3. Adviesrapport dierenwelzijn - Academie van de Stad - 30-06-2023

Adviesrapport Dierenwelzijn Een beleidsadvies omtrent dierenwelzijn aan de gemeente Veenendaal

Christel Vermeulen en Liz Peerdeman In opdracht van Gemeente Veenendaal Onder begeleiding van Academie van de stad Veenendaal, 30 juni 2023

Samenvatting Dit adviesrapport is geschreven naar aanleiding van een opdracht van de gemeente Veenendaal. De gemeente Veenendaal streeft ernaar inzicht te krijgen in wat er gebeurt binnen de gemeente omtrent dierenwelzijn. Op basis van dit streven is de hoofdvraag van dit rapport: wat gebeurt er momenteel binnen de gemeente Veenendaal omtrent dierenwelzijn? En de daaraan grenzende vraag luidt: wat zou er beter kunnen? Om de hoofdvraag te beantwoorden, zijn vijf deelvragen opgesteld. Het beantwoorden van deze deelvragen biedt zicht op de mogelijke samenwerkingen die de gemeente aan kan gaan, wat deze samenwerkingen kunnen bieden, hoe andere gemeenten eenzelfde ambitie aanpakken en welke interventies al dan niet succesvol bijdragen aan effectief dierenwelzijnsbeleid. Dit rapport bestaat uit vier delen. Het eerste deel gaat verder in op het onderzoek dat is gedaan om belangrijke informatie voor de gemeente Veenendaal te kunnen vergaren. Met behulp van interviews met 21 stakeholders zijn resultaten verzameld. Het tweede deel van dit rapport bestaat uit verdiepende uitleg over de context, waarin het juridische kader en een breed scala aan dierenaangelegenheden worden beschreven. Het derde onderdeel bestaat uit een adviesstuk waar alle delen worden gebundeld en uitmonden in een concrete aanpaksuggestie voor de gemeente Veenendaal.

Het laatste onderdeel bestaat uit bijlagen waar verdieping wordt geboden voor alle bovengenoemde onderdelen. De belangrijkste conclusies die uit dit rapport naar voren komen, zijn dat de ambities binnen de gemeente groter zijn dan de huidige capaciteit. De ambities omtrent dierenwelzijn neigen naar het vergroten van aandacht en kwaliteit voor het leven van mens en dier, naast en met elkaar. De huidige capaciteit schiet echter tekort om aan deze ambitie te voldoen. Om deze reden wordt de gemeente geadviseerd om de ambitie die ze wil uitstralen, ook intern aan te pakken. Dit vereist veranderingen in takenpakketten, communicatie en kennis. Dit alles start met het opstellen van een eigen dierenwelzijnsnota.

Liz Peerdeman & Christel Vermeulen

Adviesrapport Dierenwelzijn

2

Inhoudsopgave 1. Inleiding Beëindiging contract Dierenbescherming Randvoorwaarden Leeswijzer 2. Onderzoek Onderzoeksopzet Interviews Context Resultaten Actieve partners Dierenopvang Contact tussen partner en gemeente Financiële steun Gewenste vergoeding Alternatief vergoeding Corona Te spreken partijen Inwonersenquête Conclusies 3. Dierenwelzijn aanbevelingen 3.1 Inleiding Dieren in de gemeente Goed zorgen voor dieren Voor wie is deze nota bedoeld? Opbouw Kernaanbevelingen Aanbevelingen 3.2 Relevante Wetgeving Wet dieren Wet natuurbescherming Wet op de dierproeven Ruimtelijke ordening (Wro en Wabo) APV/evenementen Bewaarplicht gevonden dieren Burgerlijk Wetboek Zelfregulering 3.3 Dieren In Nood 3.3.1 De gemeente en dieren in nood Zwervende dieren Overvolle dierenopvang Kosten Liz Peerdeman & Christel Vermeulen

Adviesrapport Dierenwelzijn

8 8 9 10 11 11 11 12 13 13 16 17 19 20 22 22 23 23 24 26 26 26 26 26 26 27 27 28 28 29 29 30 30 31 31 32 32 32 32 32 3

Aanbeveling Opvang na huisontruiming Opvang na gedwongen opname, arrestatie of huiselijk geweld Aanbeveling Opvang kleine huisdieren en exoten In het wild levende dieren Aanbevelingen Contracten met dierenopvangcentra en dierenambulances Aanbevelingen 3.3.2 Rampenplan Aanbevelingen Handreiking dierennoodhulp Aanbevelingen 3.4 Gezelschapsdieren 3.4.1 Huis- en hobbydieren Huisdieren Aanbevelingen Hobbydieren Schuilstallen Aanbevelingen 3.4.2 Dierenwelzijn en sociaal beleid Sociale hulpverlening Aanbevelingen Minimabeleid Aanbevelingen Dierenbuddy Aanbevelingen 3.4.3 Identificatie en registratie Identificatie Chipplicht voor honden ‘Chip je kat’-acties Aanbevelingen Registratie Aanbevelingen 3.4.4 Hondenbeleid Voorzieningen zoals losloopgebieden Voorlichting Aanbevelingen Hondenbelasting Aanbevelingen Bijtincidenten Aanbeveling

33 33 33 33 33 34 34 34 34 35 35 35 35 36 36 36 37 37 37 37 38 38 38 38 39 39 39 39 39 40 40 40 40 41 41 41 41 41 42 42 42 43

Liz Peerdeman & Christel Vermeulen

4

Adviesrapport Dierenwelzijn

3.4.5 Handhaving bij overlast of gevaar van dieren Aanbevelingen 3.5. Vermaak met dieren 3.5.1 Evenementen Vergunningen Aanbevelingen Circussen Aanbevelingen Levende kerststallen Aanbevelingen 3.5.2 Overig vermaak met dieren Aanbevelingen Paardenmarkten Aanbevelingen Dierentuinen Aanbevelingen 3.5.3 Kinderboerderijen Dierenwelzijnsproblemen Uitsluitend huis- en hobbydieren Afspraken Aanbevelingen 3.6 Landbouwhuisdieren 3.6.1 De gemeente en veehouderij Aanbevelingen 3.6.2 Integrale aanpak Aanbevelingen 3.6.3 Beleid gericht op de veehouder Aanbevelingen 3.6.4 Beleid gericht op de keten Aanbevelingen 3.7 In het wild levende dieren 3.7.1 Jacht, beheer en schadebestrijding Jacht Wetgeving Visie Dierenbescherming Rol van de gemeente Aanbevelingen Beheer en schadebestrijding Wetgeving Ontheffingen, vrijstellingen en opdrachten Loketfunctie gemeenten Gebruik van gif

43 43 44 44 44 44 45 45 45 45 45 46 46 46 46 47 47 47 48 48 48 49 49 50 50 51 51 51 52 52 53 53 53 53 54 54 54 55 55 55 56 56

Liz Peerdeman & Christel Vermeulen

5

Adviesrapport Dierenwelzijn

Visie Dierenbescherming Alternatieven Rol van de gemeente Hoofdpunten advies Vangen en verplaatsen Steriliseren Aanbevelingen 3.7.2 Verwilderde katten Visie Dierenbescherming TNR-methode Aanbevelingen 3.7.3 Hengelsport Hengelsport en dierenwelzijn De gemeente en hengelsport Aanbeveling 3.7.4 Ruimtelijke ingrepen Rol van de gemeente Gemeente is gehouden aan natuurwetgeving Aanbevelingen Bestemmingsplan en bevordering van het dierenwelzijn Aanbevelingen Kappen, snoeien en maaien Aanbevelingen Verkeersmaatregelen om dieren te beschermen Maatregelen ter bescherming van dieren Aanbevelingen Baggeren Uitvoering baggerwerkzaamheden in september of oktober Aanbevelingen 3.7.5 Beschermen van flora en fauna in openbaar groen Bijdragen aan ecologische structuur Integrale visie openbaar groen vastleggen in plan Aanbevelingen Natuurinclusief bouwen Aanbevelingen 4. Adviezen binnen de context Dierenwelzijnsnota Aanpakmogelijkheid 1 Aanpakmogelijkheid 2 Extra aanbevelingen DierVizier 6. Referenties Liz Peerdeman & Christel Vermeulen

Adviesrapport Dierenwelzijn

56 57 58 58 58 59 59 59 60 60 61 61 61 61 62 62 63 64 64 65 65 65 66 66 66 66 66 67 67 67 68 68 68 69 69 70 70 71 73 74 74 75 6

