3.a Buurtuitvoeringsplan Dragonder-Oost

Inleiding

Waarom en voor wie een uitvoeringsprogramma? In het eerste deel van het Buurtuitvoeringsplan is de richting gekozen: Dragonder-Oost is in 2050 een buurt waar geen gebruik meer wordt gemaakt van het aardgas. Zo is er gekeken naar het hoe en waarom van aardgasvrij en is gekeken hoe dit ingepast kan worden in de buurt, rekening houdend met de uitgangspunten betaalbaarheid, duurzaamheid en betrouwbaarheid. Hiermee is de keuze beargumenteerd om in 2050 aardgasvrij te worden met behulp van individuele en klein collectieve warmtetechnieken. Daarnaast is duidelijk gemaakt dat een tussendoel van 40% aardgasbesparing in 2030 ten opzichte van 2019 een flinke inspanning zal vragen van gemeente en bewoners. Deze keuze betekent het einde van het planvormingsproces voor Dragonder-Oost. Dat proces is gestart met de Transitievisie Warmte in 2021 en werd vervolgens doorgezet met het tweejarige voorbereidingstraject op het buurtuitvoeringsplan Dragonder-Oost.

Tegelijkertijd vormt deze keuze het startschot voor activiteiten van gebouweigenaren, gemeente en netbeheerder om te zorgen dat in 2050 alles gereed is en de buurt klaar is voor het stopzetten van de levering van aardgas door de netbeheerder. In dit tweede deel van het buurtuitvoeringplan Dragonder-Oost, het uitvoeringsprogramma, zijn alle activiteiten en inspanning opgenomen die nodig zijn om te zorgen dat de einddatum voor het aardgas gehaald wordt. Het programma is geschreven vanuit de rol van de gemeente om een aardgasvrije buurt te realiseren. De daadwerkelijke opgave voor de hele maatschappij is natuurlijk veel breder. Om het gewenste resultaat te halen is van iedereen een stevige inzet nodig. De gebouweigenaren/-bewoners wordt gevraagd om investeringen te doen en zich voor te bereiden. De netbeheerder vragen we om een andere infrastructuur te realiseren én om de buurt op termijn van het aardgas af te sluiten. Marktpartijen zijn ondertussen druk bezig om met nieuwe aardgasvrije oplossingen te komen en deze steeds laagdrempeliger toepasbaar te maken.

Woningeigenaar Investering in gebouw

Overheid Gemeente BOV

Beleid & wetgeving

Resultaat

Producten & diensten

Markt (oplossingen)

Aanpassen infrastructuur

Netbeheerder

Figuur 32: Schematische voorstelling van de samenwerking die nodig is om tot een aardgasvrije oplossing te komen

"Ik verwacht wel hulp (om van het aardgas af te gaan). Ik weet niet wat er allemaal bij komt kijken. Subsidie misschien, een expertisebureau... Dat zou ik fijn vinden. Iemand die bij de gemeente werkt en die je kan doorverwijzen naar het juiste loket."

Buurtuitvoeringsplan Dragonder-Oost | 39

Het Warmteprogramma: hoe passen we de aanpak voor Dragonder-Oost in binnen een aanpak voor geheel Veenendaal? Tot en met 2025 vormt het programma Energieneutraal Veenendaal de overkoepelende structuur waarbinnen alle activiteiten om te komen tot de overstap naar aardgasvrije gebouwen een plek hebben en waarbinnen de voortgang bewaakt wordt. Zo kunnen we de aanpak waar nodig bijstellen. Er is nog geen duidelijkheid over hoe gemeenten in de periode na 2025 de energietransitie gaan organiseren. Tegelijkertijd geeft de Rijksoverheid aan dat gemeenten hun visie op de warmtetransitie minstens elke 5 jaar moeten herzien. De bedoeling is dat dit plaats gaat vinden in de vorm van een ‘Warmteprogramma’, een doorontwikkeling van de Transitievisie Warmte. Deze verplichting voor een Warmteprogramma biedt de basis om in de periode na 2025 nog steeds met een samenhangende aanpak aan het aardgasvrij maken van Veenendaal te werken. Met deze programmatische manier van werken zorgen we ervoor dat er waar nodig bijgestuurd wordt ‘tijdens de rit’ op weg naar een aardgasvrij Dragonder-Oost. Want één ding is zeker: het zal niet precies gaan zoals uitgedacht is in dit buurtuitvoeringsplan. 2050 is ver weg en er kan nog veel gebeuren!

