Document · PDF

3.a Vaststelling bestemmingsplan Nieuweweg 220 tm 226 - Toelichting

Gemeenteraad 14 september 2023, gemeente VeenendaalBij agendapunt: Raadsvoorstel Vaststelling bestemmingsplan Nieuweweg 220 t/m 22627.548 woorden

Open het PDF bij de gemeente ↗Naar de vergadering →

Tekst van het document

Uit het bestand gehaald, zonder opmaak, tabellen en afbeeldingen · deel 4 van 4

RAAP-rapport 5217 / versie 12-07-2021

[24]

Plangebied Nieuweweg 222-226 te Veenendaal, gemeente Veenendaal ; archeologisch vooronderzoek (bureauonderzoek en inventariserend veldonderzoek; verkennend booronderzoek) en cultuurhistorische analyse

hoog was voor akkerbouw. De bebouwing stond hoofdzakelijk in linten langs de griften (Keunen & Frank, 2018, p. 38). De Veldjesgraaf kende volgens historische kaarten dan ook tot in de 19 e eeuw nauwelijks bebouwing en diende waarschijnlijk alleen als een doorgaande weg (Torremans, 2014).

3.2 1800-1900: de Nieuweweg als straatweg Een deel van de Veldjesgraaf werd op een Franse kaart met de gemeentegrenzen van Veenendaal uit 1813 aangeduid als “Le nieuwe weg”. De herkomst van deze nieuwe naam is onduidelijk (Will, z.d., p. 85). Uit de kadastrale opmeting van ca. 1832 blijkt dat het plangebied toen nog volledig uit weiland bestond en dat er langs de Nieuweweg maar een enkele boerderij gevestigd was ( figuur 9; zie ook figuur 6a). 1 De eerste bebouwing vond plaats in de omgeving van een aantal molens dat aan het zuidelijke deel van de weg stond (Keunen & Frank, 2018, p. 79). Molen “De Vriendschap”, precies in de as van de Nieuweweg gelegen, bestaat nog (onderbouw uit 1872, de rest is gereconstrueerd in 1995; Keunen & Frank, 2018, p. 107).

Figuur 9. De nog grotendeels onbebouwde Nieuweweg (plangebied met rode lijn aangegeven) op de kadastrale minuut van omstreeks 1832 (RCE).

In 1840 maakte Rijkswaterstaat in Gelderland een plan voor een straatweg vanuit het Ingense Veer over Veenendaal naar de rijksweg bij De Klomp. De weg volgde het tracé via Kerkewijk, Hoofdstraat, Nieuweweg (die ter hoogte van de huidige Vendelseweg en Holl eweg werd rechtgetrokken, waardoor dit gebied zijn karakteristieke driehoekige vorm kreeg) en huidige Nieuweweg -Noord richting het noorden (figuur 10). Aan de noordkant boog de weg naar het oosten, om bij het dorp De Klomp op de rijksweg naar Amsterdam uit te komen. Zo werd de Nieuweweg onderdeel van een langere straatweg en werd de weg gedeeltelijk verhard. Langs de weg werden enkele tolhuizen gebouwd om de aanlegkosten te dekken, in elk geval ten zuiden van het station en aan de Nieuweweg nabij de spoorlijn (Keunen & Frank, 2018, p. 39-40). Dat station (De Klomp) en de spoorlijn (de Rijnspoorweg die Amsterdam en Arnhem met elkaar verbond) openden in 1845.

Kadastrale kaart 1811-1832: oorspronkelijke aanwijzende tafel Geldersch Veenendaal, Gelderland, sectie A, blad 014 (OAT05156A014)

RAAP-rapport 5217 / versie 12-07-2021

[25]

Aan het einde van de negentiende eeuw werd aan de noordkant van de Nieuweweg het fort Aan de Buursteeg gebouwd. Het maakte onderdeel uit van de Grebbelinie en moest bij inundaties de hoger gelegen Slaperdijk en de Emmikhuizerberg beschermen (Hof et al., 1992, p. 34).

