3. Jaarstukken 2023 - jaarstukken

Het opstellen van een Buurtvisiekaart waarin het ruimtebeslag van de ambities zoals de verstedelijkingsopgave, de energietransitie in beeld worden gebracht. In het Franse gat voeren we in 2023 de eerste pilot uit. Inhoud (indicator) Inhoud (toelichting) Voor een deel van het Franse Gat en een deel van Dragonder Noord is een buurtvisiekaart BOSS opgesteld. Daarnaast in in de Pioniersbuurt een integrale onderhoudskaart gemaakt. Op basis van wat in deze trajecten geleerd is, wordt in 2024 een uitgebreidere buurtvisiekaart opgesteld.

27

Wat willen we bereiken? (doelstellingen) II.b. Een actueel integraal groenbeleid met een duidelijke visie op de hoofdgroenstructuur van Veenendaal.

Wat gaan we hiervoor doen? (inspanningen/acties) II.b.1. We investeren in het verbinden en uitbreiden van fietsroutes en wandelnetwerken en het vergroten van het gebruik van de (omliggende) recreatieve voorzieningen. Inhoud (indicator) Inhoud (toelichting) Samen met de overige gemeenten in de provincie Utrecht is Veenendaal lid van het Routebureau Utrecht. De eerste 5 jaar van het bestaan was het routebureau statutair ondergebracht bij Recreatie Midden-Nederland (RMN). Eind 2022 is RMN opgeheven en per 1 januari 2023 is het Routebureau ondergebracht bij de provincie als een zelfstandige unit. In 2023 heeft het Routebureau het bestaande fietsknooppuntennetwerk in Utrecht-Oost gecontroleerd en waar nodig verbeterd. Ook is dit jaar gewerkt aan de voorbereidingen van de implementatie van het wandelknooppuntennetwerk Utrecht-Oost. In het voorjaar van 2024 wordt een nieuw wandelkooppuntennetwerk aangelegd van in totaal 3.825 kilometer door heel Utrecht-Oost. Hiervan komt 44 kilometer in Veenendaal te liggen.

Wat willen we bereiken? (doelstellingen) II.c. Om de leefbaarheid, de economie te borgen en de groei van Veenendaal mogelijk te maken een visie op de duurzame mobiliteit, de bereikbaarheid van en de verkeersveiligheid in Veenendaal met een integraal uitvoeringsplan.

Wat gaan we hiervoor doen? (inspanningen/acties) II.c.1. We stellen in 2023 een Integraal mobiliteitsplan op. Inhoud (indicator) Inhoud (toelichting) Het concept OPIM wordt op 21 maart 2024 in de raad behandeld.

Wat willen we bereiken? (doelstellingen) II.d. Veenendaal wil zich inzetten voor het waarde behoud van grondstoffen en materialen door het vrijkomende ‘huishoudelijke afval’ op een doelmatige wijze in te zamelen en zo weer in te zetten als grondstof.

Wat gaan we hiervoor doen? (inspanningen/acties) II.d.1. We brengen de blinde vlekken voor GF-e en oud papiervoorzieningen in beeld en voeren daarna gerichte (communicatie)acties om bewustwording over afvalscheiding te vergroten. Inhoud (indicator)

28

Inhoud (toelichting) De blinde vlekken voor GF-e- en oud papiervoorzieningen zijn in beeld gebracht: • •

Met betrekking tot de GF-e-voorzieningen bij hoogbouwcomplexen zijn 15 locaties geïdentificeerd waar nog een voorziening ontbreekt. Met betrekking tot de papiercontainers (dit zijn wijk-/buurtvoorzieningen) zijn 4 buurten geïdentificeerd waar nog een voorziening ontbreekt.

De uitvoering wordt in 2024 opgepakt.

Wat willen we bereiken? (doelstellingen) II.e. Veenendaal bereidt zich voor op de klimaatverandering en is in 2050 klimaatadaptief en waterrobuust.

Wat gaan we hiervoor doen? (inspanningen/acties) II.e.1. In het eerste kwartaal 2023 ronden we onze klimaatstresstest af. Met deze stresstest worden de kritische locaties in Veenendaal duidelijk en komen de risico’s in beeld. Inhoud (indicator) Inhoud (toelichting) Het opstellen van de stresstest is wat vertraagd door technische en inhoudelijke uitdagingen. De stresstests komen nu in het eerste kwartaal van 2024 beschikbaar. II.e.2. We starten op basis van deze stresstest een risicodialoog. Inhoud (indicator) Inhoud (toelichting) Deze risicodialoog vindt plaats in het tweede en derde kwartaal van 2024. II.e.3. In 2023 presenteren wij een onderzoek naar de mogelijkheden voor meer waterberging in Veenendaal en brengen wij de financiële consequenties hiervoor in beeld. Inhoud (indicator) Inhoud (toelichting) Het opstellen van het model dat nodig is voor het berekenen van wateroverlast en het vinden van (doelmatige) extra ruimte voor waterberging heeft vertraging opgelopen. De resultaten van deze maatregelen worden verwacht in 2024.

29

Verbonden partijen De volgende verbonden partijen leveren een bijdrage aan het realiseren van de doelen uit dit programma: • • • • • • •

Omgevingsdienst Regio Utrecht (ODRU); Duurzame Energie Veenendaal-oost BV (DEVO); Ontwikkelingsbedrijf Veenendaal-Oost BV (OVO); Afvalcombinatie De Vallei NV (ACV); Gemeenschappelijke regeling Afvalverwijdering Utrecht (AVU); Stichting Ontmoetingshuis; Parkeervoorzieningen (Tricotage en Arie van Hensbergen).

Zie voor meer informatie paragraaf E Verbonden partijen.

Financiële programmarealisatie 2023 (bedragen x € 1.000) Programma 1 Fysieke Leefomgeving Primitief

Raming 2023 Na begrotingswijziging

Realisatie 2023

Saldo 2023

Lasten

40.218

44.314

45.655

-1.341

Baten

30.171

34.255

38.868

4.613

Gerealiseerd totaal saldo van baten en lasten

-10.047

-10.059

-6.787

3.272

19

3.535

5.400

-1.865

Toevoeging aan reserve Onttrekking aan reserve

3.791

9.732

8.224

-1.508

Gerealiseerd resultaat

-6.274

-3.862

-3.963

-101

Toelichting op de financiële programmarealisatie (bedragen x € 1.000) Ten opzichte van de in de 3e bestuursrapportage 2023 aangepaste begroting, zijn de grootste afwijkingen: Taakveld

Afwijkingen V/N

Afval

1.075 V

Beheer overige gebouwen en gronden

123 V

Cultureel erfgoed

32 V

Grondexploitatie (niet bedrijventerreinen)

209 V

Milieubeheer

272 V

Openbaar groen en (openlucht) recreatie

587 V

Parkeerbelasting

166 N

Riolering

53 V

Ruimtelijke Ordening

149 V

Samenkracht en burgerparticipatie

40 N

Verkeer en vervoer

827 V

Wonen en bouwen

123 V

Overige verschillen

29 V

Totaal programma Fysieke Leefomgeving

3.273

30

Afval: voordeel € 1.075.000 De Afval Combinatie de Vallei (ACV) en Afval Verwijdering Utrecht (AVU) geven in 2023 een voordeel van € 558.500. Dit wordt veroorzaakt doordat de inzamel- en verwerkingskosten van de ACV en AVU flink lager zijn uitgevallen doordat de hoeveelheden fijn en grof huishoudelijk afval en GFT fors lager liggen dan begroot. De inkomsten uit de afvalstoffenheffing 2023 zijn € 315.200 hoger dan vooraf voorzien. Dit komt doordat er uiteindelijk meer aanslagen zijn opgelegd dan vooraf rekening mee is gehouden. De hogere inkomsten als gevolg van het variabele tarief komen ook door een betere scheiding en meer aanbiedingen (betaald huishoudelijk afval in plaats van gratis huishoudelijk afval). In 2023 zijn diverse afrekeningen ontvangen van de vergoedingen voor de afvoer van PMD. De uiteindelijke vergoeding per ton PMD was hoger dan de reeds ontvangen voorschotten. Dit geeft een voordeel van € 168.000. Daarnaast zijn per saldo de uitgaven € 33.800 lager geweest dan begroot. Beheer overige gebouwen en gronden: voordeel € 123.000 Het voordeel op dit taakveld komt voornamelijk door de verkoop van een stuk grond dat een hogere opbrengst heeft opgeleverd van circa € 50.000. Daarnaast ontstaat een onderuitputting van circa € 40.000 vanwege lagere lasten op het beheer en onderhoudskosten van diverse panden.

