3. Jaarstukken 2023 - jaarstukken

JAARSTUKKEN 2023

Inhoudsopgave INHOUDSOPGAVE .............................................................................................................. 2 INLEIDING ............................................................................................................................ 4 SAMENVATTING.................................................................................................................. 6 JAARVERSLAG ................................................................................................................. 16 A. PROGRAMMAVERANTWOORDING ............................................................................. 17 PROGRAMMA 1: FYSIEKE LEEFOMGEVING .................................................................. 18 Thema I: Ruimtelijke ontwikkeling .................................................................................... 20 Thema II: Openbare ruimte .............................................................................................. 26 PROGRAMMA 2: ECONOMIE, WERK EN ONTWIKKELING ............................................ 36 Thema I: Economische ontwikkeling en werkgelegenheid ............................................... 38 Thema II: Recreatie en toerisme ......................................................................................

41 PROGRAMMA 3: SOCIALE LEEFOMGEVING .................................................................. 45 Thema I: Inkomen ............................................................................................................ 57 Thema II: Sociaal domein - Participatie en re-integratie ................................................... 60 Thema III: Sociaal domein - WMO ................................................................................... 62 Thema IV: Sociaal domein - Jeugd .................................................................................. 70 Thema V: Onderwijs en ontwikkeling ............................................................................... 72 Thema VI: Sport............................................................................................................... 74 Thema VII: Cultuur ........................................................................................................... 75 Thema VIII: Welzijn .......................................................................................................... 77 PROGRAMMA 4: BURGER EN BESTUUR ........................................................................ 89 Thema I: Dienstverlening (extern) ....................................................................................

90 Thema II: Burger en samenwerking ................................................................................. 92 Thema III: Veiligheid samenleving ................................................................................... 94 PROGRAMMA 5: ALGEMENE DEKKINGSMIDDELEN EN ONVOORZIEN ...................... 99 PROGRAMMA 6: BEDRIJFSVOERING ........................................................................... 102 Thema V: Bedrijfsvoering algemeen .............................................................................. 102 B. PARAGRAFEN ............................................................................................................ 105 Paragraaf A. Weerstandsvermogen en risicobeheersing ............................................... 105 Paragraaf B. Onderhoud kapitaalgoederen .................................................................... 109 Paragraaf C. Financiering .............................................................................................. 117 Paragraaf D. Bedrijfsvoering .......................................................................................... 120 Paragraaf E. Verbonden partijen .................................................................................... 126 Paragraaf F. Grondbeleid .............................................................................................. 151 Paragraaf G.

Lokale heffingen ....................................................................................... 153 Paragraaf H. Openbaarheid van bestuur........................................................................ 161

2

JAARREKENING.............................................................................................................. 162 BURGERJAARVERSLAG ................................................................................................ 243 BIJLAGEN ........................................................................................................................ 257 Bijlage 1: Specificatie van de resultaatbestemming 2023 ............................................... 257 Bijlage 2: Overzicht structurele toevoegingen en onttrekkingen aan de reserves ........... 263 Bijlage 3: Staat van reserves en voorzieningen.............................................................. 265 Bijlage 4: Overzicht van de verleende subsidies 2023 ................................................... 269 Bijlage 5: Verslag van de medebewindstaken ................................................................ 288 Bijlage 6: Overzicht reservemutaties afwijkend van de begroting ................................... 312 Bijlage 7: Kerngegevens gemeente Veenendaal............................................................ 315

3

Inleiding Algemeen Voor u liggen de Jaarstukken 2023, hiermee legt het college verantwoording af aan de raad over de uitvoering van het beleid en de financiële gevolgen daarvan. Op 3 november 2022 stelde de raad de Programmabegroting 2023 vast. De raad is tussentijds geïnformeerd over de inhoudelijke en financiële ontwikkelingen in de drie bestuursrapportages. De Jaarstukken 2023 zijn het sluitstuk van deze budgetcyclus. De informatie die in deze Jaarstukken is opgenomen, geeft een cijfermatig beeld van de situatie per 31 december 2023. In de teksten worden de ontwikkelingen gedurende het jaar toegelicht.

Leeswijzer De Jaarstukken van de gemeente Veenendaal bestaan uit het jaarverslag en de jaarrekening. Het Besluit Begroting en Verantwoording (BBV) bevat de regelgeving daarvoor. De Jaarstukken beginnen met de inleiding, leeswijzer en het financieel resultaat over 2023 op hoofdlijnen. In de financiële overzichten zijn de bedragen in de meeste gevallen opgenomen per duizend euro (€ 1.000). Hierdoor zijn er in enkele gevallen afrondingsverschillen ontstaan die leiden tot een geringe afwijking van € 1.000. Conform de opzet van de programmabegroting wordt per programma door middel van een indicator aangegeven wat de status is van de realisatie van de doelstellingen en inspanningen/acties vanuit de Programmabegroting 2023. De legenda is als volgt: • Groen: doel is gerealiseerd of verloopt volgens planning • Oranje: realisatie doel conform planning is onzeker en/of bijsturing beleid is gewenst • Rood: realisatie doel verloopt niet volgens planning Daarnaast worden per begrotingsprogramma de resultaten en de baten en lasten uiteengezet. Voor de verplichte indicatoren welke het Besluit Begroting en Verantwoording provincies en gemeenten (BBV) voorschrijft nemen wij een directe link op naar het portaal 'Waar staat je gemeente'(Dashboard BBV - waarstaatjegemeente.nl). Met behulp van deze link kunt u de vaste set aan indicatoren raadplegen.

Een uitzondering hierop zijn de indicatoren voor Programma 6 Bedrijfsvoering. Deze gegevens zijn te vinden in Programma 6 van deze Jaarstukken. Verder worden in de onderstaande paragrafen A tot en met H dwarsdoorsnedes op een aantal onderwerpen gepresenteerd: • • • • • • • •

Paragraaf A. Weerstandsvermogen en risicobeheersing Paragraaf B. Onderhoud kapitaalgoederen Paragraaf C. Financiering Paragraaf D. Bedrijfsvoering Paragraaf E. Verbonden partijen Paragraaf F. Grondbeleid Paragraaf G. Lokale heffingen Paragraaf H. Openbaarheid van bestuur

In paragraaf A. Weerstandsvermogen en risicobeheersing zijn bovendien ook de (verplichte) financiële kengetallen volgens het BBV opgenomen. Vervolgens is de Jaarrekening aan de orde, met de balans per 31 december 2023, de samenvatting van de programmarekening, de grondslagen van de jaarrekening, de WNT en de SISA -verantwoording. Daarna is het Burgerjaarverslag 2023 opgenomen. 4

Tenslotte volgt een aantal bijlagen: • • • • • • •

Bijlage 1: specificatie van de resultaatbestemming 2023. Bijlage 2: overzicht structurele toevoegingen en onttrekkingen aan de reserves. Bijlage 3: staat van reserves en voorzieningen. Bijlage 4: overzicht van de in 2023 verleende subsidies. Bijlage 5: verslag van de medebewindstaken 2023. Bijlage 6: overzicht van reservemutaties afwijkend van de begroting. Bijlage 7: kerngegevens gemeente Veenendaal.

5

Samenvatting Algemeen In de Jaarstukken 2023 legt het college verantwoording af aan de raad over de uitvoering van het beleid en de financiële gevolgen daarvan. In deze samenvatting worden de belangrijkste resultaten, afwijkingen, gevolgen en voorgestelde besluiten – op hoofdlijnen – toegelicht.

Raadsakkoord, begroting en jaarstukken In het raadsakkoord ‘Samen werken in vertrouwen’ zijn voor de periode 2022 tot en met 2025 de belangrijkste thema’s en ambities voor Veenendaal voor de komende bestuursperiode verwoord. Het akkoord bestaat uit negen thema’s die veel onderlinge samenhang hebben. In de programmabegroting 2023-2026 is in het kort beschreven hoe deze thema’s in de begroting zijn verwerkt. In dit hoofdstuk worden aan de hand van deze thema’s enkele belangrijke ontwikkelingen c.q. resultaten uit 2023 voor u in het kort samengevat. Een uitgebreidere toelichting vindt u terug bij de diverse programma’s. De thema’s ‘Wonen’ en ‘Mobiliteit’ Net als op nationaal niveau kent ook Veenendaal de problematiek van een tekort aan woningen in alle segmenten onder andere door een gebrek aan doorstroming. Op meerdere manieren wordt getracht deze problematiek te verkleinen. Hierbij is in 2023 inzet geweest op regionale Woondeals, diverse provinciale overlegtafels en landelijke afspraken over woningbouwlocaties. Ook is in 2023 de wooncoach gestart om zo een bijdrage te leveren aan de ambities uit de woonvisie voor het huisvesten van kwetsbare inwoners en doorstroming op de woningmarkt. Het thema ‘Energie en Duurzaamheid’ Veenendaal is een plaats waar het prettig wonen en werken is.

