1. Omgevingsvisie gemeente Veenendaal
Tekst van het document
Omgevingsvisie Veenendaal 2030
Samen maken we de stad!
Inhoudsopgave Inleiding
3
Milieu
69
Kern van de Omgevingsvisie
13
Aanvullende doelstellingen centrum
74
Het verhaal van Veenendaal
19
Uitgangspunten voor de dienstverlening in het fysieke domein
79
Gezond, Duurzaam en Veilig
23
Participatie na invoering van de Omgevingswet
83
Bouwen en Wonen
34
Kerninstrumenten Omgevingswet
88
Groen, Natuur en Water
47
Grondbeleid en economische uitvoerbaarheid
92
Mobiliteit
53
Samenwerken, evaluatie en monitoring
94
Economie
62
Bijlagen
97
Omgevingsvisie | 2
1. Inleiding
2. Kern van de Omgevingsvisie
3. Het verhaal van Veenendaal
4. Doelstellingen Gezond, Duurzaam en Veilig
5. Doelstellingen per thema
11. Uitvoering
Bijlagen
1. Inleiding De Omgevingsvisie 2030 is het nieuwe, integrale strategische beleidsdocument voor de fysieke leefomgeving. Het geeft de Veense visie weer op thema’s als: bouwen en wonen; groen, natuur en water; mobiliteit en infrastructuur; milieu; economie en recreatie; cultuur en cultuurhistorie; openbare orde en veiligheid; volksgezondheid, welzijn en duurzaamheid. Het gaat niet alleen over de inrichting van onze gemeente, maar ook over hoe we de ruimte met z’n allen gebruiken. Hoe wonen, werken, studeren, sporten, spelen, recreëren, winkelen, reizen we in Veenendaal? In deze Omgevingsvisie staat de vitaliteit en leefbaarheid van onze leefomgeving centraal.
Omgevingsvisie | 3
1. Inleiding
2. Kern van de Omgevingsvisie
Fysieke leefomgeving De Omgevingsvisie gaat over de fysieke leefomgeving. Dat is een term uit de Omgevingswet. Maar wat daaronder valt, is niet duidelijk gedefinieerd. De Omgevingswet bevat wel een opsomming van onderdelen die in elk geval onder de fysieke leefomgeving vallen: bouwwerken, infrastructuur, watersystemen, water, bodem, lucht, landschappen, natuur, cultureel erfgoed en werelderfgoed. Hieruit is af te leiden dat objecten die langdurig op dezelfde plek staan, onderdeel zijn van de fysieke leefomgeving. En dat de leefomgeving niet alleen van de gemeente is. Deze Omgevingsvisie gaat niet alleen over wat er zich in de fysieke leefomgeving bevindt, maar ook over wat daarin gebeurt: wonen, verkeer, uitstoot van stoffen, bedrijvigheid, enzovoort. En hij gaat over de vitaliteit en leefbaarheid van de leefomgeving.
1
Omgevingswet Artikel 1.3
3. Het verhaal van Veenendaal
4. Doelstellingen Gezond, Duurzaam en Veilig
5. Doelstellingen per thema
11. Uitvoering
Bijlagen
De Omgevingsvisie vervangt de structuurvisie en het sectorale beleid en bevat alle eerder door de gemeente vastgestelde beleidsdoelen voor de fysieke leefomgeving, maar dan opnieuw gebundeld, herijkt, geactualiseerd, gemoderniseerd en integraal afgewogen. 1.1 Uitgangspunten van de Omgevingswet De Omgevingswet bundelt de wetgeving en de regels voor ruimte, wonen, infrastructuur, milieu, natuur en water. Daarmee vormt de wet de basis voor een samenhangende benadering van de fysieke leefomgeving. Het gaat om de balans tussen beschermen en benutten van de fysieke leefomgeving. Door de bundeling van wetgeving zijn minder regels nodig. Hierdoor kan de wetgever de regels duidelijker en overzichtelijker opschrijven. De uitgangspunten van de wetgever bij de Omgevingswet zijn: • Minder en daardoor overzichtelijkere regels; • Meer ruimte voor initiatieven; • Lokaal maatwerk; • Vertrouwen.
De wet is, met het oog op duurzame ontwikkeling, de bewoonbaarheid van het land en de bescherming en verbetering van het leefmilieu, gericht op het in onderlinge samenhang: a. Bereiken en in stand houden van een veilige en gezonde fysieke leefomgeving en een goede omgevingskwaliteit, en; b. Doelmatig beheren, gebruiken en ontwikkelen van de fysieke leefomgeving ter vervulling van maatschappelijke behoeften1. In de Omgevingsvisie Veenendaal wordt aan beide doelstellingen van de wetgever invulling gegeven.
Omgevingsvisie | 4
1. Inleiding
2. Kern van de Omgevingsvisie
3. Het verhaal van Veenendaal
4. Doelstellingen Gezond, Duurzaam en Veilig
5. Doelstellingen per thema
11. Uitvoering
Bijlagen
1.2 Omgevingsvisie De Omgevingsvisie is een belangrijk instrument vanuit de Omgevingswet, naast het Omgevingsplan en Omgevingsprogramma. Hoe deze instrumenten zich onderling tot elkaar verhouden, is terug te vinden in hoofdstuk 13. In de Omgevingsvisie legt de gemeente haar ambities en beleidsdoelen voor de fysieke leefomgeving voor de lange termijn vast. De gemeente is verplicht een Omgevingsvisie voor haar grondgebied vast te stellen2. In artikel 3.2 en 3.3 van de wet zijn regels opgenomen over de inhoud van de visie en de doorwerking van een aantal beginselen. De vorm waarin de gemeente haar omgevingsvisie vaststelt is vrij. In de Omgevingsvisie Veenendaal bouwen we voort op het beleid van de afgelopen jaren en de vorm waarin dat door de raad is vastgesteld.
2
Artikel 3.1, lid 1
Uit de Omgevingswet Artikel 3.2 (inhoud omgevingsvisie) Een omgevingsvisie bevat, mede voor de uitoefening van de taken en bevoegdheden, bedoeld in artikel 2.1, eerste lid: a. een beschrijving van de hoofdlijnen van de kwaliteit van de fysieke leefomgeving, b. de hoofdlijnen van de voorgenomen ontwikkeling, het gebruik, het beheer, de bescherming en het behoud van het grondgebied, c. de hoofdzaken van het voor de fysieke leefomgeving te voeren integrale beleid. Artikel 3.3 (doorwerking beginselen) In een omgevingsvisie wordt rekening gehouden met het voorzorgsbeginsel, het beginsel van preventief handelen, het beginsel dat milieuaantastingen bij voorrang aan de bron dienen te worden bestreden en het beginsel dat de vervuiler betaalt.
“In de Omgevingsvisie legt de gemeente haar ambities en beleidsdoelen voor de fysieke leefomgeving voor de lange termijn vast.”
Omgevingsvisie | 5
2. Kern van de Omgevingsvisie
3. Het verhaal van Veenendaal
1.3 Kansen en nieuwe uitdagingen Voor de invoering van de Omgevingswet heeft de raad de veranderstrategie Onderscheidend vastgesteld (mei 2017). Deze veranderstrategie is ook toegepast bij het opstellen van de Omgevingsvisie3. In de Kaderstellende notitie Omgevingsvisie (september 2018) heeft de raad kaders voor het omgaan met het huidig beleid meegegeven. Een belangrijk door de raad bepaald uitgangspunt is “uit te gaan van bestaand beleid zonder dubbelingen en tegenstrijdigheden”.4 Deze Omgevingsvisie bevat in hoofdzaak bestaand beleid, maar geeft daarnaast antwoord op nieuwe uitdagingen en benut kansen. Waar nodig is het beleid herzien of aangevuld. Als gevolg van nieuwe (beleids)ruimte in de Omgevingswet, nieuwe maatschappelijke opgaven of dilemma’s als gevolg van een integrale benadering. Digitalisering, digitale instrumenten, data, informatie, datagedreven werken etc. zijn belangrijke zaken in het kader van de Omgevingsvisie. Immers, we hebben het meer en meer over een informatiesamenleving, ook in het fysieke domein.
3
4. Doelstellingen Gezond, Duurzaam en Veilig
5. Doelstellingen per thema
Met de Omgevingsvisie anticiperen we op nieuwe ontwikkelingen, zoals klimaatverandering, gebruik van duurzame energiebronnen, vergrijzing, verdergaande digitalisering en de veranderende rolverdeling tussen inwoners, bedrijven en overheid.
11. Uitvoering
Bijlagen
De Omgevingsvisie geeft daarmee een integrale gemeentelijke visie op de fysieke leefomgeving. Veenendaal stelt de gebruiker meer centraal, levert maatwerk en vindt een goede balans tussen de doelstellingen uit de wet.