Ook wordt jaarlijks een bedrag begroot voor het onderhoud van het vastgoed van leegstaande panden die op de nominatie staan om verkocht te worden. Dit bedrag blijkt niet volledig nodig te zijn met als voordeel een € 33.000 minder lasten. Cultureel erfgoed: voordeel € 32.000 Er zijn in 2023 twee subsidies voor instandhouding van gemeentelijke monumenten verstrekt. Hiervoor was een bedrag begroot van € 63.000, de werkelijke kosten waren € 31.000. Grondexploitatie (niet bedrijventerreinen): voordeel € 209.000 Bij de grondexploitaties over 2023 is per saldo ten opzichte van de begroting een voordeel gerealiseerd van afgerond € 209.000. Dit voordelige saldo wordt veroorzaakt door de volgende ontwikkelingen:

31

Milieubeheer: voordeel € 277.000 Het project Energievoorziening Groenpoort is in 2023 afgerond met een voordelig saldo van ruim € 230.000. Daarnaast is er een voordeel op milieuzaken van € 47.000. De achterblijvende productie van de ODRU zit deels in de advisering met betrekking tot omgevingsvergunningen milieu. In 2023 werden minder aanvragen ingediend dan in 2022 (op basis waarvan de uren in het UVP 2023 onder andere waren geprognosticeerd), waardoor de ODRU minder adviezen heeft verstrekt dan vooraf voorzien. Verder is er een kleine achterstand in de dienstverlening met betrekking tot advisering over ecologie. Dit komt door een capaciteitsprobleem bij de ODRU binnen deze clusters. Daarnaast zijn er minder uren besteed aan het toezicht op lozingen dan voorzien. Openbaar groen en (openlucht) recreatie: voordeel € 587.000. In 2023 was € 150.000 gereserveerd voor invulling van formatie, hiervan is € 46.000 uitgegeven aan tijdelijk externe inhuur. Voordeel € 104.000. Vanwege onder andere het capaciteitstekort in de afgelopen jaren zijn de onderhoudswerkzaamheden niet allemaal uitgevoerd en is een deel van de budgetten meegenomen naar 2023. Naast het reguliere werk is ook het overgrote deel van het onderhoudswerk van achterliggende jaren uitgevoerd.

Op basis van de uitkomsten van de nieuwe aanbestedingen voor onderhoud openbaar groen (vierde kwartaal - 2023) verwachten we in 2024 voldoende middelen beschikbaar te hebben waardoor het restant in 2023 kan vrijvallen. Dit geeft aan voordeel van € 203.200. Door de verhuizing van Wijkservice is onder andere tijdelijk geen perscontainer beschikbaar geweest en zijn de inhuurkosten per saldo lager dan begroot, het voordeel bedraagt € 25.000. Voor het groenonderhoud worden medewerkers van IW4 gedetacheerd bij de gemeente. In 2023 waren er niet voldoende medewerkers beschikbaar en is hiervoor werk aan derden uitbesteed. Door de warme weersomstandigheden is er wel minder inzet nodig geweest voor onkruidbestrijding, dit heeft per saldo geresulteerd in een voordeel van € 67.000. In 2023 zijn de uitgaven voor het onderhoud aan het materieel lager geweest dan begroot, dit geeft een voordeel van € 52.800. In 2023 is € 41.000 minder uitgegeven voor het onderhouden van de sloten en vijvers. Eind 2023 is € 33.500 bijdrage SPUK H30-08 Leefomgeving voor BOSS ontvangen. De BOSS-locaties, participatie en ontwerp en de beweegroute Dragonder-Noord zijn in 2023 voorbereidt en worden in 2024 uitgevoerd waardoor de uitgaven in 2023 lager zijn uitgekomen dan begroot. Voorgesteld wordt € 94.000 mee te nemen naar 2024 om de uitvoering van de werkzaamheden te bekostigen.

Parkeerbelasting: nadeel € 166.000 Het totaalresultaat op de parkeerinkomsten is per saldo € 166.000 nadelig. In de prognose bij de begroting is uitgegaan van het niet afdragen van btw in de parkeergarages omdat de parkeergarages in 2023 gefiscaliseerd zijn. Op advies van onze adviseurs is in verband met onze procespositie besloten om de btw toch af te dragen omdat de belastingdienst en de gemeente hier een verschillende standpunt in innemen. Dit heeft voor het overgrote deel (ruim €150.000) gezorgd voor het negatieve resultaat. Riolering: voordeel € 53.000 Het totale voordeel op het taakveld riolering is € 1.097.900 in de begroting zijn onder meer middelen opgenomen voor klimaatadaptieve maatregelen, zoals afkoppelen van woningen van het riool. Niet alle middelen zijn hiervoor gebruikt. Samen met lagere onderhoudsuitgaven voor water en rioolbeheer geeft dit een voordeel van ruim € 282.000. De raad heeft tevens middelen beschikbaar gesteld voor het afkoppelen van woningen van het riool bij reconstructiewerkzaamheden. Deze reconstructies hebben een meerjarig karakter. De bijdrage wordt achteraf vastgesteld wanneer definitief bekend is hoeveel 32

woningen er zijn afgekoppeld. Diverse werken lopen nog door in 2024 waardoor voorgesteld wordt € 92.000 mee te nemen naar 2024. Jaarlijks worden achteraf, bij onder meer het uitbreidingsplan OVO, de rioolaansluitingen in rekening gebracht. Dit geeft op de baten een voordeel van € 46.000. In 2023 is € 345.400 meer inkomsten gegenereerd aan rioolheffing door gerealiseerde in uiten inbreidingsplannen zoals in Veenendaal Oost. Omdat onder meer werken/reconstructies later uitgevoerd dan wel opgeleverd zijn dan in 2023, ontstaat in 2023 een voordeel van €276.700 op de kapitaallasten. Na verwerking van de personeelskosten, de kwijtscheldingen en het voorstel om € 92.000 mee te nemen naar 2024 resteert per saldo een positief bedrag van € 1.042.460 Dit bedrag is gestort in de voorziening riolering. Ruimtelijke Ordening: voordeel € 149.000 Dit voordeel ontstaat voornamelijk vanwege de restantgelden op het Programma Invoering Omgevingswet, totaal circa € 153.900. Alle werkzaamheden om de invoering per 1 januari te realiseren zijn uitgevoerd. Van het budget voor de invoering van de omgevingswet resteert per ultimo 2023 een bedrag van € 153.900. Voorgesteld wordt dit resterende budget via de resultaatbestemming in 2024 opnieuw beschikbaar te stellen voor de afrondende werkzaamheden rondom de omgevingswet.

Het overige verschil van circa € 5.000 zit op verschillende uitgaven binnen het taakveld. Samenkracht en burgerparticipatie: nadeel € 40.000 Het nadeel ontstaat voornamelijk vanwege hogere toegerekende kapitaallasten voor het ontmoetingshuis. Per saldo is de toerekening € 30.000 hoger aan dit taakveld voor de kapitaallasten. De toelichting op de kapitaallasten wordt verstrekt bij het programma bedrijfsvoering/treasury. De overige afwijking van € 10.000 komt vanwege meerkosten voor het vastgoed Panorama en de programmacoördinator ontmoetingshuis. Verkeer en vervoer: voordeel € 827.000 Voordeel op de baten vanwege bestratingen voor derden (voordeel € 399.000). Voor het uitvoeren van werkzaamheden voor derden is in 2023 een grote inhaalslag gemaakt in de achterstand voor het in rekening brengen van de kosten. Hierdoor is € 282.000 meer aan inkomsten binnen gekomen waarvan de uitgaven reeds in voorgaande jaren zijn verantwoord. Daarnaast is er voor € 117.000 aan meerwerk bestratingen uitgegeven waarvan de inkomsten niet begroot waren. Baten inritten derden (voordeel € 52.000) In 2022 zijn er werkzaamheden aan de inritten in de Inductorstraat door de gemeente uitgevoerd. De door de gemeente gemaakte kosten zijn echter in 2023 verrekend. Hierdoor is er in 2023 € 52.000 meer aan inkomsten ontvangen dan was begroot.

