3. Jaarstukken 2024
Tekst van het document
JAARSTUKKEN 2024
Inhoudsopgave INHOUDSOPGAVE .............................................................................................................. 2 INLEIDING ............................................................................................................................ 4 SAMENVATTING.................................................................................................................. 6 JAARVERSLAG ................................................................................................................. 15 A. PROGRAMMAVERANTWOORDING ............................................................................. 16 PROGRAMMA 1: FYSIEKE LEEFOMGEVING .................................................................. 17 Thema I: Ruimtelijke ontwikkeling .................................................................................... 20 Thema II: Openbare ruimte .............................................................................................. 22 PROGRAMMA 2: ECONOMIE, WERK EN ONTWIKKELING ............................................ 40 Thema I: Economische ontwikkeling en werkgelegenheid ............................................... 43 Thema II: Recreatie en toerisme ......................................................................................
46 PROGRAMMA 3: SOCIALE LEEFOMGEVING .................................................................. 49 Thema I: Inkomen ............................................................................................................ 60 Thema II: Sociaal domein - Participatie en re-integratie ................................................... 63 Thema III: Sociaal domein - WMO ................................................................................... 65 Thema IV: Sociaal domein - Jeugd .................................................................................. 70 Thema V: Onderwijs en ontwikkeling ............................................................................... 72 Thema VI: Sport............................................................................................................... 75 Thema VII: Cultuur ........................................................................................................... 75 Thema VIII: Welzijn .......................................................................................................... 77 PROGRAMMA 4: BURGER EN BESTUUR ........................................................................ 90 Thema I: Dienstverlening (extern) ....................................................................................
92 Thema II: Burger en samenwerking ................................................................................. 93 Thema III: Veiligheid samenleving ................................................................................... 95 PROGRAMMA 5: ALGEMENE DEKKINGSMIDDELEN EN ONVOORZIEN ...................... 99 PROGRAMMA 6: BEDRIJFSVOERING ........................................................................... 102 Thema V: Bedrijfsvoering algemeen .............................................................................. 102 B. PARAGRAFEN ............................................................................................................ 105 Paragraaf A. Weerstandsvermogen en risicobeheersing ............................................... 105 Paragraaf B. Onderhoud kapitaalgoederen .................................................................... 109 Paragraaf C. Financiering .............................................................................................. 118 Paragraaf D. Bedrijfsvoering .......................................................................................... 121 Paragraaf E. Verbonden partijen .................................................................................... 129 Paragraaf F. Grondbeleid .............................................................................................. 148 Paragraaf G.
Lokale heffingen ....................................................................................... 151 Paragraaf H. Openbaarheid van bestuur........................................................................ 158
2
JAARREKENING.............................................................................................................. 160 BURGERJAARVERSLAG ................................................................................................ 246 BIJLAGEN ........................................................................................................................ 262 Bijlage 1: Specificatie van de resultaatbestemming 2024 ............................................... 262 Bijlage 2: Overzicht structurele toevoegingen en onttrekkingen aan de reserves ........... 267 Bijlage 3: Staat van reserves en voorzieningen.............................................................. 269 Bijlage 4: Overzicht van de verleende subsidies 2024 ................................................... 273 Bijlage 5: Verslag van de medebewindstaken ................................................................ 286 Bijlage 6: Overzicht reservemutaties afwijkend van de begroting ................................... 308 Bijlage 7: Kerngegevens gemeente Veenendaal............................................................ 312
3
Inleiding Algemeen Voor u liggen de Jaarstukken 2024, hiermee legt het college verantwoording af aan de raad over de uitvoering van het beleid en de financiële gevolgen daarvan. Op 7 november 2023 stelde de raad de Programmabegroting 2024 vast. De raad is tussentijds geïnformeerd over de inhoudelijke en financiële ontwikkelingen in de drie bestuursrapportages. De Jaarstukken 2024 zijn het sluitstuk van deze budgetcyclus. De informatie die in deze Jaarstukken is opgenomen, geeft een cijfermatig beeld van de situatie per 31 december 2024. In de teksten worden de ontwikkelingen gedurende het jaar toegelicht.
Leeswijzer De Jaarstukken van de gemeente Veenendaal bestaan uit het jaarverslag en de jaarrekening. Het Besluit Begroting en Verantwoording (BBV) bevat de regelgeving daarvoor. De Jaarstukken beginnen met de inleiding, leeswijzer en het financieel resultaat over 2024 op hoofdlijnen. In de financiële overzichten zijn de bedragen in de meeste gevallen opgenomen per duizend euro (€ 1.000). Hierdoor zijn er in enkele gevallen afrondingsverschillen ontstaan die leiden tot een geringe afwijking van € 1.000. Conform de opzet van de programmabegroting wordt per programma door middel van een indicator aangegeven wat de status is van de realisatie van de doelstellingen en inspanningen/acties vanuit de Programmabegroting 2024. De legenda is als volgt: • Groen: doel is gerealiseerd of verloopt volgens planning • Oranje: realisatie doel conform planning is onzeker en/of bijsturing beleid is gewenst • Rood: realisatie doel verloopt niet volgens planning
Daarnaast worden per begrotingsprogramma de resultaten en de baten en lasten uiteengezet. Voor de verplichte indicatoren welke het Besluit Begroting en Verantwoording provincies en gemeenten (BBV) voorschrijft nemen wij een directe link op naar het portaal 'Waar staat je gemeente'(Dashboard BBV waarstaatjegemeente.nl). Met behulp van deze link kunt u de vaste set aan indicatoren raadplegen. Een uitzondering hierop zijn de indicatoren voor Programma 6 Bedrijfsvoering. Deze gegevens zijn te vinden in Programma 6 van deze Jaarstukken. Verder worden in de onderstaande paragrafen A tot en met H dwarsdoorsnedes op een aantal onderwerpen gepresenteerd. • Paragraaf A. Weerstandsvermogen en risicobeheersing • Paragraaf B. Onderhoud kapitaalgoederen • Paragraaf C. Financiering • Paragraaf D. Bedrijfsvoering • Paragraaf E. Verbonden partijen • Paragraaf F. Grondbeleid • Paragraaf G. Lokale heffingen • Paragraaf H. Openbaarheid van bestuur In paragraaf A. Weerstandsvermogen en risicobeheersing zijn bovendien ook de (verplichte) financiële kengetallen volgens het BBV opgenomen. Vervolgens is de Jaarrekening aan de orde, met de balans per 31 december 2024, de samenvatting van de programmarekening, de grondslagen van de jaarrekening, de WNT en de SISA -verantwoording. 4
Daarna is het Burgerjaarverslag 2024 opgenomen. Tenslotte volgt een aantal bijlagen: • • • • • • •
Bijlage 1: specificatie van de resultaatbestemming 2024. Bijlage 2: overzicht structurele toevoegingen en onttrekkingen aan de reserves. Bijlage 3: staat van reserves en voorzieningen. Bijlage 4: overzicht van de in 2024 verleende subsidies. Bijlage 5: verslag van de medebewindstaken 2024. Bijlage 6: overzicht van reservemutaties afwijkend van de begroting. Bijlage 7: kerngegevens gemeente Veenendaal
5
Samenvatting Algemeen In de Jaarstukken 2024 legt het college verantwoording af aan de raad over de uitvoering van het beleid en de financiële gevolgen daarvan. In deze samenvatting worden de belangrijkste resultaten, afwijkingen, gevolgen en voorgestelde besluiten – op hoofdlijnen – toegelicht.
Bestuurlijke samenvatting In 2024 heeft de gemeente Veenendaal betekenisvolle stappen gezet in het realiseren van de ambities uit het raadsakkoord ‘Samen werken in vertrouwen’. De thema’s uit dit akkoord, die onderling sterk samenhangen, vormden het vertrekpunt voor ons beleid. Met een brede inzet op woningbouw, mobiliteit, duurzaamheid, zorg, veiligheid, digitalisering, openbare ruimte, onderwijs, economie en cultuur heeft Veenendaal zich opnieuw veerkrachtig en toekomstgericht gepositioneerd. Tegelijkertijd waren er financiële en maatschappelijke uitdagingen, zoals de stijgende druk op de jeugdzorg, krapte op de arbeidsmarkt en de effecten van inflatie en schaarste in de bouw- en energiemarkt. Daarnaast viel de algemene uitkering van het Rijk iets hoger uit dan verwacht. Deze factoren hebben er mede toe geleid dat we ondanks de krappe financiële ruimte toch uitkomen op een positief jaarrekeningresultaat. Een deel van dit jaarrekeningresultaat wordt veroorzaakt doordat er om verschillende redenen projecten niet, of niet geheel in 2024 uitgevoerd konden worden. Deze gelden worden voorgesteld door te schuiven naar 2025. Dit is in lijn met de bij de begrotingsbehandeling 2025-2028 opgenomen stelpost ‘onderuitputting’. Het blijft zoeken naar een balans tussen het waarmaken van onze ambities en het omgaan met deze uitdagingen en onzekerheden.