Strategische Visie Veenendaal 2040
Bestaand beleid
1. Inleiding
Fysiek domein
Sociaal domein
Omgevingsvisie 2030
Visie Sociaal Domein (IBK)
Omgevingsplan
OPOR
Omgevingsprogramma Openbare Ruimte
Programma’s
Energie neutraal
ICT-campus
Uitvoeringsplannen
Woonprogramma
???
Opgenomen in door de raad vastgestelde Startnotitie Omgevingsvisie (november 2017). Daarin staat onder andere “De gekozen veranderstrategie betekent ook
dat we uitgaan van huidige situatie zonder ons daarop vast te leggen. We hebben én nemen de ruimte om, waar nodig op basis van de gebiedsopgaven, het beleid aan te passen of nieuwe ambities te formuleren” (pagina 4) 4 Uit raadsvoorstel 20 september 2018, argument 1.3
Omgevingsvisie | 6
1. Inleiding
2. Kern van de Omgevingsvisie
3. Het verhaal van Veenendaal
4. Doelstellingen Gezond, Duurzaam en Veilig
5. Doelstellingen per thema
11. Uitvoering
Bijlagen
1.4 Wat is anders ten opzichte van huidig beleid? • We hanteren gezond, duurzaam en veilig als toetsingskader bij ruimtelijke ingrepen; • Klimaatadaptatie krijgt ruimte (boven- en ondergronds); • Bij binnenstedelijke mobiliteit (verplaatsingen binnen Veenendaal) stimuleren we fietsen en wandelen; • We stimuleren bewegen in de wijk, ommetje, verbindingen tussen stad en buitengebied; • We ontwikkelen levensloopbestendige wijken en richten onze openbare ruimte zo in dat langer thuis wonen mogelijk is; • Nieuwe woningen worden levensloopgeschikt en energiezuinig of -neutraal gebouwd; • We faciliteren o.a.
initiatieven van bewoners in de wijk en de organisatie van evenementen: Met het oog op levendigheid bieden we kansen voor (kleinschalige) kantooractiviteiten en kenniswerken in centrum en wijkwinkelcentra; • In het Omgevingsplan wordt een (punten)systeem uitgewerkt voor natuurinclusief bouwen bij gebouwen en openbare ruimte; • We hanteren flexibele parkeernormen in combinatie met nieuwe mobiliteitsconcepten; • In het Centrum zetten we in op beleving in combinatie met meer groen en tegengaan hittestress; • De energietransitie wordt een grote ruimtevrager voor fysieke leefomgeving; • De gemeente stelt een Fonds Bovenwijkse voorzieningen in om bij ontwikkelingen bovenplanse kosten te kunnen verhalen; • De watertoets wordt omgebouwd en uitgebreid naar een klimaattoets; • Een andere kijk op mobiliteit in het kernwinkelgebied: we zetten in op het auto- en fietsluw maken van de binnenstad; • Het versterken van de biodiversiteit, alsmede het voorkomen van ziekten en plagen zijn een belangrijk onderdeel van de Omgevingsvisie.
Omgevingsvisie | 7
1. Inleiding
2. Kern van de Omgevingsvisie
3. Het verhaal van Veenendaal
1.5 Cultuurverandering De gemeente Veenendaal kiest met de Omgevingsvisie voor het bieden van ruimte aan activiteiten5 in combinatie met het waarborgen van de kwaliteit van de leefomgeving. De gemeente neemt hierbij een uitnodigende en faciliterende houding aan en gaat partijen en initiatieven met elkaar verbinden binnen vooraf gestelde kaders: het “ja, mits ..” - principe. Maar de gemeentelijke rol is meer dan alleen verbinden. Het gaat eveneens om open staan, meedenken, samenwerken en het betrekken van de samenleving. Het vraagt een andere houding. Minder sturen, meer samenwerken, co-creatie, integraal en participatie zijn termen die hierbij passen. De wetgever gaat uit van meer ruimte en eigen verantwoordelijkheid voor inwoners en ondernemers, van regisseren naar uitnodigen, faciliteren en begeleiden. De gemeente doet dat vanuit een dienstverlenende houding naar initiatiefnemers6. Integrale afweging en heldere kaders zijn daarbij steeds het uitgangspunt. Inwoners, bedrijven en organisaties beschikken daarbij over dezelfde relevante informatie, die zoveel mogelijk digitaal beschikbaar is. Uiteraard is voor een aantal onderwerpen de gemeente zelf
4. Doelstellingen Gezond, Duurzaam en Veilig
5. Doelstellingen per thema
11. Uitvoering
Bijlagen
initiatiefnemer en financier. Neem bijvoorbeeld het realiseren van voorzieningen voor de klimaatadaptatie en een toekomstbestendige infrastructuur in de openbare ruimte. Om die reden zal de gemeente, als het nodig is, bij ontwikkelingen kaders opstellen om die doelen te bereiken. Met de Omgevingsvisie wil de gemeente samenwerken vanuit vertrouwen en initiatieven mogelijk maken. Uiteindelijk gaat het erom dat de vraag van een inwoner, bedrijf of organisatie of de oplossing van het maatschappelijk probleem, centraal worden gesteld. Daarnaast zullen nieuwe ontwikkelingen door onderzoek en data onderbouwd kunnen worden. Dit geldt ook voor de nieuwe ontwikkelingen die ten grondslag liggen aan aanvragen in het kader van de Omgevingsvisie en/of Omgevingsplan en Programma’s. Bij de thema’s mobiliteit, energietransitie, duurzaamheid, energiebesparing, maar ook bij bedrijfsvoering kan gebruik worden gemaakt van datagedreven werken. Dit past in de lijn zoals de raad die heeft uitgezet in de Strategische Visie Veenendaal 2040 en het Raadsprogramma 2018-2022.
In de wet wordt gesproken over “activiteiten” als verzamelterm voor initiatieven, bouwactiviteiten, bedrijfsactiviteiten, etc. Het gaat om activiteiten met een relatief beperkte impact (denk aan het plaatsen van een dakkapel) tot activiteiten met een relatief grote impact (denk aan woningbouwprojecten 25< woningen of bedrijfsactiviteiten waar een omgevingsvergunning voor nodig is). 6 Initiatiefnemer betekent in deze Omgevingsvisie: “iemand die een activiteit onderneemt/ wil ondernemen die betrekking heeft op de fysieke leefomgeving”
5
Omgevingsvisie | 8
1. Inleiding
2. Kern van de Omgevingsvisie
3. Het verhaal van Veenendaal
4. Doelstellingen Gezond, Duurzaam en Veilig
5. Doelstellingen per thema
11. Uitvoering
Bijlagen
1.6 Schaarse ruimte betekent keuzes maken De combinatie van een goed woonklimaat, goede en voldoende werkgelegenheid en goede voorzieningen, maakt Veenendaal aantrekkelijk. Het blijvend kunnen bieden van fysieke ruimte voor woningbouw, bedrijvigheid, dienstverlening en recreatie is noodzakelijk om als gemeente aantrekkelijk te blijven. Door de schaars wordende (vrije) ruimte binnen de gemeentegrenzen is verandering van onze benadering van de fysieke leefomgeving noodzakelijk. Veenendaal moet slim omgaan met de ruimte. Dit kan door intensivering van bebouwing, herontwikkeling, het combineren van functies, functieverandering én aandacht voor duurzaamheid, groen en klimaatverandering. Het behoud van welvaart en welzijn vraagt voortdurende aandacht en energie. Dit vereist dat we afstappen van sectoraal beleid en overgaan naar integraal denken en werken. Deze Omgevingsvisie is daarbij een belangrijke stap.
1.7 Strategische Visie 2040 De Omgevingsvisie neemt de Strategische Visie Veenendaal 2040 als uitgangspunt. Daarin staat dat in 2040 Veenendaal een aantrekkelijke woon- en werkstad is in een innovatieve topregio, energieneutraal, ICT-stad van Foodvalley, winkelhart van de regio, et cetera. Werken volgt wonen. De SVV 2040 zet in op een complete regio, in plaats van een complete stad. Waarbij Veenendaal uitgaat van haar eigen kracht en identiteit. Vanuit deze principes heeft Veenendaal haar bijdrage geleverd aan de concept Strategische Agenda 2020 – 2025 (SA) van de Regio Foodvalley. In de Omgevingsvisie is er een nadrukkelijke relatie met de in de SA benoemde thema’s Energietransitie (kernthema), Fysieke Randvoorwaarden (randvoorwaardelijk thema) en Quality of Living (randvoorwaardelijk thema). In lijn met de Kaderstellende notitie Omgevingsvisie (september 2018) is de Omgevingsvisie een concretisering van de ambities uit de SVV. Dit is terug te zien in de doelstellingen (zie hoofdstuk 4 t/m 10) en de wijze waarop we die willen realiseren.