Afvalvergoedingen (voordeel € 62.000) Het Afvalfonds Verpakkingen heeft in 2023 de gemeente bericht dat we in aanmerking komen voor de vergoeding openbare prullenbakken. De vergoeding bedraagt € 0,76 per inwoner per jaar. De vergoeding van € 52.000 is in december 2023 ontvangen. Deze vergoeding komt in plaats van de zwerfvuilvergoeding. In de begroting was geen rekening gehouden met deze vergoeding. De definitieve eindafrekening over de vergoedingsjaren 2021 en 2022 van de oude Raamovereenkomst 2013-2022 is in 2023 afgewikkeld. Voor deze eindafrekening was nog € 10.000 gereserveerd welke niet ingezet hoefde te worden. Onderhoud technische voorzieningen (voordeel € 94.000) De kosten voor onderhoud aan technische voorzieningen in de openbare ruimte en de verkeersregelinstallaties zijn € 94.000 lager uitgevallen dan begroot. Groot onderhoud wegen (voordeel € 144.000) Door de slechte weersomstandigheden eind december zijn de (asfalt)werkzaamheden aan onder andere de Bergweg en Grote Beer niet meer uitgevoerd. Deze onderhoudswerkzaamheden zijn door de aannemer in 2024 opnieuw ingepland. Voorgesteld wordt om het benodigde budget ad € 144.000 van 2023 over te hevelen naar 2024.

33

Datatop 15 (voordeel € 47.000) De vacature dataspecialist is later ingevuld dan gepland, hierdoor is er nog niet gestart met het onderzoek naar de parkeerdruk voor heel Veenendaal. Voorgesteld wordt om het restantbudget ad € 47.000 over te hevelen van 2023 naar 2024. Openbare verlichting (voordeel € 155.000) In 2023 is door de financieel gunstige overname van de openbare verlichting eind 2022 een positief restantbudget gerealiseerd van € 155.000. De wens bestaat om de openbare verlichting (armaturen van 15 jaar en ouder) vanaf 2024 in een aantal jaar versneld te vervangen door Led eventueel in combinatie met slimme verlichting. Eind 2023 is hiervoor een fietspad in Petenbos als pilotproject voorzien van slimme verlichting. Voor deze vervanging zijn middelen nodig om de waarde van de huidige armaturen af te boeken. Voorgesteld wordt om het restantbudget ad € 155.000 over te hevelen naar 2024 om een deel van de openbare verlichting versneld te vervangen. Diversen (voordeel € 11.000) Wonen en bouwen: voordeel € 123.000 Opgave Groei en Bloei (voordeel € 150.000) Deze middelen zijn voor meerjarig gebruik beschikbaar gesteld. In 2023 zijn er minder kosten gemaakt dan begroot. Voorgesteld wordt het resterende budget via de reserve meerjarige middelen in 2024 opnieuw beschikbaar te stellen. Bouwleges (nadeel € 143.000) De opbrengst van de Wabo-leges is lager uitgevallen dan geraamd.

Dit komt doordat het bij een groot deel van de aanvragen om relatief kleine bouwactiviteiten ging met een lagere legesopbrengst. Het aantal bouwaanvragen is in 2023 ook beperkter van omvang geweest. Per saldo betekent dit een nadeel bij de bouwleges van € 143.000. Voorgesteld wordt dit bedrag te onttrekken aan de reserve bouwleges. Duurzaamheidsleningen (voordeel € 31.000) In 2023 was voor duurzaamheidsleningen een budget beschikbaar van € 66.000. Aan beheerkosten voor het Stimuleringsfonds Volkshuisvesting Nederlandse gemeenten en rentekosten over uitstaande leningen is € 35.000 geboekt. Per saldo betekent dit een voordeel van € 31.000. Dwangsommen (voordeel € 73.000) In 2023 is € 73.000 aan dwangsommen opgelegd. Deze dwangsommen hebben onder andere te maken met milieuovertredingen, gestarte bouwwerkzaamheden zonder vergunning en ontruiming. Aangezien deze inkomsten niet zijn begroot, levert dit een voordeel op van € 73.000. Diversen (voordeel € 12.000) Op de overige onderdelen binnen dit taakveld zijn afwijkingen zichtbaar voor een totaalbedrag van € 12.000. Overige verschillen: voordeel € 29.000 Reservemutaties Toevoegingen aan de reserves: nadeel € 1.865.000 In lijn met eerdere besluitvorming zijn de volgende toevoegingen aan de reserves, die afwijken van de begroting, verwerkt: • • •

Een storting in de bestemmingsreserve meerjarige middelen van € 153.900 voor de werkzaamheden rondom de omgevingswet. Een storting van € 150.000 in de bestemmingsreserve meerjarige middelen van het resterende budget voor de meerjarige opgave Groei en Bloei. Een storting van € 51.000 in de bestemmingsreserve meerjarige middelen van het 34

• •

• •

resterende budget voor het programma vitale binnenstad. Een storting van € 16.700 in de bestemmingsreserve meerjarige middelen van het resterende budget voor het stikstofdossier. Een storting van het resultaat op afval in de egalisatiereserve afvalverwijdering en verwerking van € 1.079.411; Het resultaat op afval totaal bestaat naast het taakveld afval nog uit kwijtscheldingen, interne doorbelasting van uren inclusief overhead en verrekening BTW. Een storting in de risicoreserve grondexploitaties van € 408.837 zijnde het batige saldo (inclusief de winstnemingen) van de bouwgrondexploitaties in 2023. Een storting van € 5.564 in de bestemmingsreserve bovenwijkse voorzieningen voor de dekking van lasten van bovenwijkse voorzieningen.

Onttrekkingen aan de reserves: voordeel € 1.508.000. In lijn met eerdere besluitvorming zijn de volgende onttrekkingen aan de reserves, die afwijken van de begroting, verwerkt: Een lagere onttrekking aan de bestemmingsreserve Starters- en Blijversleningen van € 10.385, vanwege minder uitgaven door onvoorzien. Een lagere onttrekking aan risicoreserve grondexploitaties € 1.795.802. Een lagere onttrekking aan de egalisatiereserve begraafplaatsen van € 29.560. Een hogere onttrekking aan de algemene reserve vanwege een toevoeging aan de risico reserve grondexploitatie € 14.651. Een hogere onttrekking aan de reserve parkeren € 170.077. Een hogere onttrekking aan de egalisatiereserve bouwleges van € 142.686 vanwege een nadeel op de leges.

35

Programma 2: Economie, Werk en Ontwikkeling Visie Vanuit het raadsakkoord 'Samen werken in vertrouwen' was onze inzet gericht op het behoud en uitbreiden van de lokale werkgelegenheid. Veenendaal willen we aantrekkelijk houden als vestigingsplaats voor ondernemers, zowel voor de bedrijventerreinen als voor de winkelcentra. We continueerden de investeringen en de activiteiten gericht op een aantrekkelijke vestigingsplaats, een goed ondernemersklimaat en betere ondernemersdienstverlening. Een goede samenwerking met het georganiseerde bedrijfsleven om dit mogelijk te maken staat daarbij voorop. Waar mogelijk ondersteunen we individuele ondernemers en richten we ons op het behouden van bestaande en binnenhalen van nieuwe bedrijven in onze gemeente. Hierbij houden we rekening met de beperkte ruimtelijke mogelijkheden.

Thema's De visie van het Programma Economie, Werk en Ontwikkeling komt tot uiting in twee thema’s: I. Economische ontwikkeling en werkgelegenheid II. Recreatie en toerisme I. Economische ontwikkeling en werkgelegenheid Duurzaam ondernemen en circulaire economie De drie grote transities (energie, circulair en klimaatadaptatie) hebben veel impact, ook voor ondernemers. Veenendaal ondersteunt hen daarin via de opgave duurzaamheid. Praktisch betreft dat het programma Energieneutraal Veenendaal (ENV) en de Regionale Energiestrategie, het regionale programma Living Lab Regio Foodvalley Circulair en onze ambities op het gebied van klimaatadaptatie via het omgevingsplan Openbare Ruimte (OPOR). Daarvoor is intensief samengewerkt met de Bedrijvenkring Ondernemend Veenendaal (BOV), waarmee een Green Deal is getekend. In de binnenstad is ingezet op vergroening en wateropvang in samenwerking met Winkelstad Veenendaal. Werkgelegenheid Tekorten aan voldoende en gekwalificeerd personeel, naast een tekort aan bedrijfsruimte, kunnen belemmerend werken op economische groei. Dit kunnen we niet kwantificeren maar blijft een aandachtspunt. De werkgelegenheidscijfers over 2023 laten zien dat er een groei is in het aantal arbeidsplaatsen van 33.368 (2022) naar 34.496 (2023). De groei is voornamelijk in de sectoren bouwnijverheid, informatie en communicatie en gezondheids- en welzijnszorg.