Cultuur en evenementen kregen een nieuwe impuls met de goedkeuring van de gemeenteraad voor de realisatie van een nieuw theater. Na een intensief traject van een aantal jaar is dit majeure besluit genomen. Dit theater, met een grote en een kleine zaal en ruimte voor een poppodium en het Filmhuis, wordt een culturele hotspot in de regio. Tegelijkertijd is het evenementenbeleid vernieuwd na intensieve participatie, en zijn er stappen gezet om culturele activiteiten toegankelijker en laagdrempeliger te maken voor een breder publiek. Daarnaast is er gestart met het onderzoek naar één cultuurbedrijf. Op het gebied van wonen zijn er belangrijke stappen gemaakt, de werkzaamheden voor het onder de grond brengen van de hoogspanningskabels zijn van start gegaan en Regio Foodvalley is in het voorontwerp van de nieuwe Nota Ruimte door het Rijk benoemd als kansrijke regio, vanwege de strategische ligging in het land. Dit biedt kansen voor verdere ontwikkeling van onze stad als volwaardige woon-werkregio voor verschillende doelgroepen zoals starters op de woningmarkt, jongeren, senioren en inwoners in een kwetsbare positie. Ook op het gebied van mobiliteit is vooruitgang geboekt. Hoewel het Omgeving Programma Integrale Mobiliteit (OPIM) is aangehouden, zijn wel concrete verbeteringen gerealiseerd.
Zo is de fietsinfrastructuur verbeterd door het aanleggen van fietsstraten op de Boslaan en Ambachtsstraat. Daarnaast hebben kleine verbeteringen zoals het aanleggen van drempels en plateaus en het aanpassen van uitritconstructies geleid tot meer verkeersveiligheid. De bereikbaarheid van Veenendaal is verbeterd, hiervoor is het noordelijk deel van de provinciale Rondweg-Oost (N233) verbreed en er is een aansluiting op Groenpoort gerealiseerd. Duurzaamheid en energie stonden hoog op de agenda. Met het opstellen van het manifest Maatschappelijk Verantwoord Opdrachtgeven en Inkopen (MVOI) is een stevige impuls gegeven aan onze ambities rond circulariteit, CO2-reductie, klimaatadaptatie, biodiversiteit 6
en de bescherming van het milieu. De voorbereidingen zijn gestart om circulair afschrijven mogelijk te maken en doen we mee met de herinrichting van Noorderkroon aan de pilot ‘Circulaire Weg’. Om energieneutraal en duurzaam ondernemen te bevorderen zijn via het Innovatiefonds bijdragen verstrekt aan Bedrijvenkring Ondernemend Veenendaal (BOV). In samenwerking met de BOV en de Omgevingsdienst Utrecht (ODRU) is gezorgd dat ruim 90% van de kantoren in Veenendaal nu voldoet aan energielabel C. Ook in 2024 hebben periodieke inspecties bijgedragen aan het veilig houden van de openbare ruimte en is overlast zoveel mogelijk voorkomen. Daarnaast zijn lokale klimaatplannen in ontwikkeling zoals het Programmaplan Groen en Klimaat en hebben we een lokaal hitteplan opgesteld. De buurtaanpak kreeg in 2024 een impuls in vijf wijken, met specifieke aandacht voor gezondheid, participatie en leefbaarheid. Met het project Gezonde Buurten is actief ingezet op het stimuleren van gezond gedrag en bewonersparticipatie in deze wijken. Hierin wordt samengewerkt met Jantje Beton, IVN Natuureducatie en JOGG (Gezonde Jeugd, gezonde Toekomst). Via de ICT Campus neemt Gemeente Veenendaal deel aan de Regio Deal Foodvalley. Samen met de partners is er gewerkt aan de bouw van een dataplatform waardoor we datagedreven kunnen werken.
Dit platform wordt gebruikt voor het meten van stikstofemissie binnen stallen, maar vormt ook de basis voor verdere innovatie gericht op de reductie van stikstofemissies. Daarnaast is er ingezet op het versterken van ICT-bedrijven ten behoeve van hun menselijke kapitaal en streven we samen met Rijk en provincie naar één miljoen banen in de ICT in 2030. In lijn met het Integraal Veiligheidsplan (IVP) zijn verdere stappen gezet op het gebied van veiligheid. De informatiepositie is versterkt, wat leidde tot effectievere aanpak van ondermijning, waaronder drugscriminaliteit en illegale prostitutie. Voor de jeugd zijn gerichte preventieactiviteiten georganiseerd, zoals de 'Gamen met politie'-dag. Samen met partners uit de regio is gewerkt aan vroegsignalering en preventie van maatschappelijke onrust. Afgelopen jaar is het nieuwe Integrale Beleidskader Sociaal Domein verder uitgewerkt. Dit leidde tot de oprichting van het Programma Sociaal Domein, waarmee de samenhang en impact van beleid vergroot worden. Centraal staan bestaanszekerheid, zelfredzaamheid en passende en kwalitatief goede ondersteuning. Met het instrument ‘Staat van Veenendaal’ beschikken we straks over een datagedreven basis om gerichter beleidskeuzes te maken.
Het gezondheidsbeleid is versterkt via het Gezond en Actief Leven Akkoord (GALA) met specifieke aandacht voor ketenaanpakken zoals Kansrijke Start en Valpreventie. Binnen het Regioplan van het Integraal Zorgakkoord (IZA) is gewerkt aan een herstelaanbod voor inwoners met psychische kwetsbaarheid. De jeugdzorg liet in 2024 opnieuw een forse kostenstijging zien. In 2024 is duidelijk geworden dat de maatregelen van de Hervormingsagenda voor Veenendaal niet leiden tot een stabilisering of daling van de kosten. Daarop is aan de raad in het laatste kwartaal van 2024 toegezegd om in januari 2025 terug te komen met een procesvoorstel. Het doel is om met raad en college op verschillende momenten het gesprek te voeren en met elkaar te zoeken naar mogelijkheden om andere politieke keuzes De middelen uit het Crisisherstelfonds zijn ingezet voor lastencompensatie voor Veense maatschappelijke organisaties. Het resterende budget kan vrijvallen. Op economisch gebied zijn stappen gezet richting verduurzaming en intensivering. Door gebrek aan ruimte voor uitbreiding is actief gekeken naar intensiveringsmogelijkheden voor bedrijven. Tegelijkertijd is op bedrijventerrein Nijverkamp een werkgroep gestart om netcongestie aan te pakken en een energy hub te ontwikkelen. Regionaal hebben we geïnvesteerd in projecten om de aansluiting tussen vraag en aanbod van personeel te 7
verbeteren. De binnenstad blijft in beweging met zowel uitdagingen als successen, ondanks enkele sluitingen, openden ook nieuwe ondernemingen. De stijging van de leegstand bleef beperkt en de bezoekers bleven de binnenstad goed vinden. Samen met belanghebbenden voeren we het programmaplan Vitale Binnenstad uit om de vitaliteit van de binnenstad te verbeteren. In het onderwijs is een nieuwe Lokale Educatieve Agenda vastgesteld waarin datagedreven werken centraal staat. De scholen die betrokken zijn bij IKC Dragonder Zuid, IKC SO/SBO/PO en het IKC Dragonder Noord zijn zelf aan de slag gegaan met een inhoudelijke samenwerking en visievorming. De gemeente Veenendaal neemt hierbij slechts een faciliterende rol in. De aanpak binnen het Nationaal Programma Onderwijs heeft gezorgd voor structurele verbeteringen in de ondersteuning van kinderen, jongeren en ouders. Tevens zijn er brugfunctionarissen om de verbinding tussen onderwijs en jeugdhulp te versterken. Deze brugfunctionarissen trekken nauw op met de schoolcontactpersonen+ van het CJG die vanuit NPO ingezet worden. Met betrekking tot sport is in 2024 het nieuwe beleidskader Sport en Bewegen 2024-2028 vastgesteld.