Omgevingsvisie | 9
1. Inleiding
2. Kern van de Omgevingsvisie
3. Het verhaal van Veenendaal
4. Doelstellingen Gezond, Duurzaam en Veilig
5. Doelstellingen per thema
11. Uitvoering
Bijlagen
1.8 Groei en bloei De Omgevingsvisie draagt bij aan de in het Raadsprogramma 2018-2022 verwoorde opgave om Veenendaal verder te laten groeien en bloeien. Wonen en werken op een passende locatie, met ruimte om te leven, voor ontwikkeling, sport, educatie en ontspanning. Dat vraagt nogal wat van Veenendaal. Veenendaal kent immers een hoge bevolkingsdichtheid. Een dichtheid die zal toenemen door bevolkingsgroei op een gelijkblijvend grondgebied. Tot 2027 beschikt Veenendaal over voldoende binnenstedelijke woningbouwlocaties. Voor de periode ná 2027 zijn we in gesprek met de provincies Utrecht en Gelderland en onze buurgemeenten. Dit gebeurt onder de Opgave Groei&Bloei. Daarbij is de vraag aan de orde op welke wijze Veenendaal bij kan dragen aan de aanhoudende vraag naar voldoende nieuwe woningen (voor eigen behoefte en overloop vanuit de Randstad). In deze Omgevingsvisie richten we ons vooral op het huidige grondgebied en de wijze waarop we lokaal invulling geven aan de doelstellingen uit de wet. Er is waar mogelijk rekening gehouden met de toepasbaarheid van deze doelstellingen op nieuwe ontwikkelgebieden (fysiek en functioneel). Dit wordt uiteindelijk pas duidelijk als die aangewezen zijn.
Omgevingsvisie | 10
1. Inleiding
2. Kern van de Omgevingsvisie
3. Het verhaal van Veenendaal
1.9 Provinciaal beleid Deze Omgevingsvisie houdt rekening met de Horizon Provincie Utrecht 2050 en de provinciale Omgevingsvisie7. De provincie streeft naar een duurzaam evenwicht tussen groei en leefbaarheid. De groei van inwoners, economie en mobiliteit krijgt een plek en de uitdagingen van energietransitie, klimaatverandering en gezondheid worden voorzien van een Utrechtse visie. Het streefbeeld van de provincie Utrecht is dat in 2050 veel nieuwe woningen gebouwd zijn in vooral binnenstedelijke locaties, bijvoorbeeld door transformatie van gebouwen, bedrijventerreinen en kantoorgebieden. Daarbij is zoveel mogelijk de koppeling gelegd met bestaande, of nieuw ontwikkelde vervoersknooppunten. Volgens provinciaal beleid zijn de steden in 2050 klaar voor de toekomst: klimaatadaptief en energieneutraal, gezond, inclusief en flexibel ingericht. De bereikbaarheid, fysiek en digitaal, is versterkt, slim, schoon en veilig. In de Omgevingsvisie Veenendaal is zoveel mogelijk rekening gehouden met het provinciaal beleid.
4. Doelstellingen Gezond, Duurzaam en Veilig
5. Doelstellingen per thema
1.10 Vormvrije m.e.r.-beoordeling helpt bij keuzes maken Omdat de Omgevingsvisie kaderstellend is voor toekomstige ontwikkelingen of beleid is het belangrijk om de impact op de leefomgeving mee te wegen. De wetgever heeft aangegeven in welke gevallen de Omgevingsvisie m.e.r.-plichtig is8. De wetgever spreekt daarbij over “projecten” die verbonden zijn aan concrete locaties waarvan verwacht wordt dat die aanzienlijke milieueffecten kunnen hebben. In de Omgevingsvisie Veenendaal zijn geen concrete locaties en plannen vastgelegd. De doelstellingen en keuzes in de Omgevingsvisie zijn daarvoor te abstract. Dit betekent dat de beoordeling niet locatie specifiek gemaakt kan worden en er geen formele m.e.r.rapportage opgesteld hoeft te worden. Toch zijn de doelstellingen zodanig geformuleerd dat er milieueffecten uit kunnen voortvloeien. De wetgever heeft daarbij in de huidige wetgeving voorzien in een (vormvrije) m.e.r.-beoordeling. De AnteaGroup heeft de vormvrije m.e.r.beoordeling van deze Omgevingsvisie uitgevoerd9. Daarbij is enerzijds gekeken naar de huidige
Op dit moment werkt de provincie Utrecht nog aan haar Omgevingsvisie. De vaststelling daarvan is voorzien eind 2020. Het college heeft met de buurgemeenten Renswoude en Rhenen en de Regio Foodvalley op 30 januari 2020 een bestuurlijke reactie gegeven op het concept-ontwerp Provinciale Omgevingsvisie en het concept-ontwerp Provinciale Omgevingsverordening. 8 Omgevingswet Artikel 16.43 9 Het rapport van de AnteaGroup maakt als bijlage onderdeel uit van het raadsvoorstel waarmee deze Omgevingsvisie is vastgesteld.
11. Uitvoering
Bijlagen
staat van de fysieke leefomgeving in Veenendaal (de Leefomgevingsfoto) en anderzijds naar hoe de doelstellingen impact (kunnen) hebben op de leefomgeving en hoe ze elkaar (kunnen) beïnvloeden. In deze vormvrije m.e.r.-beoordeling zijn de doelstellingen van de Omgevingsvisie beoordeeld op de (potentiële) effecten op de fysieke leefomgeving. In bijlage III zijn de aanbevelingen uit de vormvrije m.e.r.-beoordeling opgenomen. Daarbij is aangegeven wat met de aanbevelingen is gedaan. Uit de vormvrije m.e.r.-beoordeling blijkt dat er geen belangrijke nadelige milieugevolgen te verwachten zijn. Dit betekent dat er geen (aanvullende) m.e.r.rapportage hoeft te worden uitgevoerd voor deze Omgevingsvisie.
7
Omgevingsvisie | 11
1. Inleiding
2. Kern van de Omgevingsvisie
3. Het verhaal van Veenendaal
4. Doelstellingen Gezond, Duurzaam en Veilig
5. Doelstellingen per thema
11. Uitvoering
Bijlagen
1.11 Leeswijzer In hoofdstuk 2 staat de kern van de Omgevingsvisie. Het uitgangspunt voor de visie is dat alle (ruimtelijke) ontwikkelingen bijdragen aan een gezond, duurzaam en veilig Veenendaal. Omdat Veenendaal geen onbeschreven blad is, is in hoofdstuk 3 kort de ontstaansgeschiedenis van Veenendaal beschreven. Dit is immers de fysieke basis waar ruimtelijke ontwikkelingen op en in plaats vinden. De visie is vertaald in doelstellingen. In hoofdstuk 4 komen de thema overstijgende doelstellingen aan de orde. Zij zijn gericht op de belangrijkste uitdagingen waar Veenendaal voor staat: meer bewegen en gezond leven, energietransitie, klimaatadaptatie, grondstoffenschaarste en veiligheid. In de daarop volgende hoofdstukken (hoofdstuk 5 t/m hoofdstuk 9) worden thematische doelstellingen beschreven. In de visie gaan we niet in op Woongebieden, Bedrijventerreinen en het Buitengebied als aparte gebieden, omdat de meeste doelstellingen betrekking hebben op alle te onderscheiden gebieden. We willen dubbelingen voorkomen. Om die reden zijn de doelstellingen thematisch beschreven. Voor het Centrum zijn in een apart hoofdstuk aanvullende doelstellingen opgenomen, omdat hier wel specifieke doelstellingen voor zijn.
In de hoofdstukken daarna is beschreven hoe de Omgevingsvisie procesmatig en inhoudelijk doorwerkt in de dienstverlening (hoofdstuk 11), participatie (hoofdstuk 12), de relatie van de Omgevingsvisie met het Omgevingsplan en Omgevingsprogramma’s (hoofdstuk 13), de economische uitvoerbaarheid (hoofdstuk 14), en tenslotte, samenwerking, evaluatie en monitoring (hoofdstuk 15). In de bijlagen staan het proces en overwegingen die hebben geleid tot deze visie (bijlage I), de overwegingen en dilemma’s die van invloed zijn geweest op de doelstellingen (bijlage II) en op welke wijze de vormvrije m.e.r.-beoordeling is verwerkt (bijlage III).
Omgevingsvisie | 12
1. Inleiding
2. Kern van de Omgevingsvisie
3. Het verhaal van Veenendaal
4. Doelstellingen Gezond, Duurzaam en Veilig
5. Doelstellingen per thema
11. Uitvoering
Bijlagen
2. Kern van de Omgevingsvisie In Veenendaal is het gezond, duurzaam en veilig wonen, werken en leven. We staan voor een breed scala aan opgaven die allemaal ruimte vragen. De ruimte binnen onze gemeentegrens is beperkt. We maken een bewuste keuze voor de kwaliteit van de leefomgeving, om ook in de toekomst een aantrekkelijke woon- en werkgemeente te blijven. Bij iedere ontwikkeling en initiatief moeten afwegingen worden gemaakt. Voor Veenendaal staan hierbij gezondheid, duurzaamheid en veiligheid voorop.