De regio Foodvalley blijft één van de landelijke regio’s waar het tekort aan arbeidskrachten het grootst is. We hebben regionaal geïnvesteerd in het ontwikkelen en organiseren van projecten om de aansluiting tussen vraag en aanbod van personeel en ondernemers te verbeteren. Er is ook meer inzet gepleegd op het inzichtelijk maken van het zogenaamde onbenutte arbeidspotentieel. Veenendaal profileerde zich in de regio als ICTgemeente. Vitale Binnenstad Veel dingen in de binnenstad gaan goed. Tegelijkertijd zijn het voor de ondernemers in de binnenstad uitdagende tijden. Ze hebben te maken gehad met torenhoge energiekosten. Gelukkig zijn de energiekosten in de 2e helft van 2023 aanzienlijk gedaald. Wel zijn er nog steeds zorgen over het relatief lage consumentenvertrouwen en de opgelopen inflatie. Daarnaast zijn de loon- en huurkosten gestegen en hebben ondernemers te maken gekregen met het terugbetalen van ontvangen coronagelden. Een aantal ondernemers heeft het afgelopen jaar helaas de deuren moeten sluiten. Tegelijkertijd zijn er ook weer nieuwe bedrijven in de binnenstad gestart. Waar de leegstand in onze binnenstad de afgelopen jaren fors is teruggelopen zien we de leegstand in de tweede helft van 2023 weer iets oplopen.

36

De bezoekers wisten de binnenstad het afgelopen jaar gelukkig nog goed te vinden. De bezoekersaantallen en de omzetten zijn over het algemeen nog steeds goed. Samen met onze belanghebbenden in de binnenstad geven we uitvoering aan het door de raad vastgestelde programmaplan Vitale Binnenstad. Verschillende projecten zijn uitgevoerd om onze binnenstad meer vitaal te maken. Een mooie opsteker is de prijs die het Stadsstrand heeft gewonnen voor het meest inspirerende binnenstadsproject van het jaar. Meer informatie over de binnenstad is te lezen onder het doel ‘uitvoering van het programma Vitale Binnenstad’ (1.f.1.). Digitalisering In de steeds meer digitaliserende samenleving is het van belang dat zowel het breed midden- en kleinbedrijf (MKB) als het MKB in de ICT-sector een personeelsbeleid ontwikkelt dat zorgt voor duurzame inzetbaarheid en sterke concurrentiepositie. Het MKB in de ICTsector, kan daarbij ondersteund worden in het opstellen van een goed HR-beleid. Hiermee is een start gemaakt in 2023. Men kon vouchers inzetten voor het opstellen van actueel HRbeleid en waar mogelijk ook aansluiten op bestaande opleiders. Voor de digitalisering van de brede samenleving is begonnen met het opstellen van beleid om digitale inclusie te bevorderen. II.

Recreatie en toerisme Evenementenbeleid In 2023 is nieuw beleid opgesteld met daarin onder andere aandacht voor duurzaamheid, locaties, geluidsnormen en levendigheid. Daartoe is een breed participatietraject gevolgd. De behandeling van dit beleid in de raad van 12 oktober 2023 heeft nog niet geleid tot besluitvorming, maar bleek aanleiding voor een extra dialoogavond over bepaalde discussiepunten, zoals evenementen op zondag en geluidsnormen. De bevindingen van de dialoogavond gaan in het voorstel en de nota verwerkt worden om vervolgens in 2024 opnieuw ter vaststelling aan de raad aan te bieden. Recreatie De toeristische sector is in 2023 verder hersteld van de effecten van de coronamaatregelen van een paar jaar geleden. Zowel het inkomend toerisme uit het buitenland als het binnenlands toerisme is landelijk gezien weer boven het niveau van 2019. In 2023 is voor het eerst een visie op toerisme en recreatie opgesteld voor de gemeente Veenendaal. We hebben input opgehaald bij verschillende betrokken partijen uit de Veenendaalse toeristische sector. De belangrijkste ambities zijn vastgelegd in een visiedocument. Planning is dat dit document in maart 2024 wordt behandeld in de gemeenteraad. Eind 2023 is de samenwerking met het Regionaal Bureau voor Toerisme (RBT) Utrechtse Heuvelrug en Vallei met drie jaar verlengd tot en met eind 2026.

Het RBT gaat de komende jaren Veenendaal nog beter onder de aandacht brengen als een toeristische bestemming gelegen tussen de Utrechtse Heuvelrug, de Grebbelinie en de Gelderse Vallei. Verder is er in 2023 overeenkomst bereikt over het aanleggen van een wandelknooppuntennetwerk. Dit wandelknooppuntennetwerk wordt opgeleverd voor de start van het toeristisch seizoen 2024.

37

Thema I: Economische ontwikkeling en werkgelegenheid Wat willen we bereiken? (doelstellingen) I.a. Veenendaal is een aantrekkelijke stad om te werken en ondernemen.

Wat gaan we hiervoor doen? (inspanningen/acties) I.a.1. We stimuleren en faciliteren startende ondernemers door o.m. organiseren van een jaarlijks startersevent en het informeren en ondersteunen van starters bij vragen. Inhoud (indicator) Inhoud (toelichting) In april heeft het jaarlijkse startersevent plaatsgevonden. Het evenement had een gevarieerd programma met diverse externe partners (onder andere de Belastingdienst en Kamer van Koophandel). De opkomst en het aantal aanmeldingen bleven achter bij de verwachting. We onderzoeken op welke wijze we de doelgroep beter kunnen bereiken wat hopelijk leidt tot een hogere opkomst.

Wat willen we bereiken? (doelstellingen) I.b. Behouden en uitbreiden werkgelegenheid voor Veenendaal.

Wat gaan we hiervoor doen? (inspanningen/acties) I.b.1. We faciliteren en ondersteunen bestaande ondernemers door inzet van onze accountmanager, periodieke overleggen met het bedrijfsleven, investeren in bereikbaarheid, coördineren van ondernemersvraagstukken. Inhoud (indicator) Inhoud (toelichting) Onze accountmanager bedrijven is gevraagd en ongevraagd bij ondernemers langs geweest, om hen te ondersteunen met (complexe) vraagstukken of om processen vlot te trekken en hier een coördinerende rol in te spelen. Hier is een aanspreekpunt voor ondernemers tot stand gekomen. Maandelijks is er een bestuurlijk overleg geweest met het georganiseerde bedrijfsleven waar relevante agendapunten aan de orde kwamen. Bereikbaarheid in brede zin wordt onder het taakveld mobiliteit nader toegelicht.

Wat willen we bereiken? (doelstellingen) I.c. Samen met de Ontwikkelingsmaatschappij Utrecht (OMU) intensiveren we de bedrijventerreinen waardoor er een hogere verdichtingsgraad ontstaat ofwel meer mensen kunnen werken op een m².

Wat gaan we hiervoor doen? (inspanningen/acties) I.c.1. Bedrijventerreinen, kantoorlocaties en binnenstad worden aantrekkelijker gemaakt in 2023, gericht op een optimaal vestigings- en investeringsklimaat. Inhoud (indicator)

38

Inhoud (toelichting) Voor het aantrekkelijker maken van de bedrijventerreinen, kantoorlocaties en de binnenstad is een acquisitieplan opgesteld. Hieronder een aantal acties uit het acquisitieplan welke zijn uitgevoerd in 2023: 1. Monitoren actuele leegstand voor de binnenstad en in beeld brengen kantorenleegstand door externe partij; 2. Regelmatige promotie en communicatie via onder andere Pak je plek, social media en #ditisVeenendaal; 3. Actief winkels en bedrijven benaderen die van toevoegde waarde zijn voor de binnenstad; 4. Gesprekken met vastgoedondernemers over transformatiekansen. Onder andere over de focus op een compactere binnenstad; 5. Periodiek overleg en samenwerking met makelaars; 6. Bijeenkomsten op het gebied van kennisuitwisseling tussen reeds gevestigde bedrijven. Daarnaast zijn er stappen gezet in het maken van een aanpak ondermijning voor de bedrijventerreinen en is het vestigingsbeleid geactualiseerd. Verder is de samenwerking met de Regionale Ontwikkelingsmaatschappij (ROM) en de provincie Utrecht geïntensiveerd met als doel innovatieve bedrijven beter te ondersteunen. Twee bedrijven die gevestigd zijn in Veenendaal hebben financiële ondersteuning gekregen vanuit ROM Utrecht. Doel is dat deze bedrijven zich kunnen doorontwikkelen wat uiteindelijk de werkgelegenheid ten goede komt. I.c.2.