Veenendaal toont hierin de ambitie om de komende jaren de sportparticipatie te verhogen, de sportfaciliteiten te versterken, een buitenruimte te creëren dat uitdaagt tot bewegen en om de samenwerking binnen de sport verder te bevorderen. Ook zijn hierin nieuwe ontwikkelingen opgenomen op het gebied van JOGG (Jongeren Op Gezond Gewicht), de integraliteit vanuit het Gezond en Actief Leven Akkoord en de continuering van het Sport Akkoord II. Met de uitvoering van dit nieuw vastgestelde beleid, en het vormgeven van bijbehorende KPI’s, is gestart. Denk hierbij aan de organisatie van divers aanbod en events op verschillende gebieden en voor diverse doelgroepen, maar bijvoorbeeld ook aan ondersteuning van sportaanbieders en het beschikbaar stellen van kwalitatief goede sportfaciliteiten. De opvang van vluchtelingen was opnieuw een uitdaging. Desalniettemin zijn er 249 Oekraïense ontheemden opgevangen in negen gemeentelijke locaties en 49 via gastgezinnen. De crisisnoodopvang is opgewaardeerd naar 236 plekken. Tevens is het programma Opvang gestart, met als doel meer structuur en samenhang in de opvang van verschillende doelgroepen. De jaarrekening sluit met een positief financieel resultaat. Dat moet deels in het licht worden gezien van de eerder bijgeraamde nadelen bij de bestuursrapportages lopende het jaar.
Voor een belangrijk deel wordt het financiële voordeel veroorzaakt doordat projecten en investeringen vertragingen hebben opgelopen. Een belangrijk deel van het resultaat wordt dan ook voorgesteld door te schuiven naar 2025 ten behoeve van die verdere uitvoering. Daarbij is ook nadrukkelijk gekeken naar de realiteit van uitvoerbaarheid de komende tijd. Dit patroon van onderuitputting in de jaarrekening is eerder nadrukkelijk erkend. Dat heeft er toe geleid dat er in de kadernota en meerjarenbegroting 2025-2028 een stelpost is opgenomen die vanaf 2025 op dat financiële effect anticipeert en dat mitigeert. Overigens is het resterende positieve jaarrekeningresultaat ook nodig om aan de solvabiliteitseisen te kunnen voldoen die nodig zijn om de inzet uit de Algemene Reserve, zoals besloten bij de kadernota en meerjarenbegroting vorig jaar, te kunnen blijven inrekenen. Het jaarrekeningresultaat dient ook in het licht te worden bezien van de financiële krapte de komende jaren. De meerjarenbegroting 2025-2028 is vastgesteld met een tekort van € 2,6 miljoen in 2026. Bovenop deze bekende opgave voor het nu komende begrotingsjaar leiden, grotendeels autonome ontwikkelingen tot oplopende nadelen voor de komende jaren. Waarbij de verwachtingen rond toereikende financiering van rijkswege, ondanks de landelijke inzet daarop, niet hoopgevend zijn.
Vanuit dat perspectief wordt ten behoeve van de kadernota de jaarrekening extra geanalyseerd op eventuele mogelijke structureel positieve budgetaanpassingen. Vanuit voornoemde perspectieven sluiten we het jaar financieel positief, maar dient dat genuanceerd bezien te worden.
8
Financieel resultaat De gemeente Veenendaal sluit het jaar 2024 af met een positief gerealiseerd jaarrekeningresultaat na voorgestelde resultaatbestemming van € 2,9 miljoen. Dit is als volgt opgebouwd: Resultaat 2024
Lasten
Baten
Saldo
Gerealiseerd totaal saldo van baten en lasten
288.140
296.924
8.785
Mutaties in reserves
35.201
31.538 -3.663
Gerealiseerd resultaat
5.121
Saldo voorgestelde resultaatbestemmingen
2.179
Gerealiseerd resultaat na voorgestelde resultaatbestemming (excl. algemene reserve)
2.942
Resultaat per programma (bedragen x € 1.000) Resultaat jaarrekening 2024
Begroting na wijziging
Realisatie
Verschillen
Lasten
Baten
Saldo
Lasten
Baten
Saldo
Lasten
Baten
Saldo
1. Fysieke leefomgeving
49.625
39.633
-9.992
63.484
59.805
-3.679
-13.859
20.172
6.313
2. Economie, Werk en Ontwikkeling
2.971
1.068
-1.903
2.617
1.056
-1.561
353
-11
342
3. Sociale Leefomgeving
137.380 43.709
-93.672 138.450 48.035
-90.415
-1.070
4.326
3.257
4. Burger en Bestuur
14.489
8.990
-5.499
14.943
9.669
-5.274
-454
680
226
5. Algemene dekkingsmiddelen en onvoorzien
3.553
173.023 169.470
3.128
173.948 170.821
425
925
1.351
6. Bedrijfsvoering
67.472
4.220
-63.252
65.519
4.409
-61.109
1.953
189
2.143
Gerealiseerd totaal saldo van baten en lasten
275.490 270.643
-4.847
288.140 296.924
8.784
-12.650
26.281 13.631
1. Fysieke leefomgeving
9.662
10.002
339
16.954
11.265
-5.689
-7.291
1.263
2. Economie, Werk en Ontwikkeling
713
2.033
1.320
754
2.004
1.251
-41
-29
-69
3. Sociale Leefomgeving
3.071
4.288
1.217
3.396
4.311
914
-325
23
-302
4. Burger en Bestuur
3.289
1.408
-1.881
4.350
1.408
-2.942
-1.061
0
-1.061
5. Algemene dekkingsmiddelen en onvoorzien
8.982
11.030
2.048
7.680
9.476
1.796
1.302
-1.554
-252
6. Bedrijfsvoering
1.271
3.074
1.804
2.067
3.074
1.007
-796
0
-796
Mutaties reserves
26.988
31.836
4.847
35.201
31.538
-3.663
-8.213
-297
-8.510
Gerealiseerd resultaat
302.478 302.478
320.878 328.463
5.121
320.878 328.463 5.121
0
-6.029
Hieronder volgt een toelichting op de tabel: Mutaties reserves De inzet van reserves hebben per saldo voor een bedrag van € 3.663.000 een negatief effect op het gerealiseerde resultaat van € 5.121.000. In de gewijzigde begroting werd dit effect geraamd op € 4.847.000 positief, waarbij het tekort geheel gedekt werd door (deels daartoe bestemde) reserves.