Belang van voldoende middelen door het Rijk Voor het realiseren van de warmtetransitie heeft de gemeente voldoende middelen en uitvoeringscapaciteit nodig. Met Prinsjesdag 2022 heeft het kabinet aangegeven 5,6 miljard euro opzij te zetten om gemeenten en provincies tot en met 2030 voldoende uitvoeringskracht te geven om de energie- en warmtetransitie lokaal vorm te geven. Deze middelen lijken tot en met 2030 voldoende om uitvoering te geven aan de ambities van Veenendaal. Maar zekerheid is er niet. Hoeveel tijd, energie en geld moet de gemeente erin steken om de doelen in zicht te houden en om goed met bewoners en andere betrokkenen te blijven communiceren? Na 2030 is de onzekerheid groter omdat voor deze periode nog geen rijksmiddelen beschikbaar zijn. Juist gezien de onzekerheden op langere termijn is het belangrijk dat we nu alvast een goed beeld vormen van de stappen die in Dragonder-Oost gezet gaan worden naar een aardgasvrije buurt.

Buurtuitvoeringsplan Dragonder-Oost | 40

Activiteiten Welke inspanningen verwachten we te moeten doen om Dragonder-Oost in 2050 aardgasvrij te kunnen maken, met 40% aardgasreductie in 2030? We zien tot en met 2050 grofweg de volgende fases voor ons om tot een aardgasvrije buurt te komen: BUP

2022

Opstart Vinger aan activiteiten de pols

2026

2030

2034

Laatste loodjes

2038

2042

2048

2052

Inspanningen van de gemeente Inspanningen van gebouweigenaren

Figuur 33: Schematische weergave van de activiteiten in/voor de buurt. De blauwe lijn is de inspanning van de gemeente door de tijd heen, oranje lijn die van gebouweigenaren.

BUP: Met het vaststellen van het Buurtuitvoeringsplan Dragonder-Oost wordt een intensief traject afgesloten, waarbij verschillende partijen in de buurt betrokken waren en diverse (deel-) onderzoeken zijn uitgevoerd. Opstart activiteiten: Na vaststelling van het BUP vallen de activiteiten niet stil. De einddatum en de technische oplossingen moeten duidelijk naar bewoners en andere gebouweigenaren gecommuniceerd worden. Het Energieloket en Trefpunt van de gemeente spelen daarbij een grote rol om bewoners te gaan informeren en begeleiden met hun zoektocht naar een alternatief voor aardgas. De gemeente zorgt voor voldoende stimulansen om in 2030 40% aardgasbesparing te behalen30. De eerste bewoners maken de keuze voor een aardgasvrije of hybride oplossing en gaan daarmee aan de slag. Vinger aan de pols: De bewoners en eigenaren zijn volop bezig met uitvoering, op het moment dat voor hen passend is. De gemeente doet een flinke stap terug: de markt moet met oplossingen komen. Door landelijke wet- en regelgeving is de keuze voor een hybride warmtepomp in de meeste gevallen standaard geworden. De gemeente ondersteunt en ontzorgt waar mogelijk, maar al met al raken we steeds meer gewend aan de nieuwe realiteit van verwarmen en koken zonder aardgas.

1

Koplopers

2

Snelle volgers

3

Grote massa

4

Achterblijvers

Aantal bewoners die de stap naar aardgasvrij zetten

Figuur 34: Schematische weergave van de transitie naar aardgasvrij: van de eerste koplopers die een stap zetten tot de achterblijvers die meer over de streep getrokken moeten worden niet wilden nemen (4). De gemeente zorgt dat iedereen de overstap heeft kunnen maken vóór het aardgas afgesloten wordt. Dit vraagt naar verwachting een stevigere inzet van gemeente en netbeheerder om met eigenaren en bewoners van deze woningen in contact te komen, en ze zo veel mogelijk te helpen en begeleiden om de laatste stappen te kunnen zetten. Na de einddatum is de buurt aardgasvrij.