Bijlage I: Gesproken partijen Bijlage II: Topiclijst Interviews stakeholders Bijlage III: Enquête inwoners gemeente Veenendaal Bijlage IV: Overzicht van alle aanbevelingen Kernaanbevelingen Dieren in nood Gezelschapsdieren Dieren ter vermaak Landbouwdieren In het wild levende dieren Bijlage V: Aanbevelingen in ringenmodel Bijlage VI: Aanpak andere gemeenten Bijlage VII: Welke partij is (mede) verantwoordelijk voor welke taken? Bijlage VIII: Aanvullende informatie Ketenpartners

Liz Peerdeman & Christel Vermeulen

Adviesrapport Dierenwelzijn

76 77 78 94 94 94 94 95 96 97 99 100 102 108

7

1. Inleiding ‘Aandacht voor dierenwelzijn’, is de volledige formulering van het thema dierenwelzijn in het raadsakkoord van gemeente Veenendaal voor 2022-2026. Deze ambitie kent geen verdere invulling of uitbreiding. Dit wil echter niet zeggen dat de gemeente hier geen oog voor heeft. Dit onderzoek is gestart naar aanleiding van groeiende interesse binnen de gemeente Veenendaal naar de huidige en mogelijke gemeentelijke acties omtrent dierenwelzijn. De gemeente Veenendaal startte het project Dierenwelzijn en vroeg Stichting Academie van de stad om op zoek te gaan naar twee sociologie-studenten die dit project konden realiseren. Binnen de gemeente Veenendaal wordt een groeiende interesse in het thema dierenwelzijn getoond. Een overzicht van taken die momenteel worden uitgevoerd met betrekking tot dierenwelzijn binnen de gemeente Veenendaal is echter nog nodig. Daarnaast heeft de gemeente behoefte aan een overzicht van aanbevelingen omtrent mogelijke samenwerkingspartijen om te kunnen voldoen aan de gemeentelijke (wettelijke) taken omtrent dierenwelzijn. Dit adviesrapport doelt op het bieden van een duidelijk en zo volledig mogelijk beeld omtrent dierenwelzijn binnen de gemeente Veenendaal. Dit houdt in dat de juridisch vastgestelde taken van de gemeente, de momenteel uitgevoerde taken en mogelijk uitvoerende partners worden beschreven.

Ook wordt onderzocht hoe een dierenwelzijnsnota opgesteld kan worden, wat belangrijke aspecten daarbinnen zijn en hoe dit in werking gesteld kan worden binnen de gemeente.

Beëindiging contract Dierenbescherming Een tweede aanleiding van dit onderzoek is het eindigende contract met de Dierenbescherming. Tot 2024 is de Dierenbescherming contractueel verantwoordelijk voor het uitvoeren van de wettelijke taken van de gemeente door middel van contact met uitvoerende ketenpartners. Dit houdt in dat de gemeente vanaf 2024 zelfstandig regelingen zal moeten treffen met deze of andere partners. De reden voor het beëindigen van het contract is voornamelijk van financiële aard. De Dierenbescherming en gemeente Veenendaal gingen eerder een vierjaarlijks contract aan met een vastgesteld budget. Dit budget werd voor de Dierenbescherming beschikbaar gesteld om dierenambulance, opvangcentra en verzorgingscentra te ondersteunen. Dit budget blijkt echter niet langer dekkend. (Mede)hierdoor heeft de Dierenbescherming besloten geen regiecontracten meer aan te gaan. De Dierenbescherming zal blijven functioneren als adviesorgaan (zo ook voor de gemeente Veenendaal), en binnen bepaalde andere gemeenten als asiel en/of dierenambulance. Als gevolg van de beëindiging van dit contract dient de gemeente andere manieren te vinden om uitvoerende partners te blijven ondersteunen. Zonder ondersteuning van deze partners kan de Liz Peerdeman & Christel Vermeulen

Adviesrapport Dierenwelzijn

8

wettelijke taak van de gemeente niet worden uitgevoerd. Om erachter te komen met welke potentiële partners de gemeente het beste een samenwerking aan kan gaan, is intern en extern onderzoek gedaan. Het interne onderzoek bestaat uit het vinden van bruikbare literatuur en relevante theorieën (Peerdeman, z.d.; Vermeulen z.d.). Het externe onderzoek is opgezet aan de hand van semi-gestructureerde interviews met stakeholders uit de omgeving. De hoofdvraag van dit onderzoek is tweeledig en luidt: Wat gebeurt er momenteel binnen de gemeente Veenendaal omtrent dierenwelzijn? Wat zou er beter kunnen? Hiermee wordt geïnventariseerd hoe de wettelijke, wenselijke en overige bovenwettelijke taken vorm gegeven kunnen worden in de vorm van beleid. Om gestructureerd antwoord te geven op de hoofdvraag zijn vijf deelvragen geformuleerd: 1. Hoe ziet de voortzetting van een goede samenwerking er volgens betrokken partijen binnen gemeente Veenendaal uit? 2. Wat doen andere Nederlandse gemeenten qua beleid op het gebied van dierenwelzijn? 3. Welke interventies werken wel/niet binnen een bepaalde regio en waarom? 4. Wat zijn ervaren belemmeringen voor gemeenten/stakeholders om beleid inzake dierenwelzijn uit te voeren? 5. Welke partijen zijn geschikt om taken uit te voeren voor de gemeente?

Randvoorwaarden De afgelopen jaren (2020-2024) bedroeg het budget voor dierenwelzijn €25,000. Dit bedrag bleek onvoldoende om uitvoerende partners te ondersteunen in hun bijdrage. Dit betekent dat er een aanzienlijk hoger bedrag nodig zal zijn om de wettelijke taken anno 2024 te onderhouden. Dit rapport is nadrukkelijk niet bedoeld als begroting voor dierenwelzijnstaken na 2024 en zal enkel advies bevatten waar een andere partij een begroting mee kan genereren. De adviezen binnen dit rapport vormen een start voor implementatiemogelijkheden. Dit houdt ook in dat, hoewel sterk aangeraden, de adviezen niet bindend zijn voor gemeentebeleid. Gesprekspartners zijn hier te allen tijde van op de hoogte gesteld. Dit adviesrapport is opgesteld door twee onderzoeksstagiaires die gelijktijdig bezig zijn met een eigen onderzoek vanuit de masteropleiding sociologie aan Universiteit Utrecht. Daarnaast wordt het onderzoek vanuit de gemeente Veenendaal niet vergoed. Dit betekent dat er een duidelijke grens wordt nagestreefd van twee werkdagen per week om de werkzaamheden voor de gemeente te kunnen verrichten.

Liz Peerdeman & Christel Vermeulen

Adviesrapport Dierenwelzijn

9

Leeswijzer Het volgende onderdeel van dit rapport gaat in op het onderzoek dat is verricht om dit rapport samen te stellen. Daarnaast wordt een korte impressie gegeven van de resultaten en conclusies die uit dit onderzoek naar voren zijn gekomen. Hieropvolgend bestaat de kern uit een uitgebreide beschrijving van het juridische kader waarbinnen dit alles zich bevindt. Het juridische kader en het daaropvolgende uitgebreide advies (inclusief uitleg) is volledig gebaseerd op het landelijke rapport van de Dierenbescherming (2022)1: Aanbevelingen Gemeentelijk Dierenwelzijnsbeleid. Hierin staat veel verschillende categorieën uitgelegd wat in bepaalde gevallen omtrent dieren(welzijn) kan en/of moet gebeuren door gemeenten. Hierna worden de adviezen nader toegespitst op de context van gemeente

Veenendaal

door

middel

van

alternatieve

beleidsmogelijkheden.

Uit

deze

beleidsmogelijkheden zal worden beredeneerd welke aanpak de beste kans van slagen heeft.

1

https://www.dierenbescherming.nl/samenwerken/gemeente/gemeentelijk-dierenwelzijnsbeleid

Liz Peerdeman & Christel Vermeulen

Adviesrapport Dierenwelzijn

10

2. Onderzoek Dit hoofdstuk gaat dieper in op de wijze van onderzoek die dit rapport tot stand heeft gebracht. Niet alle details zullen worden beschreven. Er wordt nadruk gelegd op de belangrijkste gegevens, zoals de onderzoeksopzet, resultaten en conclusies. Nadere informatie over de wijze van onderzoek zal via de Universiteit Utrecht vanaf augustus 2023 beschikbaar zijn in de onderzoeken van Liz Peerdeman en Christel Vermeulen (Peerdeman, z.d., Vermeulen, z.d.).

Onderzoeksopzet Het onderzoek dat is uitgevoerd, is van kwalitatieve aard. Resultaten zijn verzameld middels 21 semi-gestructureerde

interviews

met

verschillende

stakeholders.