9
Vergelijking met tussentijdse resultaten (bedragen x € 1.000) In de onderstaande tabel staat de financiële ontwikkeling over 2024, hieruit blijkt dat per saldo een voordeel is ontstaan van € 573.000 ten opzichte van de Programmabegroting 2024. Het resultaat voor resultaatbestemming voor 2024 komt € 5.1 miljoen. Er wordt voorgesteld van dit resultaat € 2.1 miljoen te bestemmen en het restant saldo van € 2.9 miljoen zal bestemd worden ten gunste van de algemene reserve. Voor resultaatbestemming
Na resultaatbestemming
Programmabegroting 2024
388
0
1e bestuursrapportage 2024
-5.305
-5.305
2e bestuursrapportage 2024
-1.344
-353
3e bestuursrapportage 2024
14.985
3.289
Jaarstukken 2024
5.121
2.942
Totaal
13.845
573
Afwijkingen ten opzichte van de 3e bestuursrapportage 2024 (bedragen x € 1.000) De voornaamste verschillen tussen de 3e bestuursrapportage 2024 en het gerealiseerde resultaat 2024 zijn:
10
Taakveld
Afwijkingen V/N
Afval
791 V
Begraafplaatsen
97 N
Beheer overige gebouwen en gronden
902 N
Cultureel erfgoed
53 V
Grondexploitatie (niet bedrijventerreinen)
850 V
Milieubeheer
1.850 V
Openbaar groen en (openlucht) recreatie
303 V
Parkeerbelasting
325 N
Parkeren
297 V
Riolering
386 V
Ruimtelijke Ordening
70 V
Samenkracht en burgerparticipatie
116 N
Verkeer en vervoer
911 V
Wonen en bouwen
2.222 V
Overige verschillen
19 V
Totaal programma Fysieke Leefomgeving
6.313 V
Bedrijfsloket en -regelingen
44 V
Economische ontwikkeling
209 V
Economische promotie
114 V
Overige verschillen
25 N
Totaal programma Economie, Werk en Ontwikkeling
342 V
Arbeidsparticipatie
243 V
Cultuurpresentatie, cultuurproductie en cultuurparticipatie
33 V
Geëscaleerde zorg 18+
416 V
Inkomensregelingen
947 V
Maatwerk-voorzieningen (WMO)
376 V
Musea
49 V
Onderwijsbeleid en leerlingenzaken
374 V
Onderwijshuisvesting
92 N
Samenkracht en burgerparticipatie
1.026 V
Sportaccommodaties
87 N
Sportbeleid en activering
110 V
Volksgezondheid
111 V
Hulp bij het huishouden (WMO)
618 N
WSW en Beschut werk
61 V
Toegang en eerstelijnsvoorzieningen
2.036 V
Begeleiding (WMO)
562 V
Dagbesteding (WMO)
190 V
Overige maatwerkarrangementen (WMO)
94 V
Jeugdhulp begeleiding
2.080 N
Jeugdhulp behandeling
985 V
Jeugdhulp dagbesteding
25 N
Jeugdhulp zonder verblijf overig
551 N
Pleegzorg
1.007 V
Gezinsgericht
1.199 N
Jeugdhulp met verblijf overig
1.780 N
Behandeling GGZ zonder verblijf
925 V
Crisis/LTA/GGZ-verblijf
766 N
Gesloten plaatsing
108 N
Jeugdreclassering
934 V
Beschermd wonen
112 N
Maatschappelijke- en vrouwenopvang
181 V
Overige verschillen
15 V
Totaal programma Sociale Leefomgeving
3.257 V
Bestuur
1.417 N
Burgerzaken
77 V
Crisisbeheersing en Brandweer
1.538 V
Openbare orde en Veiligheid
28 V
11
Taakveld
Afwijkingen V/N
Totaal programma Burger en Bestuur
226 V
Algemene uitkering en overige uitkeringen Gemeentefonds
644 V
Belastingen Overig
48 V
OZB woningen
38 N
Treasury
706 V
Overige verschillen
9N
Totaal programma Algemene Dekkingsmiddelen en Onvoorzien
1.351 V
Overhead: bedrijfsvoering
2.143 V
Totaal programma Bedrijfsvoering
2.143 V
Gerealiseerd totaal saldo van baten en lasten
13.632 V
Reservemutaties
8.510 N
Gerealiseerd resultaat
5.121 V
V = voordeel; N = nadeel
Toelichting verschillen ten opzichte van de 3e bestuursrapportage 2024 Voor de specifieke toelichtingen op bovengenoemde afwijkingen wordt verwezen naar de toelichtingen bij de diverse programma’s.
Reservemutaties Net als in de Jaarstukken 2023 worden de reservemutaties waar reeds een raadsbesluit aan ten grondslag ligt, niet meer afzonderlijk in het raadsvoorstel voorgelegd. De betreffende mutaties zijn reeds in de administratie c.q. deze jaarstukken verwerkt. De reservemutaties, waarover de raad in een eerder stadium nog geen besluit heeft genomen, worden zoals gebruikelijk wel via een afzonderlijk beslispunt in het raadsvoorstel voorgelegd. In bijlage 6 staat het overzicht van de reservemutaties, welke afwijken van de begroting, maar die reeds op basis van eerdere besluitvorming verwerkt zijn in de Jaarstukken 2024.
Nog te bestemmen resultaat 2024 (bedragen x € 1.000) Nog te bestemmen resultaat
Bedrag
Gerealiseerd resultaat 2024
5.121
Voorgestelde bestemmingen: 2a: Storting in de bestemmingsreserve meerjarige middelen in verband met overheveling van meerjarige middelen naar 2025 en volgende jaren (bijlage 2, onderdeel a) 2b: Storting in de algemene reserve wegens overheveling van diverse exploitatiebudgetten naar 2024 (bijlage 2, onderdeel b)
418 1.761
Totaal voorgesteld resultaatbestemmingen
2.179
Gerealiseerd resultaat na resultaatbestemming (excl. algemene reserve)
2.942
12
Stand van de algemene reserve (bedragen x € 1.000) De voorstellen voor de resultaatbestemming brengen mutaties van de algemene reserve met zich mee. Voorgesteld wordt onder meer de in 2024 over te hevelen budgetten opnieuw beschikbaar te stellen in 2025. Hierna bedraagt de stand van de algemene reserve € 33.558.000 Stand algemene reserve
Bedrag
Stand voor resultaatbestemming (31-12-2024)
30.616
Storting wegens overheveling van diverse exploitatiebudgetten naar 2025
1.761
Onttrekking in verband met het opnieuw beschikbaar stellen van diverse exploitatiebudgetten in 2025
-1.761
Storting restant resultaat
2.942
Stand na resultaatbestemming
33.558
Financiële positie Voor het beoordelen van de financiële positie ultimo 2024 zijn de volgende ontwikkelingen van belang: 1. 2. 3. 4.
Het financieel resultaat; Het weerstandsvermogen; De risico's; De financiële kengetallen.
Het financieel resultaat De jaarrekening sluit met een positief saldo van € 5.121.000. Hiervan wordt voorgesteld om € 2.179.000 over te hevelen naar 2025. Tevens wordt voorgesteld om het restant ad. € 2.942.000 te storten in de algemene reserve. Het weerstandsvermogen De ratio van het weerstandsvermogen bedraagt 3,0 (was 2,9 in 2023). De risico's Op basis van de risicosimulatie analyse (Monte Carlo analyse) van het Nederlands Adviesbureau voor Risicomanagement blijkt een buffer (weerstandscapaciteit) van minimaal € 12,9 miljoen (was € 14,5 miljoen in 2023) nodig om de risico’s verantwoord af te dekken. De financiële kengetallen Hieronder vindt u de belangrijkste financiële kengetallen.
Rekening 2023
Begroting 2024
Rekening 2024
Netto schuldquote gecorrigeerd voor alle verstrekte leningen
57%
90%
46%
Solvabiliteitsratio
34%
23%
36%
Structurele exploitatieruimte
-0,5
2,3
0,8
De netto schuldquote gecorrigeerd voor alle verstrekte leningen De netto schuldquote geeft inzicht in het niveau van de schuldenlast van de gemeente ten opzichte van de eigen middelen. Ten opzichte van 2023 is de netto schuldquote van 57% gedaald naar 46% in 2024. Er is hier sprake van een incidenteel effect door de meevallende baten (subsidies grex en ontheemden ). De komende jaren gaat de schuldquote sterk stijgen, door de toename van het aantal grote projecten. Dit leidt er naar verwachting toe dat de schuldquote in 2032 uit komt boven de 130%.
13
Solvabiliteitsratio De solvabiliteitsratio (verhouding tussen het eigen vermogen en balanstotaal) is ten opzichte van 2023 licht gestegen naar 36%. Structurele exploitatieruimte De structurele exploitatieruimte wordt bepaald door het saldo van de structurele baten en lasten en het saldo van de structurele onttrekkingen en toevoegingen aan reserves gedeeld door de totale baten. Het berekende kengetal van 0,8 wordt als neutraal beoordeeld.
14
Jaarverslag
15
A. Programmaverantwoording
16
Programma 1: Fysieke leefomgeving Visie Bouwen aan een gezonde, duurzame en veilige stad In Veenendaal is het gezond, duurzaam en veilig wonen, werken en leven. Veenendaal heeft de allure, voorzieningen en ontwikkelkracht van een stad en de vriendelijkheid van een dorp. Veenendaal staat voor een breed scala aan opgaven die allemaal ruimte vragen. De ruimte binnen onze gemeentegrens is beperkt. We maken een bewuste keuze voor de kwaliteit van de leefomgeving, om ook in de toekomst een aantrekkelijke woon-en werkgemeente te blijven. We zetten in op duurzaam, beter en slimmer inrichten van de leefomgeving, o.a. door inbreiding, met gebruik van innovatie, kennis en creativiteit. De Groei en Bloei van Veenendaal is de ontwikkeling naar een Duurzaam Veenendaal. Duurzaam denken en handelen Duurzaam denken en doen is ons inzetten om onze wereld leefbaar te houden door duurzaam te wonen, CO2-neutraal te zijn, ons gebruik van grondstoffen, materialen en energie te minimaliseren en klimaatadaptatie te omarmen. Veenendaal vervult een belangrijke rol in de transitie naar een circulaire samenleving die ze vormgeeft door in samenwerking met andere partijen, anders en slimmer met energie, grondstoffen, producten en diensten om te gaan.
