereid op het veranderende klimaat. We creëren een fundament om een aangename leefomgeving te versterken en economisch welvarend te blijven. 4.3.1. Een koele en aangename leefomgeving creëren Onze zomers worden steeds warmer en het aantal hittegolven neemt toe. Er ontstaat hittestress en dat heeft verstrekkende gevolgen voor de gezondheid van mens en dier. Extreme temperaturen kunnen leiden tot gezondheidsproblemen, slaapverstoring, gedragsverandering, verminderde arbeidsproductiviteit en voor de kwetsbaren tot hogere sterfte. Daarnaast heeft hittestress invloed op de leefbaarheid van buurten en het comfort binnen en buiten woningen en gebouwen. Hittestress veroorzaakt gezondheidsrisico's voor de arbeidsproductiviteit met economische schade als gevolg. We moeten daarom zorgen voor een koele en aangename leefomgeving met meer groen en meer water. Hiermee geven we ook een impuls aan een ander doel, namelijk een gezonde biodiversiteit. Als gemeente hebben we veel invloed op het creëren van voldoende koele verblijfsplekken. Bijvoorbeeld door het planten van (extra) bomen langs looproutes, bij voorzieningen en bij wachtplekken alsook het creëren van meer plekken met gras en beplanting. Daarnaast kunnen we de

Opgaveperspectief Duurzaam Veenendaal

35

Samen werken aan een duurzame stad voor iedereen! hoeveelheid verhard oppervlak in de openbare ruimte aanzienlijk verminderen en meer ruimte geven aan water door het aanleggen van bijvoorbeeld wadi’s. Voor de realisatie hiervan zijn strategische keuzes, duidelijk beleid en onderlinge samenwerking nodig. Er bestaat een belangrijke koppeling met het nieuwe Omgevingsprogramma Integrale Mobiliteit. We onderzoeken het mogelijke gebruik van deelauto’s, waardoor er minder parkeerplekken in de wijken nodig zijn en vergroening mogelijk wordt. 4.3.2. Een robuust bodem- en watersysteem in combinatie met biodiversiteit Nederland is (als laaggelegen rivierdelta) van oudsher ingericht op het zo snel mogelijk afvoeren van regenwater. Dit deden we om wateroverlast te voorkomen. Inmiddels komen we hierop terug. We proberen nu juist water langer vast te houden zodat we een periode van droogte beter doorstaan. In Veenendaal stimuleren we regen vast te houden waar het valt, bijvoorbeeld in tuinen. Of we bouwen bergingsvoorzieningen, zoals de ondergrondse wateropslag onder de twee parkeerplaatsen van winkelcentrum De Ellekoot. Op deze manier maken we Veenendaal beter bestand tegen zowel heftige regenbuien als langdurige droogte. Van belang om te melden is dat veel oppervlak in Veenendaal privaat eigendom is. De private grond- en gebouweigenaren dragen eigen verantwoordelijkheid.

Een robuust watersysteem houdt in dat we water eerst vasthouden, dan bergen en dan pas (vertraagd) afvoeren. We ontkomen er niet aan om na te denken tot op welke hoogte we wateroverlast kunnen accepteren. Excessieve regenbuien worden immers de standaard. Wat acceptabel is en wanneer we ingrijpen om de wateroverlast te beperken kan na de risicodialoog worden bepaald. Dit wordt vastgelegd in dit perspectief en voor de komende 4 jaren uitgewerkt in het Omgevingsprogramma openbare ruimte (OPOR). Een ander belangrijk onderdeel van een robuust bodem- en watersysteem is een gezonde biodiversiteit. Biodiversiteit gaat over alle plant- en diersoorten. Deze zijn van elkaar afhankelijk. Zodra er te veel soorten verdwijnen of juist één soort te veel overheerst, verdwijnt de natuurlijke balans. Hoe hoger de verscheidenheid in de natuur, hoe beter. De uitdaging waar we voor staan is dat door de klimaatverandering ons ecosysteem steeds kwetsbaarder wordt. Door de verdroging van de natuur verdwijnen er steeds meer plant- en diersoorten. Dit willen we stoppen en voorkomen. 4.4. Wat is onze aanpak? Om ons tegen de gevolgen van de klimaatverandering te beschermen, is het nodig dat we onze leefomgeving aanpassen. Dit betekent ook dat we anders moeten gaan inrichten en bouwen. Dus niet meer bouwen op plaatsen die we nodig hebben voor het bergen en afvoeren van water.