Om dat zo te houden moeten we circulair leven, energieneutraal zijn en ons aanpassen aan de klimaatverandering. Dat is een complexe uitdaging die vraagt dat we belangrijke beslissingen nemen over een toekomstbestendig en duurzaam Veenendaal. In dit kader is het Opgaveperspectief Duurzaam Veenendaal opgesteld, dat in de raad van maart 2024 is vastgesteld. Het Opgaveperspectief biedt de nodige acties en inzichten om het maatschappelijke vraagstuk Duurzaamheid aan te pakken. Het beoogde resultaat is een circulair, energieneutraal en klimaatbestendig Veenendaal in 2050. Het thema ‘Openbare ruimte en groen’ In 2050 moet Veenendaal een circulaire, klimaat adaptieve en water robuuste gemeente zijn. Een gemeente die klaar is voor lange droge perioden, heftige regenval en grote hitte. In het Opgaveperspectief Duurzaam Veenendaal dat in 2023 is opgesteld en in maart 2024 in de raad is vastgesteld, zijn onze doelstellingen en ambities voor een circulair en klimaatbestendig Veenendaal in 2050 beschreven. Het thema ‘Digitalisering’ In een digitale volwassen organisatie, is het van groot belang dat er een goed beleid is en dat iedereen zich hieraan houdt. Om de basis op het gebied van dataficering en informatisering op orde te krijgen, is er begonnen met het opstellen van beleid voor data en informatie.

Dit beleid is tevens van belang voor de inrichting van de informatiehuishouding en -voorziening van de organisatie, waardoor invulling kan worden gegeven aan de verschillende aspecten van het programma I-Grip (grip op informatie). In 2023 zijn de eerste stappen gezet om de informatievoorziening te verbeteren en informatie duurzaam toegankelijk te maken.

6

Met het Masterplan ICT is de fundering gelegd voor de routekaart en de ontwikkeling die in de komende jaren nodig is om een mensgedreven, data-ondersteund en informatiegestuurde organisatie te creëren. De gemeentelijke participatie in de Regiodeal Foodvalley heeft baanbrekende resultaten via de ICT-Campus opgeleverd in de vorm van een dataplatform voor het meten van stikstofemissies in de stallen. Met één van de samenwerkingspartners in ICT-Campus, te weten Hogeschool Utrecht (HU), is er een lange termijn samenwerking aangegaan. Hierdoor wordt er samengewerkt met het 'Digital Twinlab' van de HU om een digitale tweeling van Veenendaal te bouwen. Deze ontwikkelingen maken dat Veenendaal zich positioneert als een innovatieve gemeente en deze innovatie gebruikt om overzicht en inzicht in verschillende complexe stedelijke processen te krijgen. Het thema ‘Veiligheid’ In april 2023 is het nieuwe Integraal Veiligheidsplan (IVP) Heuvelrug voor 2023-2026 door de raad vastgesteld. Zowel basisteam breed als lokaal is in 2023 hieraan uitvoering gegeven. Er wordt voortgeborduurd en ingezet op de in het IVP genoemde prioriteiten: ondermijning, digitale veiligheid en (het voorkomen van) maatschappelijke onrust. Dat deden we dichtbij en samen met onze inwoners, met bijzondere aandacht voor de jeugd (vooral het voorkomen van jonge aanwas).

Daarnaast heeft ook polarisering, radicalisering en extremisme in 2023 continue aandacht gekregen. Dit alles met als doel dat inwoners en ondernemers zich veilig kunnen voelen in onze stad. Het thema ‘Zorg en Welzijn’ Het jaar 2023 was het laatste jaar van het Integraal Beleidskader Sociaal Domein (IBK SD) 2020-2023 en heeft in het teken gestaan van de verdere uitvoering van dit kader. Daarnaast zijn in 2023 bij de inwoners, raad, adviesraden, partners en betrokkenen wensen en verwachtingen opgehaald voor het nieuwe Integraal Beleidskader Sociaal Domein 20242027. In november 2023 is dit nieuwe beleidskader door de raad vastgesteld. Een belangrijk element uit het raadsakkoord is het hanteren van de menselijke maat bij maatschappelijke ondersteuning en hulp. Eind 2023 is hier onder meer uitvoering aan gegeven via een gewijzigde heronderzoekssystematiek bij de participatiewet. Deze nieuwe aanpak past in de keuze om handhaving vanuit het uitgangspunt van vertrouwen vorm te geven en hierbij de menselijke maat toe te passen. Dit vertaalt zich in een andere frequentie, maar ook in een andere toon van de gesprekken. Daarnaast is de insteek van de gesprekken breder. Zo worden deze gesprekken ook gebruikt om kwetsbare inwoners te versterken. In 2024 zal de toepassing van de menselijke maat nog verder worden uitgewerkt als onderdeel van het IBK SD.

De uitvoering van de Wet Inburgering is in 2023 echt op gang gekomen. Eind 2023 krijgen 200 inburgeraars begeleiding bij taal en inburgering. Circa 80 inburgeraars hebben in 2023 het Participatieverklaringstraject (PVT) afgerond en ongeveer 20 inburgeraars de Module Arbeidsmarkt en Participatie (MAP). Het jaar 2023 stond ook in het teken van de opvang van ontheemden. Daarbij gaat het vooral om ontheemden uit Oekraïne. De opvang heeft, in 2023, op 8 verschillende gemeentelijke opvanglocaties (GOO) en bij een groot aantal gastgezinnen (POO) plaatsgevonden. De opvang van Oekraïense ontheemden strekte zich, naast fysieke zaken, uit over een breder scala aan verantwoordelijkheden. Denk aan de kosten van levensonderhoud, onderwijs voor kinderen, taalonderwijs, gezondheidszorg, etc. Voor de kosten die gemoeid zijn met de opvang van ontheemden zijn we vanuit het Rijk gecompenseerd.

7

De vraag om maatschappelijke ondersteuning en hulp is ook in 2023 toegenomen. Met name op het gebied van schoonmaakondersteuning en jeugdhulp zien we een toename van het aantal inwoners dat hier gebruik van maakt. Ook is in 2023 sprake van een stijging van de duur van de hulp en de intensiteit. Dit leidt in 2023 tot kostenstijgingen en op de eerdergenoemde onderwerpen tot overschrijding van de beschikbare budgetten. In het kader van het gezondheidsbeleid zijn in 2023 twee grote externe ontwikkelingen van invloed op het beleid van de gemeente. Met het Gezond en Actief Leven Akkoord (GALA) en bijbehorende budgetten (SPUK-uitkering) is lokaal ingezet op doelen gericht op sport, gezondheid en de sociale basis. Daarnaast speelde (de voorbereidingen met betrekking tot) het Integraal Zorgakkoord een grote rol in 2023. Het Integraal Zorgakkoord wordt integraal in de Gelderse Vallei (Barneveld, Ede, Renswoude, Rhenen, Scherpenzeel, Veenendaal en Wageningen) opgepakt en ingevuld. Hieraan nemen de volgende partners deel: diverse zorg- en welzijnsorganisaties, zorgverzekeraars en de zeven gemeenten inclusief de twee GGD’en (GGD regio Utrecht en GGD Gelderland Midden). Er is regionaal een regiobeeld en regioplan ontwikkeld welke in 2024 nadere uitwerking zal krijgen.