In de rol van beheerder, ontwikkelaar en opdrachtgever laten we zien dat we klimaatadaptatie en circulariteit serieus nemen en dit is ingebed in het beheer en de ontwikkeling van de (buiten)ruimte.
Thema's De visie van het Programma Fysieke leefomgeving bestaat uit twee thema’s: I. Ruimtelijke ontwikkeling II. Openbare ruimte Thema I – Ruimtelijke ontwikkeling Ruimtelijke voorstellen en nieuwe Nota Ruimte In 2024 zijn door de provincies de ruimtelijke voorstellen voor de nieuwe Nota Ruimte aangeleverd bij het Rijk. Deze bevat een agenda van de grote ruimtelijke voorstellen en hebben de basis gevormd voor de concept voorontwerp Nota Ruimte. De Nota Ruimte is vergelijkbaar met onze omgevingsvisie, maar dan op landelijk niveau. Hierin worden keuzes gemaakt voor de ruimtelijke opgaven op nationaal niveau. In het concept voorontwerp is de Regio Foodvalley benoemd als kansrijke regio welke strategisch ligt ten opzichte van economisch dynamische gebieden (Randstad). Regio Foodvalley kan zich in de toekomst verder doorontwikkelen naar een meer complete regio met een evenwichtige mix aan wonen, werken, voorzieningen en groen. De regio’s waar we stimuleren liggen centraal in het stedelijk netwerk en kennen een sterke mix van wonen en werken en aanwezigheid van hoger onderwijs. Ze kennen nu al autonome groei en zijn daarom ook logische plekken voor woningbouw. Deze regio’s vragen om een steviger inzet op economische ontwikkeling om in balans te blijven groeien. Veenendaal is naast Ede opgenomen als belangrijke regiokern.
Door de landelijke verkiezingen is het proces voor afronding van de nota Ruimte vertraagd. Naar verwachting krijgt dit in 2025 een vervolg. Mogelijk wordt hierdoor het voorontwerp nota ruimte nog aangepast. Invoering Omgevingswet Op 1 januari 2024 is de Omgevingswet in werking getreden. Omdat de nieuwe werkwijze al in 2023 werd ingevoerd, is de overgang naar de Omgevingswet soepel verlopen. Zowel het 17
indienen van de aanvragen via het door het rijk opgezette Digitaal Stelsel Omgevingswet (DSO) als de samenwerking met de andere bevoegde gezagen zoals het waterschap, de provincie en de omgevingsdienst gaat goed. In het afgelopen jaar hebben we veel kennis opgedaan van de nieuwe instrumenten onder de Omgevingswet, zoals het Omgevingsplan en de Buitenplanse Omgevingsplanactiviteit (BOPA). Omgevingsvisie In 2024 hebben wij uw raad geïnformeerd dat de actualisering van de Omgevingsvisie in 2025 plaatsvindt. Integrale mobiliteit, beleidsmatige inbedding van sociale woningen en de ontwikkelingen in Spoorzone worden betrokken bij de actualisering van de Omgevingsvisie. Landelijk gebied In 2024 zijn diverse werkgroepen opgestart die werken aan de uitvoeringsagenda van het Ruimtelijk Perspectief Landelijk Gebied (RPLG) van Regio Foodvalley. Gemeente Veenendaal doet mee aan de werkgroep Uitloopgebieden vanwege het belang van recreatief uitloopgebied en aan de werkgroep Basiskwaliteit Natuur vanwege de biodiversiteitsopgave. Er is nog geen vervolg gekomen op het gebiedsproces Binnenveld en de daarmee samenhangende vervolgstappen voor het Natura2000 gebied De Hellen. Vanuit het provinciale programma Groen Groeit Mee (GGM) is Veenendaal in 2024 gestart met een verkenning van het GGM voorbeeldgebied de Roode Haan en het opstellen van een concept plan van aanpak.
Eind 2024 is de provincie vanuit het Utrechts Programma Landelijk Gebied (UPLG) een pre-verkenning gestart voor het gebied de Roode Haan, die mogelijk leidt tot een gebiedsproces. Er zit veel overlap tussen beide programma’s. Gedurende de fase van de pre-verkenning is het UPLG-programma leidend in het proces en wordt de input vanuit de GGM-verkenning ingebracht. Vanuit Veenendaal zijn we hier actief bij betrokken. Dierenwelzijn In 2024 zijn met alle benodigde ketenpartners afzonderlijk afspraken gemaakt. De ketenpartners (dierenambulance, asiel De Hazenberg en wild-/vogelopvang Avolare) bieden diensten aan voor zowel gezelschapsdieren als in het wild levende dieren. Dit is vastgelegd in contracten. Indien er andere partijen benodigd zijn (specifieke opvang of dierenarts) en benaderd worden door de dierenambulance, worden de hieruit voortkomende kosten op nacalculatie door de dierenambulance aan de gemeente doorbelast. Het eerste jaar met directe contracten met deze partijen in plaats van één overeenkomst met de Dierenbescherming is naar tevredenheid verlopen. De verdere ontwikkeling van het dierenwelzijnsbeleid vindt in 2025 plaats.
Thema II – Openbare Ruimte Mobiliteit Het in 2024 geplande Omgeving Programma Integrale Mobiliteit (OPIM), dat kaders aangeeft voor een integrale duurzame mobiliteit, is aangehouden door de raad en zal in samenhang met de nieuwe omgevingsvisie met keuzes voor de ontwikkeling van de stad op een later moment (medio 2026) worden voorgelegd. In 2024 is, met gebruik van subsidies vanuit het Strategisch Plan Verkeersveiligheid van het ministerie van Infrastructuur en Waterstaat, gewerkt aan het verbeteren van de verkeersveiligheid. Dit is gedaan in kleine verbeteringen van onder andere uitritconstructies en het aanleggen van drempels en plateaus. Deze subsidieprojecten worden in 2025-2026 afgerond. De fietsinfrastructuur is verbeterd door de reconstructie van de Ambachtsstraat en Boslaan, die zijn omgevormd tot een fietsstraat. De bereikbaarheid van Veenendaal is verbeterd, hiervoor is het noordelijk deel van de provinciale Rondweg-Oost (N233) verbreed en er is een aansluiting op Groenpoort gerealiseerd. 18
Voor de verstedelijkingsopgave van de regio is in Veenendaal de Visie Spoorzone en Ontwikkelkader Het Ambacht vastgesteld. Samen met onze partners binnen Regio Foodvalley werken we aan het behouden en verbeteren van een goed openbaarvervoersnetwerk. We hebben hiervoor als regio samengewerkt aan de toekomst openbaar vervoer 2040 (TBOV2040) en de intercitystatus van Veenendaal – De Klomp blijvend benadrukt. Groen en klimaatbestendig Veenendaal In 2024 is gewerkt aan de klimaatstresstesten voor wateroverlast, hitte en droogte. Dit proces bleek complexer dan verwacht en heeft daardoor meer tijd in beslag genomen dan gepland. Deze stresstesten zijn inmiddels nagenoeg afgerond. In het kader van klimaatadaptatie werken we samen met het Platform Water Vallei en Eem, het waterschap Vallei en Veluwe en de provincie Utrecht, onder andere via het programma Groen groeit mee. Duurzaam denken en handelen vraagt een extra impuls In maart 2024 is het opgaveperspectief duurzaamheid vastgesteld. Hierin zijn de duurzaamheidsdoelen tot 2050 vastgelegd en zijn tussendoelen gesteld op weg naar 2050. Zoals aangegeven in het opgaveperspectief ondersteunen we deze aanpak van duurzaam denken en handelen door middel van de volgende programma's: • • •
Programma Circulair Veenendaal. Programma Groen & Klimaatbestendig Veenendaal. Programma Energieneutraal Veenendaal. In 2024 is met de programma’s Circulair Veenendaal en Groen & Klimaatbestendig een start gemaakt. Het programma Energieneutraal Veenendaal loopt al enige jaren en is, momenteel in de tweede programmaperiode.