En minder verharden van de bodem. En natuurlijk zuiniger omgaan met water. Het streven is dat bedrijven en inwoners in 2050 20% minder drinkwater gaan gebruiken ten opzichte van nu. We gebruiken momenteel de door het rijk ontwikkelde Maatlat Klimaatadaptieve Groene Gebouwde Omgeving. Deze maatlat helpt ons om invulling en richting te geven aan onze ambitie voor een

36

Opgaveperspectief Duurzaam Veenendaal

Samen werken aan een duurzame stad voor iedereen! klimaatbestendige leefomgeving in 2050. Zo kunnen we ook in de toekomst in een veilige, gezonde én groene omgeving blijven wonen en werken. De maatlat geeft ons richtlijnen voor de thema’s wateroverlast, droogte, hitte, biodiversiteit, bodemdaling en gevolgbeperking van overstromingen. We zoeken voor Veenendaal naar werkbare en slimme oplossingen in onze leefomgeving. Het Deltaplan Ruimtelijke Adaptatie (DPRA) is de wettelijke basis voor de klimaatadaptatie in Veenendaal. Het volgen van de DPRA betekent: 1. 2. 3. 4. 5.

Kwetsbaarheden in beeld brengen (weten); Risicodialoog voeren (ambities); Strategie opstellen (willen); Uitvoeringsagenda (afspraken); Meekoppelkansen benutten (slim uitvoeren).

Opgaveperspectief Duurzaam Veenendaal

37

Samen werken aan een duurzame stad voor iedereen!

5.

Onderlinge samenhang tussen de thema’s Wie de samenhang doorziet, heeft kennis, wie kennis heeft komt tot wijsheid (Confucius)

De transities Circulair Veenendaal, Energieneutraal Veenendaal en Klimaatbestendig Veenendaal leiden gezamenlijk tot een duurzaam Veenendaal in 2050. De transities trekken integraal op en hebben onderling veel samenhang.

Figuur 7: Overzicht van de transities Circulair Veenendaal, Energieneutraal Veenendaal en Klimaatbestendig Veenendaal: hun onderlinge kruisbestuivingen en dwarsverbanden.

Figuur 7 laat zien hoe de drie verschillende transities zich tot elkaar verhouden. Deze figuur wordt nog verder uitgewerkt, maar geeft al wel de onderlinge samenhang weer. Er zijn veel dwarsverbanden en kruisbestuivingen. Veenendaal is een stad die voelt als een dorp. Maar de bebouwingsdichtheid nadert de stedelijkheidsklasse 1 (categorie Utrecht). Dit betekent een ruimtelijke uitdaging. Gebruiken we de beschikbare ruimte voor een auto, een boom of een trafohuisje? Een ander goed voorbeeld om te illustreren voor welke uitdaging we staan, is onze woningbouwopgave. Bestaande gebieden (zoals de Spoorzone) worden getransformeerd en verdicht. De huidige netcongestie vraagt om een versnelling van de omschakeling naar andere energiebronnen. Terwijl we voor hetzelfde gebied moeten nadenken over het afkoppelen van hemelwater, het herinrichten van wegen en het vervangen van nutsinfrastructuren. Kortom: de energietransitie biedt kansen, maar vraagt ook goede communicatie en (integrale) samenwerking.