Literatuur

en

achtergrondinformatie zijn door middel van deskresearch verzameld. Naast het afnemen van interviews is er een vragenlijst ontwikkeld (Bijlage III). Deze is verspreid via het Twitter-account van gemeente Veenendaal. Daarnaast is er een pagina op de gemeentewebsite aangemaakt waar naar de enquête wordt verwezen. De vragenlijst functioneert als extra input over dierenwelzijn vanuit de inwoners van de gemeente. De vragenlijst is zorgvuldig en met het oog op anonimiteit ontwikkeld. Dit biedt de inwoners de kans om hun visie en perceptie op dierenwelzijn binnen de gemeente kenbaar te maken. Het is belangrijk de mening en ervaringen van burgers mee te nemen bij het opstellen van het beleidsadvies. De gemeente kan dit ook meenemen in het beleidsvormingsproces. De resultaten van deze vragenlijst zijn echter niet de hoofdfocus van dit rapport en zijn voornamelijk bedoeld voor de gemeente om mee aan de slag te gaan wanneer dit onderzoek is afgerond. Er zal enkel een korte analyse van worden opgenomen in de resultaten van dit rapport om een indruk te geven van de voorkomende perspectieven.

Interviews Er zijn interviews gevoerd met 12 uitvoerende, en 9 raadgevende partijen die ieder op een eigen manier in contact staan met de gemeente Veenendaal (Bijlage I). De interviews duurden tussen de 40 en 90 minuten. Een groot deel van de interviews zijn face-to-face afgenomen. Waar dit niet mogelijk was, is een digitaal interview gedaan. De interviews zijn opgenomen om latere uitwerking beter en makkelijker te maken. Met schriftelijke toestemming is bevestigd dat de gegevens afkomstig uit deze interviews gebruikt mogen worden voor dit adviesrapport. Door middel van de opnamen zijn transcripten gemaakt en codes opgesteld. Er zijn geen persoonlijke gegevens opgenomen in deze transcripten, geïnterviewden spreken namens Liz Peerdeman & Christel Vermeulen

Adviesrapport Dierenwelzijn

11

een organisatie, niet namens henzelf. Hierop is één uitzondering, Dr. Endenburg praat vanuit een positie van expertise, niet vanuit een organisatie. De onderwerpen binnen de interviews zijn consistent voor iedere partij (Bijlage II). Het eerste aantal vragen gaat in op de wens naar inventarisatie en verduidelijking van de gemeente, het tweede deel op dierenleed en het derde deel op maatschappelijke ontwikkelingen die al dan niet bijdragen aan effectief dierenwelzijnsbeleid. De interviews speelden een belangrijke rol in het opstellen van een overzicht van potentiële samenwerkingen. Daarnaast is de achtergrond en visie van de verschillende partijen vergeleken en wordt gezocht naar overeenkomsten om samenwerking mogelijk te maken. De gegevens zijn geanalyseerd door middel van NVivo. Dit is een computersoftware, geschikt voor het coderen van kwalitatieve data (Lumivero, n.b.). In dit onderzoek wordt het programma gebruikt om in geschreven tekst thema’s te ontdekken en te ontleden. Op basis van deze codes worden resultaten opgesteld. De inwonersenquête is verspreid op het Twitter-platform van de gemeente Veenendaal. Dit biedt de mogelijkheid om een deel van de inwoners van de gemeente op een laagdrempelige manier te bereiken. De enquête is opgesteld middels het programma Qualtrics (Bijlage III).

Dit is een overzichtelijk en gebruiksvriendelijk enquêtetool gebruiken om enquêtes op te zetten, data te verzamelen, te distribueren en antwoorden te analyseren (Universiteit Utrecht, z.d.). Er is beperkte tijd binnen dit project om de resultaten van deze analyse toe te passen in dit rapport. Om deze reden zal een korte indruk worden gegeven van de veelvoorkomende perspectieven van de inwoners. De resultaten worden beschikbaar gesteld aan de opdrachtgever zodat zij op een later moment hier mee aan de slag kunnen gaan.

Context Gemeente Veenendaal bevindt zich in de provincie Utrecht en telt anno 2023 zo’n 68 duizend 2

inwoners. De gemiddelde dichtheid van adressen in de gemeente is 2.222 adressen per 𝑘𝑚 . Volgens de definitie van het Centraal Bureau van Statistiek betekent dit dat de gemeente Veenendaal een sterk stedelijk gebied is (CBS, z.d.). De gemeente Veenendaal heft hondenbelasting ter zake van het houden van een hond. Dit is een mogelijkheid voor alle Nederlandse gemeenten, vastgelegd in de Gemeentewet (Navigator, 2023). Niet alle gemeenten kiezen er echter voor om hondenbelasting te heffen. Dit komt het meest voor in

Liz Peerdeman & Christel Vermeulen

Adviesrapport Dierenwelzijn

12

stedelijke gebieden. Zeven van de tien sterk stedelijke gemeenten heffen hondenbelasting. In niet-stedelijke gebieden heft een op de drie gemeenten belasting op honden (CBS, 2020). De grootste politieke partijen binnen de Raad van de gemeente Veenendaal zijn ProVeenendaal (7 zetels), en de ChristenUnie (7 zetels), gevolgd door de SGP (6 zetels) (Allecijfers.nl, 2023). De gemeenteraad telt na de recente verkiezingen negen vrouwen. Dit komt neer op een aandeel van 27,3 procent. Alhoewel het aandeel vrouwen in de Raad is gestegen, ligt het ver onder het landelijk gemiddelde. In de in 2022 verkozen Nederlandse gemeenteraden is ruim 36 procent van de raadsleden vrouw (DeRijnpost, 2022). De samenstelling van de Raad kan later inzicht geven in de ambities en prioriteiten van de gemeente rondom dierenwelzijn.

Resultaten Onderwerpen zijn gebaseerd op de deelvragen, opgedragen door de gemeente Veenendaal. Aan de hand van de opgestelde codes (Peerdeman, z.d., Vermeulen z.d.), is informatie vergaard. De onderstaande resultaten zijn uitsluitend gebaseerd op informatie die binnen de gesprekken is gedeeld.

Actieve partners Om de wettelijke taak van de gemeente Veenendaal te kunnen realiseren, werken externe partijen met ieder verschillende taken aan het behoud van dierenwelzijn. Het is de wettelijke verplichting van gemeenten om zwerfdieren/gehouden dieren te vervoeren en gedurende twee weken onder te brengen (zie: Dierenwelzijn aanbevelingen, Relevante wetgeving). Een belangrijke partij waar de gemeente eerder intensief mee heeft samengewerkt, is de Dierenbescherming. De accountmanager van de Dierenbescherming binnen de regio Gelderse Vallei verzorgt het relatiebeheer, onderhandelt, spart en bemiddelt bij het tot stand komen van contracten bij verschillende gemeenten. Hierbij hoort het onderhouden van relaties en contractbeheer met de onderaannemers en partners. Dit gaat over zo’n 60-65 contracten die door een enkele accountmanager worden beheerd. Per 2024 zal de contractuele relatie tussen de Dierenbescherming en de gemeente Veenendaal ophouden te bestaan. De Dierenbescherming is ook na deze periode bereid om te helpen bij het opstellen van een dierenwelzijnsnota voor de gemeente. In dit soort nota staat waar een gemeente allemaal aan moet denken qua dierenwelzijn. Een tweede partij die intensief bijdraagt aan het uitvoeren van de wettelijke taak van de gemeente Veenendaal, is Dierenambulance Gelderse Vallei.

Deze ambulance doet de verzorging, eerste hulp en het vervoer van alle dieren in Veenendaal en Ede. Ook verzorgen de vrijwilligers binnen deze Liz Peerdeman & Christel Vermeulen

Adviesrapport Dierenwelzijn

13

dierenambulance gedeeltelijke opvang wanneer geschikte opvang ver weg, vol, of om een andere reden tijdelijk onbereikbaar is. Naast deze zorg voor dieren, is Dierenambulance Gelderse Vallei ook actief op het gebied van educatie. “Wij gaan ook naar scholen om informatie te geven. We geven telefonisch ook vrij veel informatie. Het zijn niet altijd enkel de ritten. Als we bij de mensen een dier op komen halen dan wordt er ook meestal verteld over de leefwijze van het dier en wat uitgebreider gewoon [..informatie..] voor de mensen met interesse. Het is de bedoeling dat we ook hier mensen uit kunnen nodigen om eens een keer een info-avond of -middag te geven over dieren. En daar is best wel veel interesse voor bij mensen.” - Dierenambulance Gelderse Vallei Dierenambulance Gelderse Vallei vervoert ook dode huisdieren. Dode wilde dieren worden niet door de dierenambulance opgehaald. Dit is voor de gemeente of Waterschap Vallei en Veluwe. Waterschap Vallei en Veluwe verzorgt het ruimen van dode vissen en vogels (Bijlage VII) binnen de gemeente Veenendaal. De gemeente Veenendaal beschikt over een aantal partijen die in verbinding staan met de uitvoerende partijen. Dit zijn onder andere: Buitenzorg dierenparkjes, Dierenvoedselbank Vallei en Veluwe, Dierenziekenhuis Veenendaal, Dierenkliniek Kerkewijk en Dierenkliniek Veenendaal en de politie.