Energieneutraal Veenendaal De belangrijkste resultaten van het programma Energieneutraal Veenendaal in 2024 waren de uitbreiding van de rol van DEVO (met daarna de oprichting van Veenwarmte), de succesvolle start van de lokale aanpak van het Nationaal Isolatieprogramma (NIP), de eerste aansluitingen woningen Groenpoort op DEVOG en de voortzetting van onze netcongestieaanpak. De energietransitie is op stoom. En dat leidt tot nieuwe uitdagingen, waarbij netcongestie momenteel het meest zichtbaar en urgent is. Doordat zoveel inwoners en bedrijven de laatste jaren zonnepanelen hebben geplaatst en overschakelen naar elektrische verwarming en elektrisch rijden, loopt het elektriciteitsnet sneller dan verwacht tegen de grenzen van haar capaciteit aan. Vanuit de werkgroep netcongestie hebben we als gemeente hard gewerkt aan oplossingen en handelingsperspectief voor de korte termijn (o.a. Smart Energy Hubs, subsidieregeling slim energiegebruik, energiesysteem Ambacht) en denken we na over het energiesysteem van de toekomst. We behoren hiermee tot de koplopergemeenten in de provincie (en daarbuiten). Daarnaast wordt doorlopend gewerkt aan het stimuleren en faciliteren van onze inwoners, ondernemers en partners in het verduurzamen van woningen, bedrijven en maatschappelijk vastgoed. Dat doen we wijkgericht door het maken van Buurtuitvoeringsplannen (BUP's) en gemeentebreed door o.a.
de inzet van het energieloket, Trefpunt, communicatie(campagnes), subsidies en de duurzaamheidslening. Circulair Veenendaal Via een programmatische aanpak, van het programma Circulair Veenendaal, hebben we ingezet op de transitie naar een Circulair Veenendaal. Onder andere door het inzetten op Maatschappelijk Verantwoord Opdrachtgeven en Inkopen (MVOI). MVOI zorgt ervoor dat de doelstellingen voor circulariteit, CO2-reductie, klimaatadaptatie, biodiversiteit en de bescherming van het milieu vanaf het eerste moment worden meegenomen in de projecten en beheeractiviteiten die wij als gemeente doen. 19
Circulair bouwen en werken vraagt een andere wijze van financieren. Hiervoor is gewerkt aan het mogelijk maken van circulair afschrijven op basis van restwaarde. De eerste verkenningen hiervoor zijn in 2024 gestart. Medio 2025 worden de resultaten van deze verkenning verwerkt in ons activabeleid. In de openbare ruimte zijn we partner in De Circulaire Weg, een publiek-private samenwerking van ketenpartners in de infrasector. Hierin werken publieke opdrachtgevers, private bouwbedrijven, advies- en ingenieursbureaus en bank samen. In het partnerprogramma hebben we ons project ‘herinrichting Noorderkroon’ ingebracht.
Thema I: Ruimtelijke ontwikkeling Wat willen we bereiken? (doelstellingen) I.a. In regionaal verband de versterking van de woonfunctie in Veenendaal vormgeven passend bij de behoefte van onze inwoners in een woon- en leefomgeving met voldoende kwaliteit en aandacht voor gezondheid, duurzaamheid en veiligheid.
Wat gaan we hiervoor doen? (inspanningen/acties) I.a.1. Door ontwikkelen van de integrale strategische aanpak voor de fysieke leefomgeving door het verdiepen en updaten van de Omgevingsvisie 2030. Inhoud (indicator) Inhoud (toelichting) Op dit moment wordt er gewerkt aan een nieuw procesvoorstel. Deze wordt zo snel mogelijk aangeboden aan de raad. I.a.2. Het uitwerken van de ambities in de omgevingsvisie voor duurzame mobiliteit in een uitvoeringsprogramma 2024-2030. Hierbij zetten we in op de duurzame vormen van mobiliteit, wandelen, fietsen en openbaar vervoer. Inhoud (indicator) Inhoud (toelichting) Het afronden van het OPIM is gekoppeld aan het vaststellen van de omgevingsvisie. Na het vaststellen van de Omgevingsvisie, ronden we het OPIM af’. I.a.3. We stellen een structuurvisie voor de Spoorzone op. Deze visie vormt de basis voor de aanpak van de gebiedsontwikkeling en de kaders voor het deel Spoorzone in de vernieuwde omgevingsvisie Inhoud (indicator) Inhoud (toelichting) Voor de spoorzone is in 2024 een toekomstbeeld opgesteld. Het Toekomstbeeld Spoorzone Veenendaal brengt ruimtelijk, programmatisch en in de tijd samenhang tussen initiatieven en projecten in het gebied. Het verbindt deelgebieden op inhoud en programma en fysiek via wegen, paden en groenzones.
Het Toekomstbeeld stimuleert samenwerking in het gebied en dient als leidraad en inspiratiebron voor toekomstige ruimtelijke, economische en maatschappelijke ontwikkelingen. Het wordt gebruikt als instrument om plannen in het gebied op inhoud aan te sturen. In die zin is het Toekomstbeeld Spoorzone een beleidsregel, 20
dat de basis vormt voor het ruimtelijk en programmatisch kader voor bouwplannen en Omgevingsplannen in de toekomst en uitgangspunt is voor anterieure overeenkomsten met ontwikkelaars.
Wat willen we bereiken? (doelstellingen) I.b. Uitvoering geven aan de vraagstukken stikstofreductie en natuurherstel, in De (blauwe) hellen en samen met de regio voor het gebiedsproces Binnenveld.
Wat gaan we hiervoor doen? (inspanningen/acties) I.b.1.Uitvoering te geven aan complexe (ruimtelijke) vraagstukken, zoals het stikstofdossier. De belangen van Veenendaal behartigen in de Regio Foodvalley, bij de provincie Utrecht en landelijke overheid. Inhoud (indicator) Inhoud (toelichting) De belangen van Veenendaal worden regionaal vertegenwoordigd. Capaciteit blijft daarbij een aandachtspunt. Er staan nog steeds enkele vacatures uit en we hopen daar in 2025 invulling aan te kunnen geven. I.b.2. Uitwerking van de volgende fase in het gebiedsproces Binnenveld, gericht op stikstofreductie en natuurherstel als basis voor de ambitie meer landschap, meer stad uit de Verstedelijkingsstrategie. Inhoud (indicator) Inhoud (toelichting) Het gebiedsproces is in 2024 gepauzeerd onder andere door het gebrek aan heldere doelstellingen. Hierna is in 2024 wel gestart met de voorbereidingen op een herijking en herstart van het gebiedsproces. Het gebiedsproces is namelijk wel van groot belang om te werken aan natuurherstel, toekomst voor de landbouw, maar ook ruimte voor onze stedelijke ontwikkelingen in de nabijheid van het N2000-gebied Binnenveld. De gemeente Veenendaal heeft wel onvoldoende capaciteit om daadwerkelijk te participeren in dit proces. I.b.3.
Het creëren van een leefomgeving,samen met natuurontwikkeling en aandacht voor cultuurhistorie door het gebied van De Roode Haan en de omgeving te ontwikkelen als recreatief uitloopgebied voor gemeente Veenendaal Inhoud (indicator) Inhoud (toelichting) Het gebied De Roode Haan ligt buiten de gemeentegrens van Veenendaal. Dit betekent dat er vanuit een grensoverstijgende filosofie samengewerkt moet worden. Dit aspect maakt het proces complex en betekent dat er veel in de relatie en communicatie geïnvesteerd moet worden. Er liggen zeker kansen om doelen uit de beleidsambities van diverse gemeenten te kunnen realiseren. Belangrijk is het juiste tempo te vinden en niet te grote stappen te willen maken.
21
Wat willen we bereiken? (doelstellingen) I.c. Het behoud van het cultuurhistorisch erfgoed.
Wat gaan we hiervoor doen? (inspanningen/acties) I.c.1. We houden de benodigde monumentensubsidie in stand om een bijdrage te leveren aan het behoud en het onderhoud van het cultuurhistorisch erfgoed. Inhoud (indicator) Inhoud (toelichting) In 2024 zijn er 9 definitieve subsidies toegekend voor onderhouds-, restauratie-, of schilderwerkzaamheden aan gemeentelijk monumenten. Daarnaast zijn er 3 voorlopige toekenningen verstuurd die wachten op uitvoering.
Thema II: Openbare ruimte Wat willen we bereiken? (doelstellingen) II.a. Veenendaal heeft een gezonde, duurzame en veilige leefomgeving. De infrastructuur is van goede kwaliteit en de openbare ruimte biedt voldoende aantrekkelijke groene ruimte met plekken om te spelen, te sporten, te ontspannen en te ontmoeten.