Laatste loodjes: Richting 2050 neemt de druk steeds verder toe. Koplopers (1), snelle volgers (2) en een deel van de ‘grote massa’ (3) hebben naar verwachting de stap naar aardgasvrij kunnen maken. Er zal echter een deel van de bewoners blijven die de stap niet hebben genomen of

30 Ten opzichte van 2019

Buurtuitvoeringsplan Dragonder-Oost | 41

Wat gaan we doen om deze planning te realiseren? Hieronder lichten we toe uit welke onderdelen de aanpak bestaat. De focus ligt daarbij op de periode tot 2030, met een helder tussendoel: we gaan voor 40% aardgasbesparing in Dragonder-Oost31, om op schema te blijven lopen met de warmtetransitie in Veenendaal. De acties die hieronder beschreven staan, zijn op te delen in twee onderdelen • Stimuleringscampagne voor bewoners van buurten met een ‘individuele’ warmteoplossing. Dragonder-Oost is hier het eerste voorbeeld van in Veenendaal en vormt in dat opzicht een ‘pilot’ voor deze aanpak • Organisatorische acties om de goede technische en beleidsmatige randvoorwaarden te creëren voor het aardgasvrij worden van Dragonder-Oost

31In De Transitievisie Warmte is aangegeven dat er ruimte is om per buurt meer of minder besparing te realiseren. Netto telt de doelstelling voor 2030 voor héél Veenendaal: 20% aardgasbesparing in 2030 ten opzichte van 2019.

Buurtuitvoeringsplan Dragonder-Oost | 42

Stimuleringscampagne De stimuleringscampagne bestaat zowel uit bewustwording als uit concrete acties en ondersteuning die bewoners moeten helpen om versneld aardgas te gaan besparen. We denken nu aan de volgende onderdelen: Doorlopende bewustwordingscampagne Bewoners kunnen alleen in actie komen als ze weten dat er actie nodig is. In de bewustwordingscampagne ligt de focus dus op de vraag: wanneer ben jij aardgasvrij? Dat hoeft niet vandaag of morgen te zijn, maar de vraag moet uitnodigen om alvast wel een plan te gaan maken. Ga ik binnenkort verhuizen en laat ik het aan de volgende bewoner over? Ga ik op inductie koken als ik volgend jaar mijn keuken vervang? Moet ik dan ook alvast mijn meterkast aanpassen om voorbereid te zijn op een warmtepomp? Is het slim om mijn cv-ketel vroeger te vervangen voor een aardgasvrij alternatief? Kan ik dit zelf regelen of heb ik hulp nodig? Een aantal onderdelen van deze campagne zijn: • Een eigen herkenbare vormgeving in alle communicatie, zodat de herhaalde berichtgeving herkenning oproept. We gaan voor een prikkelende campagne, die de verantwoordelijkheid bij de bewoner neerlegt: wat ga jíj doen? En wanneer? • Focus op stapjes van klein naar groot. Een aardgasvrije woning is voor veel mensen moeilijk te overzien. Hoewel we daar ondersteuning voor kunnen bieden (bijvoorbeeld door middel van het Energieloket of een collectieve

inkoopactie), is de ene persoon nu eenmaal meer geneigd dan de andere om een voorloper te zijn. In de communicatie willen we kleine stapjes zo concreet mogelijk maken. De communicatie de afgelopen twee jaar in de buurt heeft laten zien dat het informeren over kleine, zelf te nemen stappen gewaardeerd wordt – zonder het grote plaatje uit het oog te verliezen. • Jaarlijkse berichtgeving. Om bewoners eraan te herinneren dat ze in een buurt wonen die op termijn aardgasvrij wordt en om ze te herinneren aan de stappen die ze daarvoor kunnen zetten – en de hulp die ze daarbij kunnen krijgen • Innovaties in de spotlight. De energietransitie ontwikkelt zich razendsnel, net als de oplossingen die daarbij komen kijken. Waar innovaties extra waarde bieden voor de buurt (bijvoorbeeld geluidsreductie, slimmer omgaan met het stroomnet, slimmer gebruik van de ruimte) willen we dit onder de aandacht brengen en hulp aanbieden om hier werk van te maken • De waarde van koeling. Aardgasvrije oplossingen zijn niet altijd goedkoper, maar bieden vaak wel de mogelijkheid om de woning extra te koelen. Dat kan bewoners over de streep trekken voor wie aardgasvrij verwarmen net niet interessant genoeg is • Informeren bij verhuizingen. Verhuizingen zijn een perfect moment om verduurzaming van de woning stevig aan te pakken. In samenspraak met Veense makelaars willen we de informatievoorziening voor kopers

verbeteren, bijvoorbeeld over de toekomstwaarde van een aardgasvrije woning en de mogelijkheden om voor een energiezuinige woning extra financiering te krijgen of rentekorting. • Informeren over financieringsmogelijkheden: subsidies en duurzaamheidsleningen, zowel de gemeentelijke als de landelijke en provinciale. • Open huis bij buurtgenoten die al van het aardgas af zijn. • Aandacht geven aan andere thema’s die voor de gemeente en bewoners van belang zijn, zoals afvalscheiding, vergroening en klimaatadaptatie.