Buitenzorg is een maatschappelijke organisatie die dagbesteding verzorgt voor mensen met een verstandelijke beperking. Hierbij hoort een theehuis, maar ook verzorging van hobbydieren en bijen. Er is een vaste imker en een nieuwe bijenstal, er lopen hobbydieren en er is een variatie aan vogels en knaagdieren te zien. De verzorgers doen hun best om afwisseling qua dieren te behouden. Op deze manier kunnen bezoekers allerlei dieren zien die ze niet dagelijks zien. Het is een toegankelijke plek met een maatschappelijke en informatieve functie. Dierenvoedselbank Vallei en Veluwe verzorgt in eerste instantie voer voor alle huisdieren van baasjes die daar behoefte aan hebben. Daarnaast voorziet de dierenvoedselbank in alle dingen waaraan deze dieren verbonden zijn. Hier gaat een screening aan vooraf. De dierenvoedselbank heeft een belangrijke maatschappelijke functie. Huisdiereigenaren met een krap budget kunnen dankzij de voedselbank vaak toch hun dier behouden. Huisdieren verzorgen volgens de organisatie namelijk een belangrijke functie, ze kunnen bijdragen aan een betere mentale en fysieke gezondheid. “Denk ook aan riemen, kooien, manden, speelgoed, plasmatjes. Je kan het zo gek niet verzinnen. Ook bijvoorbeeld anti-wormproducten, anti-vlooi producten. Eigenlijk alles wat met huisdieren te maken

Liz Peerdeman & Christel Vermeulen

Adviesrapport Dierenwelzijn

14

heeft. Daar proberen wij de klanten mee te helpen, dus ook voor de gemeente Veenendaal.” Dierenvoedselbank Vallei en Veluwe Binnen de gemeente Veenendaal bevinden zich meerdere dierenartsen in verschillende praktijken. Voor dit onderzoek zijn twee dierenklinieken en een dierenziekenhuis uit de regio benaderd. De dierenartsen binnen deze organisaties zijn jaren actief en ervaren. Binnen Dierenkliniek Kerkewijk wordt bijvoorbeeld diergeneeskunde op maat gedaan. “Onze slogan is ‘Uw dier is onze zorg’. We hebben allerlei lagen van de bevolking, dus we moeten ook rekening houden met de budgetten van mensen. We staan altijd paraat. Dus we zijn erg zorgverlenend.” - Dierenkliniek Kerkewijk Veenendaal beschikt over een zeldzame mogelijkheid betreft dierenwelzijn. Er is binnen de gemeente een politieagent die uren toewijdt aan dierenwelzijn. Hier is dan ook de ruimte voor gegeven. “Ik merkte dat er hier een hiaat was wat betreft dierenwelzijn, daar werd jarenlang niks aan gedaan. Omdat ik toch een taakaccent moest hebben, heb ik gezegd van: laat mij dan lekker doorlopen in het dierenwelzijn. Wat ze uiteraard toejuichen. Ik ben in 2021 begonnen met het opzetten van het netwerk, want dat was ook helemaal zoek. Ik ben contact gaan zoeken met de Landelijke Inspectiedienst.

Ik ben contact gaan zoeken met de nodige dierenasiels, dierenartsen, nou noem maar op.” - Politie Veenendaal De politie vervult hiermee een belangrijke controlerende functie. De Landelijke Inspectiedienst Dierenbescherming (LID) handelt na een melding en constatering van dierenleed of - verwaarlozing volgens het bestuursrecht. Dit betekent dat de eigenaren een traject ingaan om hun gedrag tegenover het dier te verbeteren. Mocht dat niet werken, worden er andere maatregelen getroffen zoals het toepassen van het strafrecht en daarmee de eigenaren voorzien van een boete. De lichtere meldingen worden opgepakt door de politie. Dit zijn meldingen van mishandeling. Verwaarlozing van dieren wordt in samenwerking met het LID opgepakt. De politie heeft op basis van de Wet Dieren de nodige bevoegdheden en kan een dierenarts ter plaatse roepen om een diagnose en behandelplan op te stellen. Zo kan een eigenaar de eerste herstelmogelijkheid in. De politie kan enkel een rapportage geven, de burgemeester legt een dwangsom op wanneer nodig. Overlastmeldingen komen veelal ook bij de politie terecht. Dit is echter de verantwoordelijkheid van de gemeente. Op dit gebied zouden problemen kunnen worden voorkomen door middel van betere communicatie. Buitengewoon opsporingsambtenaren (BOA’s) hebben meer tijd om daadwerkelijk in wijken te gaan kijken.

De wens is er om samenwerking te verbeteren en deze BOA’s daadwerkelijk in te zetten om Liz Peerdeman & Christel Vermeulen

Adviesrapport Dierenwelzijn

15

beter op dierenwelzijn te gaan checken. Hier is echter ook meer kennis over dierenwelzijn en de wettelijke kaders voor nodig bij de ambtenaren. Gemeente Veenendaal bezit sinds maart 2023 een beleidsambtenaar die zich wat meer richt op dierenwelzijn. Dit is echter enkel een gedeelte van het takenpakket. De beleidsmedewerker fungeert daarnaast als eerste aanspreekpunt voor vragen rondom dierenwelzijn binnen gemeente Veenendaal. Voorheen was er contact tussen de Dierenbescherming en een ambtenaar zonder dierenwelzijn in zijn portefeuille. Dit was niet iemand die diep in de materie zat. De Dierenbescherming geeft aan dat het wijs is om iemand vanaf januari op dit onderwerp te zetten die meer kennis heeft van dierenwelzijn, anders wordt het in stand houden hiervan lastig. “Ik hou me in Veenendaal bezig met ruimtelijke vraagstukken en het bevorderen en bewaken van de ruimtelijke kwaliteit. Daarnaast heb ik in mijn takenpakket ook nog een heel klein gedeelte van mijn tijd gereserveerd voor dierenwelzijn. Dus niet mijn hoofdtaak.” - Beleidsmedewerker dierenwelzijn, gemeente Veenendaal Naast de beleidsmedewerker beschikt de gemeente Veenendaal over ambtenaren die zich bezighouden met soortenmanagement. Het soortenmanagementplan richt zich op behoud van de populatie van gebouwgebonden dieren, zoals vleermuizen, gierzwaluwen en huismussen.

Dit plan is een voorwaarde voor het aanvragen van gebiedsontheffing.

Dierenopvang Er zijn verschillende partijen die de opvang van allerlei soorten dieren voor de gemeente Veenendaal verzorgen. De meest voorkomende dieren binnen de gemeente waar opvang voor geboden dient te worden zijn vogels en gezelschapsdieren. Volgens Dierenkliniek Veenendaal staan honden en katten op nummer één, gevolgd door cavia’s, konijnen, vogels en reptielen. Gezelschapsdieren kunnen veelal terecht bij dierenasiel De Hazenberg, of specialistischere opvangen (Bijlage VII). Dierenasiel De Hazenberg vangt zwerf- en afstandsdieren op, specifiek honden en katten. Vogels worden door middel van Dierenambulance Gelderse Vallei naar een vogelhospitaal in Naarden vervoerd. In Naarden bevindt zich een vogelhospitaal met een bredere ontheffing. Er is ambitie om meer dieren op te vangen. Zo kunnen kleine zoogdieren hier ook zo nu en dan terecht. Een roofvogelopvang waar de dierenambulance gebruik van maakt, zit in Barchem. Dit is een vogelopvang waar direct hulp is, ook ‘s nachts. In Naarden is directe hulp op latere tijden lastiger. Met name voor roofvogels is directe hulp van groot belang, dit zorgt ervoor dat de ambulance zo nu Liz Peerdeman & Christel Vermeulen

Adviesrapport Dierenwelzijn

16

en dan naar Barchem rijdt om het dier beter te kunnen helpen. Er is een nieuwe vogelopvang in Doorwerth, deze bezit echter momenteel niet genoeg capaciteit om als vogelopvang voor de gemeente Veenendaal te fungeren. Dierenambulance Gelderse Vallei geeft aan dat er weinig reptielen voorkomen binnen Veenendaal. Wanneer er wel reptielen worden gevonden, wordt er door de vrijwilligers bij de ambulance gezocht naar een geschikte opvangplek. Dit kan online gebeuren, of via een van de vrijwilligers die hier meer kennis over bezit. Egels worden door de Dierenambulance Gelderse Vallei naar Papendrecht gebracht. Er bevindt zich ook een egelopvang in Veenendaal, maar deze heeft beperkte opvangruimte en houdt zich voornamelijk bezig met het aanbieden van spullen om egels te kunnen verzorgen op andere plekken. ‘Thuis opvangen doen we altijd in overleg met de egelopvang. Als we naar een dierenarts zijn geweest met medicijnen, dan gaat die [..egel..] ook naar een collega die via de egelopvang wat meer informatie heeft gehad om ze goed te verzorgen.” - Dierenambulance Gelderse Vallei Wanneer een dier in de nacht hulp nodig heeft, is dit niet altijd mogelijk. Als de dierenambulance aan het eind van de dag een dier ophaalt wat geholpen moet worden, kan deze niet altijd direct naar een dierenarts in de buurt.