Beide akkoorden beogen een beweging naar de voorkant, meer inzet op preventie, vroegsignalering, laagdrempelig aanbod en een stevige sociale basis. In 2023 is voor het actieprogramma Kansrijke Start gewerkt aan het ontwikkelen van nieuwe zorgpaden, zijn de multidisciplinaire overleggen uitgevoerd en zijn stakeholders betrokken via een brede bijeenkomst Kansrijke Start. In het kader van Kansrijke Start voerden we in 2023 ook meerdere erkende interventies uit. Zo is bijvoorbeeld een start gemaakt met de implementatie van de erkende interventie 'Nu niet zwanger'. Hiermee is een basis gelegd om in 2024 verder toe te werken naar 'Nu niet zwanger' als regionale basisvoorziening in de regio Utrecht. Deze interventie biedt de vroegste vorm van preventie door met mannen en vrouwen in een kwetsbare positie het gesprek aan te gaan over (het voorkomen van ongewenste en ongeplande) zwangerschap, kinderwens en anticonceptie. Het thema ‘Economie, Ondernemen en Bedrijfsleven’ Ook in 2023 was onze inzet gericht op het behouden en uitbreiden van de lokale werkgelegenheid. We willen Veenendaal aantrekkelijk houden als vestigingsplaats voor ondernemers, zowel voor de bedrijventerreinen als voor de winkelcentra. We continueerden in 2023 hiervoor de investeringen en de activiteiten gericht op een aantrekkelijke vestigingsplaats, een goed ondernemersklimaat en betere ondernemersdienstverlening.

En dit natuurlijk in goede samenwerking met het georganiseerde bedrijfsleven. Het jaar 2023 heeft ook in het teken gestaan van de drie grote transities (energie, circulair en klimaatadaptatie). Veenendaal ondersteunt de ondernemers via de Opgave Duurzaamheid. Concreet heeft deze ondersteuning betrekking op het programma Energieneutraal Veenendaal (ENV) en de Regionale Energiestrategie, het regionale programma Living Lab Regio Foodvalley Circulair en onze ambities op het gebied van klimaatadaptatie via het omgevingsplan Openbare Ruimte (OPOR). Daarvoor is in 2023 intensief samengewerkt met de Bedrijvenkring Ondernemend Veenendaal (BOV), waarmee een Green Deal is getekend. In de binnenstad is ingezet op vergroening en wateropvang in samenwerking met Winkelstad Veenendaal. Het thema ‘Cultuur en evenementen’ Ook in 2023 zijn voor de inwoners van Veenendaal vele kunstzinnige en culturele activiteiten ontsloten. Dit op basis van de Cultuurnota 2022-2025 en de Cultuurvisie 2022-2030. In de Cultuurvisie zijn zeven ‘verhaallijnen’ benoemd. In 2023 hebben we volop ingezet op de eerste vijf verhaallijnen uit de Cultuurvisie. Uit de diverse in 2023 uitgevoerde onderzoeken is naar voren gekomen dat driekwart (74%) van de inwoners minimaal één culturele activiteit in Veenendaal heeft bezocht. En het gemiddelde cijfer dat onze Veense inwoners geven aan het culturele aanbod is een 6,8.

8

In oktober 2023 is, na een breed participatietraject, de nota Evenementenbeleid 2024 en ‘Veenendaal blijft verrassen’ in de raad behandeld. De behandeling heeft die avond nog niet geleid tot besluitvorming, maar bleek aanleiding voor een extra dialoogavond over bepaalde discussiepunten, zoals evenementen op zondag en geluidsnormen. De bevindingen van de dialoogavond gaan in het voorstel en de nota verwerkt worden om vervolgens in 2024 opnieuw ter vaststelling aan de raad aan te bieden. Het thema ‘Onderwijs’ In 2023 hebben we de implementatie van het Nationaal Programma Onderwijs (NPO) in samenwerking met o.a. scholen, kinderopvang, de jeugdgezondheidszorg, bibliotheek en welzijn voortgezet. De ondernomen activiteiten zijn gericht op het stimuleren van de vaardigheden van leerlingen op cognitief, executief, sociaal en emotioneel vlak en het inhalen van coronavertragingen. Aan verschillende projecten en activiteiten is in 2023 vanuit de NPO-gelden een bijdrage geleverd, waaronder het traject Met Andere Ogen en Scoren in de Wijk en de projecten Restart en Get Up & Enjoy. Tevens is in 2023 ingezet op de realisatie van Integrale Kindcentra. Het is daarbij de ambitie van de gemeente, de schoolbesturen en de kinderopvangorganisaties om zoveel mogelijk Veenendaalse kinderen thuisnabij onderwijs te bieden.

In de voorzieningen ligt de focus op een doorlopende leerlijn voor kinderen van 0 jaar tot einde basisschoolleeftijd. Door de raad is op 23 maart 2023 besloten dat de extra benodigde locatie voor de overloop van Veenendaal Oost en Dragonder Oost op een nieuwe locatie in Dragonder Zuid komt. De ontwikkeling van de locatie Dragonder Zuid is vervolgens als eerste opgepakt in 2023. Daarnaast zijn de scholen betrokken bij de drie te realiseren IKC's (IKC Dragonder Zuid, IKC SO/SBO/PO en het IKC Dragonder Noord). Ze zijn in 2023 zelf aan de slag gegaan met een inhoudelijke samenwerking en visievorming. Bestuurlijke samenwerking In het raadsakkoord 2022-2026 staan ambities op het gebied van bestuurlijke samenwerking. Om deze ambities verder vorm te geven, is in 2023 een Klankbordgroep Bestuurlijke Samenwerking ingesteld. In deze klankbordgroep zijn zowel raad, college als gemeentelijke organisatie vertegenwoordigd. In 2023 is de klankbordgroep vier keer bij elkaar gekomen, o.a. voor het meedenken bij de evaluatie van het proces rondom de programmabegroting, maar ook rondom de bestuurlijke conferentie van 24 november. De resultaten van deze bestuurlijke conferentie worden in 2024 verder uitgewerkt. Organisatie De ambtelijke organisatie is ingericht op 3 thema’s: Ruimte, Samenleving en Dienstverlening en Bedrijfsvoering.

De werving van 2 directeuren heeft in het 4e kwartaal geleid tot de benoeming van de nieuwe directeuren voor de thema’s Ruimte en Dienstverlening & Bedrijfsvoering. Hiermee is de directie op volle sterkte. Voor het versterken van de invloed van Veenendaal in regionaal en bovenregionaal verband is in 2023 de formatie uitgebreid met 2 fte strategisch adviseurs externe oriëntatie. Medio 2023 is hierop de eerste medewerker benoemd. De werving van de tweede adviseur loopt nog. De krapte op de arbeidsmarkt speelt ons parten. Dit probleem doet zich landelijk voor. Het kost de gemeente veel moeite om goed gekwalificeerde mensen binnen te halen en ook om deze te behouden. Om deze onderliggende problematiek aan te pakken is er een onderzoek uitgevoerd om de positie van Veenendaal op de arbeidsmarkt te markeren en beter zichtbaar te maken voor nieuwe kandidaten. Deze recruitment scan vormt de basis voor de (door)ontwikkeling van diverse (nieuwe) instrumenten, waaronder het opstellen van een gedegen strategische personeelsplanning. Daarnaast is er vanuit de bij de begroting beschikbaar gestelde middelen een (tijdelijke) recruiter aangesteld met als doel op een efficiënte wijze nieuwe medewerkers aan onze organisatie te binden en het aantal openstaande vacatures terug te dringen.

9

Financieel resultaat De gemeente Veenendaal sluit het jaar 2023 af met een positief gerealiseerd jaarrekeningresultaat na voorgestelde resultaatbestemming van € 818.000. Dit is als volgt opgebouwd: Resultaat 2023

Lasten

Gerealiseerd totaal saldo van baten en lasten

254.311

255.740

Baten Saldo 1.429

Mutaties in reserves

32.249

34.582

2.333

Gerealiseerd resultaat

3.762

Saldo voorgestelde resultaatbestemmingen

2.944

Gerealiseerd resultaat na voorgestelde resultaatbestemming (excl. algemene reserve)

818

Het gerealiseerde resultaat is betrokken bij de voorstellen voor de integrale afweging die plaatsvindt bij de Kadernota 2025-2028.