We voeren de Visie Bedrijventerreinen uit met specifieke aandacht voor handhaven bedrijvigheid, optimaal ruimtegebruik en stimulering duurzaamheid en circulariteit in 2023. Inhoud (indicator) Inhoud (toelichting) In de Visie Bedrijventerreinen is een aantal ambities opgenomen met daaraan gekoppeld diverse actiepunten. Meerdere acties zijn opgepakt, zoals Energieneutraal Veenendaal (ENV) en duurzaamheid. Een aantal actiepunten stagneert doordat deze niet uitgevoerd kunnen worden door netcongestie. Samen met de Bedrijvingkring Ondernemend Veenendaal (BOV) wordt er gezocht naar oplossingen rondom de problematiek die netcongestie met zich meebrengt. We hebben een extern bureau ingeschakeld om verschillende data te verzamelen zodat onze gemeente geadviseerd wordt over hittestress, verdroging en wateroverlast. Planning was dat het adviesrapport in het laatste kwartaal van 2023 zou worden opgeleverd. Door een aantal technische uitdagingen is de planning uitgelopen waardoor het adviesrapport niet tijdig is opgeleverd. In de loop van 2024, na ontvangst van het adviesrapport, stellen we een actieplan op om hittestress, verdroging en wateroverlast tegen te gaan.

Wat willen we bereiken? (doelstellingen) I.d. ICT Campus faciliteert regionale samenwerkingen tussen bedrijfsleven, overheid en onderwijs.

Wat gaan we hiervoor doen? (inspanningen/acties) I.d.1. We geven uitvoering aan het programma ICT Campus waarbij we het acquisitieplan voor ICT-bedrijven actualiseren. Inhoud (indicator)

39

Inhoud (toelichting) In 2023 is de inzet gericht geweest op behoud en groei van de bestaande ICT-bedrijven in Veenendaal. Dit komt enerzijds doordat er weinig leegstaande kantorenpanden beschikbaar zijn in onze gemeente en anderzijds is het een speerpunt om de bestaande ICT-bedrijven te behouden door ze goed te faciliteren. Samen met een aantal grotere ICT-bedrijven is onderzoek gedaan naar vestigingsmogelijkheden in de binnenstad van Veenendaal. Vanwege hoge huurprijzen en weinig parkeerplaatsen wordt dit niet als een haalbare optie gezien.

Wat willen we bereiken? (doelstellingen) I.e. We willen uitbreiding van het aantal bedrijventerreinen.

Wat gaan we hiervoor doen? (inspanningen/acties) I.e.1. In samenspraak met provincie Utrecht, regio Foodvalley en met de Groene Metropool Arnhem – Nijmegen onderzoeken we welke uitbreidingslocatie voor bedrijventerreinen mogelijk zijn. Inhoud (indicator) Inhoud (toelichting) In samenspraak met betrokken partijen is onderzoek gedaan naar uitbreidingslocaties voor bedrijventerreinen. Vooralsnog zijn er binnen de gemeentegrenzen van Veenendaal geen uitbreidingsmogelijkheden. De zoeklocaties worden in de Verstedelijkingsstrategie beoordeeld en besproken.

Wat willen we bereiken? (doelstellingen) I.f. Veenendaal is een aantrekkelijke stad om te wonen, werken en leven.

Wat gaan we hiervoor doen? (inspanningen/acties) I.f.1. We geven uitvoering aan het programma Vitale Binnenstad met aandacht voor een divers pallet aan functies, toegankelijkheid, vergroening en verduurzaming, innovaties en versterking van de uitvoeringsstructuur. Inhoud (indicator) Inhoud (toelichting) In 2023 is er hard gewerkt aan de vitaliteit van de binnenstad. Een mooie opsteker voor de binnenstad is de prijs die het Stadsstrand in 2023 gewonnen heeft voor het meest inspirerende binnenstadproject van het jaar! In diverse media is er positief over het Stadsstrand Veenendaal geschreven. Mede naar aanleiding van dit succes mag Veenendaal in 2024 de 'Dag van de Binnenstad' organiseren. Wat betreft de complete binnenstad zijn de afgelopen periode mooie stappen gezet ten aanzien van de gewenste transformatie van de Tuinstraat naar een binnenstedelijke woonstraat. Nadat begin 2023 door de raad de Ruimtelijke Kaders en Richtlijnen Beeldkwaliteit zijn vastgesteld worden meerdere initiatieven begeleid. Wat betreft het theater heeft de raad in 2023 de uitgangspunten voor een nieuw theater in de Duivenweide vastgesteld. Het betreft uitgangspunten ten aanzien van de bioscoopfunctie, poppodiumfunctie, de locatie van het theater en wonen en parkeren in de Duivenweide.

Aan de hand van deze uitgangpunten is gestart met het opstellen van het stedenbouwkundig Masterplan nieuw theater in de Duivenweide. Dit Masterplan wordt in de loop van 2024 aan de raad voorgelegd. Als het gaat om bereikbaarheid en toegankelijkheid van de binnenstad is er volop gewerkt aan het Omgevingsprogramma Integrale Mobiliteit (OPIM). 40

De binnenstad heeft hier een belangrijke plek in. Vooruitlopend op het OPIM zijn diverse fietsparkeerknelpunten aangepakt. Fout geparkeerde fietsen aan de Brouwersgracht zijn regelmatig verwijderd. De geopende fietsenstalling aan de Brouwersgracht wordt goed gebruikt. Begin 2024 is de groene border op het Raadhuisplein opgeleverd waarmee de vergroening van het Raadhuisplein is afgerond. Als sluitstuk van de herinrichting van de Sandbrinkstraat en het Horecaplein is in 2023 De Lichtfontein opgeleverd. I.f.2. We werken aan de branding van Veenendaal via #ditisveenendaal: Door middel van het Merk Veenendaal zetten we Veenendaal op de kaart als een aantrekkelijke stad om te wonen, werken en leven. Inhoud (indicator) Inhoud (toelichting) De afgelopen jaren hebben we grote stappen gezet in het uitbouwen van het merk Veenendaal. Er zijn diverse gezamenlijke campagnes uitgerold en daarnaast blijkt dat de wens om samen te werken onverminderd groot is. Afgelopen jaar hebben we mooie resultaten gerealiseerd. Zo is de website en de beeldbank doorontwikkeld en is het bereik van het merk #ditisVeenendaal via social media vergroot. Daarnaast is het magazine #ditisVeenendaal in 2023 tweemaal uitgegeven. Doel voor komend jaar is om ons meer te richten op de marketing en promotie van Veenendaal.

Daarmee willen we met elkaar aan bewoners en bezoekers laten zien wat een prachtige stad Veenendaal is.

Thema II: Recreatie en toerisme Wat willen we bereiken? (doelstellingen) II.a. Veenendaal heeft een aantrekkelijke binnenstad waar bezoekers uit de regio en toeristen graag op bezoek komen.

Wat gaan we hiervoor doen? (inspanningen/acties) II.a.1. Via het Regionaal Bureau voor Toerisme (RBT) zetten we (de binnenstad van) Veenendaal en de ons omringende regio op de kaart. Inhoud (indicator) Inhoud (toelichting) Veenendaal neemt deel aan het Regionaal Bureau voor Toerisme (RBT) Heuvelrug en Vallei. Namens de aangesloten gemeenten zet het RBT de regio op de kaart met daarbij ook aandacht voor de specifieke kenmerken van elke gemeente. Tijdens de campagne voor het winkelen op de Heuvelrug is er extra aandacht geweest voor onze gemeente. Ook bij de campagne over wandelen en fietsen in de omgeving van Veenendaal en de Grebbelinie stond onze gemeente centraal. In 2023 is besloten om de samenwerkingsovereenkomst met het RBT te verlengen tot eind 2026.

41

Wat willen we bereiken? (doelstellingen) II.b. Veenendaal is beter verbonden met het groene ommeland waardoor bewoners uit Veenendaal gemakkelijk de natuur kunnen intrekken en toeristen die in de regio verblijven, ook Veenendaal aandoen.

Wat gaan we hiervoor doen? (inspanningen/acties) II.b.1. We investeren in het verbinden en uitbreiden van fietsroutes en wandelnetwerken en het vergroten van het gebruik van de (omliggende) recreatieve voorzieningen. Inhoud (indicator) Inhoud (toelichting) Samen met de overige gemeenten in de provincie Utrecht is Veenendaal lid van het Routebureau Utrecht. De eerste 5 jaar van het bestaan was het routebureau statutair ondergebracht bij Recreatie Midden-Nederland (RMN). Eind 2022 is RMN opgeheven en per 1 januari 2023 is het Routebureau ondergebracht bij de provincie als een zelfstandige unit. In 2023 heeft het Routebureau het bestaande fietsknooppuntennetwerk in Utrecht-Oost gecontroleerd en waar nodig verbeterd. Ook is dit jaar gewerkt aan de voorbereidingen van de implementatie van het wandelknooppuntennetwerk Utrecht-Oost. In het voorjaar van 2024 wordt een nieuw wandelkooppuntennetwerk aangelegd van in totaal 3.825 kilometer door heel Utrecht-Oost. Hiervan komt 44 kilometer in Veenendaal te liggen.