38

Opgaveperspectief Duurzaam Veenendaal

Samen werken aan een duurzame stad voor iedereen!

6.

Communicatie: hoe nemen we de mensen mee?

Een duurzaam Veenendaal bereiken we alleen samen. Bewoners, bedrijven en de gemeentelijke organisatie zijn allemaal nodig. Met een nieuwe mindset waardoor we anders werken en anders doen: duurzaam doen! Om dit te bereiken werken we in deze opgave aan inspirerende en motiverende communicatie. De profilering van Duurzaam Veenendaal vraagt om een heldere kernboodschap die regelmatig en consistent wordt herhaald. 6.1. De opbouw van de communicatiestrategie We streven naar een Duurzaam Veenendaal in 2050. De transitie die hiervoor nodig is wordt aangevlogen vanuit de thema’s Energieneutraal Veenendaal, Circulair Veenendaal en Klimaatbestendig Veenendaal: • Duurzaam gebruik van grondstoffen (circulair) • Duurzame energiebronnen (energieneutraal) • Duurzame leefomgeving (klimaatbestendig) Onder de kapstok ‘Duurzaam Veenendaal’ gebruiken we de drie thema’s om de communicatieboodschap verder in te kleuren. We willen in de communicatie dicht aansluiten bij de leefwereld van Veense burgers en ondernemers. We beseffen dat het Opgaveperspectief Duurzaam Veenendaal onderdeel is van een veel groter geheel op landelijk, Europees en zelfs wereldniveau. Het wordt de kunst om de communicatie voortdurend terug te brengen naar een behapbare en aansprekende boodschap. Temeer omdat we ons ervan bewust zijn dat de maatschappelijke opinie over duurzaamheid sterk is gepolariseerd. 6.2.

De communicatiedoelgroep We benoemen verschillende doelgroepen en maken hierin onderscheid tussen intern en extern. De belangrijkste externe communicatiedoelgroep zijn alle inwoners en bedrijven van gemeente Veenendaal. Uiteindelijk is natuurlijk heel Veenendaal de doelgroep. Omdat deze groep heel breed is, vernauwen we wanneer we communiceren. In de eerste drie jaar van de transitie richten we ons in de communicatie primair op de early adapters (de koplopers) in de Veense samenleving. Dat zijn mensen die nu al stappen ondernemen om hun leefomgeving te verduurzamen. Wat betreft interne communicatie hebben we als gemeente een voorbeeldfunctie in het bereiken van een Duurzaam Veenendaal in 2050. Het vraagt andere keuzes dan we wellicht eerder maakten. Bijvoorbeeld in plaats van nieuwe producten (in)kopen, eerst kijken naar de mogelijkheden van hergebruik. 6.3. Communicatiedoelstellingen De transitie naar een Duurzaam Veenendaal in 2050 vraagt om duidelijke (communicatie)doelstellingen gekoppeld aan communicatieactiviteiten. Deze moeten uiteindelijk leiden tot een gedragsverandering. Communicatiedoelstellingen voor Circulair Veenendaal: • De doelgroep weet wat een circulaire economie is, waarom dit nodig is en welke kansen het geeft.

• De doelgroep weet waarom het scheiden van afval belangrijk is en zetten zich in om hieraan bij te dragen waardoor hoogwaardig hergebruik van grondstoffen mogelijk is. • De doelgroep draagt bij aan het realiseren van een circulaire economie, omdat ze het belangrijk vinden dat Veenendaal een leefbare stad blijft. Communicatiedoelstellingen voor Energieneutraal Veenendaal:

Opgaveperspectief Duurzaam Veenendaal

39

Samen werken aan een duurzame stad voor iedereen! • • •

De doelgroep weet waarom de energietransitie nodig is en welke stappen nodig zijn om tot een aardgasvrij Nederland te komen. De doelgroep voelt zich geïnformeerd over de veranderingen en wat dit voor hen op korte en lange termijn betekent. De doelgroep weet wat zij zelf kunnen doen en waar de gemeente en andere partijen verantwoordelijk voor zijn.