Resultaat per programma (bedragen x € 1.000) Resultaat jaarrekening 2023

Begroting na wijziging

Realisatie

Verschillen

Lasten

Baten

Saldo

Lasten

Baten

Saldo

Lasten Baten Saldo

1. Fysieke leefomgeving

44.314

34.255

-10.059

45.655

38.868

-6.787

-1.341

4.613

2. Economie, Werk en Ontwikkeling

2.422

999

-1.423

2.246

1.077

-1.169

176

78

254

3. Sociale Leefomgeving

129.320

39.385

-89.934 131.607

43.714

-87.893

-2.287

4.329

2.041

4. Burger en Bestuur

13.412

7.139

-6.273

12.163

7.573

-4.590

1.249

434

1.683

5. Algemene dekkingsmiddelen en onvoorzien

3.066

159.960 156.894

2.623

160.324 157.701

443

364

807

6. Bedrijfsvoering

59.959

3.582

-56.377

60.017

4.184

-55.833

-58

602

544

Gerealiseerd totaal saldo van baten en lasten

252.492 245.320

-7.172

254.311 255.740

1.429

-1.819 10.420 8.601

1. Fysieke leefomgeving

3.535

9.732

6.198

5.400

8.224

2.824

-1.866

2. Economie, Werk en Ontwikkeling

4.250

1.970

-2.280

4.401

1.971

-2.430

-152

1

3. Sociale Leefomgeving

2.468

3.117

649

2.526

3.117

591

-58

0

-58

4. Burger en Bestuur

3.487

2.424

-1.063

4.475

2.424

-2.051

-988

0

-988

5. Algemene dekkingsmiddelen en onvoorzien

12.527

17.563

5.036

12.678

17.563

4.885

-151

0

-151

6. Bedrijfsvoering

2.650

1.282

-1.368

2.768

1.282

-1.486

-118

0

-118

Mutaties reserves

28.916

36.088

7.172

32.248

34.581

2.333

-3.332

-1.507 -4.839

Gerealiseerd resultaat

281.408 281.408

286.559 290.321

3.762

-5.151

8.913

0

3.272

-1.508 -3.374 -151

3.762

Hieronder volgt een toelichting op de tabel: Mutaties reserves De inzet van reserves hebben per saldo voor een bedrag van € 2.333.000 een positief effect op het gerealiseerde resultaat van € 3.762.000. In de gewijzigde begroting werd dit effect geraamd op € 7.172.000 positief, waarbij het tekort geheel gedekt werd door (deels daartoe bestemde) reserves.

10

Vergelijking met tussentijdse resultaten (bedragen x € 1.000) In de onderstaande tabel staat de financiële ontwikkeling over 2023, hieruit blijkt dat per saldo een nadeel is ontstaan van € 1.394.000 ten opzichte van de Programmabegroting 2023.

Voor resultaatbestemming

Na resultaatbestemming

Programmabegroting 2023

552

0

1e bestuursrapportage 2023

-5.285

-4.993

2e bestuursrapportage 2023

1.830

1.880

3e bestuursrapportage 2023

13.624

901

Jaarstukken 2023

3.762

818

Totaal

14.483

-1.394

Afwijkingen ten opzichte van de 3e bestuursrapportage 2023 (bedragen x € 1.000) De voornaamste verschillen tussen de 3e bestuursrapportage 2023 en het gerealiseerde resultaat 2023 zijn:

11

Taakveld

Afwijkingen V/N

Afval

1.075 V

Beheer overige gebouwen en gronden

123 V

Cultureel erfgoed

32 V

Grondexploitatie (niet bedrijventerreinen)

209 V

Milieubeheer

272 V

Openbaar groen en (openlucht) recreatie

587 V

Parkeerbelasting

166 N

Riolering

53 V

Ruimtelijke Ordening

149 V

Samenkracht en burgerparticipatie

40 N

Verkeer en vervoer

827 V

Wonen en bouwen

123 V

Overige verschillen

29 V

Totaal programma Fysieke Leefomgeving

3.273

Bedrijfsloket en -regelingen

138 V

Belastingen Overig

28 N

Economische ontwikkeling

120 V

Openbaar groen en (openlucht) recreatie

49 V

Overige verschillen

26 N

Totaal programma Economie, Werk en Ontwikkeling

254

Arbeidsparticipatie

193 V

Cultuurpresentatie, cultuurproductie en cultuurparticipatie

176 N

Geëscaleerde zorg 18+

89 N

Inkomensregelingen

377 N

Maatwerk-voorzieningen (WMO)

855 V

Musea

54 V

Onderwijsbeleid en leerlingenzaken

109 V

Onderwijshuisvesting

62 V

Samenkracht en burgerparticipatie

1.008 V

Sportbeleid en activering

83 V

Volksgezondheid

120 V

Hulp bij het huishouden (WMO)

541 N

Toegang en eerstelijnsvoorzieningen

1.782 V

Begeleiding (WMO)

276 V

Dagbesteding (WMO)

208 V

Maatschappelijke- en vrouwenopvang

200 V

Jeugdhulp begeleiding

294 N

Jeugdhulp behandeling

487 V

Jeugdhulp dagbesteding

5V

Jeugdhulp zonder verblijf overig

1.035 N

Pleegzorg

663 V

Gezinsgericht

316 N

Jeugdhulp met verblijf overig

2.617 N

Behandeling GGZ zonder verblijf

718 V

Crisis/LTA/GGZ-verblijf

582 N

Gesloten plaatsing

174 N

Jeugdreclassering

595 V

Beschermd wonen

832 V

Overige verschillen

6N

Totaal programma Sociale Leefomgeving

2.041

Bestuur

200 V

Burgerzaken

15 V

Crisisbeheersing en Brandweer

1.387 V

Openbare orde en Veiligheid

81 V

Totaal programma Burger en Bestuur

1.683

Belastingen Overig

92 V

Overige baten en lasten

517 V

OZB niet-woningen

303 N

12

OZB woningen

313 V

Treasury

185 V

Overige verschillen

2V

Totaal programma Algemene Dekkingsmiddelen en Onvoorzien

807 V

Overhead: bedrijfsvoering

543 V

Totaal programma Bedrijfsvoering

543

Gerealiseerd totaal saldo van baten en lasten

8.601

Reservemutaties

4.840 N

Gerealiseerd resultaat

3.761

V = voordeel; N = nadeel

Toelichting verschillen ten opzichte van de 3e bestuursrapportage 2023 Voor de specifieke toelichtingen op bovengenoemde afwijkingen wordt verwezen naar de toelichtingen bij de diverse programma’s.

Reservemutaties Net als in de Jaarstukken 2023 worden de reservemutaties waar reeds een raadsbesluit aan ten grondslag ligt, niet meer afzonderlijk in het raadsvoorstel voorgelegd. De betreffende mutaties zijn reeds in de administratie c.q. deze jaarstukken verwerkt. De reservemutaties, waarover de raad in een eerder stadium nog geen besluit heeft genomen, worden zoals gebruikelijk wel via een afzonderlijk beslispunt in het raadsvoorstel voorgelegd. In bijlage 6 staat het overzicht van de reservemutaties, welke afwijken van de begroting, maar die reeds op basis van eerdere besluitvorming verwerkt zijn in de Jaarstukken 2023.

Nog te bestemmen resultaat 2023 (bedragen x € 1.000) Hiervoor gaven we aan dat 2023 wordt afgesloten met een voordeel van € 3.762.000. Wij stellen als resultaatbestemming voor om een gedeelte van de middelen te storten in de bestemmingsreserve meerjarige middelen. Daarnaast wordt voorgesteld om een deel van de middelen die nog niet zijn uitgegeven in 2023 via de algemene reserve over te hevelen naar 2024. Bijlage 1 geeft een totaaloverzicht hiervan. Samengevat stellen wij de volgende resultaatbestemming voor: Nog te bestemmen resultaat

Bedrag

Gerealiseerd resultaat 2023

3.762

Voorgestelde bestemmingen: 2a: Storting in de bestemmingsreserve meerjarige middelen in verband met overheveling van meerjarige middelen naar 2024 en volgende jaren (bijlage 2, onderdeel a) 2b: Storting in de algemene reserve wegens overheveling van diverse exploitatiebudgetten naar 2024 (bijlage 2, onderdeel b)

327 2.617

Totaal voorgesteld resultaatbestemmingen

2.944

Gerealiseerd resultaat na resultaatbestemming (excl. algemene reserve)

Wij stellen de raad voor de voorgestelde bestemmingen vast te stellen en vervolgens het positieve jaarrekeningresultaat van € 818.000 te storten in de algemene reserve.