Wat gaan we hiervoor doen? (inspanningen/acties) II.a.1. De openbare ruimte duurzaam en milieuvriendelijk onderhouden. In de winkelcentra en op de begraafplaats beheren wij de wegen en het groen op A-niveau in de rest van Veenendaal op B-niveau. Inhoud (indicator) Inhoud (toelichting) Het A- en B-niveau is behaald behalve in de winkelgebieden. Daar is, in plaats van de afgesproken 90%, circa 85% van de metingen op A niveau beoordeeld. In de paragraaf kapitaalgoederen wordt dit verder toegelicht. II.a.2. Met de bewoners inrichten van plekken in de stad waar we elkaar kunnen ontmoeten en veilig kunnen bewegen, spelen en sporten (BOSS). De plekken en de onderlinge verbindingen zijn groen, aantrekkelijk en klimaatbestendig ingericht. Inhoud (indicator) Inhoud (toelichting) Het BOSS-project Dragonder Oost en het terrein rond IKC Franse Gat zijn uitgevoerd en afgerond, hierbij is gezorgd voor een groene, klimaatbestendige inrichting die uitnodigt tot bewegen. De voorbereidingen en de bewonersparticipatie van de BOSS-aanpak zijn afgerond in de Pioniersbuurt, Achterkerk, De Pol, Dragonderpark, Franse Gat (park) en enkele andere locaties. In 2025 worden deze projecten uitgevoerd. Daarnaast is de BOSSaanpak gestart in de Componistenbuurt, Vogelbuurt, Schepenbuurt en een vervolg in het Franse Gat (onder andere een inclusieve samenspeelplek).
Ook bij deze projecten is een groene, klimaatbestendige inrichting het uitgangspunt.
22
II.a.3. In 2024 stellen we met de bewoners van de Schepenbuurt een buurtvisiekaart op. De buurtvisiekaart geeft inzicht in het (gewenste) ruimtegebruik, voor wonen, mobiliteit, groen, klimaatadaptatie, BOSS en de warmte- en energie-infrastructuur Inhoud (indicator) Inhoud (toelichting) In 2024 is data verzameld over de Schepenbuurt. De bestaande inrichting van de openbare ruimte is gecombineerd met gegevens over parkeren, hittestress, wateroverlast, ongevallen en meldingen openbare ruimte. De data verzamelen heeft meer tijd gekost dan verwacht waardoor het maken van de visie nog niet gestart is.
Wat willen we bereiken? (doelstellingen) II.b. Veenendaal heeft in 2050 een gezonde en groene klimaatbestendige leefomgeving met een robuust en gevarieerd aanbod van groen en water.
Wat gaan we hiervoor doen? (inspanningen/acties) II.b.1. We leggen de basis voor een integraal groenbeleid met een duidelijke visie op de hoofdgroenstructuur van Veenendaal. Daarom integreren en actualiseren wij ons bestaande, op delen versnipperde groenbeleid. Inhoud (indicator) Inhoud (toelichting) Aan groen wordt een veelheid aan waarden toegekend en raakt zo diverse beleidsvelden. In 2024 is een goede basis gelegd om integraal aangehaakt te zijn. Personele capaciteit blijft een kwetsbaar gegeven binnen de organisatie. De ingehuurde adviseur heeft eerder dan gedacht afscheid genomen. Inspanningen voor nieuwe werving hebben ertoe geleid dat een nieuwe inhuurkracht komende maand de draad oppakt om dit jaar tot geactualiseerd groenbeleid te komen. Parallel hieraan loopt de werving voor een vaste beleidsmedewerker groen. Door deze parallelle aanpak voorkomen we zonder benodigde mankracht te zitten. II.b.2 Met de klimaatstresstest in beeld gebrachte kwetsbaarheden voeren we met de relevant gebiedspartner en inwoners een risicodialoog en stellen klimaatstrategieën en de uitvoeringsagenda Klimaatbestendige leefomgeving Veenendaal op Inhoud (indicator) Inhoud (toelichting) In 2024 zijn de modellen voor de lokale stresstesten nagenoeg afgerond. Deze modellen gebruiken we in 2025 bij onze gesprekken met inwoners.
Een uitvoeringsagenda Klimaatbestendige leefomgeving maakt deel uit van het programmaplan Groen en Klimaatbestendig Veenendaal dat in 2025 door het college wordt vastgesteld.
23
Wat willen we bereiken? (doelstellingen) II.c. In 2050 is Veenendaal volledig circulair ingericht waarbij gemeente, bedrijven, onderwijs en inwoners met elkaar samenwerken om de grondstoffenkringloop te sluiten, afval te minimaliseren, levensloop van producten zo lang mogelijk te laten zijn
Wat gaan we hiervoor doen? (inspanningen/acties) II.c.1. Samen met inwoners, bedrijven, maatschappelijke instellingen de landelijke en lokale doelstellingen vertalen naar een op de uitvoering gerichte aanpak. Circulariteit te introduceren in de Veense samenleving en werkorganisatie Inhoud (indicator) Inhoud (toelichting) 2024 is gebruikt om het programma Circulair Veenendaal in te richten. Dit programma gaat officieel in 2025 van start tot 2030, maar in 2024 zijn al diverse inspanningen uitgevoerd om circulariteit te introduceren. Zo organiseerden we in 2024 de duurzaamheidsmarkt waarbij circulariteit een belangrijk onderdeel was. Voor de eigen werkorganisatie is de 'serious game' ontwikkeld en door alle teams gespeeld, er is een actieplan Maatschappelijk Verantwoord Opdrachtgeven en Inkopen opgesteld (MVOI) en op het gebied van afval zijn diverse spraakmakende acties georganiseerd. Hiermee willen we bij de eigen werkorganisatie en de Veense samenleving bewustwording creëren over het effect van producten kopen, deze te repareren, te recyclen en als het echt niet anders kan op de juiste manier als afval te scheiden. Omdat we als gemeente niet alleen een circulaire samenleving kunnen realiseren is een goede samenwerking met inwoners, bedrijven en maatschappelijke instellingen erg belangrijk. Dit willen we bereiken door het inzetten van het programma Circulair
Veenendaal Programmasturing zorgt voor overzicht en maakt het doelgericht kiezen van de meest effectieve en efficiënte inspanningen mogelijk. Zo zorgen we voor focus op de inspanningen waarmee we zowel de landelijke, lokale en eigen ambities en doelstellingen voor een circulaire Veense samenleving behalen. Voorbeelden uit 2024 zijn de samenwerking met bijvoorbeeld VeenVesters, Veenendaal4Fair, het programma HUP en de samenwerking met middelbare scholen in Veenendaal en er is nauw contact met Bedrijvenkring Ondernemend Veenendaal (BOV). Met elkaar hebben we nagedacht over wat het vertalen van de doelstellingen voor iedere betrokken partij betekent en zijn er praktische stappen gezet voor de eerste uitvoering . Daarnaast is er een uitgebreid participatietraject opgesteld waarmee ook inwoners van Veenendaal worden betrokken bij het programma Circulair Veenendaal. Vanwege de tijd die nodig was om dit participatietraject goed in te richten zal deze participatie in maart 2025 plaatsvinden.
II.c.2. In 2030 50% minder primaire grondstoffen te gebruiken. Nu gecombineerd met de thema’s milieu, biodiversiteit en klimaatadaptatie actief inzetten op het circulair inkopen via het Maatschappelijk verantwoord opdrachtgeven en inkopen. Inhoud (indicator)
24
Inhoud (toelichting) In 2023 is een eerste stap gezet om het Maatschappelijk Verantwoord Opdrachtgeven en Inkopen (MVOI) in te voeren met de introductie van het ambitieweb. Het ambitieweb is een methode waarmee de eerste stap (creëren van bewustzijn) van het MVOI-proces wordt gezet. Dit is een goed begin maar vraagt om een verdere uitdieping. In samenwerking met het team Juridische zaken en team Inkoop zijn we in 2024 gestart met het opzetten van een gemeentebreed MVOI-actieplan. Dit plan bestaat uit een nulmeting, selectie van de MVOI thema's circulariteit, biodiversiteit en klimaatbestendigheid, het opstellen van ambities en doelen die we willen behalen, een gemeentebrede aanbestedingskalender, borgingsproces en een jaarplanning. Door het actieplan samen met team Inkoop en ambtelijke opdrachtgevers uit te werken krijgt Maatschappelijk Verantwoord Opdrachtgeven en Inkopen een vaste plek binnen de inkoopprocessen van de gemeente. Het doel van MVOI in onze werkorganisatie is bewustwording en het laten zien van de voorbeeldrol die wij als gemeente hebben. Ook kan met MVOI het doel van 50% minder primaire grondstoffen gebruiken worden behaald.