Omgevingsvisie | 13
1. Inleiding
2. Kern van de Omgevingsvisie
3. Het verhaal van Veenendaal
4. Doelstellingen Gezond, Duurzaam en Veilig
5. Doelstellingen per thema
11. Uitvoering
Bijlagen
2.1 Veenendaal gezonder, duurzamer en veiliger In Veenendaal is het gezond, duurzaam en veilig wonen, werken en leven. Veenendaal heeft de allure, voorzieningen en ontwikkelkracht van een stad en de vriendelijkheid van een dorp. Veenendaal staat voor een breed scala aan opgaven die allemaal ruimte vragen. De ruimte binnen onze gemeentegrens is beperkt. We maken een bewuste keuze voor de kwaliteit van de leefomgeving, om ook in de toekomst een aantrekkelijke woon- en werkgemeente te blijven. De Omgevingsvisie zet om die reden voor de fysieke leefomgeving in op een koerswijziging van kwantiteit naar kwaliteit: beter en slimmer inrichten van de leefomgeving met gebruik van innovatie, kennis en creativiteit. Bij ieder initiatief moeten afwegingen worden gemaakt, Voor Veenendaal staan hierbij gezondheid, duurzaamheid en veiligheid voorop. De zogeheten GDV-principes. De keuze voor deze principes past prima bij de uitkomsten van het gevolgde participatietraject.
2.2 Groei en bloei gaan samen! Het grootste gedeelte van Veenendaal is bebouwd: er is een levendig centrum, er zijn gevarieerde woonwijken en florerende bedrijventerreinen. We koesteren het kleine beetje buitengebied dat de gemeente heeft. Er is tot 2027, binnen de gemeentegrenzen, ruimte om het gewenste aantal woningen en voorzieningen te realiseren. De opgave voor Veenendaal is het groeiend aantal mensen, bedrijven en activiteiten in de stad een plek te geven en tegelijkertijd de kwaliteit van de leefomgeving te verhogen. De uitdaging is om ruimte te creëren voor de kwaliteit die bijdraagt aan een gezonde, duurzame en veilige leefomgeving. Denk bijvoorbeeld aan groen, water, duurzame energie, klimaatadaptatie en biodiversiteit. Om dit te realiseren is het noodzakelijk keuzes te maken. Combineren van functies is efficiënt en maakt het mogelijk om deze uitdaging te realiseren. Het bevorderen van de gezondheid, vergroten van de duurzaamheid en verhogen van de veiligheid zijn daarbij de drie leidende principes. Tevens moeten de bereikbaarheid en economische ontwikkeling gewaarborgd zijn. Dit alles vraagt om een zorgvuldige inzet van veel partijen, een extra kwaliteitsimpuls en concrete stappen vooruit.
Omgevingsvisie | 14
1. Inleiding
2. Kern van de Omgevingsvisie
2.3 Gezond Veenendaal In 2030 is in Veenendaal gezond gedrag logisch gedrag. De leefomgeving levert een belangrijke bijdrage aan het verleiden tot een gezondere leefstijl (bewegen in de openbare ruimte, ontspannen, rookvrije gebieden). Veenendalers kunnen lang zelfstandig blijven wonen in hun vertrouwde omgeving. Woningen en buurten zijn levensloopbestendig of zorggeschikt en de basisvoorzieningen zijn in de buurt. Dit betekent dat er een sterke samenhang is tussen het ruimtelijk domein en het sociale domein. Veenendaal heeft een schone leefomgeving met een goede lucht- en waterkwaliteit en een schone bodem.
3. Het verhaal van Veenendaal
4. Doelstellingen Gezond, Duurzaam en Veilig
5. Doelstellingen per thema
Meer groen10 en meer divers groen in de stad biedt kansen voor ontmoeten, bewegen, ontspannen, een betere luchtkwaliteit, meer biodiversiteit en klimaatadaptatie. We stimuleren bewegen door ‘ommetjes in de wijk’ en door groene wandel- en fietsverbindingen tussen de binnenstad en de omliggende natuurgebieden Binnenveld, de Blauwe Hel en de Utrechtse Heuvelrug. In de stad zelf vergroenen en verlevendigen we de pleinen en parken. De fiets is een snelle manier om je binnen Veenendaal te verplaatsen.
11. Uitvoering
Bijlagen
Een groener Veenendaal levert een bijdrage aan het tegengaan van wateroverlast en hitte in de stad. Dit bereiken we door minder verstening in de openbare ruimte en het stimuleren van groene daken en gevels, tijdelijke wateropvang en een natuurvriendelijke inrichting van particuliere terreinen en tuinen.
Met groen bedoelen we in de Omgevingsvisie beplanting, plantsoen, bomen, taluds langs watergangen, struiken, bermen, bos, park en dergelijke. Ook vormen van beplanting aan en op gebouwen rekenen we onder groen. Bijvoorbeeld daktuinen, beplanting langs een muur, beplanting op een dak, etc.
10
Omgevingsvisie | 15
1. Inleiding
2. Kern van de Omgevingsvisie
3. Het verhaal van Veenendaal
4. Doelstellingen Gezond, Duurzaam en Veilig
5. Doelstellingen per thema
11. Uitvoering
Bijlagen
2.4 Duurzaam Veenendaal De grootste uitdagingen in de duurzame ontwikkeling van Veenendaal liggen bij de energietransitie, klimaatverandering en grondstoffenschaarste. Voor duurzame stedelijke ontwikkeling is ruimte nodig voor duurzame energieopwekking, maar ook inzet op energiebesparing, smart mobility11, circulaire economie, klimaatadaptatie. Door slim te combineren, leidt toevoeging van nieuwe functies tot zo min mogelijk extra ruimtebeslag én tot een groener, klimaatbestendiger Veenendaal. Op die manier creëren we een onderscheidend vestigingsklimaat voor wonen en werken dat bijdraagt aan een gezonde, duurzame en veilige omgeving. Circulaire economie krijgt daarbij een steeds prominentere plek.
2.5 Veilig Veenendaal Veiligheid is een van de basisbehoeften in het leven. Inwoners en bezoekers voelen zich veilig in Veenendaal. Buurtbewoners kennen elkaar van de ontmoetingsplekken in de buurt die niet alleen voor kinderen en jongeren zijn ingericht, maar ook voor hun ouders en ouderen. Door ontmoeting in de wijken, ontstaat er sociaal toezicht. Dit vergroot de sociale veiligheid. De fysieke leefomgeving wordt, in samenwerking met omwonenden, zo veilig mogelijk ingericht. Meer ruimte voor lopen en fietsen draagt bij aan veilig verkeer. De inrichting van de leefomgeving is veilig door aandacht te hebben voor prettige en veilige plekken in de buurt, veilige gebouwen, voldoende straatverlichting en voor beschermende veiligheids- en milieunormen bij risicovolle bedrijfsactiviteiten.
Slimme mobiliteitstechnologie – zogeheten smart mobility – biedt nieuwe mogelijkheden en toepassingen voor een veilige en efficiënte doorstroming van het verkeer. Door slimme technologie worden weggebruikers met de infrastructuur en informatiesystemen langs de weg verbonden.
11
Omgevingsvisie | 16
1. Inleiding
2. Kern van de Omgevingsvisie
3. Het verhaal van Veenendaal
2.6 Samenwerken bij keuzes maken Als gevolg van schaarse ruimte heeft Veenendaal de nodige uitdagingen om nieuwe ontwikkelingen mogelijk te maken. Het is zaak om slimme combinaties te maken, omdat ontwikkelingen in elkaar grijpen en aanspraak maken op dezelfde ruimte. De druk op de leefomgeving vraagt om een afweging van verschillende belangen die kunnen botsen en elkaar kunnen versterken. Dit vraagt om samenwerking met anderen. Dat betekent dat we over sectoren heen kijken en werken om de (voorheen sectoraal) gestelde gemeentelijke, provinciale en landelijke doelen te bereiken. Voor diverse onderwerpen, zoals bijvoorbeeld de klimaatadaptatie, een goede grondwaterkwaliteit en de energietransitie is afstemming nodig met andere overheidsinstanties zoals andere gemeenten in de regio Foodvalley, de provincies Utrecht en Gelderland en het waterschap. We realiseren ons dat combineren van verschillende ambities en doelen niet altijd en overal kan. Het is onmogelijk om alle belangen ten allen tijde 100% te bedienen: keuzes zijn noodzakelijk. Dit geven we vorm door een nieuwe, integrale manier van werken, waarbij de gemeente wil werken met kaders om doelen uit deze visie te bereiken en uit te voeren.