13

818

Stand van de algemene reserve (bedragen x € 1.000) De voorstellen voor de resultaatbestemming brengen mutaties van de algemene reserve met zich mee. Voorgesteld wordt onder meer de in 2023 over te hevelen budgetten opnieuw beschikbaar te stellen in 2024. Hierna bedraagt de stand van de algemene reserve € 34.043.000. Stand algemene reserve

Bedrag

Stand voor resultaatbestemming (31-12-2023)

33.225

Storting wegens overheveling van diverse exploitatiebudgetten naar 2024

2.617

Onttrekking in verband met het opnieuw beschikbaar stellen van diverse exploitatiebudgetten in 2024

-2.617

Storting restant resultaat

818

Stand na resultaatbestemming

34.043

Financiële positie Voor het beoordelen van de financiële positie ultimo 2023 zijn de volgende ontwikkelingen van belang: 1. 2. 3. 4.

Het financieel resultaat; Het weerstandsvermogen; De risico's; De financiële kengetallen.

Het financieel resultaat De jaarrekening sluit met een positief saldo van € 3.762.000. Hiervan wordt voorgesteld om € 2.944.000 over te hevelen naar 2024. Tevens wordt voorgesteld om het restant ad. € 818.000 te storten in de algemene reserve. Het weerstandsvermogen Het weerstandsvermogen wordt met name bepaald door de hoogte van de algemene reserve. In een eerder stadium heeft de raad het minimumbedrag van de algemene reserve bepaald op € 16.500.000. De algemene reserve bedraagt per 31 december 2023 € 33.225.000 (exclusief resultaatbestemming). In de jaarrekening 2022 bedroeg de hoogte van de algemene reserve € 31.628.000. Ten opzichte van de jaarrekening 2022 is sprake van een stijging met € 1.597.000. Deze stijging is voornamelijk het gevolg van de positieve saldi van de programmabegroting 2023 en meerjarenraming 2024-2026 (€ 0,55 miljoen), het resultaat van de jaarstukken 2022 (€ 3,3 miljoen) en het resultaat van de drie bestuursrapportages (- € 2,2 miljoen). De risico's De risico's zijn door o.a. het einde van de corona- en energiecrisis afgenomen ten opzichte van 2022. Op basis van de risicoanalyse is een buffer van € 14,5 miljoen nodig. De financiële kengetallen Hieronder vindt u de belangrijkste financiële kengetallen. Rekening 2022

Begroting 2023

Rekening 2023

Netto schuldquote gecorrigeerd voor alle verstrekte leningen

56%

85%

57%

Solvabiliteitsratio

34%

25%

34%

Structurele exploitatieruimte

2,4

2,5

-0,5

14

Netto schuldquote gecorrigeerd voor alle verstrekte leningen De netto schuldquote gecorrigeerd voor alle verstrekte leningen (ontwikkelingen van de schuldenlast ten opzichte van de eigen middelen) is ten opzichte van 2022 nagenoeg gelijk gebleven. In de begroting van 2023 was rekening gehouden met een stijging van dit kengetal naar 85% waar rekening gehouden is met de uitvoering van het volledige investeringsprogramma voor 2023. In deze jaarstukken valt op te maken dat de investeringen voor een aanzienlijk deel doorlopen in 2024 e.v.. Solvabiliteitsratio De solvabiliteitsratio (verhouding tussen het eigen vermogen en balanstotaal) is ten opzichte van 2022 gelijk gebleven. Structurele exploitatieruimte De structurele exploitatieruimte (de structurele ruimte om structurele lasten op te kunnen vangen) is ten opzichte van 2022 gedaald van 2,4 naar -0,5. Dit kengetal wordt als neutraal beoordeeld.

15

Jaarverslag

16

A. Programmaverantwoording

17

Programma 1: Fysieke leefomgeving Visie In Veenendaal is het gezond, duurzaam en veilig wonen, werken en leven. Veenendaal heeft de allure, voorzieningen en ontwikkelkracht van een stad en de vriendelijkheid van een dorp. Veenendaal staat voor een breed scala aan opgaven die allemaal ruimte vragen. De ruimte binnen onze gemeentegrens is beperkt. We maken een bewuste keuze voor de kwaliteit van de leefomgeving, om ook in de toekomst een aantrekkelijke woon-en werkgemeente te blijven. We zetten in op duurzaam, beter en slimmer inrichten van de leefomgeving, onder andere door inbreiding, met gebruik van innovatie, kennis en creativiteit. De Groei en Bloei van Veenendaal is een duurzame ontwikkeling van de stad.

Thema's De visie van het Programma Fysieke leefomgeving komt tot uiting in twee thema’s: I. Ruimtelijke ontwikkeling II. Openbare ruimte Thema I – Ruimtelijke ontwikkeling Algemeen Ruimtelijke ontwikkeling Veenendaal heeft een woningbehoefte van 11.000 woningen tot 2040. In 2023 heeft de focus vooral gelegen in het planproces van inbreidingsprojecten zoals het Ambacht en de Tuinstraat. Fysiek zijn de gemeentegrenzen bereikt en het is ondanks deze nieuwe plannen noodzakelijk extra ruimte te vinden. Daarnaast is het uitgangspunt voor de toekomstige ontwikkeling dat de goede balans tussen wonen, werken en de kwaliteit van de leefomgeving behouden blijft. Met als extra uitdaging de implementatie van duurzaamheidsambities rond energie, klimaat en circulariteit. De duurzame ontwikkeling van Veenendaal gaat daarmee verder dan de gemeentegrenzen en vraagt een goede samenwerking met de regio en een wendbare overheid met ondernemerschap die opereert als partner in de samenleving. De Groei & Bloei van Veenendaal is niet alleen een ruimtelijk vraagstuk maar ook een financieel vraagstuk. Ruimtelijke keuzen die de komende tijd gemaakt zullen worden, hebben effect op de grondexploitaties, en zijn afhankelijk van de beschikbaarheid van investeringsfondsen in combinatie met gemeentelijke co-financiering. De samenwerking met het rijk en de provincie is verder geïntensiveerd.

Ook is in 2023 het Rijkstraject gestart om te komen tot een nieuwe Nota Ruimte. Hiervoor hebben zowel de provincie Utrecht als Gelderland zogenaamde ruimtelijke arrangementen opgesteld. Veenendaal heeft actief geparticipeerd met als resultaat dat in beide documenten de ambities van en knelpunten in Veenendaal en de regio Foodvalley goed verwoord. Deze zijn eind 2023 aangeboden aan het Rijk. In 2024 moet de nieuwe Nota Ruimte worden opgesteld. Om de ontwikkelingen van Veenendaal, duurzaam en in samenhang met de overige activiteiten in de fysieke leefomgeving, te kunnen realiseren is een integrale aanpak nodig. De oplossing voor het grote tekort aan woningen in Nederland en ingrijpende landelijke ambities op het vlak van duurzaamheid vraagt fysieke ruimte. Voor de invulling wordt in eerste instantie ingezet op het maximaal benutten van ‘inbreidingsruimte’ binnen de gemeentegrenzen, zonder kwaliteitsverlies van de leefomgeving. Vervolgens kan ruimte worden gezocht buiten de bestaande bebouwde kom. Hiervoor loopt op dit moment in samenspraak met de regio, provincies en rijk, de Verstedelijkingsstrategie en NOVEXaanpak. 2023 heeft vooral in het teken gestaan van het inspelen op landelijke ontwikkelingen (zoals de Nota Ruimte en het Nationaal Programma Landelijk Gebied). In 2024 wordt de switch naar concrete initiatieven gemaakt.

En uiteraard voor Veenendaal specifiek ook de actualisatie van de omgevingsvisie.

18

De opgave wordt nog eens vergroot door de warmte- en energietransitie. In 2023 is ook het vraagstuk van netcongestie steeds urgenter geworden. Het Klimaatakkoord en de opdracht die daarin aan de gemeenten is gegeven, vergt een intensief traject om de doelen te kunnen halen. Voor uitvoering van het terugbrengen van de CO2-emissies wordt een bijdrage vanuit het rijk ontvangen. Voor de transitie naar een circulaire samenleving en de inrichting van de klimaatbestendige leefomgeving kan slechts in beperkte mate een beroep op een bijdrage vanuit het rijk worden gedaan. Voor die onderdelen zullen de extra kosten moeten worden verdisconteerd in de uitvoering van de activiteiten en in de komende jaren nog kostenverhogend werken. Met een uitvoeringsimpuls voor circulariteit en voor de klimaatbestendige leefomgeving zullen we de komende periode een belangrijke stap zetten om op de langere termijn de uitvoering van deze duurzaamheidssporen vorm te geven. Het betreffen hier maatregelen die worden ontwikkeld vanuit de noodzaak om Veenendaal ook op de langere termijn toekomstbestendig en leefbaar te houden.