Verbonden partijen De volgende verbonden partij levert een bijdrage aan het realiseren van de doelen uit dit programma: •

Sociale werkvoorziening Zuid-Oost Utrecht (IW4).

Zie voor meer informatie paragraaf E Verbonden partijen.

Financiële programmarealisatie 2023 (bedragen x € 1.000) Programma 2 Economie, Werk en Ontwikkeling Primitief

Raming 2023 Na begrotingswijziging

Realisatie 2023

Saldo 2023

Lasten

2.116

2.422

2.246

Baten

999

999

1.077

78

-1.117

-1.423

-1.169

254

Toevoeging aan reserve

0

4.250

4.401

-151

Onttrekking aan reserve

723

1.971

1.971

0

Gerealiseerd resultaat

-393

-3.702

-3.599

103

Gerealiseerd totaal saldo van baten en lasten

176

Toelichting op de financiële programmarealisatie (bedragen x € 1.000) Ten opzichte van de in de 3e bestuursrapportage 2023 aangepaste begroting, zijn de grootste afwijkingen als volgt: Taakveld

Afwijking 2023

Bedrijfsloket en -regelingen

V/N 138 V

Belastingen Overig

28 N

Economische ontwikkeling

120 V

Openbaar groen en (openlucht) recreatie

49 V

Overige verschillen

26 N

Totaal afwijkingen programma 2

254

42

Bedrijfsloket en -regelingen: voordeel € 138.000 De verwachte aanvragen voor het innovatiefonds ten behoeve van het bedrijfsleven zijn eind 2023 nog niet ingediend, vandaar de onderbesteding van € 86.000. De verwachting is dat deze aanvragen in 2024 volgen. De middelen zijn dan ook overgeheveld naar 2024. Daarnaast is de hoogte van de subsidie aan het Ondernemersfonds direct gekoppeld aan de inkomsten reclamebelasting. Elk jaar wordt een inschatting gemaakt, maar de reclamebelasting kan uiteindelijk hoger of lager uitvallen en dat heeft gevolgen voor de uitbetaling van de definitieve subsidie. In 2023 betekende dit per saldo € 35.000 afwijking ten opzichte van de begroting. De hoogte van de subsidie aan Stichting Winkelstad Veenendaal is direct gekoppeld aan de inkomsten BIZ heffing. Elk jaar wordt een inschatting gemaakt, maar de BIZ heffing kan uiteindelijk hoger of lager uitvallen en dat heeft gevolgen voor de uitbetaling van de definitieve subsidie. Belastingen overig: nadeel € 28.000 De gemeente heeft minder reclamebelasting ontvangen dan begroot, zie ook de toelichting hierboven. Economische ontwikkeling: voordeel € 120.000 Het voordelige saldo van het taakveld Economische ontwikkeling bedraagt € 120.000. Dit heeft een aantal oorzaken: 1.

Het voordelige saldo van € 42.000, is hoofdzakelijk het gevolg van lagere uitgaven met betrekking tot het project Herwaardering Vakmanschap. In 2023 is in het budget voor economische ontwikkeling namelijk voor een bedrag van € 82.000 rekening gehouden met uitgaven in het kader van het project Herwaardering Vakmanschap. De werkelijke uitgaven voor dit project zijn in 2023 € 39.000 lager uitgevallen. Het project krijgt in 2024 een nieuwe impuls. Voorgesteld wordt om € 39.000 via de resultaatbestelling bij deze jaarstukken over te hevelen van 2023 naar 2024. 2. ICT-Campus: in afwachting van de doorstart van ICT-campus, zijn de voorbereidende activiteiten gestart, echter niet in volle omvang benut. Per saldo ad. € 30.000 wijkt dit af ten opzichte van de begroting. 3. Vitale Binnenstad: op het budget van het programma Vitale Binnenstad resteert een bedrag van € 51.000. Voor het onderdeel vergroenen en beleven van de binnenstad zijn diverse plannen in voorbereiding (onder andere vergroenen Marktplein). De uitvoering hiervan zal pas in 2024 plaatsvinden. 4. Overige posten: nadeel € 3.000 Op de overige onderdelen binnen dit taakveld zijn geringe afwijkingen zichtbaar voor een totaalbedrag van € 3.000. Openbaar groen en (openlucht) recreatie: voordeel € 49.000 De visie recreatie en toerisme is vertraagd en ligt pas medio maart 2024 ter besluitvorming in de gemeenteraad.

Hierdoor zijn de middelen die met de uitvoering van deze visie samenhangen in 2023 nog niet besteed. Deze bestedingen, waaronder realisatie van het bezoekerscentrum Kwintelooijen zullen daardoor in 2024 plaatsvinden. Overige verschillen: nadeel € 26.000

43

Reservemutaties Toevoegingen aan de reserves: nadeel € 151.200. In lijn met eerdere besluitvorming zijn de volgende toevoegingen aan de reserves, die afwijken van de begroting, verwerkt: - Een storting in de bestemmingsreserve meerjarige middelen van € 30.200 voor de resterende middelen van het programma ICT-campus. - Een storting van € 35.000 in de bestemmingsreserve meerjarige middelen van het resterende budget voor het crisisherstelfonds. - Een storting van € 86.000 in de bestemmingsreserve meerjarige middelen van het resterende budget voor het innovatiefonds.

44

Programma 3: Sociale leefomgeving Visie Integraal beleidskader sociaal domein Het jaar 2023 was het laatste jaar van het Integraal beleidskader sociaal domein 2020-2023 (IBK SD). In aanloop naar het nieuwe IBK-SD 2024-2027 zijn breed wensen en verwachtingen opgehaald bij inwoners, raad, adviesraden, partners en betrokkenen. Het nieuwe IBK-SD bouwt verder op het oude IBK. We blijven werken vanuit de visie sociaal domein en het Model Veenendaal 2020, maar we gaan de accenten en focus iets verleggen. Zo hebben we meer oog voor het denk- en doenvermogen van de inwoners. Belangrijke onderwerpen zijn: • • • • • •

preventie en vroegsignalering; inclusieve samenleving en kansengelijkheid; toekomstbestendigheid sociaal domein; zelfredzaamheid en sociale basis; menselijke maat en vertrouwen in de overheid; handhaving, controle en verantwoording.

Dit vertaalt zich in de volgende maatschappelijke doelen voor de komende vier jaar: • • •

we streven naar bestaanszekerheid voor alle inwoners; we bevorderen zelfredzaamheid; er blijft kwalitatief goede ondersteuning voor inwoners die het nodig hebben.

In de programmabegroting 2024 zijn inspanningen op de beoogde effecten opgenomen die zijn afgeleid van het laatste jaar uit het integraal beleidskader 2020-2023. De hierin opgenomen tien maatschappelijke doelen vormen hiervoor de basis. Wet aanpak meervoudige problematiek sociaal domein Het voorstel voor de Wet aanpak meervoudige problematiek sociaal domein (Wams) is ingediend bij de Tweede Kamer. De wet stelt gemeenten straks in staat om de Wet maatschappelijke ondersteuning (Wmo), de Jeugdwet, de Participatiewet, de Wet Inburgering en de Wet gemeentelijke schuldhulpverlening in samenhang met elkaar uit te voeren. Ook wordt betere samenwerking mogelijk met aangrenzende domeinen als zorg, onderwijs en wonen. Bij het vaststellen van de programmabegroting 2023 was de verwachting dat de wet per 1 januari 2024 in werking zou treden. Deze was al doorgeschoven naar 1 juli 2024, maar nu deze wet controversieel is verklaard zal invoering van de wet zeker niet voor 1 januari 2025 plaatsvinden. Integrale handhaving sociaal domein Handhaving is essentieel om ervoor te zorgen dat we ons geld besteden aan inwoners die steun ook echt nodig hebben. Zo borgen we dat de meest kwetsbare inwoners van Veenendaal kunnen rekenen op goede ondersteuning, voorkomen we dat door onrechtmatig gebruik onnodige uitgaven worden gedaan en weten inwoners en aanbieders dat plegen van fraude niet loont.