Wat willen we bereiken? (doelstellingen) II.d. Veenendaal wil zich inzetten voor het waardebehoud van grondstoffen en materialen door het vrijkomende ‘huishoudelijke afval’ op een doelmatige wijze in te zamelen en zo weer in te zetten als grondstof.
Wat gaan we hiervoor doen? (inspanningen/acties) II.d.1. Hiervoor tenminste gemiddeld 1 stap hoger op de R-ladder (met strategieën) van circulariteit te komen door het hergebruik van PMD te optimaliseren. Inhoud (indicator) Inhoud (toelichting) In 2024 is het plan optimalisatie inzameling PMD uitgevoerd. Dit plan bestond uit het informeren van onze inwoners over het belang en de juiste manier van het scheiden van PMD-afval, het meten en controleren van de samenstelling van het ingezamelde PMD en het aanspreken van de huishoudens waarbij het afval scheiden niet goed blijft gaan. II.d.2. Bewustwording circulair inzetten van grondstoffen bevorderen met inzet van BEST circulair 2024. Het geven van ‘recyclelessen’ op de basisscholen om de kennis over en de interesse voor techniek en recycling te ontwikkelen. Inhoud (indicator) Inhoud (toelichting) In 2024 is voor de 2e keer de BEST-actie bij verenigingen uitgevoerd. Er is ruim 2.000 kg meer ingezameld dan in 2023. In samenwerking met ACV zijn voor meerdere scholen recyclelessen gegeven, is gesproken over afvalscheiding en inzameling of zijn lessen gegeven over zwerfafval.
25
II.d.3. Opheffen van de blinde vlekken in de dekking van de inzamelvoorzieningen voor papier en gf+e Inhoud (indicator) Inhoud (toelichting) De blinde vlekken voor gf+e en papier zijn in beeld gebracht. De uitvoering loopt, maar is nog niet afgerond. Voor gf+e vindt het toevoegen van een voorziening plaats op aanvraag. In 2024 zijn drie gf+e voorzieningen toegevoegd. In verband met de vertraagde levering van papiercontainers zijn er bij de in beeld
gebrachte blinde vlekken voor papier nog geen extra containers toegevoegd. Wat willen we bereiken? (doelstellingen) II.e. Veenendaal is in 2050 een energieneutrale gemeente, die 100% hernieuwbare energie gebruikt en klimaatneutraal (CO2-emissieloos) is.
Wat gaan we hiervoor doen? (inspanningen/acties) II.e.1. We stimuleren, ondersteunen en faciliteren inwoners bij het maken van de juiste keuzes om energie te besparen en de CO2 uitstoot te beperken door inzicht te geven in mogelijkheden. Inhoud (indicator) Inhoud (toelichting) We vullen continu onze website duurzaamveenendaal.nl aan met actuele informatie, subsidiemogelijkheden, inspiratie en voorbeelden. Daarnaast vult Energie Samen Foodvalley (ESFV) voor ons het digitale, telefonische en live energieloket bij ons nieuwe Trefpunt Duurzaam in. Zo staan we klaar wanneer onze inwoners vragen hebben over verduurzaming. Maar we gaan ook pro-actief de wijken in, staan regelmatig op de zaterdagmarkt en organiseren activiteiten zoals de duurzaamheidsmarkt in het najaar. II.e.2. We geven uitvoering aan de Lokale Aanpak van het Nationaal Isolatieprogramma (NIP) waarmee we tot 2026 ruim 500 van de slechtst geïsoleerde woningen helpen isoleren. Inhoud (indicator) Inhoud (toelichting) In 2024 is de uitvoering van de lokale aanpak van het Nationaal Isolatieprogramma (NIP) op stoom gekomen, met o.a. huis-aan-huisacties in de Verlaat en Valleistraat en het Franse Gat. Eind 2024 waren 71 aanvragen voor subsidie afgerond en nog eens 46 in aanvraag, goed voor zo'n 210.000 euro aan subsidie.
Voor de eerste tranche van het NIP-geld (circa 900.000 euro) van het Rijk hebben we tot eind 2026 de tijd om ruim 500 woningen te isoleren. Daarna loopt het isolatieprogramma door in tranche 2 en waarschijnlijk ook tranche 3, zodat we tot ten minste 2028 kunnen rekenen op Rijksmiddelen om onze slechtst geïsoleerde woningen te (helpen) isoleren.
26
II.e.3. De Rijksmiddelen voor bestrijding energiearmoede zetten we in door bewoners die (naar verwachting) moeite hebben om hun energierekening te betalen, de mogelijkheid te bieden om snel energie te besparen Inhoud (indicator) Inhoud (toelichting) Inwoners met een risico op energiearmoede zijn in 2024 o.a. ondersteund om energie te besparen door bonnen voor energiebesparende maatregelen uit te keren. Daarnaast is een deel van deze SPUK-uitkering toegevoegd aan de subsidieregeling voor isolatie voor de laagste inkomensgroep. Er is gewerkt aan een witgoedregeling en een subsidie aan Veenvesters voor kleine energiebesparende maatregelen, deze zullen in 2025 actief worden. II.e.4. Voor Dragonder-oost stellen we een Buurtuitvoeringsplan vast en starten de uitvoeringsfase om de buurt aardgasvrij te maken. Inhoud (indicator) Inhoud (toelichting) Het Buurtuitvoeringsplan is vastgesteld en we zijn gestart met de uitvoering. Dat houdt o.a. in dat we bewoners frequent informeren over de mogelijkheden om de overstap naar aardgasvrij te maken en we werken ondersteuningsmiddelen uit zoals een collectieve inkoopactie voor warmtepompen. Hoewel de einddatum voor aardgas op 2050 is vastgelegd, is onze inzet er op gericht het merendeel van de wijk al sneller te laten overstappen. II.e.5.
In Dragonder-zuid en omgeving gaan we met inwoners aan de slag om een Buurtuitvoeringsplan op te stellen voor een aardgasvrije buurt. Inhoud (indicator) Inhoud (toelichting) Het initiatief voor een warmtenet in "cluster oostelijk Veenendaal" speelt een grote rol in dit gebied. Hiervoor zijn belangrijke stappen gezet met de vorming van een nieuw warmtebedrijf Veenwarmte en de aanvraag van een WIS-subsidie. Het wel of niet toekennen van deze subsidie is zeer bepalend voor het Buurtuitvoeringsplan en laat nog even op zich wachten. Om die reden, en door de complexiteit van deze wijk met diverse deelgebieden, hebben we voor dit BUP langer dan 2 jaar de tijd nodig. In 2024 hebben we diverse bewonersbijeenkomsten georganiseerd en is een meedenkgroep betrokken. Huiseigenaren worden gestimuleerd en ondersteund om aan de slag te gaan met isoleren en we ondersteunen VVE's om een plan te gaan maken voor verduurzaming. II.e.6. Voor Factorij en de Vendel stellen we een Buurtuitvoeringsplan vast en starten de uitvoeringsfase om het bedrijventerrein aardgasvrij te maken. Inhoud (indicator)
27
Inhoud (toelichting) Het buurtuitvoeringsplan is vastgesteld en we zijn gestart met de uitvoering. Ook in 2024 heeft nog een aantal bedrijven gebruik gemaakt van ons aanbod een energieadvies te ontvangen en daarmee inzicht te krijgen in wat er nodig is om aardgasvrij te worden. Netcongestie maakt dat in veel gevallen uitdagender. Daarom is veel aandacht uitgegaan naar de inzet op een Smart Energy Hub waarin bedrijven gezamenlijk op zoek gaan naar mogelijkheden om meer ruimte te creëren voor duurzame opwek en verduurzaming. II.e.7.In de Regio Foodvalley zetten we ons in om met de stakeholders in Veenendaal de RES 1.0 door te ontwikkelen naar de RES 2.0. Inhoud (indicator) Inhoud (toelichting) We werken samen in de regio om de doelen uit de Regionale Energie Strategie (RES) 1.0 te halen. Die doelen staan wel onder druk door o.a. netcongestie en beperkingen voor windenergie. De Energieraad met publieke en private partijen in de regio ziet hierop toe. Afgelopen jaar is het proces opgestart voor de doorontwikkeling van de RES en een regionaal energieperspectief om tot een toekomstbestendig energiesysteem te komen. De raden in de regio zijn hier eind 2024/begin 2025 over bijgepraat tijdens een informatiebijeenkomst georganiseerd door het regiokantoor.