1.b Bijlage bij inspraak - Bouwplannen t Goeie Spoor - Rapport

De strekking daar is dat bezien vanuit maximale voorzorg het logisch zou zijn te werken met alleen de | 26

buitenste AMM-afstand. Het hanteren daarvan betekent in de praktijk

(zoals geluid, fijnstof en externe veiligheid), magneetvelden (zoals

echter ruimtelijk een zeer forse opgave, terwijl bij een aanzienlijk deel

5G) en over de impact van de energietransitie .

van de bestemmingen binnen die afstand de blootstelling lager is dan

Vanuit de optiek van de magneetvelden kan er daarbij meer gebeuren

0,4 µT jaargemiddeld. De voorzorg wordt dan snel disproportioneel,

dan het aanpassen van de Netkaart en het publiceren van de AMM-

zeker gelet op het niet bewezen risico voor de gezondheid . Bij de

afstanden. Dat gebeurt nu door onder meer het Kennisplatform EMV

binnenste AMM-afstand is nagenoeg zeker dat de blootstelling hoger

en het Platform Hoogspanning. Wij bevelen aan de huidige passieve

is dan 0,4 µT jaargemiddeld. Om die reden wordt daar een zwaardere

wijze van informatievoorziening voort te zetten, maar deze uiteraard

motiveringsplicht gehanteerd dan bij de buitenste AMM-afstand.

aan te passen op het nieuwe beleid en de extra informatie en inzichten die daarbij beschikbaar zijn gekomen.

Naamgeving afwegingsafstanden In deze rapportage is veel gesproken over AMM-afstanden. De

Gerichte informatie voor geïnteresseerden

afkorting AMM is daarbij op logische wijze ontstaan vanuit de wens

De afweging van de proportionaliteit van maatregelen in dit advies is

te komen tot afstanden voor de afweging van mogelijke maatregelen.

een brede maatschappelijke afweging van de gezondheidsrisico’s en

In het uiteindelijke advies komen wij echter uit op een aanpak waarbij

effecten van deze maatregelen.

vooral generieke afwegingen zijn gemaakt over de maatregelen en

Een individuele afweging over de blootstelling aan magneetvelden

waarbij binnen de afstanden feitelijk alleen nog een ruimtelijke

kan een andere conclusie opleveren. Wij achten het daarom van

afweging aan de orde is. Wij kunnen ons dan ook voorstellen dat het

belang dat aan geïnteresseerden goede informatie wordt verschaft,

Rijk bij het invullen van het beleid kiest voor e en andere aanduiding

om zo (het ontstaan van) onbewuste blootstelling te voorkomen en

van de afstanden. We doen daarvoor enkele suggesties ter inspiratie:

een persoonlijke afweging mogelijk te maken. Wij verwachten dat –

ARA (afstanden ruimtelijke afweging), RAfstanden (ruimtelijke

door de uitbreiding van het beleid naar het hele net - de behoefte aan

afwegingsafstanden), of gespecificeerd naar de twee banden een

deze informatie toeneemt, zeker kort na de introductie. Het verdient

ARN- en ARP-afstand, voor respectievelijk de afweging ruimtelijke

aanbeveling dat gemeenten, netbeheerders en GGD’en de vraag

noodzaak (binnenste afstand) en proportionaliteit (buitenste afstand).

naar informatie goed monitoren en voorbereid zijn op uitbreiding van de capaciteit om deze informatie te kunnen verschaffen.