Naast financiële overwegingen is handhaving ook nodig om het draagvlak van het beleid overeind te houden. Daarbij is het belangrijk om bij het vormgeven van handhaving een balans te vinden tussen vertrouwen en controle. In het IBK SD is beschreven dat we toe willen werken naar integrale handhaving binnen het sociale domein. Eind 2021 is hiervoor een beleidsplan handhaving sociaal domein 20222025 vastgesteld. Dit is een overkoepelend plan voor Participatiewet, Wmo en Jeugd. Inmiddels zijn er binnen het gehele sociale domein toezichtfuncties ingericht.

45

Daarnaast wordt samen met het fysieke domein ook gewerkt aan het multidisciplinair handhaven om enerzijds de controlelasten te beperken, maar ook om zicht te krijgen op domein overstijgende problematiek en ondermijnende criminaliteit. In het beleidsplan handhaving is de visie beschreven van handhaving, uitgangspunten en instrumenten. Dat handhaven noodzakelijk is wordt breed gedragen. Wel is aangekondigd dat college en raad nog in gesprek gaan over balans tussen vertrouwen en controle. Dit naar aanleiding van het gebruik van risicosturing binnen de Participatiewet. In december 2023 is door het college een heronderzoekssystematiek Participatiewet vastgesteld. Deze nieuwe aanpak past in de keuze om handhaving vanuit het uitgangspunt van vertrouwen vorm te geven. Zij is gericht op een rechtmatige verstrekking van een uitkering, met een menselijke maat. Dit vertaalt zich in een andere frequentie, maar ook in een andere toon van gesprekken. Daarnaast is de insteek van gesprekken breder. Zo worden deze ook gebruikt om kwetsbare inwoners te versterken.

Thema's De visie van het Programma Sociale Leefomgeving komt tot uiting in acht thema’s: I. Inkomen II. Sociaal domein – Participatie en re-integratie III. Sociaal domein – WMO IV. Sociaal domein – Jeugd V. Onderwijs en ontwikkeling VI. Sport VII. Cultuur VIII. Welzijn I.

Inkomen

Aanpak geldzorgen, armoede en schulden In juli 2022 is de aanpak geldzorgen, armoede en schulden van start gegaan. Gemeenten ontvangen vanaf 2024 structureel € 40 miljoen voor de aanpak. De geformuleerde ambitie voor armoede is dat het aantal kinderen dat in armoede opgroeit in 2025 is gehalveerd ten opzichte van 2015. In 2015 was het armoedepercentage 9,1%. Bij een gelijkluidende definitie van armoede (tot 110% van het wettelijk minimum), is de armoede onder kinderen in 2023 gedaald naar 6,2%. Het is de verwachting dat dit in 2024 verder daalt naar 5,1%. Exacte lokale armoedecijfers zijn niet beschikbaar, maar cijfers van de gemeente Veenendaal liggen in lijn met het landelijke beeld (bron: Divosa benchmark Armoede en Schulden). De daling is het gevolg van het verbeteren van de financiële situatie door landelijke regelingen. Denk daarbij aan de verhoging van het wettelijk minimumloon en de daaraan gekoppelde regelingen. Ook maatregelen om de hogere energieprijzen te dempen helpen daarbij. Een tweede actielijn is ervoor zorgdragen dat inwoners met geldzorgen of een inkomen rond de armoedegrens toch kunnen participeren. Er wordt daarom ingezet op het voortzetten van subsidies aan stichtingen, zoals de voedselbank, het jeugdfonds sport en cultuur en stichting Leergeld. Ook de voorbereidingen voor het oprichten van de Stichting Urgente Noden leveren hieraan een bijdrage.

Inkomensvoorziening Participatiewet, IOAW, IOAZ en BBZ In 2023 is het bestand bijstandspartijen lichtelijk gestegen, van 1.028 naar 1.061. Het aantal inwoners met een IOAW- of IOAZ-uitkering is lichtelijk gedaald, van 28 uitkeringen naar 26 uitkeringen. Het bestand is gestegen met 3,2% en dat is redelijk in lijn met het landelijke beeld in de Divosa Benchmark. Het verhoogde instroomcijfer kan verschillende oorzaken hebben: zoals verhoogde taakstelling statushouders, verruiming van de kostendelersnorm, faillissementen en reorganisaties bij bedrijven. Ook het Centraal Bureau voor Statistiek onderschrijft de lichte stijging in werkeloosheid in de loop van het jaar. Ons bestand stijgt iets harder ten opzichte van de groei van de werkzame beroepsbevolking in 2023 (0,83%). De arbeidsmarktregio Foodvalley geeft aan dat er nog steeds sprake is van een zeer krappe 46

arbeidsmarkt. Dit zal in de komende jaren niet wezenlijk veranderen. De krapte op de arbeidsmarkt, zoals benoemd onder programma 2, biedt kansen voor mensen met een afstand tot de arbeidsmarkt. Menselijke maat De Rekenkamercommissie Veenendaal heeft in 2023 'de menselijke maat' gewogen. De rekenkamer concludeert dat de gemeente Veenendaal geen geëxpliciteerde visie heeft op het handelen volgens de menselijke maat. In het Integraal Beleidskader Sociaal Domein (IBK SD) 2024-2027 wordt deze als volgt gedefinieerd: "oog hebben voor de eigenheid en vermogens van inwoners in specifieke omstandigheden en bij de uitvoering van vastgesteld beleid". Inwoners mogen van onze gemeente verwachten dat we hen behoorlijk behandelen en daarbij eerlijk, duidelijk en begripvol zijn. Daarbij spreken we heldere en begrijpelijke taal en houden we rekening met de leefwereld, en het denk- en doenvermogen van de inwoners. In 2024 wordt de menselijke maat verder uitgewerkt als onderdeel van het IBK SD. Armoedebeleid/Minimaregelingen De Veenendaalpas is een uitvoeringsinstrument van de minimaregelingen. In 2023 is het aantal deelnemers met 65% toegenomen. Daarnaast is een plan opgesteld voor technische aanpassingen aan de website om daarmee het gebruiksgemak en de toegankelijkheid te verhogen. Planning is dat deze aanpassingen in het eerste kwartaal van 2024 worden doorgevoerd.

In 2023 is er een evaluatie uitgevoerd van de minimaregelingen met inwoners en maatschappelijke partners. Deze evaluatie is meegenomen bij het opstellen van het IBK SD 2024-2027 en heeft geleid tot het vaststellen van enkele wijzigingen door de Raad. Belangrijkste wijzigingen zijn het samenvoegen van zoveel mogelijk budgetten en het nietvervallen van de budgetten aan het einde van het pasjaar. Deze wijzigingen worden vastgelegd in de vierde wijziging van de integrale verordening sociaal domein die naar verwachting in het eerste kwartaal van 2024 aan de raad wordt aangeboden. Het aantal inwoners dat gebruik maakt van de Veenendaalpas neemt toe. We zien dat er een nieuwe groep inwoners gebruik maakt van de diverse minimaregelingen. Dit komt enerzijds doordat het aanvragen van de Energietoeslag gekoppeld was aan de Veenendaalpas en anderzijds doordat er een hogere urgentie is om gebruik te maken van de minimaregelingen door de oplopende inflatie. Verder is de regeling meerkosten chronisch zieken met ingang van 1 januari 2023 opnieuw ingevoerd. Dit id inclusief een verhoging van € 200 naar € 500 voor het pasjaar dat liep tot 1 juli 2023 en het huidige pasjaar dat loopt tot 1 juli 2024. Het bereik van de regelingen is verhoogd en daarmee zijn ook de kosten toegenomen. In de tweede en derde bestuursrapportage 2023 heeft de gemeenteraad hiervoor extra budget beschikbaar gesteld.

Het tekort voor alle minimaregelingen samen is uitgekomen op € 300.000 op het budget voor de minimaregelingen. Reden is dat er meer inwoners dan verwacht recht hebben op de regeling meerkosten chronisch zieken voor het pasjaar dat is gestart op 1 juli 2023 (en loopt tot 1 juli 2024). De verwachting was dat tweederde van de aanvragen in 2023 ingediend zou worden en één derde in 2024 (dus ook ten laste van volgend jaar). In de praktijk blijkt dat een groter deel van de aanvragen ten laste van 2023 komt. Voedselbank De gemeente vindt het belangrijk dat de Voedselbank blijft bestaan, zolang hier noodzaak voor is. Samen met de Voedselbank verrichten we de benodigde inspanningen om passende huisvesting te faciliteren. Het faciliteren van huisvestiging in de vorm van een inspanningsverplichting is meegenomen in het Integraal Beleidskader Sociaal Domein 20242027.