De eerste hulp kan de ambulance zelf verlenen, maar als het om een groot dier in nood gaat, rijdt de ambulance naar een verdere opvang met ruimere openingstijden, om de beste zorg te kunnen geven. Er wordt geen gebruik gemaakt van kinderboerderijen wanneer dieren geholpen zijn. Het komt echter weleens voor dat er dieren over het hek heen worden gedumpt bij kinderboerderijen. In dit soort gevallen wordt ook de dierenambulance gebeld om de dieren op te halen en naar een betere plek te vervoeren.

Contact tussen partner en gemeente Partijen die actief bijdragen aan het dierenwelzijn binnen de gemeente Veenendaal zijn gevraagd hoe het contact tussen hen en de gemeente verloopt. Een CDA-lid binnen de gemeenteraad geeft aan dat er een uitermate snel en prettig contact bestaat tussen hen en de wethouder op het gebied van dierenwelzijn. Signalen die op deze manier worden doorgegeven worden direct opgepakt. Contact tussen de gemeente Veenendaal en Dierenasiel De Hazenberg is er tot nu toe niet van gekomen volgens het asiel. Er bestaan overeenkomsten met de gemeenten waar het asiel dieren voor opvangt. Er zal echter opnieuw tegen het licht moeten worden gehouden in hoeverre deze Liz Peerdeman & Christel Vermeulen

Adviesrapport Dierenwelzijn

17

samenwerkingen nog houdbaar zijn. Over het contact wat eerder via de Dierenbescherming verliep zegt het asiel het volgende: “Ik vind het persoonlijk niet gebruikelijk dat er een andere partij tussen zit. Daar waar het gaat om een overeenkomst die je in feite met elkaar sluit. De Dierenbescherming dient de declaraties van ons in, dus de dieren die we opvangen en de daarmee gepaard gaande kosten bij de Dierenbescherming. De Dierenbescherming zet dat weer door naar de gemeente Veenendaal. Zonder daarover iets in negatieve zin te willen roepen, maar ik weet niet wat de Dierenbescherming declareert." - Dierenasiel De Hazenberg, Amerongen Uit het bovenstaande wordt duidelijk dat er een sterke wens is naar een duidelijk aanspreekpunt binnen de gemeente. Er zijn geen negatieve attitudes, maar er zou meer transparantie en duidelijkheid zijn bij een direct aanspreekpunt waar de kennis van zaken op orde is. Dierenambulance Gelderse Vallei geeft aan hoe waardevol en makkelijk een contactpersoon binnen de gemeente kan zijn. Vrijwilligers van de ambulance komen regelmatig bij mensen thuis en zien dat de situatie daar niet altijd goed is. Er is wel prettig contact met een raadslid van het CDA binnen de gemeente, dit raadslid is eerder meegegaan met de ambulance. Waar uit blijkt dat contact niet altijd goed verloopt tussen de ambulance en de gemeente, is de parkeersituatie.

“We krijgen ook regelmatig een boete in Veenendaal omdat we ergens geparkeerd staan, terwijl er een afspraak is dat wij overal mogen parkeren in Veenendaal. Er moet dan een ontheffing komen, maar die komt maar niet. En twee bekeuringen verder nog steeds niet. Dat is nu doorgezet naar [naam] die heeft het dan weer doorgezet naar degene die met hem in dat gesprek zat -een paar jaar terug hebben wij daar een gesprek over gehad- toen hebben ze aangegeven dat we gewoon overal mochten parkeren in de gemeente Veenendaal.” - Dierenambulance Gelderse Vallei Uit dit citaat blijkt dat er wel intentie is om het probleem door middel van communicatie op te lossen. Er is echter toch ergens iets wat ervoor zorgt dat dit niet helemaal soepel verloopt. Dit zorgt voor ergernissen en onduidelijkheid. Er is een juichstemming bij de ambulance na het horen van de komst van een beleidsmedewerker met dierenwelzijn in het takenpakket. Hierdoor is de verwachting dat dit soort zaken gecommuniceerd kunnen worden. De dierenkliniek en het dierenziekenhuis geven aan dat er geen direct contact bestaat tussen hen en de gemeente Veenendaal. Dierenkliniek Veenendaal heeft jaren geleden contact gezocht om te praten over de plicht van de gemeente voor zwerfdieren en wilde dieren. Hier is contact echter vastgelopen. Dierenkliniek Kerkewijk zegt geen samenwerking te hebben met de gemeente.

Wat wel kan is dat de kliniek wordt gevraagd door de politie om te helpen bij een inval of een geval van Liz Peerdeman & Christel Vermeulen

Adviesrapport Dierenwelzijn

18

dierenleed. Dit gebeurt echter zelden. Dierenambulance Gelderse Vallei en Dierenkliniek Kerkewijk werken wel intensief samen. Dierenvoedselbank Vallei en Veluwe heeft in de beginfase contact gehad met de gemeente. De gemeente heeft financiële steun geboden bij het starten van een uitgiftepunt. “Wij vinden eigenlijk dat als wij naar de gemeente gaan en wij ons daar willen settelen, dat de gemeente daar ook wat voor moet doen. Dat hebben we eigenlijk nooit gehanteerd, maar wij kunnen deze stichting niet runnen met niks. Er zijn financiële middelen nodig. Die heeft de gemeente ook eenmalig gegeven. Daarvan konden wij dus een dierenvoedselbank uitgiftepunt beginnen in de gemeente Veenendaal. Onlangs hebben wij bezoek gehad van iemand van de ChristenUnie binnen gemeente Veenendaal.” - Dierenvoedselbank Vallei en Veluwe Vogelhospitaal Naarden geeft aan dat contact via de Dierenbescherming verliep. Dit contact was niet voorspoedig en het hospitaal is dan ook geen voorstander van een regiefunctie van welke partij dan ook. Contact tussen de politie in Veenendaal en de gemeente is beperkt. Dit gaat veelal formeel en over taken die de politie niet kan uitvoeren zonder de gemeente hierbij te betrekken.

Wanneer problematiek groeit, kan de politie een rapportage naar de gemeente schrijven met het verzoek om een dier aan te wijzen als gevaarlijk en bijvoorbeeld een muilkorfverbod op te leggen. “Wat ik hier doe, daar heb ik gewoon 3 dagen voor gekregen. Je moet ook wel als je je netwerk op wil zetten. Je moet op bezoek gaan bij de dierenambulances. Je moet op bezoek gaan bij de dierenasiels naar de gemeente. Dat begint dan nu blijkbaar los te komen. Het enige contact wat ik met de gemeente heb is over rapportages van honden met bijtincidenten” - Politie Veenendaal De politie hoort regelmatig van mensen dat er al meerdere klachten bij de gemeente zijn neergelegd over dieren. Hier is in bepaalde gevallen echter geen verdere uitvoering van bekend. Men voelt zich hierdoor niet gehoord en niet serieus genomen, en komen uit bij de politie.