Algemene informatievoorziening Er zal behoefte blijven aan informatie over de gezondheidsrisico’s

5.3. Opleiding

van magneetvelden bij het elektriciteitsnet. Lysias beveelt aan de informatievoorziening daarover

in te bedden in een bredere

communicatieaanpak over hinder en risico’s in de leefomgeving

Voor het goed functioneren van de nieuwe werkwijze is het essentieel dat de medewerkers van de betrokken stakeholders (specifiek de | 27

ruimtelijke

ordenaars

bij

gemeenten,

netplanners

bij

de

verkennen. Mogelijk komen er bij deze verkenning inzichten naar

netbeheerders en uitvoerders) gedegen worden geïnformeerd over

voren die op kortere termijn al in het nieuwe beleid kunnen worden

de maatregelen en de wijze waarop de mogelijke risico’s van

geïntegreerd.

magneetvelden meegenomen kunnen worden in de afweging van ruimtelijke besluiten. Daarbij is het van belang dat wordt bewaakt dat deze in praktijk worden gebracht. Gelet op het overleg in de werkgroep

mag

worden

verwacht

dat

de

stakeholders

hun

verantwoordelijkheid willen oppakken. In paragraaf 5.1 hebben we al aangegeven op welke punten het Rijk de stak eholders daarbij kan faciliteren via het komen tot duidelijke spelregels en voorbeelden. Lysias beveelt aan de werking in de praktijk onderdeel te maken van de monitoring en deze uiterlijk na twee jaar te evalueren en waar nodig bij te sturen.

Impact energietransitie De inpassing van energietransitie-gerelateerde netcomponenten, zoals zonnedaken, windparken en laadinfrastructuren, is door de werkgroep beschouwd als een veranderende situatie. Hierbij doelen we op structurele aanpassingen in het net, niet op bijvoorbeeld het inpassen van een individuele laadpaal. De komende decennia zal het aantal van deze netaanpassingen fors toenemen. Daarbij kunnen er aanzienlijke elektrische stromen lopen, waarbij de blootstelling van gevoelige bestemmingen vergelijkbaar is aan die bij an dere kabels en transformatorruimten in het net. Lysias stelt daarom voor de

5.4. Overige punten van aandacht

betreffende aansluitingen op het elektriciteitsnet in lijn te brengen

Onderzoek uitkopen / gedwongen verhuizen

Lysias extra aandacht in wet- en regelgeving, vanwege de grote

Uit de inventarisatie van de mogelijke maatregelen voor dit rapport is

diversiteit aan optredende situaties en het feit dat deze aansluitingen

gebleken dat het uitkopen of verhuizen bij gevoelige bestemmingen

niet altijd door de traditionele netbeheerders worden gerealiseerd.

een potentieel effectieve maatregel is. De betreffende bestemmingen

Lysias beveelt aan dat – als logische eerste stap - de lokale

kunnen dan worden ingezet voor functies waar geen kinderen

overheden bij het verlenen van omgevingsvergunningen

langdurig

duurzame energieprojecten de neteisen hanteren conform de in dit

verblijven.

De

maatregel

met de hierboven beschreven standaard. Dit behoeft in de optiek van

wordt

nu

niet

generiek

voor

proportioneel geacht vanwege de hieraan verbonden kosten.

advies opgenomen nieuwe werkwijze.

Maar stel dat in de toekomst een causaal verband wordt gevonden

Verder zal de energietransitie naar verwachting leiden tot meer

en de noodzaak van maatregelen stijgt. Uitkoop is dan één van de

elektrische infrastructuur en tot een gemiddeld intensiever (slimmer)

weinige concrete opties. Deze vergt dan een grootschalige operatie,

gebruik van het elektriciteitsnet. Dit onderstreept de relevantie van

waarvan op dit moment nog geen idee bestaat hoe deze kan worden

een adequate invoering van het nieuwe voorzorgbeleid.

uitgevoerd en of deze praktisch en juridisch haalbaar is. Daarom geven wij in overweging om deze optie (indicatief) nader te | 28

Literatuur

12. Germany, the Netherlands and the United Kingdom”, Bilthoven, 2017

1.

Ministerie van Economische Zaken en Klimaat, Kamerbrief ‘Voorzorgbeleid Hoogspanning en Gezondheid’, Den Haag, C.

fields”, Bilthoven, 2017 14. Stichting wAarde, Verkenning straatwaarde voorzorgbeleid

oktober 2019 2.