Communicatiedoelstellingen voor Klimaatbestendig Veenendaal: • De doelgroep weet welke rol de gemeente heeft en welke rol zij zelf hebben. • De doelgroep weet welke overlast als acceptabel wordt gezien en er dus ‘bij hoort’. • De doelgroep weet wat zij zelf kunnen doen om overlast te verminderen of te voorkomen zoals wateroverlast en hittestress. Deze doelstellingen komen samen in de communicatiemissie: ‘Gemeente Veenendaal helpt als regisseur en begeleider haar inwoners, bedrijven en maatschappelijke organisaties om de transitie door te maken’. Daarbij hebben we de volgende communicatievisie: ‘We inspireren, verbinden en ondersteunen waar dat kan’. Het ‘hoe’ zit vooral in het mensen meenemen, de weg wijzen en hen aanzetten om actie te ondernemen door te laten zien hoe mooi het toekomstperspectief is waar we het allemaal voor doen. 6.4. Globale communicatiestrategie We richten ons in eerste instantie op de mensen die al actief zijn en/of latent interesse hebben voor het verhaal van Duurzaam Veenendaal. Zij ondernemen nu al stappen of zijn dat van plan te doen maar weten niet hoe. We gebruiken hun verhalen als voorbeeld voor de andere inwoners van Veenendaal om hun te laten zien wat eenieder in zijn eigen omgeving en met soms simpele aanpassingen kan doen.

Omdat we te maken hebben met drie thema's (circulair, energie neutraal en klimaatbestendig) is het wel de kunst om continue de boodschappen met elkaar goed synchroon te laten lopen zodat voor de doelgroep duidelijk is dat dit allemaal onderdeel is van één grote ambitie. De communicatieboodschap (pay off) Bovenstaand fundament onder de communicatiestrategie, de keuze voor continue synchroniseren met de werkelijkheid van de inwoners plus de keuze om vooral ons te richten op inspireren en informeren leidt tot de volgende communicatieboodschap die we standaard terug willen laten komen in alle communicatie uitingen. Duurzaam Veenendaal kan alleen met jou.

40

Opgaveperspectief Duurzaam Veenendaal

Samen werken aan een duurzame stad voor iedereen!

7.

Samenhang met andere centrale thema’s

Fundamentele keuzes maken met oog voor de lange termijn is noodzakelijk om de problemen rond wonen, biodiversiteit, klimaat, landbouw en stikstof aan te pakken. Deze keuzes zullen fors ingrijpen in ons dagelijks leven. Voor het maken van fundamentele keuzes is een heldere en breed gedragen toekomstvisie op een duurzame samenleving noodzakelijk, waarbij de diverse beleidsterreinen samenwerken, vooruitkijkend naar het jaar 2050. (Bron: het Planbureau voor de Leefomgeving, 1409-2023) Duurzaam Veenendaal heeft invloed op verschillende beleidsterreinen, zoals wonen, economie, ruimtelijke ordening, mobiliteit en sociaal beleid. Een aantal verbanden lichten we in dit hoofdstuk verder toe. We benoemen de verbanden concreet voor Sociaal Domein, Informatiesamenleving en Groei & Bloei. Gezamenlijk doel is en blijft het creëren van een toekomstbestendige stad. 7.1. Sociaal Domein We trekken samen op in het gesprek met de inwoners. Zeker als in een buurt of wijk andere belangrijke onderwerpen spelen. Als voorbeeld kan worden genoemd het Franse Gat waar we vanuit verschillende opgaven een ambitie willen waarmaken. Dat vraagt om afstemming vooraf en het aanbieden van een totaalpakket waarin alle gemeentelijke ambities op een evenwichtige wijze zijn samengebracht.