4. Doelstellingen Gezond, Duurzaam en Veilig
5. Doelstellingen per thema
11. Uitvoering
Bijlagen
Binnenstedelijke ontwikkeling betekent herverdelen van schaarse ruimte. Bijvoorbeeld bij herinrichting van een weg de ruimte niet zomaar opnieuw toewijzen aan de weggebruikers maar ook kijken naar nieuwe mogelijkheden. Bijvoorbeeld bermen en bomen toevoegen om hittestress en wateroverlast tegen te gaan. Iets vergelijkbaars speelt bij herontwikkeling van bestaande gebouwen, bijvoorbeeld maatschappelijk vastgoed. Juist om bij te kunnen dragen aan de majeure opgaven (energietransitie, bouwen en wonen, klimaatverandering en circulaire economie) kan het nodig zijn gronden niet te bebouwen. Dit zijn de keuzes die per ontwikkeling gemaakt moeten worden12. In plaats van de sectorale belangen zal gewerkt worden aan de doelen gezond, duurzaam en veilig.
2.7 Samen maken we de stad! We maken duidelijke keuzes, gaan slim en creatief om met de schaarse ruimte. We werken samen met onze inwoners, ondernemers, (sociale)partners en andere Veenendaalse belanghebbenden aan een sterke en gezonde stad. Samen maken we de stad Veenendaal, we hebben elkaar hiervoor nodig! Natuurlijk houden we de blik naar buiten gericht: lokale verbondenheid en regionale samenwerking.
In het door de gemeenteraad vast te stellen Omgevingsplan staan de regels die van toepassing zijn. Deze worden integraal afgewogen. Daarmee is bij de initiatiefnemer bekend aan welke voorwaarden een activiteit moet voldoen. Wanneer dit ongewenst beperkingen aan een ontwikkeling oplegt, kan de initiatiefnemer vragen om een locatie-specifiek besluit in de vorm van een Omgevingsplan activiteit. In dat geval worden de belangen van de initiatiefnemer en het algemeen belang opnieuw gewogen. Dit kan leiden tot een herzien besluit ten aanzien van het Omgevingsplan voor die specifieke locatie (bevoegdheid raad).
12
Omgevingsvisie | 17
1. Inleiding
2. Kern van de Omgevingsvisie
3. Het verhaal van Veenendaal
4. Doelstellingen Gezond, Duurzaam en Veilig
5. Doelstellingen per thema
11. Uitvoering
Bijlagen
2.8 Het afwegingskader voor de Omgevingsvisie Veenendaal 2030 1. Ruimtelijke ontwikkelingen moeten een bijdrage leveren aan een Gezonde, Duurzame en Veilige leefomgeving. Elke nieuwe ontwikkeling is een kans om hier aan bij te dragen. Zo zal ook de gewenste groei van Veenendaal moeten bijdragen aan deze doelen. 2. We kiezen voor meervoudig boven enkelvoudig ruimtegebruik, zodat de beperkte ruimte optimaal wordt benut. 3. We voorkomen dat negatieve gevolgen van ontwikkelingen afgewenteld worden op de omgeving. We beoordelen ruimtelijke ontwikkelingen integraal en in relatie tot de omgeving.
“Gezonde, Duurzame en Veilige leefomgeving”
Omgevingsvisie | 18
1. Inleiding
2. Kern van de Omgevingsvisie
3. Het verhaal van Veenendaal
4. Doelstellingen Gezond, Duurzaam en Veilig
5. Doelstellingen per thema
11. Uitvoering
Bijlagen
3. Het verhaal van Veenendaal De ontstaansgeschiedenis, ondergrond, sociale-economische en ruimtelijke ontwikkelingen werken door in de ruimtelijke opbouw van het huidige Veenendaal. Turfwinning is de basis van het ontstaan van Veenendaal. De afgegraven Grift en de vele turfvaarten bepalen nu nog steeds onze ruimtelijke opbouw, vertaald in een plattegrond met lijnen, gebouwen, plekken en gebieden. Die karakteristieke landschappelijke en stedelijke structuren zijn onderdeel van het ‘Verhaal van Veenendaal’.
Omgevingsvisie | 19
1. Inleiding
2. Kern van de Omgevingsvisie
3. Het verhaal van Veenendaal
4. Doelstellingen Gezond, Duurzaam en Veilig
5. Doelstellingen per thema
11. Uitvoering
Bijlagen
Om in de Omgevingsvisie richting te geven aan ontwikkelingen in de fysieke leefomgeving is het van belang om te weten waar we nu staan. De ruimtelijke opbouw van de stad is enerzijds een vast gegeven en anderzijds in beweging als klimaatadaptatie en energietransitie. 3.1 Inleiding De opbouw van Veenendaal wordt beïnvloed, gewijzigd en uitgebreid door nieuwe ruimtelijke ontwikkelingen en het herinrichten van bestaande bebouwde en onbebouwde ruimte. Die ontwikkelingen gaan over de fysieke opgaven (gebouwen, infrastructuur, openbare ruimte, water en groen), maar ook over nieuwe opgaven, zoals klimaatadaptatie en energietransitie.
3.2 Het ontstaan van Veenendaal De ontstaansgeschiedenis, ondergrond, socialeeconomische en ruimtelijke ontwikkelingen werken door in de ruimtelijke opbouw van het huidige Veenendaal. Een ruimtelijke opbouw die te vertalen
is in een plattegrond met lijnen, gebouwen, plekken en gebieden. Die karakteristieke structuren zijn onderdeel van het ‘Verhaal van Veenendaal’. Turfwinning: de basis van het ontstaan van Veenendaal De fysieke eigenschappen van landschap en waterhuishouding hebben het ontstaan van Veenendaal bepaald. Die specifieke ontstaansgeschiedenis maakt Veenendaal anders dan andere steden. De veenkolonie Veenendaal ontstond halverwege de 16e eeuw met het graven van de Grift. Vanuit de Grift werd haaks op de hoogtelijnen ontgonnen in lange stroken richting stuwwal. De turf werd
afgevoerd via vele turfvaarten. Langs deze assen ontstond bebouwing. Op het kleine Veenlo werd de St. Salvator kerk gebouwd, nu bekend als de Oude kerk op de Markt. Turfwinning was lange tijd de belangrijkste bron van bestaan, aangevuld met textielhuisnijverheid. Ook was Veenendaal verdeeld in de Stichtse- en Gelderse Venen. De stedenbouwkundige ontwikkeling van Veenendaal door de eeuwen heen is nauw verbonden geweest met de oorspronkelijke hoofdontginningstructuren. De oorspronkelijke radiaalstructuur van voormalige turfvaarten, die samenkomt bij het Zwaaiplein, is nog steeds herkenbaar, evenals de verkaveling met lange smalle stroken die ontstond door de tufwinning.
Omgevingsvisie | 20
1. Inleiding
2. Kern van de Omgevingsvisie
3. Het verhaal van Veenendaal
4. Doelstellingen Gezond, Duurzaam en Veilig
5. Doelstellingen per thema
11. Uitvoering
Bijlagen
Tot eind 19e eeuw volgde de dorpsuitbreiding die eeuwenoude structuren: de oude linten langs waterwegen dienden als bouwlocatie. Ondanks het verdwijnen van de waterwegen zijn de oude ontginningsstructuren nog steeds herkenbaar aan de gevarieerde lintbebouwing. Door hun ligging en uitstraling vervullen ze vandaag de dag een belangrijke rol in de oriëntatie, ruimtelijke opbouw en verkeersstructuur. Hoewel niet alle bebouwing langs deze wegen oud is, spreken we over historische linten, omdat ze verwijzen naar het ontstaan van Veenendaal. In de vooroorlogse stedenbouw was de veenontginningsstructuur en de daarmee samenhangende verkaveling leidend. Nieuwe straten werden aangelegd in de bestaande verkavelingen en oriëntaties. Pas na de Tweede Wereldoorlog werden de onderliggende structuren meer losgelaten, al wordt in de oriëntatie van de gebouwen vaak nog vastgehouden aan de prestedelijke verkavelingen.
Omgevingsvisie | 21
1. Inleiding
2. Kern van de Omgevingsvisie
3. Het verhaal van Veenendaal
3.3 Groei leidt tot regiofunctie Belangrijk in het Verhaal is de opkomst en ondergang van de industrialisatie tussen circa 1850 en 1975 . Na de turfwinning hebben de wolindustrie en tabaksindustrie tot de eerste groei van Veenendaal geleid. Met name na WO-II kwam daar veel andersoortige bedrijvigheid bij, waardoor Veenendaal meer en meer een regiofunctie kreeg en stedelijke groei. Een groei die mogelijk was door grootschalige woonwijken en een verkeersstructuur die zich los heeft gemaakt
4. Doelstellingen Gezond, Duurzaam en Veilig
5. Doelstellingen per thema
11. Uitvoering
Bijlagen
van bestaande landschappelijke en stedelijke structuren. Mede door landelijke en regionale ontwikkelingen ligt Veenendaal nu aan belangrijke infrastructurele knooppunten van spoor- en autowegen.