Ook het inzetten op het maatschappelijk verantwoord opdrachtgeverschap, waarin bouwen met een toekomstige materiaalwaarde (met inachtneming van het bouwbesluit), een circulaire financiering, milieurendement en het 'Total Cost of Ownership' de norm wordt, zal hieraan een belangrijke bijdrage leveren. Omgevingswet In 2023 heeft de gemeente zich verder voorbereid op de inwerkingtreding van de Omgevingswet . In april 2023 is de organisatie gaan werken volgens de doelstellingen van de Omgevingswet en zijn de intake- en omgevingstafel geïmplementeerd. Ruimtelijke initiatieven die niet passen in de regels van het bestemmingsplan (omgevingsplan) worden integraal getoetst vanuit het 'ja, mits' principe. De werkprocessen voor de Omgevingswet zijn afgerond en de medewerkers zijn inhoudelijk getraind. Tenslotte is de 1e wijziging van het omgevingsplan deel 1 vastgesteld. Op 1 januari 2024 is de Omgevingswet in werking getreden. Wonen In Nederland is sprake van een wooncrisis. Er is een groot tekort aan woningen in alle segmenten, mede vanwege een gebrek aan doorstroming op de woningmarkt. Ook Veenendaal kent deze problematiek. Daarom wordt er op meerdere manieren getracht om deze problematiek zo snel mogelijk te verkleinen. In 2022 is het nieuwe woonbeleid vastgesteld.

Dit beleid heeft in 2023 op enkele onderdelen een nadere uitwerking gekregen, zoals het uitwerken van een vereveningsfonds voor sociale woningbouw en de uitwerking van de regels en regie op het toevoegen van woningtypen die Veenendaal nog mist. Ook de landelijke opgave om per gemeente 30% sociale huurwoningen te hebben vraagt de komende jaren om afstemming met alle partijen op de regionale woningmarkt. Met de woonvisie, en daarmee de woonzorganalyse en de woonzorgladder, zetten wij stappen om voldoende levensloop- en zorggeschikte woningen te realiseren. Hiermee dragen we bij aan het langer of het weer zelfstandig wonen in de eigen woning of wijk. De woonzorgladder brengt wat betreft de geestelijke gezondheidszorg de behoefte aan bijzondere woonvormen in beeld. Dit sluit aan op 'het scheiden van wonen', dat zichtbaar is in de ouderen-, gehandicapten-, en geestelijke gezondheidszorg. Om de doorstroming te bevorderen wijzen wij woningen met voorrang toe aan specifieke doelgroepen en werken we aan doorstromingsregelingen. Zo wijzen we 50% van de sociale koopwoningen toe aan doorstromers uit de sociale huur. Zodra het juridisch mogelijk is wordt daarnaast van de goedkope koopwoningen 50% in de eerste twee maanden na het beschikbaar komen alleen aan inwoners uit Veenendaal aangeboden. Om deze doelen te realiseren is in 2023 meer ingezet op zowel strategisch- als bovenlokaal niveau.

Denk hierbij aan de regionale Woondeals, diverse provinciale overlegtafels en landelijke afspraken over woningbouwlocaties. In 2023 is de wooncoach gestart. Hiermee wordt een bijdrage geleverd aan de ambities uit de woonvisie ten aanzien van het huisvesten van kwetsbare inwoners en doorstroming op de woningmarkt.

19

Herstructurering Franse Gat De gebiedsvisie voor het Franse Gat vormt het kader waarbinnen de gemeente samen met Veenvesters aan de slag is gegaan met de herstructurering van de wijk. In 2023 is gestart met de uitvoering van het zuidelijk deel, te beginnen met de Meester Heemskerkstraat. In de Samenwerkingsovereenkomst tussen de gemeente en Veenvesters zijn afspraken gemaakt over de wijze van samenwerking en het kostenverhaal van de ontwikkeling. Het bestemmingsplan voor fase 2 is vastgesteld. Thema II – Openbare Ruimte Mobiliteit In 2023 is het Omgevingsprogramma Integrale Mobiliteit (OPIM) opgesteld. Dit wordt in 2024 ter vaststelling aan de raad aangeboden. Dit plan stelt de kaders voor de toekomstige, op de duurzame mobiliteit afgestemde infrastructuur, waarin de schaarse openbare ruimte optimaal wordt benut. Hierin werken we samen met en binnen Foodvalley en de provincie Utrecht. Afvalinzameling De afvalinzameling draagt bij aan de doelstellingen voor een circulaire economie (van afval naar grondstof) en heeft zich in het afgelopen jaar gericht op het zoeken naar mogelijkheden om de kwaliteit van de ingezamelde grondstoffen te verbeteren. De ‘witte vlekken’ in de papier- en gf-e-inzameling zijn in kaart gebracht en er is in samenwerking met Nedvang en RKN een plan opgesteld om in een pilot de kwaliteit van het PMD te verbeteren.

Klimaatbestendige leefomgeving In 2050 moet Veenendaal een circulaire, klimaatadaptieve en waterrobuuste gemeente zijn. Een gemeente die klaar is voor lange droge perioden, heftige regenval en grote hitte. Dit betekent dat wij binnen al onze ambities op het gebied van woningbouw, ruimte maken voor meer groen en meer water. Dit doen wij steeds meer in provinciaal of regionaal verband, onder andere door samen met het waterschap Vallei en Veluwe en de provincie Utrecht te werken aan het programma Groen Groeit mee of in de inspanningen via het Platform Water Vallei en Eem. Via dit programma zetten de provincie, gemeenten en waterschappen zich in voor de toekomstige ontwikkeling van groen en het beheer ervan, op zo’n manier dat de groene ruimte meegroeit met de toenemende behoefte aan recreatieruimte en natuur. In 2023 is het Opgaveperspectief Duurzaamheid opgesteld. In maart 2024 heeft de raad dit plan vastgesteld. In dit perspectief zijn onze doelstellingen en ambities voor een circulair en klimaatbestendig Veenendaal in 2050 beschreven.

Thema I: Ruimtelijke ontwikkeling Wat willen we bereiken? (doelstellingen) I.a. In regionaal verband de versterking van de woonfunctie in Veenendaal vormgeven (verstedelijkingsstrategie).

Wat gaan we hiervoor doen? (inspanningen/acties) I.a.1. Voorbereiding van de toekomstige woonopgaven door het opstellen van business cases om de subsidietrajecten en de rijksbijdrage en daarmee de noodzakelijke vernieuwingsopgave zoals station Veenendaal-centrum veilig te stellen. Inhoud (indicator) Inhoud (toelichting) In 2023 is er gewerkt aan het ontwikkelkader 'Ambacht' en het programma 'Spoorzone' Hiervoor is in het projectenboek 2023 het financiële kader opgenomen.

20

I.a.2. Aansluiting van de woonvisie bij de verstedelijkingstrategie, een programmalijn ontwikkelen en een monitor opzetten. Inhoud (indicator) Inhoud (toelichting) De Woonvisie is een lokaal beleidsstuk, terwijl de Verstedelijkingsstrategie gaat over de regio Arnhem/Nijmegen/Foodvalley. Beide stukken zijn op elkaar afgestemd zodat zij elkaar complementeren. Door de gestegen bouwkosten en ook de gestegen hypotheekrente is het volledig realiseren van de woonambities steeds complexer aan het worden. Met name in het goedkope koopsegment en in de grotere appartementencomplexen levert dit knelpunten op. Deze knelpunten komen deels door de betaalbaarheid (hoge bouwkosten) en deels door de verkoopsnelheid (voldoende voorverkoop halen). Daarnaast lukt het door onderbezetting voorlopig niet om een goede lokale monitor te ontwikkelen. Hiervoor wordt nu gebruik gemaakt van de Planmonitor van de provincie Utrecht.