13. RIVM, “Comparison of international policies on electromagnetic

Verdaas,

Advies

Voorzorgbeleid

Hoogspanning

en

hoogspanning, Beek-Ubbergen, 2019

Gezondheid, juni 2019 3.

AEF, Rapport Evaluatie Uitvoeringspraktijk voorzorgbeleid hoog spanningslijnen, december 2018

4.

AEF, Kosten voorzorgbeleid, 26 maart 2019

5.

Royal Haskoning DHV, ELF-magneetvelden bij hoogspanningslijnen, 12 april 2019

6.

CIGRÉ Working Group C4.204, “Mitigation Techniques of Power Frequency Magnetic Fields”, Technical Brochure, Paris, August 2009

7.

NPR 8799, Nederlandse praktijkrichtlijn voor Distributiestations voor elektrische energievoorziening op bijzondere locaties, oktober 2014

8.

RS-Handbuch,

“Allgemeine

Verwaltungsvorschrift

zur

Durchführung der Verordnung über elektromagnetische Felder – 26. BImSchV (26. BImSchVVwV)”, Februar 2016 9.

Bund/Länder-Arbeitsgemeinschaft

für

Immissionsschutz ,

“Hinweise

der

Verordnung

zur

Durchführung

über

elektromagnetische Felder”, September 2014 10. Chalmers University of Technology, “Mitigation of Power Frequency Magnetic Fields”, Göteborg, Sweden 2001 11. RIVM, “National precautionary policies on magnetic fields from power lines in Belgium, France, | 29

Bijlagen

Bijlage 1 •

Bijlage 1 Overzicht ondersteunende rapportages

Overzicht ondersteunende rapportages

Rapportage mogelijke technische maatregelen Lysias Advies, Jos Benner en Pieter van Eijsden, 24 augustus 2020

Bijlage 2 Terminologie

(Bijlage 6 bij dit rapport) Bijlage 3 Kamerbrief van de minister 2019

•

Rapportage mogelijke niet-technische maatregelen Lysias Advies, Esther Slinkman en Jos Benner,

Bijlage 4 Typen netcomponenten en hun AMM-afstanden

24 augustus 2020 Bijlage 5 Aansluiting bij eerdere adviezen Bijlage 6 Mogelijke technische maatregelen

(Bijlage 7 bij dit rapport) •

Aanpak afweging mogelijke maatregelen Lysias Advies, Jos Benner, 24 augustus 2020

Bijlage 7 Mogelijke niet-technische maatregelen Bijlage 8 Aanpak afweging mogelijke maatregelen

(Bijlage 8 bij dit rapport) •

Magnetische velden van het elektriciteitsnetwerk DNV-GL, Fred Koenis en Leo Lagendijk,

Bijlage 9 Magnetische velden van het elektriciteitsnetwerk

28 augustus 2020 (Bijlage 9 bij dit rapport)

Bijlage 10 Reflectie van het RIVM bij concept DNV-GL rapport •

Reflectie van het RIVM bij “DNV GL rapport ‘Magnetische velden van het elektriciteitsnetwerk - voorzorgsbeleid magneetvelden’, Concept, 29 juni 2020” RIVM, Gert Kelfkens en Mathieu Pruppers, 3 juli 2020 (Bijlage 10 bij dit rapport)

| 30

Bijlage 2

Terminologie

AMM-afstanden (Afweging Mogelijke Maatregelen) Vaste afstanden tot een netcomponent waarbinnen het toestaan van

Magneetvelden

gevoelige bestemmingen door het bevoegd gezag RO ruimtelijk moet

Wanneer in deze rapportage wordt gesproken over magneetvelden wordt gedoeld op de extreem laagfrequente elektromagnetische velden (50 Hz) die samenhangen met de elektriciteitsvoorziening. Het advies betreft alleen de velden van bronnen ‘voor de meter’, niet die

worden afgewogen. Deze afstanden worden geïntroduceerd als alternatief voor de magneetveldzone die wordt gehanteerd in het huidige voorzorgbeleid Hoogspanning en Gezondheid. Technische (bron)maatregelen

van bijvoorbeeld elektrische apparaten in de bestemming.