De nog te ontwikkelen strategie voor het maatschappelijk opdrachtgeven en maatschappelijk verantwoord inkopen raakt ook de sociale duurzaamheid. Binnen het Sociaal Domein geven we samen invulling aan ecologische, sociale en economische duurzaamheid. 7.2. Informatiesamenleving Om op koers te blijven richting 2050 is het noodzakelijk om regelmatig de effecten te meten van de inspanningen voor de drie thema’s van de duurzaamheidsopgave. De uitkomsten van deze metingen zijn de basis voor het al dan niet bijstellen van de richting voor de volgende jaren. Hiervoor is veel data nodig. Het ontsluiten van eigen data met die van ketenpartners moet leiden tot informatie over de bereikte effecten. Samen met het datalab van de opgave Informatiesamenleving willen we werken aan het ontsluiten van deze data. 7.3. Groei & Bloei van Veenendaal De opgave Groei & Bloei is erop gericht om een excellente leefomgeving te creëren en te behouden. Voor nu en voor de toekomst van Veenendaal. Het gaat hierbij over wonen, werken en voorzieningen, waarbij Veenendaal zich in lijn met de wensen van inwoners bovenal concentreert op het verder verbeteren van de kwaliteit van de woon- en leefomgeving en zorgen dat de stad leefbaar blijft. Een belangrijk onderdeel hiervan is ook nadenken over duurzaamheid.

Daarom maken we samen met de opgave Groei & Bloei plannen voor een periode waarin we geen aardgas meer gebruiken en waarin we ons op een substantieel andere wijze van A naar B zullen begeven. Waar afval geen afval meer is maar een grondstof voor onze dagelijkse producten en de wijze waarop we bouwen en gebouwen (flexibeler) gaan gebruiken. Deze veranderingen hebben grote invloed op de plaats waar we wonen en werken en de infrastructuur waardoor we ons bewegen. De keuzes die we nu maken om de grote woningbouwopgave te realiseren hebben een doorwerking tot ver na 2050. Het grote doel blijft de ontwikkeling van een stad waarin we duurzaam kunnen leven en werken binnen de kaders van onze duurzaamheidsambities.

Opgaveperspectief Duurzaam Veenendaal

41

Samen werken aan een duurzame stad voor iedereen!

8.

Hoe gaan we verder? Duurzaam denken en doen in de praktijk: inzetten voor onze gezamenlijke toekomst. Wat vraagt dit van ons?

Zoals al eerder benoemd is een integrale aanpak van onze duurzaamheidstransitie van groot belang. Er ligt een grote opgave voor ons die vraagt om een actieve en integrale inzet van alle betrokkenen. Het omschakelen naar een volledig circulaire stad, de warmte- en energietransitie en de realisatie van een klimaatbestendige leefomgeving brengen grote uitdagingen in de bestaande ruimte met zich mee. Gemeente Veenendaal geeft in deze hele transitie het goede voorbeeld. We bouwen noodzakelijke nieuwe objecten circulair en maken onze bestaande vastgoedportefeuille CO2-neutraal. We geven innovatieve oplossingen van bedrijven serieus een kans en tenslotte faciliteren we dat de duurzaamheidsambities een plek krijgen in het Veense onderwijs. Om Duurzaam denken gewoon te doen, in het bijzonder voor de circulaire transitie en het klimaatbestendig maken van Veenendaal, is een impuls nodig. De urgentie is hoger dan ooit en het is een uitermate complexe opgave, want alle transities dienen zich tegelijk aan en zijn onlosmakelijk met elkaar verbonden. De eerste stappen die we na de vaststelling van dit Opgaveperspectief zetten zijn: 1. Het vertalen van de doelstellingen van Duurzaam Veenendaal naar meetbare en op de uitvoering gerichte doelen voor de thema’s Circulair Veenendaal, Klimaatbestendig Veenendaal en Duurzaamheid is van ons allemaal in de komende vier jaar.