Wat willen we bereiken? (doelstellingen) I.b. Uitvoering geven aan de vraagstukken stikstofreductie en natuurherstel, in De (blauwe) hellen en samen met de regio voor het gebiedsproces Binnenveld.

Wat gaan we hiervoor doen? (inspanningen/acties) I.b.1.Uitvoering te geven aan complexe (ruimtelijke) vraagstukken, zoals het stikstofdossier. De belangen van Veenendaal behartigen in de regio Foodvalley, bij de provincie Utrecht en landelijke overheid. Inhoud (indicator) Inhoud (toelichting) Binnen de beschikbare capaciteit die we hebben, zijn we vertegenwoordigd in de diverse regionale netwerken om uitvoering te geven aan de complexe ruimtelijke vraagstukken. I.b.2. Uitwerking van de volgende fase in het gebiedsproces Binnenveld, gericht op stikstofreductie en natuurherstel als basis voor de ambitie meer landschap, meer stad uit de Verstedelijkingsstrategie. Inhoud (indicator) Inhoud (toelichting) Doordat de doelstellingen voor het Binnenveld door de rijksoverheid nog niet zijn vastgesteld, is het gebiedsproces onder druk komen te staan. Eind 2023 is door alle betrokken partijen gezamenlijk besloten om het proces te stoppen. In 2024 vindt een herijking plaats en wordt bezien hoe nu verder, het vraagstuk is namelijk nog steeds heel actueel.

21

Wat willen we bereiken? (doelstellingen) I.c. Het realiseren van voldoende betaalbare en geschikte woningen, zodat het woningaanbod aansluit bij de behoefte van onze inwoners (cf. vastgestelde woonvisie).

Wat gaan we hiervoor doen? (inspanningen/acties) I.c.1. Uitvoering geven aan de plannen voor de bouw van woningen zoals afgesproken in de regionale plannen voor de verstedelijkingsstrategie in Foodvalley. Inhoud (indicator) Inhoud (toelichting) Voor 2023 wordt de oplevering van het geplande aantal woningen (waarschijnlijk) wel gehaald. Voor de iets langere termijn staan projecten/ontwikkelingen wel onder druk. Dit komt onder andere vanwege gestegen bouwkosten en hypotheekrente. Maar ook netcongestie en stikstof spelen een steeds nadrukkelijkere rol.

Wat willen we bereiken? (doelstellingen) I.d. Als uitvoering van de door de raad vastgestelde cultuurvisie, zet Veenendaal meer in op het behouden van het cultuurhistorisch erfgoed.

Wat gaan we hiervoor doen? (inspanningen/acties) I.d.1. Uitvoering geven aan, het behoud van het cultuurhistorisch erfgoed overeenkomstig de uitgangspunten van de Cultuurvisie. Inhoud (indicator) Inhoud (toelichting) Er zijn in 2023 twee subsidies voor instandhouding van gemeentelijke monumenten voorlopig toegekend. Nadat de werkzaamheden zijn uitgevoerd, kan een definitief besluit hierover worden genomen. Er zijn in 2023 twee definitieve subsidies verstrekt.

Wat willen we bereiken? (doelstellingen) I.e. Veenendaal gaat verspilling van grondstoffen tegen, zet zich in voor het waardebehoud van grondstoffen en materialen en levert daarmee een belangrijke bijdrage aan het beperken van broeikasgasemissies.

Wat gaan we hiervoor doen? (inspanningen/acties) I.e.1. Een (uitvoerings)impuls samen met inwoners, bedrijven, maatschappelijke instellingen en andere overheden door de landelijke en lokale doelstellingen te vertalen naar meetbare en op de uitvoering gerichte aanpak. Inhoud (indicator) Inhoud (toelichting) De uitvoeringsimpuls is samen met de bewoners, bedrijven, maatschappelijke instellingen en andere overheden vertaald in het Opgaveperspectief Duurzaam Veenendaal. Dit Opgaveperspectief wordt op 21 maart 2024 in de raad besproken.

22

I.e.2. Circulariteit en circulaire economie introduceren in de Veense samenleving en de werkorganisatie, een coördinatie van de circulaire initiatieven en met elkaar te werken aan een circulaire gemeente Inhoud (indicator) Inhoud (toelichting) De introductie van circulariteit in de Veense samenleving alsook in de eigen werkorganisatie is gebeurd aan de hand van het opgestelde Opgaveperspectief Duurzaam Veenendaal. De inhoud van dit Opgaveperspectief is recent gepresenteerd tijdens een lunchbijeenkomst voor de eigen werkorganisatie. De coördinatie van de circulaire initiatieven alsook met elkaar werken aan een 100% circulair Veenendaal in 2050 wordt opgepakt en uitgewerkt in het programma Veenendaal Circulair. I.e.3. In 2023 de basis te leggen voor het maatschappelijk verantwoord opdrachtgeverschap en de gemeentelijke inkoopprocessen hierop af te stemmen. Inhoud (indicator) Inhoud (toelichting) De basis hiervoor wordt ontwikkeld met behulp van adviesbureau BBN dat samen met collega's uit de eigen werkorganisatie procedures opstelt waardoor de eerste stappen naar Maatschappelijk Verantwoord Opdrachtgeven en Inkopen gezet kunnen worden. Het vervolg hierop wordt in 2024 uitgewerkt. I.e.4. Vanaf 2023 te bouwen met een toekomstige materiaalwaarde door op projectniveau vooraf te vast te stellen op welke wijze de circulaire ambities worden vormgegeven.

Inhoud (indicator) Inhoud (toelichting) In 2023 is in de hele gemeentelijke organisatie het ambitieweb geïntroduceerd. Het is de bedoeling dat dit voorafgaand aan een nieuw project door het verantwoordelijke projectteam wordt ingevuld, waarna de geselecteerde ambities verder worden uitgewerkt. Daarnaast geven de doelstellingen in het Opgaveperspectief voor een Circulair Veenendaal twee handvatten waarmee over de toekomstige materiaalwaarde in een project moet worden nagedacht, namelijk: de Milieu Prestatie Gebouw (MPG) score voor gebouwen en de Milieu Kosten Indicator (MKI) waarde voor de infrastructuur. I.e.5. Alleen maatschappelijk verantwoord investeren door de investeringsbeslissingen te beoordelen op basis van het milieurendement en Total Cost of Ownership. Inhoud (indicator) Inhoud (toelichting) De basis hiervoor wordt ontwikkeld met behulp van adviesbureau BBN die voor ons handvatten opstelt waarmee we onze investeringsbeslissingen kunnen beoordelen op basis van het milieurendement en Total Cost of Ownership. Het is echter een enorm ingewikkelde materie en het vraagt om veel veranderingen in de financiële huishouding van de gemeente. In 2024 zal hier verder op worden ingezet vanuit het programma Circulair Veenendaal.

23

Wat willen we bereiken? (doelstellingen) I.f. Veenendaal is in 2050 een energieneutrale gemeente, die hernieuwbare energie gebruikt en klimaatneutraal (CO2-emissieloos) is. Groenpoort realiseren we als energieneutrale wijk.

Wat gaan we hiervoor doen? (inspanningen/acties) I.f.1. We stimuleren, ondersteunen en faciliteren inwoners bij het maken van de juiste keuzes om energie te besparen en de CO2 uitstoot te beperken door inzicht te geven in mogelijkheden. Inhoud (indicator) Inhoud (toelichting) Via het energieloket, het Trefpunt #duurzaam en onze website duurzaamveenendaal.nl helpen we onze inwoners te verduurzamen. In 2023 zijn via deze kanalen weer honderden inwoners op weg geholpen hun huis te verduurzamen. De website is volledig vernieuwd en geactualiseerd waardoor informatie nog beter te vinden is. Het energieloket en het Trefpunt #duurzaam worden uitgevoerd door EnergieSamenFoodvalley (ESFV), die daar jaarlijks subsidie voor krijgt vanuit het programma Energieneutraal Veenendaal. Daarnaast hebben we inwoners financieel ondersteund met duurzaamheidsleningen en een selecte groep lagere inkomens met isolatievouchers om (een deel van) hun huis te isoleren. In het kader van bestrijding van energiearmoede hebben we in 2023 ruim 800 cadeaubonnen voor energiebesparende maatregelen verstrekt. Met een campagne Energie Besparen hebben we in 2023 gefocust op gezinnen. De campagnebeelden zijn herkenbaar geworden en komen terug in het Trefpunt, op de website, via social media en langs de weg. I.f.2.In Dragonder-oost gaan we met inwoners aan de slag om de buurt aardgasvrij te maken.