Omgevingsvisie | 22
1. Inleiding
2. Kern van de Omgevingsvisie
3. Het verhaal van Veenendaal
4. Doelstellingen Gezond, Duurzaam en Veilig
5. Doelstellingen per thema
11. Uitvoering
Bijlagen
4. Gezond, Duurzaam en Veilig Een gezonde leefomgeving is van belang voor de gezondheid van mens, plant en dier. Met de inrichting van de leefomgeving nodigen we inwoners uit om meer te bewegen, ontspannen en om elkaar te ontmoeten. Dit draagt bij aan gezond gedrag en het welzijn van onze inwoners. Belangrijke voorwaarde is wel dat Veenendalers zich op straat en thuis veilig voelen. Belangrijkste opgaven 1. De leefomgeving biedt mogelijkheden om meer en vaker te bewegen, ontspannen en ontmoeten (nieuw); 2. Veenendaal werkt aan de energietransitie; 3. Stimuleren circulaire economie; 4. Zorgen voor een klimaatadaptieve leefomgeving; 5. Inwoners voelen zich veilig op straat en in huis.
Omgevingsvisie | 23
1. Inleiding
2. Kern van de Omgevingsvisie
3. Het verhaal van Veenendaal
4. Doelstellingen Gezond, Duurzaam en Veilig
4.1 Inleiding In “Kern van de Omgevingsvisie” (hoofdstuk 2) zijn gezond, duurzaam en veilig als leidende principes van de Omgevingsvisie aangemerkt. In het onderstaande tekstblok staat een toelichting op deze thema’s. In paragraaf 4.2 t/m 4.6 is dit vertaald naar doelstellingen en wordt per doelstelling aangegeven hoe we dat concreet doen. We gaan hierbij uit van het huidige beleid. Waar we een nieuwe doelstelling of inspanning hanteren, wordt dat vermeld. Een gezonde leefomgeving is van belang voor de gezondheid van mens, plant en dier. Met de inrichting van de leefomgeving kunnen we inwoners uitnodigen om meer te bewegen en te ontspannen. Dit draagt bij aan gezond gedrag en welzijn van de inwoners en zorgt voor ruimte voor ontmoeting. Om te zorgen dat inwoners dit daadwerkelijk meer gaan doen, moet ook de sociale veiligheid op orde zijn. De grootste uitdagingen in de duurzame ontwikkeling van Veenendaal liggen bij de energietransitie, klimaatverandering en grondstoffenschaarste. Veenendaal is ambitieus in haar duurzaamheidsdoelstellingen. Vanaf 2050 is de gemeente energieneutraal en in 2040 willen we de transitie hebben afgerond naar een duurzame gemeente. De ruimte in Veenendaal is beperkt. Veenendaal is compact en dichtbebouwd met weinig buitengebied. Hierdoor is de opgave van de energietransitie extra complex.
5. Doelstellingen per thema
11. Uitvoering
Bijlagen
We maken een zorgvuldige afweging van de impact op stad, natuur en landschap voor de keuze van hernieuwbare elektriciteit, energieinfrastructuur en energie-opslag. Veenendaal is in 2030 een circulaire stad, in dat jaar verbruiken we 50% minder primaire grondstoffen in de bouw ten opzichte van 2016. Klimaatverandering vraagt om meer ruimte voor groen en (open) water om de gevolgen van hevige regen en droogte te kunnen opvangen en om koelte te brengen in de stad. We streven ernaar dat iedere wijk klimaatadaptief is. We bezien de aanwezigheid van groen en water op stads-, wijk- en buurtniveau. Een gevarieerd aanbod aan groen en water draagt bovendien bij aan een aantrekkelijke woon- en werkstad, prettig om in te verblijven en uitnodigend voor een gezonde leefstijl, zowel voor bewoners als voor bezoekers. We kiezen voor het behouden en versterken van een veilige leefomgeving. Hierbij gaat het enerzijds om het veilig zijn (objectief), anderzijds en minstens zo belangrijk is het veilig voelen (subjectief). De inrichting van de woon- en leefomgeving, maar ook de participatie van meer inwoners draagt bij aan een veilig gevoel op straat. Het gaat hierbij om meer sociale ogen in de wijk en het stimuleren van elkaar ontmoeten waardoor buurtbewoners elkaar kennen.
Omgevingsvisie | 24
1. Inleiding
2. Kern van de Omgevingsvisie
3. Het verhaal van Veenendaal
4.2 Gezondheid: bewegen, ontspannen en ontmoeten We bieden in de leefomgeving mogelijkheden om meer en vaker te bewegen, ontspannen en ontmoeten • We maken groen en water in en om de stad (meer) zichtbaar, functioneel en beleefbaar, waarbij we het natuurlijk systeem volgen en water een ordenend principe is; • We richten het aanwezige groen (parken, plantsoenen, taluds en dergelijke) in de stad meer in als gebruiksgroen, voor wandelen, fietsen, spelen en sporten. En we maken ook meer ruimte voor eetbaar groen; • We creëren nieuw gebruiksgroen in de oudere wijken; • We versterken de toegankelijkheid en zichtbaarheid van water door vlonders, steigers, bruggen; • Waar mogelijk maken we de oevers toegankelijk voor wandelaars; • We verbinden het Stadspark met ons centrum door het vergroenen en het beter zichtbaar en beleefbaar maken van het water dat beide gebieden verbindt; • In onze parken bieden we ruimte aan wateropvang; • Bij parken en sportparken ligt onze focus op gezondheid, duurzaamheid, toegankelijkheid en veiligheid (nieuw);
4. Doelstellingen Gezond, Duurzaam en Veilig
5. Doelstellingen per thema
• Bij de inrichting van de openbare ruimte houden we rekening met voldoende, kwalitatief goede en bereikbare plekken voor sport en bewegen (nieuw). We bieden voldoende mogelijkheden om te bewegen in de openbare ruimte, parken en sportparken • We zorgen voor voldoende kwalitatief goede, te voet en met de fiets goed bereikbare, sportvoorzieningen in de stad; • We
11. Uitvoering
creëren voorzieningen die bewegen in de openbare ruimte stimuleren zoals beweegtuinen, bankjes, speelplekken en groene fiets- en wandelpaden (nieuw); • We zetten in op sportcampussen; • We brengen onderwijs en sport dichter bij elkaar en gaan sportaccommodaties toegankelijker maken en beter en innovatiever benutten (open clubs).
Op de kaart staan gewenste verbindingen die de parken onderdeel laten worden van het groene Veenendaalse netwerk. Parken van Veenendaal 1. Ruisseveen 2. Hondzenelleboog 3. Gelderse Blom 4. Duivenweide 5. Dragonderpark 6. Stadspark 7. Petenbos 8. Petenbos-oost 9. Groene grens
Bijlagen
3 1 5 2
4
9 6
7 8
Gewenste groene netwerk (bron: Hoofdgroenstructuur Veenendaal 2019)
Omgevingsvisie | 25
1. Inleiding
2. Kern van de Omgevingsvisie
We maken wandelen en fietsen nog aantrekkelijker13 • We maken wandelen en fietsen binnen Veenendaal aantrekkelijker. De voetganger en fietser staan krijgen bij de inrichting van de openbare ruimte meer aandacht (nieuw); • We verbinden wandel- en fietspaden binnen de stad met aantrekkelijke groene gebieden, zoals het Binnenveld met de Groene Grens, natuurgebied de Hellen, de Utrechtse Heuvelrug en de Grebbelinie; • We richten waterlopen in samenhang met groenstructuren in en maken deze via aaneengesloten wandel- en fietsroutes toegankelijk; • We versterken het Verhaal van de Grebbelinie door deze zichtbaar te maken langs de route (Grift, Omleidingskanaal).
3. Het verhaal van Veenendaal
4. Doelstellingen Gezond, Duurzaam en Veilig
5. Doelstellingen per thema
11. Uitvoering
Bijlagen
We realiseren meer mogelijkheden voor ontmoeten • We maken uitnodigende routes voor ommetjes in elke wijk. Uitnodigend betekent in dit geval: toegankelijk, sociaal veilig, verkeersveilig en aantrekkelijk ingericht (nieuw); • We plaatsen bankjes langs wandelroutes naar de binnenstad en wijkcentra; • We realiseren groene generatiepleinen (terreinen waar verschillende generaties kunnen bewegen, elkaar ontmoeten en genieten van elkaar en de plek zelf) (nieuw); • We stimuleren inwoners om met initiatieven te komen voor hun eigen buurt.