Buurtuitvoeringsplan Dragonder-Oost | 43

Centraal georganiseerde advies- en uitvoering Een groot obstakel voor bewoners is de onbekendheid met aardgasvrije technieken en de onzekerheid die daarbij komt kijken. Wat past goed bij mijn woning? Hoe weet ik zeker dat ik geen spijt krijg van mijn keuze? Waar moet ik op letten bij de overstap van een warmtepomp – en snap ik dat wel?

“Ik wil wel, maar de kosten moeten tegen de baten opwegen. Ik denk niet dat iedereen zomaar 20.000 euro op de bank heeft staan om van het gas af te gaan. Acties zoals het gezamenlijk inkopen van warmtepompen, dat vind ik heel goed.”

In de gemeente Elburg gaat in een vergelijkbare buurt een inkoopactie van start. Een procesregisseur die door de gemeente wordt ingehuurd organiseert een aanbesteding voor enerzijds een onafhankelijk adviseur die voor de woning de beste oplossing uitdenkt samen met de bewoners, en anderzijds voor een aantal uitvoerende

partijen die de oplossing moeten realiseren, volgens specificaties van de onafhankelijk adviseur. De procesregisseur ziet namens de gemeente toe op de kwaliteit van het werk dat geleverd wordt door de adviseurs en installateurs.

We denken dat een dergelijke aanpak ook goed zou kunnen werken in Dragonder-Oost en de overstap naar een aardgasvrij of hybride alternatief een stuk laagdrempeliger zou maken voor de gemiddelde bewoner. Bovendien zijn de woningen in de buurt relatief gelijkvormig waardoor wat nu al goed werkt ook goed op te schalen is. Voldoende vertrouwen en garanties voor de bewoners zijn nodig om de opschaling te realiseren die nodig is om 40% aardgasbesparing in 2030 te realiseren ten opzichte van 2019. Een centraal (door de gemeente) georganiseerde actie geeft vertrouwen en biedt waarschijnlijk een betere basis voor goede kwaliteit en ondersteuning bij het oplossen van eventuele gebreken, dan een bewoner die zelf zijn weg moet vinden tussen de adviseurs en installateurs. Bij deze acties willen we de gelegenheid benutten om bewoners dichter bij elkaar te brengen door van elkaar te leren en gezamenlijke kennisuitwisseling op te zetten.

Energieloket en het Trefpunt: laagdrempelige ondersteuning Het is voor bewoners prettig als ze laagdrempelig vragen kunnen stellen en begeleiding kunnen krijgen. Bijvoorbeeld bij de oriëntatie op een aardgasvrije oplossing: waarom zou ik dat wel of niet doen? Maar ook bij vragen over subsidies of over kleinere maatregelen. Bijvoorbeeld een vraag van een oudere bewoner om mee te kijken bij het proces van een digitale subsidieaanvraag. Het Energieloket van ValleiEnergie biedt professionele ondersteuning bij dit soort vragen. Daarnaast zijn de vrijwillige energieambassadeurs van het Trefpunt beschikbaar om mee te denken en te kijken. We willen het Energieloket en het Trefpunt nog sterker betrekken bij de plannen in de buurt, zodat het advies altijd past bij de situatie. Voor bewoners die kleine collectieve warmtesystemen willen realiseren kan het Energieloket een rol spelen als verbindende partij, bijvoorbeeld door verbinding te leggen met de Natuur en Milieufederatie Utrecht die op dit gebied veel kennis heeft.