Figuur 10. Plan voor de straatweg van het Ingense Veer (links) via de onder meer de Nieuweweg naar het buurtschap De Klomp (rechts) (1870). De Nieuweweg is met een rode stippellijn aangegeven. (Gelders Archief)

3.3 1900-1950: Lintbebouwing In de tweede helft van de 19e en vroege 20e eeuw maakte Veenendaal een sterke groei door ten gevolge van de succesvolle sigaren- en textielindustrie. Desondanks nam vanaf de vroege 20e eeuw het aantal woningen en kleinschalige bedrijfspanden langs de Nieuweweg maar heel traag toe vanuit het zuiden. Vrijwel alleen langs de Nieuweweg-Noord zijn nog ensembles van deze vroege bebouwing te herkennen, onder meer de katholieke kerk met begraafplaats en enkele oudere boerenerven (Keunen & Frank, 2018, p. 86).

Figuur 11. Vroege lintbebouwing langs de Nieuweweg, iets ten zuiden van het plangebied omstreeks 1900. Het reliëf van de heuvel De Vendel is nog goed zichtbaar (Archief Gemeente Veenendaal) .

RAAP-rapport 5217 / versie 12-07-2021

[26]

Van de strokenverkaveling die na de ontvening overbleef is rond de Nieuweweg tegenwoordig nog weinig te herkennen. In de sterk verdichte linten was de verkaveling doorgaans veel fijner dan daarachter in de landerijen (Keunen & Frank, 2018, p. 38). Aan de oostzijde van de Nieuweweg is de oude dwarsverkaveling nog in de oriëntatie van de bebouwing te herkennen. Aan de westzijde is daar geen sprake van, daar lag de verkaveling ter hoogte van het plangebied evenwijdig aan de Nieuweweg. De kleinschalige lintbebouwing van de Nieuweweg onderscheidt zich van de aan weerszijden aangelegde woonwijken. De bebouwing bestaat uit vrijstaande of in korte of langere blokken geschakelde woningen van één of twee bouwlagen met kap uit uiteenlopende bouwperioden. Op enkele plaatsen zijn nieuwe woningen ingevoegd of takken grootschaliger bouwstructuren van achterliggende wijken op de lintstructuur aan (Keunen & Frank, 2018, p. 86).

Figuur 12. Lintbebouwing langs het zuidelijk deel van de Nieuweweg nabij de Vendelse - en Holleweg, omstreeks 1900 (Archief Gemeente Veenendaal).

RAAP-rapport 5217 / versie 12-07-2021

[27]

Figuur 13. Gevarieerde lintbebouwing langs de Nieuweweg, in zuidelijke richting gefotografeerd. De bebouwing kenmerkt zich door vrijstaande of geschakelde woningen met gevarieerde ka pvormen en -richtingen. Zichtlijn op Molen de Hoop (foto: RAAP)

Figuur 14. Lintbebouwing direct ten oosten van het plangebied: één of twee lagen onder een kap, voortuinen met lage erfafscheidingen en doorzichten naar achterterrei nen (foto: RAAP)

RAAP-rapport 5217 / versie 12-07-2021

[28]

Figuur 15. De zeer traag ontwikkelende bebouwing van het plangebied tussen 1850 en 1950 op basis van topografische kaarten.

RAAP-rapport 5217 / versie 12-07-2021

[29]

3.4 1950-heden: vernieuwing en bedrijvigheid 3.4.1

Opkomst van de auto

De toename van het autogebruik heeft grote consequenties gehad voor het karakter van de Nieuweweg. Een belangrijke ontwikkeling daarin was de aanleg van de A12 in de jaren veertig en vijftig. Het tracé Bunnik-Veenendaal opende vanaf 1947, waarna de weg in de daaropvolgende jaren verder werd uitgebreid met een extra rijbaan en een verlenging richting Arnhem. 2 De A12 doorsneed de Nieuweweg en ging gepaard met de aanleg van taluds, de bouw van een viaduct en afritten. Het zuidelijk deel van de weg kreeg zo de rol van invalsroute naar het stadscentrum. Met de aanleg van de Rondweg-West vanaf 1980 en later de afronding van de Grote Beer (vanaf 1985) raakte de Nieuweweg verder versnipperd; er werd feitelijk een hap uit genomen. De naam ‘Nieuweweg Noord’ (het gedeelte ten noorden van de A12) herinnert nog aan de vroegere eenheid van de weg. Het plangebied kreeg als gevolg van deze verkeerskundige maatregelen een stedenbouwkundige sleutelpositie aan de kop van het zuidelijke deel van de ‘oude’ Nieuweweg. Ondanks de latere aanleg van de rondwegen bleef de Nieuweweg een intensief gebruikte verkeersroute.