Zie ook hoofdstuk 7 Mobiliteit
13
Omgevingsvisie | 26
1. Inleiding
2. Kern van de Omgevingsvisie
3. Het verhaal van Veenendaal
4. Doelstellingen Gezond, Duurzaam en Veilig
5. Doelstellingen per thema
11. Uitvoering
Bijlagen
4.3 Duurzaamheid: Veenendaal werkt aan de energietransitie; We stimuleren het opwekken van duurzame energie en faciliteren energieopslag. Hierbij hanteren we onderstaande voorkeursvolgorde14: • We stimuleren het opwekken van zonne-energie op daken en gevels van gebouwen en op onbenutte terreinen in het bebouwd gebied. Voor nieuwe ontwikkelingen streven we naar collectieve systemen die onderdeel worden van een smart grid15(nieuw); • We werken samen met het bedrijfsleven om zon op bedrijfsdaken te realiseren16. Ook zetten we in op energiebesparing, zodat we het deel energie dat opgewekt moet worden kunnen verkleinen; • Initiatieven voor het grootschalig opwekken van duurzame energie (zon en wind) plaatsen we vooral langs infrastructuur en op bedrijventerreinen met zo min mogelijk beperkingen voor toekomstige gebiedsontwikkelingen(nieuw); • De maatregelen die we nemen houden rekening met toekomstige ontwikkelingen en maken het niet onmogelijk om gebruik te maken van waterstof energie; • Wij zijn terughoudend bij het opwekken van zonne-energie in de landelijke omgeving.
Voor gronden met een andere primaire functie dan landbouw of natuur, zoals waterzuiveringsinstallaties, vuilnisbelten, binnenwateren of bermen van spoor- en autowegen zien we mogelijkheden als dit de kwaliteit van het landelijk gebied niet teveel aantast of in combinatie met andere opwek van energie (sluit aan bij zonneladder); • Het opwekken van zonne-energie op gronden met een natuur- of landbouwopgave overwegen we alleen als er geen andere invulling mogelijk is voor de energiebehoefte van Veenendaal. Waarbij: oo Wij bijzonder hechten aan het gebied ten zuiden van de Dijkstraat en het gebied tussen de Grebbeweg en de Grift vanwege de hoge landschappelijke en cultuurhistorische kwaliteiten. Dit gebied komt alleen in beeld als op andere wijzen geen invulling gegeven kan worden aan de energiebehoefte van Veenendaal (nieuw); oo We geen opwek van energie in Natura 2000 gebieden willen (nieuw).
Conform de eerder door het college vastgestelde zonneladder Smart grids — ook wel ‘intelligente netten’ genoemd — is de communicatie-infrastructuur die het mogelijk maakt om netten en aansluitingen flexibeler te maken. Smart grids en slimme energiesystemen helpen de groeiende hoeveelheid duurzame energie in te passen in het energiesysteem. Smart grids zijn elektriciteitssystemen die de vraag naar elektriciteit beïnvloeden aan de hand van het momentaanbod. 16 Door een collectieve aanpak is het mogelijk geweest om SDE-subsidie aan te vragen voor 70.000 panelen. We gaan ervan uit dat van dit aantal minimaal 50% inderdaad daadwerkelijk geplaatst kan worden. Niet alle daken blijken stevig genoeg te zijn. 14 15
Omgevingsvisie | 27
1. Inleiding
2. Kern van de Omgevingsvisie
3. Het verhaal van Veenendaal
We werken actief samen met anderen bij de energietransitie • We werken samen met stakeholders in Regio Foodvalley aan een Regionale Energiestrategie (RES) die inzicht geeft in de mogelijkheden van het grootschalig opwekken van energie en de mate waarin we daarmee onze eigen ambitie om energieneutraal te worden in 2050 kunnen realiseren; • Voor het grootschalig opwekken van duurzame energie (wind en biomassa) is de ruimte beperkt. In Regio Foodvalley stellen we een Regionale Energie Strategie op waarbij we in 2021 een duidelijk beeld hebben wat in 2030 mogelijk is om te realiseren ten aanzien van grootschalige opwek van energie door wind en zon in de regio. Dit zal voor ons ook een goed beeld gaan geven over onze ambitie om energieneutraal te worden in 2050. • We gaan steeds meer duurzaam opgewekte energie gebruiken en weten meer te besparen. In 2030 is minimaal 50% van onze energie duurzaam opgewekt. In 2050 zijn we energieneutraal en zijn we in staat om samen met (regionale) partners vraag en aanbod in balans te houden; • Bij de energietransitie maken we, waar mogelijk, gebruik van innovaties, ruimte in wet-
4. Doelstellingen Gezond, Duurzaam en Veilig
5. Doelstellingen per thema
en regelgeving, financiële instrumenten en maatschappelijke acceptatie om de transitie te laten slagen; • We stimuleren inwoners en bedrijven om energie te besparen en intensiveren tegelijkertijd de handhaving van de wet- en regelgeving die hierover gaat; • We gaan actief de wijken in om woningeigenaren te stimuleren energiemaatregelen te nemen; • We verlenen medewerking aan projecten voor de bouw en exploitatie van hernieuwbare energieproductie als die bij voorkeur een evenwichtige eigendomsverdeling kennen. Wij streven er naar dat omwonenden en bedrijven van het project voor 50% kunnen deelnemen in de productie door middel van bijvoorbeeld aandelen (nieuw).
We beperken zoveel mogelijk de ruimtelijke impact van duurzame energie opwek • We zoeken bij het opwekken van energie altijd naar
11. Uitvoering
Bijlagen
combinatie van functies en/of maatregelen om de landschaps- en natuurwaarden en de recreatieve beleving te versterken (nieuw); • Voor de opwek van duurzame energie focussen we ons op bestaande ruimte die al in gebruik is, op daken en aan gebouwen, en richten ons vervolgens op de overige beschikbare ruimte op (en onder) de grond. Dit betekent dat we onze opgaven voornamelijk willen invullen met de opwek van zonne-energie. Voor windenergie en biomassa is binnen onze gemeente weinig tot geen ruimte. We kijken daarvoor naar oplossingen in Regio Foodvalley in het kader van de Regionale Energie Strategie. • Kleinere windmolens tot 20 meter staan wij toe op bedrijventerreinen en in het buitengebied. In beide gevallen direct aansluitend aan de eigen bebouwing. Voor grotere windmolens (meer dan 3 MW) en hoger dan 20 meter is in Veenendaal, vanwege de stedelijke bebouwing en het
Omgevingsvisie | 28
1. Inleiding
2. Kern van de Omgevingsvisie
3. Het verhaal van Veenendaal
ontbreken van landelijk gebied, geen plaats. Windmolens krijgen een tijdelijke vergunning voor maximaal 25 jaar en een opruimplicht (nieuw).” We streven naar een aardgasvrij en fossielvrij Veenendaal • Voor het aardgasvrij maken van Veenendaal kiezen we een zorgvuldige en kostenefficiënte aanpak, gericht op lage maatschappelijke en investeringskosten dit doen we door het aardgasvrij maken van wijken waarbij we de aandacht eerst op wijken richten waarvoor bestaande technieken een goed en betaalbaar alternatief vormen. Voor wijken waarvoor dit niet zo is, wachten we verdere (technologische) ontwikkelingen af (nieuw); • We zien kansen voor aardgasbesparing en/ of afkoppelen van het aardgas in de buurten Dragonder Oost, Dragonder Zuid, Molenbrug, Petenbos, Franse Gat en Veenendaal-oost. We willen de mogelijkheden hiervoor de komende jaren verder verkennen en bij positief resultaat snel en effectief hiermee aan de slag gaan (nieuw); • Een zorgvuldige en kostenefficiënte aanpak vinden we belangrijker dan de ambitie om in 2035 energieneutraal te willen zijn, tegelijkertijd is de urgentie wel hoog (nieuw); • Aan de hand van een Transitievisie Warmte zorgen we ervoor dat Veenendaal wijk voor wijk aardgasvrij wordt vóór 2050.
4. Doelstellingen Gezond, Duurzaam en Veilig
5. Doelstellingen per thema
We gaan stapsgewijs naar alternatieven voor aardgas • We zijn terughoudend bij het realiseren van biomassa-centrales op hout. Dit vanwege onzekerheid over de gezondheidseffecten en de waarde van hout in de circulaire economie. In voorkomende gevallen kan het nodig zijn als een tijdelijke oplossing. Voor warmtenetten waar een zekere mate van (bij-)stoken nodig is, geven we de voorkeur voor inzet van aardgas boven houtige biomassa. Andere vormen van biomassa willen we overwegen, waarbij we de effecten op de leefomgeving afwegen tegen dat van alternatieve oplossingen. We vinden dat biomassa vooral afkomstig moet zijn uit de regio(nieuw); • We willen nieuwe ontwikkelingen op het gebied van energieopwekking extra ter wille zijn en ruimte bieden. Bijvoorbeeld waterstof. Dit is nog geen concurrerend alternatief, maar kan wel een rol gaan spelen in het balanceren van elektriciteitsnetten en de opslag van energie (nieuw); • We geven de voorkeur aan energie uit oppervlaktewater en uit de bodem boven energie uit verbrandingsprocessen, behoudens waterstof en groen gas. We streven ernaar om beperkingen voor het toepassen van energie uit bodem en oppervlaktewater zo veel mogelijk weg te halen. Daarbij maken we een zorgvuldige afweging met andere belangen, zoals een veilige drinkwatervoor-
11. Uitvoering
Bijlagen
ziening (nieuw); • Bij ontwikkelingen gericht op bouwen en reconstructies van de openbare ruimte anticiperen we op ruimte die nodig kan zijn voor een toekomstige uitrol van warmtenetten (nieuw).