Financiële steun Financiële steun van de gemeente Veenendaal verloopt op verschillende manieren. De Dierenbescherming diende tot op dit moment een declaratie in bij de gemeente Veenendaal. Er wordt echter aangegeven dat de jaarlijkse kosten niet volledig worden gedekt op deze manier. Dierenambulance Gelderse Vallei geeft aan dat de ambulance in Ede een bedrag per inwoner per jaar ontvangt van de gemeente Ede (Bijlage VI). Wanneer dit wordt vergeleken met de bijdrage van Liz Peerdeman & Christel Vermeulen

Adviesrapport Dierenwelzijn

19

gemeente Veenendaal is er een groot verschil. De financiële steun van de gemeente Veenendaal is onvoldoende om het huidige werk van de ambulance voor de gemeente in stand te houden. “Alleen als je dan ziet wat wij krijgen van de gemeente Ede, is dat peanuts. Wij krijgen nog geen 15.000 euro voor dat hele gebied. Ons budget is sowieso krap.” - Dierenambulance Gelderse Vallei Dierenziekenhuis Veenendaal geeft aan voorheen alle zwerf- en aangereden dieren onder te hebben gebracht. Dit werd pro deo gedaan. Wanneer het dier geen eigenaar had en naar een asiel ging, werd de zorg van het ziekenhuis door de dierenambulance en Dierenbescherming samen betaald. “Want we moeten natuurlijk betaald worden, iemand moet er uiteindelijk voor betalen.” Dierenziekenhuis Veenendaal Het ziekenhuis zegt hier veel goodwill mee te hebben gekweekt bij de gemeenten. Er zijn veel werkzaamheden niet doorberekend. Dit heeft ook met het maatschappelijke belang te maken. Er zijn afspraken tussen het ziekenhuis en de gemeente Rhenen. Als er een dier binnenkomt wordt er eens per half jaar een rekening naar de gemeente Rhenen gestuurd. Dit is de afgelopen jaren nooit boven de duizend euro uitgekomen. Dierenambulance Nederrijn geeft perspectief op de situatie. De Dierenbescherming is hoofdaannemer voor de gemeente Ede en besteedt momenteel ook werk uit aan Dierenambulance Gelderse Vallei.

Er wordt zo’n €12.500 betaald aan Dierenambulance Gelderse Vallei, voor een gebied met zo‘n 177.200 inwoners. Dierenambulance Nederrijn vervoert dieren voor drie gemeenten en ontvangt €55.000 per jaar (voor in totaal zo’n 90.500 inwoners). Dit terwijl de kosten van de uitvoerende partijen primair voor de gemeente zijn, totdat een eigenaar wordt ontdekt. Gewenste vergoeding Vogelhospitaal Naarden en Dierenasiel De Hazenberg adviseren om voor uitvoerende partijen een bedrag per inwoner te hanteren. Dit is eenvoudig budgetteren, een gemeente weet haar aantal inwoners en de groei voor de komende jaren. Hier moet een prijsindex bij gevangen worden voor tijden zoals nu waar inflatie een grote rol speelt in de kosten. Dierenambulance Gelderse Vallei illustreert dat er circa 3750 ritten per jaar worden gereden voor het gebied Ede en Veenendaal. Een derde hiervan is ten behoeve van gemeente Veenendaal en twee derde ten behoeve van gemeente Ede. De ambulance krijgt gedeeltelijk steun van Stichting Dierenlot om hun taken te kunnen blijven uitvoeren.

Liz Peerdeman & Christel Vermeulen

Adviesrapport Dierenwelzijn

20

“Als je kijkt naar met name de laatste twee jaar, de kostenontwikkelingen in zijn totaliteit, de kilometerkostprijs, afschrijving van dierenambulances. Dan hebben we gelukkig ook nog een ambulance die we ter beschikking krijgen van Dierenlot, dus daar hebben we wat minder kosten mee. Maar je zit al gauw op een ritprijs rond de 31 euro, en dat zit je echt op een kostprijs. Dat heb je te danken aan het feit dat je met vrijwilligers werkt. Wanneer je ook nog eens een keer loonkosten zou krijgen, dan zou je eigenlijk al naar een ritprijs toe moeten van rond de 45 euro." - Dierenambulance Gelderse Vallei De Dierenbescherming geeft ook aan dat vergoedingen voor de ketenpartners al een hele tijd niet geïndexeerd zijn. Dit moet opnieuw gebeuren met de huidige inflatiecijfers. De Dierenbescherming beseft dat het een lastige klus wordt om alle werkzaamheden die de organisatie eerder voor de gemeente deed zelf op te moeten gaan pakken. Er zal echter meer betaald moeten worden om werkzaamheden in stand te houden. “Hoe meer gemeenten gebruik maken van onze faciliteiten, hoe goedkoper het kan. Je gaat het budget delen over meer inwoners. Wat wij willen is dat de overheid, wie dat dan ook is, in ieder geval de personeelslasten dekt. We hebben natuurlijk ook donateurs enzo en daardoor kunnen we alle andere kosten betalen.

Maar op het moment dat je personeelskosten gedekt zijn, dan heb je ook een stukje bestaanszekerheid. Dan hoef je je niet zorgen te maken of er werknemers weg moeten. En als je minder werknemers hebt, ja, wie gaat allemaal dan het werk doen?” - Vogelhospitaal, Naarden Dierenasiel De Hazenberg en Dierenvoedselbank Vallei en Veluwe geven ook aan graag in gesprek te willen met de gemeente om te spreken over een budget of een vorm hiervan. Financiële steun van externe partijen is namelijk niet vanzelfsprekend voor dit soort partijen. De dierenvoedselbank geeft aan relatief onbekend te zijn ondanks vele pogingen om op kenbaarheid te kweken. Een gewone voedselbank krijgt veelal subsidie van gemeenten, de dierenvoedselbank valt tussen wal en schip. “Aan de ene kant zijn we er trots op dat wij niet per se een gemeente nodig hebben om ons werk te kunnen blijven doen. Dat is ook wel een fijn gevoel. We zijn niet afhankelijk van de gemeente, maar het zou wel een stukje beloning zijn op het werk zijn wat we doen.” - Dierenvoedselbank Vallei en Veluwe Dierenkliniek Veenendaal en Dierenziekenhuis Veenendaal geven ook aan dat een financiële bijdrage van de gemeente zou tonen dat er besef is van de kosten die hier worden gemaakt. Gemeente Rhenen is bijvoorbeeld kleiner dan Veenendaal maar betaalt naar verhouding aanzienlijk meer aan het dierenziekenhuis dan gemeente Veenendaal (Bijlage VI).

Dierenambulance Nederrijn geeft perspectief op de uitgaven van gemeenten en provincies: Liz Peerdeman & Christel Vermeulen

Adviesrapport Dierenwelzijn

21

“Het zijn de gemeenten die al dan niet betalen. Het zijn de provincies die eigenlijk helemaal niet betalen, op een enkeling na misschien. Van het rijk krijgt geen enkele provincie of krijgt geen enkele dierenambulance natuurlijk wat. We hebben het daar weleens over. Eigenlijk zou je ook een soort lobby richting het rijk moeten hebben waarin je toch meer georganiseerd aandringt dat hier over nagedacht moet worden. Dit is een grijs gebied” - Dierenambulance Nederrijn Alternatief vergoeding Wanneer organisaties weinig of onvoldoende steun krijgen van de gemeente waar zij voor opereren, zijn er altijd andere mogelijkheden waar gebruik van wordt gemaakt om overeind te blijven staan. Dierenambulance Gelderse Vallei houdt bijvoorbeeld regelmatig donatie-acties wanneer de kosten hoog zijn om een dier te kunnen redden. Dit kan echter niet voor ieder klein ongeval. Daarnaast ziet de ambulance een terugval in het aantal donateurs omdat mensen het zelf momenteel ook financieel moeilijk hebben. Dierenkliniek Kerkewijk geeft aan nauw samen te werken met Dierenambulance Gelderse Vallei. De dierenambulance moet ook betalen voor een weekend consult bijvoorbeeld. Er worden echter kosten in mindering gebracht. Dit is niet het doel van de praktijk, maar dit komt er wel bij. Brandstof, energie en afvalstoffenheffing zijn ook grote kostenposten voor de ambulance.

Zoals eerder benoemd, was de ambulance ook flinke bedragen kwijt aan parkeerboetes. “Heel lastig, want je kunt gewoon nergens parkeren. Dan moet je naar een parkeerplaats waar je dan betaald parkeert, en dan moet je een eind sjouwen om ergens een dier veilig te stellen. Dan moet je ook met dat dier nog weer helemaal naar je bus terug. Dat werkt gewoon niet. Wat dat betreft is het net als politie en ambulance-zouden wij ook overal terecht moeten kunnen voor een dier in nood.” Dierenambulance Gelderse vallei De Dierenvoedselbank startte met spullen van dierenartsen, dierenwinkels en dat soort zaken. Nu ze groter worden, zijn er ook grotere donaties nodig. Deze komen bijvoorbeeld van Stichting Dierenlot. Ook acties zoals bijvoorbeeld die van Pet’s Place waar pallets voer opgehaald konden worden, zijn nodig. Als de dierenvoedselbank spullen over heeft, worden deze zo nu en dan verkocht op Marktplaats. Spullen kunnen op deze manier worden omgezet in voer. Voer is uiteindelijk het belangrijkste voor de dierenvoedselbank.