Buurtuitvoeringsplan Dragonder-Oost | 44

“Als het je min of meer wordt opgelegd [van het aardgas af], dan verwacht ik wel iets van subsidie. Dit zijn koopwoningen van mensen met middeninkomens. Die hebben wel subsidie nodig.” Extra bijdrage voor vervroegd afschrijven van de cv-ketel Het versneld vervangen van de cv-ketel voor een hybride of aardgasvrij alternatief is een goede manier om de versnelling te realiseren die nodig is om in 2030 40% aardgas te besparen – en zo op schema te blijven voor 2050 (zie: “Planning”). Maar met name voor kleinere woningen met een laag aardgasverbruik is de overstap naar een aardgasvrije oplossing nog niet – of niet snel- terug te verdienen. We onderzoeken daarom de mogelijkheid voor een regeling waarbij per huishouden een bedrag wordt uitgekeerd voor het verwijderen van een cv-ketel en het vervangen voor een aardgasvrij alternatief. Het bedrag zou kunnen oplopen naar mate de ketels een kleiner vermogen hebben. Een ander alternatief is dat het subsidiebedrag gebaseerd wordt op het gasverbruik van de bewoner in de afgelopen drie jaren. De kosten voor zo’n regeling hangen af van de uitvoering. Tot 2030 gaan we uit van 40 woningen per jaar, voor een bedrag van 1000 euro gemiddeld per (kleine) ketel. Deze 40.000 euro is te realiseren vanuit het budget van het programma Energieneutraal Veenendaal32.

Eventueel kunnen de (relatief nieuwe) cv-ketels die verwijderd worden beschikbaar worden gesteld voor een pool van tijdelijke huurketels – bijvoorbeeld voor de buurten in Veenendaal waar op termijn een warmtenet komt en waar een tijdelijke huurketel extra flexibiliteit biedt. Het is niet aannemelijk dat een dergelijke subsidie op termijn ook op

dezelfde manier beschikbaar komt voor andere buurten in Veenendaal. De regeling is immers gekoppeld aan de (ambitieuze) doelstelling specifiek voor Dragonder-Oost om in 2030 40% aardgas te besparen, specifiek door het inzetten van (o.a.) warmtepompen. De buurt heeft in die zin een pilotfunctie.

Corporatiewoningen: gesprek blijven aangaan Met de keuze voor 2050 als einddatum voor het aardgas heeft Veenvesters de vrijheid om een geschikt moment te kiezen om de eigen woningen aardgasvrij te maken. Vooralsnog denkt Veenvesters aan het realiseren van hybride warmtepompen bij ketelvervanging en vanaf 2040 all-electric. Elektrisch koken wordt gestimuleerd bij mutaties en bewoners worden aangemoedigd om PVpanelen te nemen. De afweging om éérst te investeren in de woningen in Veenendaal met de slechtste energielabels en pas later in relatief moderne woningen zoals in Dragonder-Oost is begrijpelijk. Wel denken we dat een pilotaanpak in Dragonder-Oost voor Veenvesters zinvol kan zijn. Juist vanwege de goede isolatie van de woningen leent de buurt zich voor het ontwikkelen van een aanpak waarbij bewoners (op eigen verzoek) direct over kunnen stappen naar all-electric in plaats van een tussenstap met hybride warmtepompen. We blijven hierover met Veenvesters in gesprek en streven ernaar om nadere afspraken hierover vast te leggen in de jaarlijkse prestatieafspraken die met Veenvesters worden gemaakt.

Kaart met rekentool aardgasvrije oplossingen Om bewoners te helpen bij de oriëntatie op een aardgasvrije oplossing, is een kaart gemaakt van Dragonder-Oost. Voor elke woning is een referentiewoning in beeld gebracht, waarbij informatie is gegeven over de verschillende aardgasvrije oplossingen met voor- en nadelen, kosten en opbrengsten (zie bijlage 3). Bij deze kaart hoort ook een digitale rekentool waarin de gegevens van de woningen aanpasbaar zijn. Eventueel kan vanuit het Energieloket en Trefpunt ondersteuning worden geboden bij het invullen van deze tool. Met deze tool kunnen inwoners zich op een laagdrempelige manier oriënteren op een alternatief voor aardgas.

Warmtepompdokter Uit ervaringen van bewoners die al een warmtepomp hebben geplaatst blijkt dat het vaak ingewikkeld is om de juiste warmtepomp te kiezen. Het is moeilijk om in te schatten in welke mate een installateur de juiste installatie aanbiedt en welke keuzes gemaakt worden bij het aanleggen en instellen van de installatie. Door een gespecialiseerde ‘warmtepompdokter’ aan te stellen krijgen bewoners indien gewenst een second opinion waarmee ze beter geïnformeerd het gesprek aan kunnen gaan met hun eigen installateur.