47

Energiearmoede Meer dan een half miljoen Nederlanders leeft in energiearmoede en de verwachting is dat dit aantal toeneemt. Het zijn vooral huurders die kampen met energiearmoede. Mensen die in energiearmoede leven hebben zo’n hoge energierekening dat hun inkomen te laag is om de energierekening te betalen. Dit betreft mensen met een minimuminkomen maar ook mensen met een hoger inkomen maar met een energetisch slecht geïsoleerde woning. In 2023 hebben we inwoners op diverse manieren ondersteund om hun huis en gedrag energiezuiniger te maken met als doel dat zij de energierekening kunnen blijven betalen. We hebben hiervoor een aantal specifieke uitkeringen ontvangen van het rijk, die we gericht hebben ingezet om huishoudens in een kwetsbare positie (vanwege de gestegen energielasten) op korte termijn te ondersteunen bij het nemen van maatregelen om de energierekening te verlagen.

Hieronder een aantal acties die in Veenendaal zijn ondernomen: • Bij het Trefpunt en woningcorporatie Veenvesters zijn energiecoaches en -vrijwilligers die huurders en woningeigenaren informeren over het verduurzamen van hun woning; • Veenvesters heeft met behulp van hun energiebrigade kleine energiebesparende maatregelen uitgevoerd bij 206 huishoudens (huurwoningen); • De ‘Veense isolatieactie’, waarbij woningeigenaren zijn geadviseerd over en ontzorgd bij het isoleren van hun woning; • Inwoners die recht hadden op Energietoeslag hebben gebruik kunnen maken van een voucherregeling vanuit de provincie Utrecht, waarbij ze werden ontzorgd om kosteloos één isolatiemaatregel uit te laten voeren in hun woning. In 2023 zijn via deze actie 39 woningen op een natuurvriendelijke wijze geïsoleerd. Daarnaast hebben 55 woningeigenaren zich aangemeld en (indien technisch mogelijk) ontvangen zij in 2024 een isolatiemaatregel; • Inwoners die recht hadden op energietoeslag hebben een cadeaubon aan kunnen vragen van € 100 om in te wisselen voor producten waarmee gas of stroom bespaard kan worden. Bijvoorbeeld tochtstrippen, radiatorfolie of ledlampen. In 2023 zijn er 840 bonnen verzilverd; • We hebben de lokale isolatieaanpak van het Nationaal Isolatieprogramma vormgegeven. In 2024 gaat de aanpak van start.

De aanpak richt zich op verschillende doelgroepen, waarbij inwoners die recht hebben op energietoeslag de hoogste subsidie kunnen ontvangen en het meest ontzorgd worden bij het realiseren van isolatiewerkzaamheden. De overheid heeft bij de miljoenennota 2023 besloten dat gemeenten voor 2023 wederom een energietoeslag mogen uitkeren. Hierbij hebben gemeenten de keuze om deze in zijn geheel in 2023 uit te keren (€ 1.300) na aanpassing van de wet, of de energietoeslag 2022 met € 500 te verhogen en vervolgens € 800 voor de energietoeslag 2023 uit te keren. De gemeente Veenendaal heeft voor de tweede optie gekozen. In maart 2023 is dus € 500 overgemaakt aan elk huishouden dat de energietoeslag 2022 heeft ontvangen. Door vertraging in de wetswijziging heeft de energietoeslag 2023 vertraging opgelopen. Op 11 december 2023 hebben we de ambtshalve uitkeringen voor de energietoeslag 2023 uitbetaald. Vanaf 18 december 2023 is het mogelijk om nieuwe aanvragen in te dienen. Inwoners kunnen tot en met 31 maart 2024 nieuwe aanvragen indienen. Afhandeling van deze aanvragen kan tot 1 september 2024. Financieel moeten al deze uitgaven worden toegerekend aan het jaar 2023. Uitgangspunt is dat de begrote uitgaven ook daadwerkelijk nodig zijn. Schulddienstverlening Het aantal huishoudens met problematische schulden ligt sinds 2015 rond de 8%.

Het is de landelijke ambitie om dit percentage uiterlijk in 2030 te halveren, echter is het percentage in 2023 gestegen naar 8,8%. Er zijn geen nauwkeurige cijfers van het aantal huishoudens met problematische schulden in Veenendaal, maar ook hier geldt dat onze gemeente over het algemeen in lijn ligt met het landelijk beeld.

48

Mogelijk dat de stijging komt doordat de fiscus is begonnen met het innen van achterstallige belastingen doordat deze tijdelijk waren opgeschort door de coronacrisis. Ook andere partijen hebben de invorderingsmaatregelen inmiddels weer aangescherpt. Verbeteracties rondom schuldenproblematiek zijn het verkorten van de schuldregeling van 36 maanden naar 18 maanden, de inzet op vroegsignalering en een verbeterplan voor de uitvoering van schuldhulpverlening door gemeenten. Dit laatste plan staat ook wel bekend als de basisdienstverlening. De basisdienstverlening staat voor een verbetering van de dienstverlening van gemeentelijke schuldhulpverlening en bestaat uit een aantal elementen om inwoners met schulden nog beter te bereiken, vast te houden en schuldenrust te bieden. Voor deze verbetering ontvangen gemeenten geen extra rijksmiddelen. Het in 2021 ingevoerde vroegsignaleringsbeleid blijkt effectief te zijn. Signaalpartners (energieleveranciers, woningbouwverenigingen en zorgverzekeraars) zijn verplicht om signalen aan te leveren bij de gemeente. In Veenendaal ligt het percentage dat hulp accepteert hoger dan landelijk gemiddeld (13% tegenover 8%). Het is bekend dat persoonlijk contact, vooral het afleggen van een huisbezoek, het meest effectief is. Dat effect is ook in Veenendaal zichtbaar.

Het aantal meldingen dat binnenkomt is sinds de invoering van vroegsignalering lager dan landelijk gemiddeld. Dit houdt waarschijnlijk verband met het onvoldoende ontvangen van signalen van de signaalpartners. In 2023 is er budget beschikbaar gesteld voor de uitvoering van vroegsignalering. Het is nog niet bekend of er na 2023 middelen worden verstrekt voor vroegsignalering. De gemeente Veenendaal zet structureel eigen middelen in voor formatie voor de uitvoering van vroegsignalering. Deze middelen zijn vooralsnog toereikend geweest. Bijzondere bijstand/Individuele inkomenstoeslag We zien een stijging in de kosten voor bijzondere bijstand vanwege een lagere draagkracht van inwoners. Door de sterke stijging van de bijstandsnorm is het recht op bijzondere bijstand voor de groep niet-bijstandsgerechtigden hoger dan in 2022. Deze stijging zit voornamelijk in de uitgaven voor bewindvoering. In 2023 zijn de kosten voor bijzondere bijstand met € 80.000 gestegen ten opzichte van 2022. Voor komend jaar verwachten we een verdere stijging vanwege hogere kosten van bewindvoering. De uitgaven voor de individuele inkomenstoeslag zijn stabiel. Toeslagenaffaire In de 3e bestuursrapportage 2023 staat dat het Rijk ons in het kader van de hulp aan gedupeerden van de toeslagenaffaire een bedrag van € 495.000 heeft overgemaakt.

Volgens onze administratie hebben wij recht op een aanzienlijk lager bedrag. We zouden nog een standpunt innemen over hoe we met het verschil van € 458.000 omgaan. In het raadsvoorstel bij deze jaarstukken en in de bijgevoegde raadsinformatiebrief staat ons standpunt, waarbij we voorstellen om het verschil terug te betalen. De hierbij behorende afweging c.q. onderbouwing vindt u terug in de raadsinformatiebrief. II.

Sociaal domein – Participatie en re-integratie

Ontwikkeling arbeidsmarkt We hebben nog steeds te maken met een krappe arbeidsmarkt in onze regio Foodvalley. Het aantal openstaande vacatures nam af en het aantal beschikbare werkzoekenden nam toe. Het vinden van passende kandidaten om vacante arbeidsplaatsen te vullen blijft moeilijk. De arbeidsmarkt is in beweging en onzeker. Vanwege bijvoorbeeld de vergrijzing blijft er de komende jaren sprake van krapte. We zien een toenemend aantal faillissementen, ook van grote winkelketens. Tegelijk zien we een toename van het aantal startende ondernemers maar ook een toename van ondernemers die stoppen. Het aantal inwoners met een WW-uitkering is afgelopen jaar gestegen van 425 naar 507. Het aantal 50-plussers met een WW-uitkering is afgelopen jaar gedaald.