Corona De invloed van corona op het dierenwelzijn bleek ook een terugkerend onderwerp te zijn tijdens de interviews. Tijdens de corona-periode zagen verschillende partijen een verandering in het aanschaffen van dieren. De Dierenambulance Gelderse Vallei, Dierenziekenhuis Veenendaal, het LID, PvdD, Buitenzorg, Dierenvoedselbank en de politie doen hier uitspraak over. De hoeveelheid dieren Liz Peerdeman & Christel Vermeulen

Adviesrapport Dierenwelzijn

22

nam ontzettend toe maar ook kwamen mensen vaker langs het dierenziekenhuis om hun dier te laten controleren: “Maar de drukte kwam niet alleen omdat er meer dieren waren, het kwam ook doordat mensen gewoon thuis zaten en veel meer naar de dieren kijken en dus dingen vallen gewoon veel meer op plus een hoop achterstallig onderhoud van mensen die dachten van ja moet eigenlijk een tijdje gebeuren.” - Dierenziekenhuis Veenendaal Nadat de corona periode voorbij was en mensen minder thuis waren, werd er een toename gezien in het aantal dieren dat werd gebracht naar asielen, omdat mensen niet altijd meer in staat zijn de dieren te verzorgen.

Te spreken partijen Na afloop van dit onderzoek is de gemeente Veenendaal vrij om er voor te kiezen om al dan niet meer gesprekken met externe partijen aan te gaan. Binnen dit onderzoek is de capaciteit niet beschikbaar geweest om alle relevante partijen te spreken. Alle gesproken partijen zijn om deze reden gevraagd na te denken over de partijen die zij van verder waarde achten voor het onderzoek van gemeente Veenendaal naar dierenwelzijn. Het advies blijkt hierin om ten eerste te spreken met een aanzienlijk deel van de Raad van de gemeente Veenendaal om de ambitie op gebied van dierenwelzijn vast te leggen. Verschillende partijen geven in dit onderzoek al een indruk: CDA en ChristenUnie Veenendaal. Daarnaast worden de volgende partijen belangrijk genoemd: SP, ProVeenendaal, VVD en GroenLinks. Buiten politieke partijen, worden organisaties zoals Happy Dog Hondenschool Veenendaal, Hertog Diervoeders, en Stichting Dierenlot benoemd als actieve partijen die een aanzienlijke bijdrage leveren aan het dierenwelzijn binnen de gemeente Veenendaal. Hiernaast adviseren respondenten te spreken met de egelopvang van Veenendaal, woningcorporaties, de vogelbescherming, waterschap, dierenartsen en boswachters. Ieder van deze partijen heeft een eigen kijk en visie voor dierenwelzijn binnen Veenendaal

Inwonersenquête De resultaten van de inwonersenquête worden weergegeven in Bijlage III. De resultaten zijn hoofdzakelijk bedoeld om de gemeente een indruk te geven van problemen en situaties die bij inwoners spelen rondom dierenwelzijn. Op basis van deze resultaten kan de gemeente zelf het onderzoek uitbreiden aan de hand van haar ambities.

Liz Peerdeman & Christel Vermeulen

Adviesrapport Dierenwelzijn

23

Er hebben 117 respondenten deelgenomen aan de enquête binnen de 4 weken dat deze open stond. Hiervan zijn er 110 officieel woonachtig in de gemeente Veenendaal. Enkel deze 110 respondenten hebben de mogelijkheid gekregen om de vragenlijst verder in te vullen. Wat opvalt uit de resultaten van de enquête, is dat meer dan 2/3 van de respondenten vrouw is. Daarnaast heeft zo’n 89% zelf een huisdier. Dit zou kunnen betekenen dat de resultaten gekleurd zijn omdat de respondenten uit een vrij specifieke groep bestaan. 7.8% van de respondenten heeft een huisdier waar een vergunning voor nodig is, maar heeft deze vergunning niet. De enquête geeft geen antwoord op de reden hiervan. Ook opvallend is dat 32% niet op de hoogte is van hulp die de gemeente zou kunnen bieden bij het verzorgen van een huisdier.

Conclusies De conclusies worden in dit hoofdstuk gebaseerd op de eerder geïntroduceerde deelvragen. Middels de bovenstaande resultaten zal er antwoord worden gegeven op de vijf eerder opgestelde deelvragen. Allereerst is er gekeken naar hoe de voortzetting van een goede samenwerking er volgens betrokken partijen uit ziet. Alle geïnterviewde partijen worden in dit onderzoek gezien als ‘betrokken’. Iedere partij is zorgvuldig uitgekozen en biedt een relevante blik op dierenwelzijn voor de gemeente Veenendaal. Direct betrokken partijen, waarmee de gemeente Veenendaal de naderende periode samenwerking mee zou kunnen voorzetten, blijken volgens de resultaten als volgt: de beleidsmedewerker die zich richt op dierenwelzijn, beleidsmedewerker soorten management, de Dierenbescherming, Dierenambulance Gelderse Vallei, Dierenasiel De Hazenberg, Vogelhospitaal Naarden, de politie, BOA’s en dierenartsen. Allereerst begint het voortzetten van een goede samenwerking tussen de gemeente en uitvoerende en raadgevende partijen bij het aangaan van contact met deze partijen. Een aantal van de uitvoerende partijen heeft nooit direct contact gehad met de gemeente, enkel met de Dierenbescherming. Zo heeft de gemeente geen contact met dierenasiel De Hazenberg, Dierenvoedselbank en Vogelhospitaal Naarden. Ook is er weleens contact met de politie in Veenendaal maar is dit contact beperkt.

Volgens de gesproken partijen zou er een goede samenwerking ontstaan door direct contact te hebben met een beleidsmedewerker omtrent dierenwelzijn. De Dierenbescherming kan worden gezien als een raadgevende partij en geeft aan de gemeente te willen helpen bij het opstellen van een dierenwelzijnsnota. Het onderhouden van dit contact kan ook voor in de toekomst waardevol zijn.

Liz Peerdeman & Christel Vermeulen

Adviesrapport Dierenwelzijn

24

De tweede deelvraag richt zich op de aanpak van andere Nederlandse gemeenten omtrent dierenwelzijnsbeleid. Andere Nederlandse gemeenten die aan dit onderzoek hebben meegedaan, hebben een dierenwelzijnsnota waarin staat welke ambities zij hebben en welke stappen ze ondernemen in belang van het dierenwelzijn. Gemeente Amsterdam is een van de eerste gemeenten in Nederland die een dierenwelzijnsnota heeft geïmplementeerd en heeft hier dus veel ervaring mee. Om de derde deelvraag te beantwoorden is er gekeken naar werkende en niet-werkende dierenwelzijnsinterventies binnen bepaalde gemeenten. Hierbij is ook gekeken naar de kwaliteit van deze interventies. Beschikken over een dierenwelzijnsnota blijkt een effectieve manier voor een gemeente om gericht actie te voeren op het gebied van dierenwelzijn. De gesproken gemeenten Amsterdam en Amersfoort geven aan hier baat bij te hebben. Daarnaast is het belangrijk om genoeg FTE beschikbaar te hebben voor het uitvoeren van de dierenwelzijns taken, die voortgekomen zijn uit de ambitie (Bijlage II). Een ander belangrijk aspect binnen het uitvoeren van (boven)wettelijke taken is het in stand houden en leggen van persoonlijke contacten met de raadgevende en uitvoerende partijen op het gebied van dierenwelzijn.

Voor het beantwoorden van de vierde deelvraag is er uitgevraagd wat ervaren belemmeringen zijn voor het uitvoeren van dierenwelzijnsbeleid. Een van de meest genoemde belemmeringen is het beschikbare budget. Een aantal stakeholders geeft aan dat het graag een vergoeding per inwoner ontvangt, zodat financiële vergoeding beter overeenkomt met de gemaakte kosten. Voor dierenambulances helpt het om een parkeerontheffing te hebben en daarmee de gelegenheid om de beste zorg te bieden aan een verwond dier. De partijen die voorheen betaald werden door de Dierenbescherming moeten een nieuwe indexatie maken van de kosten. Vanwege de huidige inflatie zijn de kosten van het werk omhoog gegaan. Hierdoor zal de financiële steun vanuit de gemeente ook stijgen. Een aantal partijen krijgt überhaupt nog geen financiële steun van de gemeente (e.g. Dierenasiel De Hazenberg, Dierenvoedselbank Vallei, Veluwe Dierenkliniek Veenendaal en Dierenziekenhuis Veenendaal), maar zou dit wel graag willen.