32 Deze middelen komen hoofdzakelijk vanuit de doelbijdrage die het Rijk doet aan gemeenten voor het lokaal kunnen uitvoeren van de energietransitie; de zogenaamde ‘CDOKE-gelden’

Buurtuitvoeringsplan Dragonder-Oost | 45

Organisatorische acties De gemeente zelf wil als regisseur van de warmtetransities een aantal acties uitvoeren om te zorgen dat we op schema blijven: Opnemen einddatum in het Omgevingsplan en informeren ACM De einddatum van 2050 is gelijk aan de landelijke einddatum van het aardgas. De Wet en het Besluit gemeentelijke instrumenten warmtetransitie (zie het hoofdstuk Juridisch kader) regelen de juridische inpassing van die datum. Bij vaststelling van dit buurtuitvoeringsplan, zijn zowel de Wet als het Besluit nog niet definitief vastgesteld. De verankering van de einddatum voor het aardgas moet nog gebeuren binnen het Omgevingsplan. De definitieve wettelijke verankering van de einddatum voor het aardgas is dus afhankelijk van de invoering van deze nieuwe wetten en beleidsinstrumenten. Wanneer dit juridisch kader definitief is, vormt dit buurtuitvoeringsplan de basis om de einddatum voor Dragonder-Oost vast te leggen. Na vastlegging van de datum in het Omgevingsplan, moet de einddatum (op basis van de voorlopige tekst van het Bgiw) binnen 4 weken ook gemeld worden bij de Autoriteit Consument en Markt (ACM).

Het streven daarbij is om zo veel mogelijk aanpassingen vergunningsvrij te maken, binnen een vastgesteld kader wat de beeldkwaliteit in de buurt moet borgen. Daarbij hebben we speciale aandacht voor: • Externe installatieruimtes: In sommige gevallen is de ruimte in de woningen sterk beperkend voor het wel of niet kunnen opstellen van een warmtepomp. Dit speelt met name wanneer een groot voorraadvat voor warm water nodig is. Ook bij grotere gebouwen, zoals appartementencomplexen of scholen, kan het nodig zijn om een beperkte uitbreiding te realiseren voor een technische ruimte. Het kan wenselijk zijn om in het Omgevingsplan extra regels op te nemen, waarbinnen

externe installatieruimtes (onder voorwaarden) vergunningsvrij gerealiseerd kunnen worden. • Buitenunits: Buitenunits zijn nodig voor lucht/lucht en lucht/water warmtepompen. Buitenunits zijn meestal bepalend voor het aangezicht van de woning en de buurt, door hun grootte, kleur en vormgeving. Op dit moment zijn buitenunits soms vergunningsvrij te plaatsen en soms niet. Voor de bewoners komt dit vaak over als een arbitrair onderscheid. Buitenunits op garages aan de zijkant van de woning of op het dak aan de voorzijde van de woning zijn nu meestal nog niet vergunningsvrij toegestaan. Dit soort oplossingen kunnen echter wel bijdragen aan lagere geluidsbelasting. Door hierover

Figuur 35: Voorbeeld van een externe installatieruimte

Figuur 36: Buitenunits: niet altijd een verrijking voor het straatbeeld…

Aanvullende ruimtelijke vereisten in het Omgevingsplan We vinden het wenselijk om niet alleen de einddatum en de mogelijke technieken te vermelden in het Omgevingsplan, maar om daarnaast ook aandacht te besteden aan een zo goed mogelijke ruimtelijke inpassing van de technische oplossingen die nodig zijn om af te stappen van aardgas.

(www.warmberger.nl)

Buurtuitvoeringsplan Dragonder-Oost | 46

• Bodembeschermingsbeleid: We willen monitoren hoe de ontwikkeling van gesloten bodemenergiesystemen (GBES) in de buurt gaat verlopen. Voor GBES geldt een meldingsplicht bij de gemeente. Mocht blijken dat deze steeds meer toe worden gepast dan kan de gemeente binnen de Omgevingswet aanvullende eisen gaan stellen in het Omgevingsplan.33

Aanmelden buurt bij Warmtefonds

Figuur 37: Voorbeeld van een warmtepomp in schoorsteenvorm aanvullende eisen op te nemen willen we zorgen voor een uniforme vormgeving van buitenunits en het mogelijk maken dat er minder vaak een vergunning aangevraagd hoeft te worden. Tegelijkertijd willen we overwegen of er aanvullende eisen opgenomen kunnen worden voor de kleurstelling van buitenunits en leidingen, zodat dit beter aansluit om het straatbeeld in Dragonder-Oost en minder contrasteert. • Transformatoren: Om woningen in Dragonder-Oost te kunnen verwarmen met een aardgasvrij alternatief, moet het elektriciteitsnet flink uitgebreid worden. In veel gevallen zal dit ten kosten gaan van de openbare ruimte. Daarnaast hebben de transformatoren invloed op de beeldkwaliteit in de buurt. We willen in overleg met Stedin om te zorgen dat er een eenduidige beeldkwaliteit is bij plaatsing van nieuwe transformatoren. 33