Inhoud (indicator) Inhoud (toelichting) In 2023 hebben we samen met de bewoners, belanghebbenden en experts een Buurtuitvoeringsplan (BUP) uitgewerkt met een beoogde einddatum voor aardgas en een visie op de route daar naartoe. In het najaar is een eerste voorstel ter consultatie voorgelegd aan de buurt en aan de raad gepresenteerd op een beeldvormende avond. Daarnaast zijn diepte-interviews gehouden met bewoners. De resultaten van dit participatieproces zijn verwerkt in het definitieve BUP dat in het tweede kwartaal van 2024 aan de raad wordt voorgelegd ter besluitvorming. Ondertussen zitten de bewoners niet stil. Onder andere met behulp van de subsidieregeling voor innovatieve aardgasvrije technieken hebben meerdere huishoudens hun woning inmiddels aardgasvrij gemaakt. I.f.3.In de regio Foodvalley zetten we ons in om met de stakeholders in Veenendaal de RES 1.0 door te ontwikkelen naar de RES 2.0. Inhoud (indicator)

24

Inhoud (toelichting) Er is nog geen besluit genomen over het herijkingsproces dat moet leiden tot een RES 2.0 in 2025. Het behalen van de voorgenomen opwek van 0,75 Twh in 2030 in Regio Foodvalley staat onder druk door netcongestie, natuurbescherming (wespendief) en nieuwe milieunormen voor windparken. Lokaal werken wij onder andere samen met ons bedrijfsleven aan het concretiseren en versnellen van duurzame opwekprojecten. Daarnaast vertegenwoordigt Veenendaal de regio Foodvalley in de Energyboard Utrecht, waar op provinciaal niveau aan oplossingen wordt gewerkt voor de knelpunten in het huidige energiesysteem. I.f.4. Het Integraal duurzaam vastgoedbeleidsplan voeren we uit door voor vier objecten een (ver)breed duurzaamheidsperspectief op te stellen, ontwikkeling van CO-2 voetprint te monitoren en nemen maatregelen om de CO2-reductie doelen te halen. Inhoud (indicator) Inhoud (toelichting) De uitkomsten van het (ver)breed duurzaamheidsperspectief van het gemeentehuis, 'tSpeel-Kwartier en sporthal West zijn in 2023 afgerond. De uitkomsten van het duurzaamheidsperspectief voor het zwembad zijn begin 2024 afgerond. De uitkomsten worden verwerkt in de actualisatie van de strategische kaders, het accommodatiebeleid en het vastgoedbeheerplan 2025-2028 dat in 2024 wordt opgesteld.

De CO2-uitstoot van de gemeentelijke organisatie is met 27% afgenomen ten opzichte van de start van de monitoring in 2019. Daarmee liggen we op schema om de CO2reductiedoelstellingen van 2028 te behalen.

I.f.5 Uitwerking van participatieaanpak voor bewoners in DEVO- en DEVOGconcessiegebied. We zorgen dat bewoners goed zijn geïnformeerd (transparantie) over de warmtelevering in hun buurt en daarin op nader te bepalen wijze kunnen participeren. Inhoud (indicator) Inhoud (toelichting) Het voornemen van het college om voor DEVO/DEVOG gebied bewoners er meer bij te betrekken is de achterliggende periode met de Raad van Commissarissen van DEVO Holding besproken en als opdracht bij DEVO Holding BV neergelegd. We zijn als Gemeente Veenendaal 100% aandeelhouder van DEVO Holding BV. DEVO Holding BV heeft een eigen bestuurder en een eigen verantwoordelijkheid. DEVO Holding zal invulling geven aan de opdracht die de Gemeente Veenendaal als aandeelhouder heeft meegegeven, binnen de kaders en de belangen van de onderneming. Als aandeelhouder houden we een vinger aan de pols over dit onderwerp in de reguliere aandeelhoudersvergaderingen. In de presentatie tijdens de Beeldvormende avond van de raad op 28 november 2023 heeft de directeur een toelichting gegeven op de uitbreiding van de communicatieactiviteiten. DEVO werkt, in samenwerking met een communicatieadviseur, aan een communicatie- en participatieplan, zodat concrete acties kunnen worden benoemd.

Ideeën die er zijn, zijn onder andere de oprichting van een klankbordgroep of adviesraad en het delen van energie uit zonnepanelen met anderen.

25

Wat willen we bereiken? (doelstellingen) I.g. De negatieve gevolgen van netcongestie te beperken door samen met de bedrijven te zoeken naar alle mogelijk oplossingen om de negatieve effecten van de congestie te verminderen.

Wat gaan we hiervoor doen? (inspanningen/acties) I.g.1. Het samen met de bedrijven opzetten van een taskforce Netcongestie. Inhoud (indicator) Inhoud (toelichting) Begin 2023 is een projectleider netcongestie aangesteld die een werkgroep (taskforce) heeft gevormd met relevante ambtenaren, vertegenwoordiging uit het bedrijfsleven en netbeheerder Stedin. De werkgroep werkt aan een aantal sporen: 1. Monitoring van de situatie op het energienet en ontwikkelingen (woningbouw, laadinfra, opwek, etc.) die daarop impact hebben. 2. Stimuleren van flexibiliteit bij gebruikers, voornamelijk bedrijven. 3. Communicatie: informatiestromen filteren en bundelen, zorgen dat we zowel intern als extern (bedrijven, organisaties, inwoners) hetzelfde en het juiste beeld hebben van het probleem en wat we daar mogelijk aan kunnen doen. 4. Onderzoek, onder andere naar de rol van opslag en 'slimme' inkoop van energie door de gemeente zelf. 5. Aan de slag: proeftuin Nijverkamp (Smart Energy Hub) 6. Faciliteren netverzwaring via een wijkaanpak met Stedin 7. Inspelen en antwoorden op actuele ontwikkelingen en vragen vanuit de Veense samenleving. I.g.2. Het inrichten en uitvoeren van netbeheer ten behoeve van de energievoorziening in Veenendaal. Inhoud (indicator) Inhoud (toelichting) Met de werkgroep Netcongestie doen we als gemeente wat we kunnen om bij te dragen

aan oplossingen voor netcongestie. We kunnen het probleem als gemeente echter niet oplossen en hebben beperkte invloed en bevoegdheden als het gaat om het elektriciteitsnet.

Thema II: Openbare ruimte Wat willen we bereiken? (doelstellingen) II.a. Een toekomstbestendige leefomgeving waarin het goed wonen en verblijven is.

Wat gaan we hiervoor doen? (inspanningen/acties) II.a.1. Het opzetten van een monitoringsinstrument als basis voor het maken van de juiste afweging voor een optimale inzet van de middelen. Inhoud (indicator)

26

Inhoud (toelichting) In de Pioniersbuurt is een integrale onderhoudskaart gemaakt. Middels deze integrale onderhoudskaart is bepaald in welke delen van de buurt onderhoud aan beplanting en verharding gecombineerd uitgevoerd kan worden. Hierdoor zijn de middelen optimaal ingezet. II.a.2. In 2023 ronden we onze BOSS-pilots in Dragonder Noord en de wijk Pionier af. De resultaten, in de vorm van een wijkkaart presenteren wij in 2023. Deze resultaten vormen basis voor de aanpak in de jaren daarna. Inhoud (indicator) Inhoud (toelichting) In de bestuursrapportages is aangegeven dat de pilot is uitgevoerd in Dragonder Noord en Dragonder Oost (en niet in de Pioniersbuurt). In Dragonder Oost en Dragonder Noord zijn in het 4e kwartaal 2023 de BOSS-plekken aangelegd. De BOSS-aanpak in de Pioniersbuurt wordt in het eerste kwartaal van 2024 opgestart. II.a.3. In 2023 ronden wij de input voor de Data top 15 af en gaan we over naar de beheerfase. In 2023 maken wij een start met het verzamelen en monitoren van data voor een optimaal gebruik van de openbare ruimte. Inhoud (indicator) Inhoud (toelichting) De input voor de data top 15 is nagenoeg afgerond. De laatste puntjes ten aanzien van de fietsdata worden in de beheerfase opgepakt. II.a.4.