Liz Peerdeman & Christel Vermeulen

Adviesrapport Dierenwelzijn

25

3. Dierenwelzijn aanbevelingen 3.1 Inleiding Dieren in de gemeente In een gemeente wonen allerlei soorten dieren. Mensen hebben honden, katten en konijnen als huisdier en in het buitengebied leven bijvoorbeeld koeien, paarden en kippen. Maar denk ook aan geiten en cavia’s op een kinderboerderij. De meeste dieren, waaronder vogels en muizen, leven echter in het wild. Zelfs in stedelijke gemeenten. Dit adviesrapport is gericht aan de gemeente Veenendaal, maar dit hoofdstuk richt zich op alle gemeenten in Nederland. Deze adviezen en context zijn geschreven door de Dierenbescherming (2022).

Goed zorgen voor dieren Alle dieren verdienen onze zorg en aandacht. Dieren horen bij de samenleving. Waar mensen leven, zijn dieren en veel mensen beschouwen een huisdier als een volwaardig gezinslid. We hebben de plicht om goed voor ze te zorgen. Gemeenten hebben daarbij een belangrijke rol: ze zijn op een aantal punten medeverantwoordelijk voor de dieren binnen hun grenzen en veel beleid is van invloed op het welzijn van dieren. Daarom is het belangrijk dat de gemeente aandacht besteedt aan dierenwelzijn en een diervriendelijk beleid opstelt. Om hierbij te helpen heeft de Dierenbescherming het onderstaande stuk opgesteld met aanbevelingen voor gemeentelijk dierenwelzijnsbeleid.

Voor wie is deze nota bedoeld? Gemeenteambtenaren die zich bezighouden met dierenwelzijnsbeleid kunnen de aanbevelingen gebruiken voor een eigen dierenwelzijnsnota. Maar ook raadsleden en wethouders kunnen dit document gebruiken ter inspiratie of als naslagwerk. De Dierenbescherming is bereid om een nadere toelichting te geven of hulp te bieden bij het opstellen van een dierenwelzijnsbeleid. Hiervoor kan contact worden opgenomen met een regionale medewerker van de Dierenbescherming2.

Opbouw De hoofdstukken in dit document zijn gecentreerd rond een bepaald thema, zoals dieren in nood of landbouw(huis)dieren. Na een weergave van de meest relevante wetgeving in een apart hoofdstuk 2

https://www.dierenbescherming.nl/wat-kan-jij-doen/alsgemeente/de-gemeente-maakt-het-verschil/initiatieve n

Liz Peerdeman & Christel Vermeulen

Adviesrapport Dierenwelzijn

26

worden de belangrijkste uitdagingen besproken die binnen de verschillende thema’s spelen en geven aan wat de rol van de gemeente kan zijn, gevolgd door concrete aanbevelingen.

Kernaanbevelingen De Dierenbescherming bepleit dat elke gemeente een eigen nota Dierenwelzijn opstelt en een wethouder verantwoordelijk maakt voor dit thema. Dit voorkomt versnippering van beleid en zorgt voor duidelijke politieke aansturing. Uiteraard is het daarbij van belang dat er voldoende ambtelijke ondersteuning beschikbaar is, die dieren(welzijns)thema’s en -beleid als kerntaak hebben. Aanbevelingen 1.1. Stel diervriendelijk beleid op en leg dit vast in een Nota Dierenwelzijn.3 1.2. Benoem een wethouder dierenwelzijn, die verantwoordelijk is voor dierenbeleid en dierenwelzijn waarborgt. 1.3. Zorg voor voldoende ambtelijke capaciteit om de ambities op het gebied van dierenwelzijn te borgen.

3

Bijlage II: Ringenmodel, Welzijnsnota, ring 1.

Liz Peerdeman & Christel Vermeulen

Adviesrapport Dierenwelzijn

27

3.2 Relevante Wetgeving Dit hoofdstuk bevat een beschrijving van de belangrijkste Nederlandse wetgeving voor dieren ‘in de gemeente’. Daarnaast wordt er kort ingegaan op gemeentelijke vergunningen, die bijvoorbeeld gaan over veehouderij, evenementen met dieren of schuilstallen, en tot slot op de rol van zelfregulering. Dit als achtergrond bij de voornaamste wet- en regelgeving per onderwerp die genoemd staat in de betreffende hoofdstukken.

Wet dieren Op 1 januari 2013 is de Wet dieren in werking getreden. De Wet dieren is een kaderwet. Dit betekent dat deze een beperkt aantal (hoofd-)regels stelt en daarnaast vooral de mogelijkheid biedt om allerlei deelonderwerpen te regelen via Algemene Maatregelen van Bestuur (AMvB’s) en ministeriële regelingen. De Wet dieren is de belangrijkste wet met betrekking tot gehouden (landbouw-)huisdieren en bundelt alle dierenwelzijns- en gezondheidsregels ten aanzien van deze dieren in één wet. De belangrijkste uitvoeringsregels op het gebied van dierenwelzijn zijn opgenomen in drie regelingen: Het Besluit houders van dieren, de Regeling houders van dieren en het Besluit diergeneeskundigen. In het Besluit houders van dieren zijn onder meer regels opgenomen voor het particulier- en bedrijfsmatig mogen houden van dieren, het doden van dieren en evenementen met dieren. Ook bevat het besluit aanvullende regels over dierenmishandeling. In de Regeling houders van dieren staan nog weer wat specifiekere regels als nadere uitwerking van het Besluit. In het Besluit diergeneeskundigen zijn onder meer nadere regels opgenomen over de bevoegdheden van de dierenarts, en het uitvoeren van lichamelijke ingrepen bij dieren en in hoeverre deze zijn toegestaan. De Wet dieren bevat tevens enkele noviteiten.

Zo is voor het eerst de erkenning van de intrinsieke waarde (eigenwaarde) van het dier expliciet als uitgangspunt vastgelegd in de belangrijkste wet voor gehouden dieren (artikel 1.3). In artikel 1.4 is een algemene zorgplicht geïntroduceerd (nog niet in werking getreden). Een andere belangrijke vernieuwing is de beoogde komst van de zogeheten ‘positieflijst’ (ook wel ‘huisdierenlijst’ genoemd) voor zoogdieren. Dit is een limitatieve lijst van zoogdieren die in Nederland gehouden mogen worden. Er zal een overgangsregeling komen zodat de mensen die een zoogdier bezitten dat niet op de positieflijst staat het mogen houden tot het overlijdt. Op termijn zijn er ook positieflijsten voor vogels, reptielen en amfibieën en vissen voorzien. Een en ander zal t.z.t. ook – verstrekkende – gevolgen hebben voor het huisdierbezit en de verkoop en handel van dieren

Liz Peerdeman & Christel Vermeulen

Adviesrapport Dierenwelzijn

28

binnen de gemeente. De Dierenbescherming ziet voordelen in het hanteren van positieflijsten, mits ze voldoende onderscheidend effect hebben.

Wet natuurbescherming Per 1 januari 2017 trad de Wet natuurbescherming in werking. Deze wet verving de Natuurbeschermingswet 1998, de Boswet en de Flora- en faunawet 2002. Het is daarmee de belangrijkste wet voor de bescherming van in het wild levende dieren en hun leefomgeving. In de Wet natuurbescherming is de bescherming vooral gericht op soorten die vanuit internationale afspraken beschermd moeten worden door Nederland (o.a. Vogel- en Habitatrichtlijn). Wel is er voor de ‘overige’ soorten een basisbeschermingsregime en geldt voor alle soorten een zorgplicht. De Wet natuurbescherming is, net als de Wet dieren, een kaderwet. Belangrijke uitvoeringsregels staan onder meer in het Besluit- en de regeling natuurbescherming. Deze regels gaan bijvoorbeeld over de uitvoering van de jacht, beheer en schadebestrijding. Middels de Wet natuurbescherming zijn veel bevoegdheden voor natuur- en soortenbescherming verder gedecentraliseerd naar de provincies. Het is relevant om hier te noemen dat de Wet natuurbescherming op enig moment zal opgaan in de Omgevingswet. Materieel (o.a. wat beschermingsniveau betreft) is beoogd met deze omzetting niets te veranderen. De inwerkingtreding van de Omgevingswet is al meerdere malen uitgesteld, en is momenteel voorzien voor op 1 januari 2024.