De energiebespaarhypotheek van het Nationaal Warmtefonds kan voor mensen met een kleine beurs of die normaal niet in aanmerking komen voor een lening een uitkomst zijn. Het maximale leenbedrag van €25.000 zal in verreweg de meeste gevallen voldoende zijn om een woning in Dragonder-Oost aardgasvrij te maken. Bovendien is deze hypotheek rentevrij en is er de eerste 3 jaar geen aflossing. De gemeente moet hiervoor in overleg treden met het Warmtefonds om te kijken of de regeling van toepassing is. Bij toepassing moet de gemeente een notaris aanwijzen om de hypotheek te kunnen verstrekken en de kosten daarvoor dragen.

Netbelasting meenemen bij acties gemeente De capaciteit van het elektriciteitsnet kan een reden zijn voor de gemeente om oplossingen te stimuleren die minder belasting leggen op het elektriciteitsnet. De gemeente kan bijvoorbeeld stimuleren dat publieke laadpalen in de winter pas in de loop van de avond hun volledige capaciteit gaan leveren. Bij gezamenlijke inkoopacties voor warmtepompen of bij een subsidieregeling voor kleine aardgasverbruikers kan de gemeente aanvullende voorwaarden stellen zodat warmtepompen de mogelijkheid hebben om slim te verwarmen en daarmee het elektriciteitsnet te ontzien.

Bodemenergie: dit verandert er | Informatiepunt Leefomgeving (iplo.nl)



Buurtuitvoeringsplan Dragonder-Oost | 47

Doelen en monitoring Het einddoel staat centraal: in 2050 is Dragonder-Oost aardgasvrij. We willen in de tussentijd goed in de gaten houden of we nog op schema liggen om dit centrale doel te halen. Daarom hebben we de volgende doelen opgenomen waarop we willen monitoren: • Minstens 40% aardgasbesparing in 2030 t.o.v. 2019 • Minstens 1x per jaar (huis-aan-huis) communiceren naar alle buurtbewoners • Minstens 2 rondes collectieve inkoopactie voor warmtepompen tot en met 2030 • Minstens 2x een enquête uitzetten over de houding en acties van bewoners om aardgasvrij te worden, in de periode tot en met 2030 Deze doelen worden jaarlijks gemonitord. In ieder geval tot en met 2025 zullen deze doelen deel uitmaken van de monitoring van het Programma Energieneutraal Veenendaal. Voor de periode na 2025 zal de monitoring zo veel mogelijk aansluiten bij de monitoring van op dat moment lopende (energie-) programma’s.

Buurtuitvoeringsplan Dragonder-Oost | 48

Overzicht financiën/kosten De grootste kosten liggen uiteindelijk bij de gebouweigenaren die de investering moeten doen om een pand aardgasvrij te maken. De baten liggen grotendeels bij de gebruikers van de panden, die een lagere energierekening gaan betalen. In deel I is bij ‘Alternatieven’ een afweging gemaakt op basis van (ondermeer) kosten. De volledige kosten voor de gemeente voor langjarige uitvoering van ondersteuning van bewoners in DragonderOost zijn nog niet goed in te schatten. Er is immers tot 2050 ondersteuning nodig maar er is voor die periode nog geen duidelijkheid of en hoe gemeenten ondersteund worden door het Rijk bij het stimuleren van aardgasbesparing. Voor de periode tot en met 2030 nemen we in ieder geval de toezegde steun vanuit het Rijk voor gemeenten als basis. Deze middelen willen we programmatisch inzetten vanuit het Programma Energieneutraal Veenendaal, wat de mogelijkheid biedt om tussentijds bij te sturen en als het nodig is nieuwe prioriteiten te stellen. Voor fysieke ingrepen aan gemeentelijk vastgoed (zoals de vervanging van de cv-ketel van ’t Speelkwartier voor een (hybride) warmtepomp) wordt gebruik gemaakt van reguliere middelen (aangevuld met subsidies zoals de DUMAVAregeling). Hieronder is een eerste inschatting gemaakt van de kosten voor ondersteuning van de warmtetransitie in Dragonder-