Voor het thema Energieneutraal Veenendaal is al een programmaplan beschikbaar. De plannen hebben een duidelijke verbinding met de ambities uit het Raadsakkoord ‘Samen werken in vertrouwen’ en worden geïntegreerd in de nog op te stellen herziening van de Omgevingsvisie voor Veenendaal. 2. Het opzetten van een programma Circulair Veenendaal. De circulaire transitie is een belangrijk onderdeel van Duurzaam Veenendaal. Deze transitie is complex en vraagt een fundamentele verandering van de samenleving. Het thema raakt vrijwel alle beleidsterreinen. De uitkomsten zijn nog weinig tastbaar, de route naar 2050 is nog onduidelijk. Deze uitdaging voor de samenleving en voor ons als gemeente vraagt om programmasturing. Hiermee zorgen we voor focus op de inspanningen voor het bereiken van doelstellingen en realiseren we samenhang voor onszelf en de partners in deze complexe opdracht. 3. Het opzetten van een programma voor een Klimaatbestendig Veenendaal. Om Veenendaal voor te bereiden op het verwachte klimaat in 2050 moet de bestaande leefomgeving klimaatbestendig en biodivers worden ingericht. Gelijktijdig moet de nieuwe leefomgeving (die ontstaat bij het realiseren van de grote bouwopgave) natuurinclusief, groen en klimaatbestendig zijn. Dit thema raakt het gehele fysieke domein en er moet nog veel worden ontwikkeld om de klimaateffecten in 2050 het hoofd te kunnen bieden. 4.

Het ontwikkelen van een goede meetmethode om de voortgang van de doelstellingen de komende jaren te kunnen monitoren. De plannen voor de drie thema’s zijn nog volop in ontwikkeling. Het wordt de kunst om samen met de opgave Informatiesamenleving te zoeken naar werkbare effectmetingen. Hierbij kunnen we gebruik maken van de expertise bij de ontwikkeling van de effectmonitor voor het programma Energieneutraal Veenendaal. 5. Het opstellen van de overall communicatiestrategie voor Duurzaam Veenendaal. Het thema ‘Duurzaamheid is van ons allemaal’ is de rode draad voor Duurzaam Veenendaal. De overall communicatiestrategie is nodig om het ook werkelijk tot ‘Duurzaamheid is van ons allemaal’ te maken. Alleen door er gezamenlijk de schouders onder te zetten en het gesprek aan te gaan met inwoners, bedrijven, onderwijs en maatschappelijke instellingen kunnen we de route naar 2050 uitzetten en onze doelen bereiken.

42

Opgaveperspectief Duurzaam Veenendaal

Samen werken aan een duurzame stad voor iedereen! Budget De transitie naar een duurzaam Veenendaal vraagt, gezien de lokale en landelijke ambities op het vlak van duurzaamheid, om een actieve inzet en betrokkenheid zoals verwoord in dit opgaveperspectief. We pakken dit opgavegericht aan en hiervoor is bij de vaststelling van de programmabegroting 2023 voor de periode 2023-2025 een budget van in totaal € 1.410.000, (inclusief € 270.000, - voor de aanpak van de netcongestie) beschikbaar gesteld. Voor de periode na 2025 is jaarlijks een bedrag van € 450.000, - nodig om de transitie naar een Duurzaam Veenendaal mogelijk te maken. Dit bedrag komt naast de middelen die al beschikbaar zijn gesteld voor de klimaatadaptatie, het terugdringen van de CO2-emissies en de bijdrage die we hiervoor van het rijk ontvangen. Komen de middelen niet beschikbaar, dan zullen de duurzaamheidsambities op alle thema’s naar beneden moeten worden bijgesteld met als gevolg dat het een enorme uitdaging wordt om de doelen voor 2050 alsnog te halen.

Opgaveperspectief Duurzaam Veenendaal

43