Omgevingsvisie | 29
1. Inleiding
2. Kern van de Omgevingsvisie
3. Het verhaal van Veenendaal
4. Doelstellingen Gezond, Duurzaam en Veilig
5. Doelstellingen per thema
11. Uitvoering
Bijlagen
4.4 Duurzaamheid: Stimuleren circulaire economie We werken toe naar een circulaire economie • We faciliteren initiatieven die bijdragen aan het sluiten van lokale en regionale kringloopketens, respectievelijk het verkorten van die ketens. Dit krijgt voorrang boven initiatieven die daar geen bijdrage aan leveren; • We stimuleren gebruik van materialen uit duurzame winning; • We stellen bij nieuwbouw hoge eisen aan circulair bouwen (Zie hoofdstuk 5 Bouwen en wonen) (nieuw); • We stimuleren ondernemers richting circulaire economie (Zie hoofdstuk 8 Economie).
Omgevingsvisie | 30
1. Inleiding
2. Kern van de Omgevingsvisie
3. Het verhaal van Veenendaal
4. Doelstellingen Gezond, Duurzaam en Veilig
5. Doelstellingen per thema
11. Uitvoering
Bijlagen
4.5 Duurzaamheid: we zorgen voor een klimaatadaptieve leefomgeving We werken aan klimaatadaptatie • Bij ruimtelijke ingrepen (zoals bouwen), reconstructies van de openbare ruimte en renovatie van gebouwen is er ruimte voor maatregelen die bijdragen aan klimaatadaptatie (regenwateropvang en voorkomen van hittestress); • De kwaliteit van milieu, riolering en water moet op z’n minst behouden blijven, maar liever verbeterd worden; • De gemeente geeft het goede voorbeeld bij het afkoppelen, vergroenen en ontstenen van haar vastgoed en in de openbare ruimte; • De gemeente past bij ruimtelijke ontwikkelingen een klimaattoets toe. De klimaattoets vervangt de huidige watertoets (nieuw); • Bij hemelwater wordt gewerkt volgens de voorkeursvolgorde ‘vasthouden, bergen en afvoeren’ van water en de trits ‘schoonhouden, scheiden en zuiveren’; • De werkvolgorde voor het realiseren van klimaatadaptieve maatregelen bij derden is eerst stimuleren en bij onvoldoende resultaat verplichten (nieuw); • We onderzoeken de mogelijkheid om waterberging op particulier terrein te verplichten17. Daarbij wordt onderscheid gemaakt tussen bestaande en nieuwe bebouwing en kan er maatwerk noodzakelijk blijken (nieuw); • Het rioolstelsel is gescheiden: afvalwater en hemelwater uit openbaar gebied, privéterreinen en gebouwen worden gescheiden aangeboden en afgevoerd.
Dit wordt dan opgenomen in het Omgevingsplan. Naar verwachting bij het opstellen van Omgevingsplan deel II (na 1 januari 2021)
17
Omgevingsvisie | 31
1. Inleiding
2. Kern van de Omgevingsvisie
3. Het verhaal van Veenendaal
4. Doelstellingen Gezond, Duurzaam en Veilig
5. Doelstellingen per thema
11. Uitvoering
Bijlagen
gehandhaafd; We verbeteren de kwaliteit en beleefbaarheid van groen en water • We zorgen voor een schoon, veilig en beleefbaar stedelijk oppervlaktewater, door: oo Schoon en vuil water van elkaar gescheiden te houden; oo Ziektes zoals blauwalg en botulisme terug te dringen; • We bouwen grondwaterneutraal bij stedelijke uitbreidingen en bij nieuwe ruimtelijke ontwikkelingen. Bij deze wijze van bouwen blijven de oorspronkelijke grondwaterstanden
• We werken samen met bewoners en bedrijven om zowel de openbare ruimte als private ruimte te vergroenen (d.w.z. geen en/of minder verharding) en af te koppelen; • We combineren groen- en waterfuncties met spelen, recreatieve- en beweegfuncties (nieuw); • We gebruiken het watersysteem meer als ordenend principe bij ruimtelijke ontwikkelingen en maken water meer zichtbaar zoals de Grift en
Omgevingsvisie | 32
1. Inleiding
2. Kern van de Omgevingsvisie
3. Het verhaal van Veenendaal
4. Doelstellingen Gezond, Duurzaam en Veilig
5. Doelstellingen per thema
11. Uitvoering
Bijlagen
het Valleikanaal.
4.6 Veiligheid: inrichting van de leefomgeving We richten de leefomgeving veilig in, een veilig ingerichte fysieke ruimte • De fysieke ruimte biedt geen gelegenheid aan of nodigt uit tot criminaliteit; • De openbare ruimte en gebouwen zijn leefbaar, schoon, heel, toegankelijk, veilig en functioneel in orde; • We voorkomen leegstand door leegstand positief te benutten; • We verbeteren de verkeersveiligheid (Zie hoofdstuk 7 Mobiliteit).
We hanteren vier vuistregels voor veilig ontwerp en beheer van het fysiek domein • Technische duurzaamheid: inrichting moet een zekere mate van robuustheid hebben om intensief gebruik te kunnen weerstaan en om vandalismebestendig te zijn (nieuw); • Sociale duurzaamheid: veiligheidsgevoelens zijn sterk gerelateerd aan de sociale cohesie in de buurt. Veel (snelle) veranderingen in een buurt verminderen het sociaal vertrouwen en de herkenbaarheid (nieuw); • Esthetische kwaliteit: tegen gaan van leegstand en verloedering; • Aantrekkelijk functieaanbod: we bieden faciliteiten waar gebruikersgroepen behoefte aan hebben.
We richten een fysieke leefomgeving in die bijdraagt aan een veilig gevoel • De openbare ruimte nodigt uit om meer en langer in te verblijven, waardoor er meer sociale ogen zijn; • We besteden zorg en aandacht aan het inrichten van een sociaal veilige leefomgeving. Bij het inrichten van de leefomgeving is aandacht voor overzicht, eenduidigheid, goede oriëntatiemogelijkheden, zichtbaarheid en toegankelijkheid (nieuw); • We geven ruimte aan functiemenging in de wijkwinkelcentra (nieuw) (Zie hoofdstuk 8 Economie); • We stimuleren inwoners om met initiatieven te komen voor een veilige buurt en/of wijk; • Alle nieuwe woningen voldoen aan Politie Keurmerk Veilig Wonen (PKVW) (nieuw);
Omgevingsvisie | 33
1. Inleiding
2. Kern van de Omgevingsvisie
3. Het verhaal van Veenendaal
4. Doelstellingen Gezond, Duurzaam en Veilig
5. Doelstellingen per thema
11. Uitvoering
Bijlagen
• We streven naar wijken met een Politie Keurmerk Veilige Wijken (PKVW) (nieuw).
Omgevingsvisie | 34
1. Inleiding 5. Bouwen en wonen
2. Kern van de Omgevingsvisie
3. Het verhaal van Veenendaal
6. Groen, natuur en water
4. Doelstellingen Gezond, Duurzaam en Veilig
7. Mobiliteit
5. Doelstellingen per thema
8. Economie
11. Uitvoering 9. Milieu
Bijlagen 10. Aanvullende doelstellingen centrum
5. Bouwen en wonen Veenendaal kent een rijke geschiedenis, die zijn sporen heeft nagelaten in onze stedelijke ontwikkeling. Bestaande structuren en elementen, zoals groen, water en historie, bieden kansen om aan te sluiten bij de karakteristiek en kwaliteiten van Veenendaal. Onze gemeente is compact en dichtbebouwd. Grootste uitdaging is blijven groeien, bouwen en ontwikkelen én de kwaliteit van leven verbeteren. Opgaven 1. Omschakeling naar duurzame energie en circulair bouwen; 2. Realiseren van meer groen; 3. Het woningaanbod in Veenendaal sluit aan bij de inwonersbehoefte; 4. Langer zelfstandig wonen in de eigen woning of wijk; 5. Ruimte bieden aan cultuur en voldoende voorzieningen; 6. Verdichten en transformatie binnen de gemeentegrenzen; 7. Behouden en versterken van ruimtelijke karakteristieken, cultuurhistorie en archeologie.