Buurtuitvoeringsplan Dragonder-Oost | 49

Oost tot en met 2030. Met name de subsidieregeling voor kleine aardgasverbruikers vraagt een aanzienlijke jaarlijkse bijdrage uit het programma Energieneutraal Veenendaal. Op basis van een gemiddelde bijdrage van 1000 euro per woning, zouden met deze regeling in 2030 maximaal 240 woningen een steuntje in de rug kunnen krijgen om

aardgasvrij te worden. De vraag is echter of deze regeling volledig benut zou worden. Naar verwachting vallen de daadwerkelijke kosten daarmee enigszins lager uit. Een deel van de kosten is gebaseerd op ingeschatte eenheidsprijzen van de voorgenomen activiteiten. Zo zijn

de kosten voor ondersteuning door het energieloket en het versturen van brieven afhankelijk van het aantal woningen en bedrijven in de buurt. Een ander deel van de kosten is begroot op basis van de verwachte kosten van de aanpak voor de hele buurt, zoals een collectieve inkoopactie voor warmtepompen.

2024

2025

2026

2027

2028

2029

2030

Aantal woningen in uitvoering BUP Dragonder-Oost

881

881

881

881

881

881

881

Aantal bedrijven in uitvoering BUP Dragonder-Oost

14

14

14

14

14

14

14

100%

102%

104%

106%

108%

110%

113%

€ 2.417

€ 2.417

€ 2.417

€ 2.417

€ 2.417

€ 2.417

€ 2.417

Advies aan bewoners: energieloket

€ 11.013

€ 11.013

€ 11.013

€ 11.013

€ 11.013

€ 11.013

€ 11.013

Advies aan bewoners: stimuleringscampagne

Indexatie Individuele oplossingen: bedrijven en instellingen Individuele oplossingen: bewoners

€ 2.000

€ 2.000

€ 2.000

€ 2.000

€ 2.000

€ 2.000

€ 2.000

Jaarlijkse brief

€ 881

€ 881

€ 881

€ 881

€ 881

€ 881

€ 881

Informeren verhuizers

€ 176

Subsidie voor kleine aardgasverbruikers Collectieve inkoopactie warmtepompen Warmtepompdokter

€ 176

€ 176

€ 176

€ 176

€ 176

€ 176

€ 40.000

€ 40.000

€ 40.000

€ 40.000

€ 40.000

€ 40.000

€ 30.000

€ 30.000

€ 10.000

€ 10.000

€ 10.000

€ 10.000

€ 10.000

€ 10.000

€ 10.000

€ 5.000

€ 5.000

€ 5.000

€ 5.000

€ 2.500

€ 2.500

€ 2.500

€ 31.487

€ 101.487

€ 71.487

€ 71.487

€ 98.987

€ 68.987

€ 68.987

Regelen: beleidsmatige aanpassingen Inzet ruimtelijk-juridische borging in omgevingsplan en vergunningverlening Subtotaal: Onvoorzien:

€ 4.723

€ 15.223

€ 10.723

€ 10.723

€ 14.848

€ 10.348

€ 10.348

Totaal excl. indexatie:

€ 36.209

€ 116.709

€ 82.209

€ 82.209

€ 113.834

€ 79.334

€ 79.334

Totaal incl. indexatie:

€ 36.209

€ 119.044

€ 85.531

€ 87.241

€ 123.218

€ 87.592

€ 89.344

Totaal (geindexeerd) tot en met 2030: € 628.179

Buurtuitvoeringsplan Dragonder-Oost | 50

Bijlages Bijlage 1: Infographic Transitievisie Warmte Bijlage 2: ingezette communicatiemiddelen Bijlage 3: (a/b/c): Onderzoek/brochures eengezinswoningen Bijlage 4: Onderzoek aardgasvrije school Bijlage 5: Doorrekening Vesta MAIS Bijlage 6: Technische analyse oostelijk Veenendaal Transitievisie Warmte 0.5 Bijlage 7: Overzicht aardgasvrije opties Dragonder-Oost Bijlage 8: Toelichting hybride warmtepomp Bijlage 9: Geluidsonderzoek Dragonder-Oost Bijlage 10: Quickscan netimpact Stedin Bijlage 11: Overzicht beperkingen aardgasvrij Bijlage 12: Samenvatting uitkomsten van de interviews met bewoners Bijlage 13: Resultaten van de bewonersenquête n.a.v. voorstel aardgasvrij. Bijlage 14: Verslag van de bewonersavond van 30 november 2023 Bijlage 15: Onderzoek ‘Energieopslag in Veenendaal’ met casus Dragonder-Oost

Buurtuitvoeringsplan Dragonder-Oost | 51