Figuur 16. Veranderd karakter van de Nieuweweg bij het A12 -Viaduct, omstreeks 1970 (Utrechts Archief).

W egenwiki.nl

RAAP-rapport 5217 / versie 12-07-2021

[30]

3.4.2

Stedenbouwkundige ontwikkeling

Tot in de jaren tachtig bleef het gebied tussen de oude kern van Veenendaal en de snelweg A12 relatief onbebouwd. Er lag sinds de jaren zestig een ontwerp op de plank van het bureau van ir. Samuel van Embden, jarenlange min of meer de vaste stedenbouwkundige en architect van de Gemeente Veenendaal, voor een grote woonwijk met voornamelijk etagewoningen. Het plan heette De Gelderse Blom. Vermoedelijk door gebrek aan vraag naar woningen kwam het niet tot uitvoering, en in de jaren tachtig ging het plan op de schop. 3

Figuur 17. Ontwerp van het bureau Van Embden voor stempelverkaveling met laag - en etagebouw, plan ‘De Gelderse Blom’, 1964. Ter hoogte van het plangebied was een flat met 8 etages op een onderbouw gepland. Langs het grootste deel van de Nieuweweg is nieuwe bebouwing ingetekend (Archief Gemeente Veenendaal) .

Omdat de vraag naar bedrijfsruimte groter werd geacht, werd het plan opgeknipt in een noordelijk deel dat volledig voor bedrijven werd bestemd, en een zuidelijk deel dat in de toekomst voor woningbouw kon dienen. Deze ontwikkeling paste bij de bredere tendens in Nederland, waar in veel steden vanaf de jaren zestig het bedrijventerrein zijn intrede had gedaan . Voor de situering werden monofunctionele terreinen op logistiek gunstige locaties aan de toenmalige randen van de stad gekozen. In de jaren zeventig en tachtig kwamen daar kantorenconcentraties langs de doorgaande stedelijke hoofdwegen bij, waar de bereikbaarheid en binnenstedelijke functies nog onder handbereik waren (Van Meijel & Bouma, 2013, p. 4-5). Omdat de ambitieuze gemeente Veenendaal meer op de Randstad dan op Gelderland wilde leunen, liet zij de naam ‘De Gelderse Blom’ los, en gaf het plan de naam ‘De Compagnie’. 4

3 4

Archief Gemeente Veenendaal 1942-1990, 7574 Archief Gemeente Veenendaal 1942-1990, 7575

RAAP-rapport 5217 / versie 12-07-2021

[31]

Figuur 18. Herzien plan in hoofdlijnen voor De Gelderse Blom (1983), vanaf de jaren tachtig heette het plan ‘De Compagnie’. Grijs: doorgetrokken rondweg Grote Beer. Licht+donkerblauw: bedrijven. Oranje en geel: nieuwe en bestaande bebouwing. De Grote Beer is later naar het zuiden verlegd o m meer ruimte voor bedrijven vrij te maken (Archief Gemeente Veenendaal).

In het voor dit rapport onderzochte plangebied stonden drie woningen, die in eerste instantie zouden blijven staan. In 1986 nam het college van B&W echter een voorstel aan van de dir ecteur van de afdeling Gemeentewerken, die op deze ‘markante plaats aan de noordoostelijke hoofdentree van Veenendaal’ liever een ‘accent met grootschalige exclusieve bebouwing’ situeerde, als tegenhanger van de stedelijke bebouwing rond het belangrijke kruispunt Grote Beer/Rondweg-West. Voor de invulling dacht hij aan ‘bijzondere voorzieningen’, zoals kantoren, horecabedrijven met expositie - en vergaderruimte of een onderwijsinstelling met een bouwhoogte tussen de 6 en 12 meter. Het gebouw zou tevens een geluidsbuffer vormen voor de achterliggende bebouwing. 5

Archief Gemeente Veenendaal 1942-1990, 7575

RAAP-rapport 5217 / versie 12-07-2021

[32]

← Vorig deel

De tekst is automatisch uit het bestand gehaald en kan afwijken van het origineel (kolommen, tabellen en koppen lopen door elkaar). Het officiële stuk bij de gemeente is leidend. Bron: https://api.notubiz.nl/document/13068938/1