Maatregelen van technische aard waarmee magneetvelden worden Netcomponenten

beïnvloed, met impact op de AMM-afstanden die moeten worden

De term netcomponenten wordt gebruikt voor het aanduiden van de verschillende onderdelen van het elektriciteitsnet en de verschillende configuraties waarin deze voorkomen.

nagestreefd.

Een gevoelige bestemming is een plaats waar zich langjarig (jaargemiddeld 14 tot 18 uur per dag) kinderen tot en met 15 jaar kunnen bevinden. In een uitwerking van het bestaande beleid heeft rijksoverheid

dit

als ook het vergroten van de afstand tussen de bron van het magneetveld en de plaats waar een lagere magneetveldsterkte wordt

Gevoelige bestemmingen

de

aangehouden voor een netcomponent (technische bronmaatregelen) ,

uitgelegd

als

woningen,

scholen

en

kinderdagverblijven / crèches. In dit advies is deze lijn gevolgd, met de kanttekening dat wij hierbij doelen op (de buitenmuur van) het

Niet-technische maatregelen Maatregelen van niet-technische aard waarmee langdurige (en/of onbewuste) blootstelling aan magneetvelden kan worden beperkt. Deze maatregelen zijn veelal communicatief en organisatorisch. Het houden van afstand wordt voor de volledigheid en vanwege het belang hiervan ook hier meegenomen.

gebouw, niet op de perceelgrens. De buitenmuren vormen de voor het advies relevante grens, zoals in het bestaande beleid. Dit omdat

Generieke en specifieke afwegingen

binnen het gebouw de langdurige blootstelling plaats kan vinden waar

Per situatie is een afweging gemaakt of mogelijke maatregelen wel

het voorzorgbeleid om draait. We realiseren ons dat in de ruimtelijke

of niet worden toegepast. Er zijn generieke en specifieke afwegingen.

plannen dit onderscheid niet altijd te maken zal zijn.

Generieke afwegingen worden vooraf door het Rijk gemaakt, met instemming van netbeheerders, gemeenten, provincies en andere

Magneetveldzone Met

de

term

netcomponent

stakeholders. Specifieke afwegingen worden situationeel gemaakt,

magneetveldzone aangeduid

wordt

waarin

het de

gebied

rond

een

vooral door netbeheerders en het bevoegd gezag RO.

magneetveldsterkte

jaargemiddeld 0,4 µT of hoger is. | 31

Redelijk en proportioneel Bij de afweging wordt bepaald welke maatregelen in de gegeven situatie redelijk en proportioneel zijn. Hierbij worden in elk geval de criteria,

technische

uitvoerbaarheid,

juridische

houdbaarheid,

effectiviteit, meerkosten en bijeffecten in beschouwing genomen. Via scores op de diverse criteria wordt gekomen tot een oordeel. Bestaande, nieuwe en veranderende situaties Bij een bestaande situatie zijn de bebouwing en het net al aanwezig. Bij nieuwe situaties zijn beiden nieuw. Een veranderende situatie betreft een structurele (vergunningplichtige) verandering in een bestaande situatie. Daarbij kan het gaan om een uitbreiding of renovatie van het elektriciteitsnet nabij bestaande bebouwing of om het realiseren van nieuwe gevoelige bestemmingen of renovatie van bestaande gevoelige bestemmingen nabij een bestaand elektriciteitsnet. Stakeholders en kennisinstellingen De partijen verenigd in de Werkgroep Elektriciteit & Gezondheid en hun achterbannen De werkgroep bestond uit de stakeholders netbeheerders, gemeenten en provincies en verder uit de vier betrokken ministeries van EZK, BZK, VWS en IenW, de GGD’en en het Platform Hoogspanning als ondersteuners van de gemeenten , en de kennisinstellingen RIVM, DNV-GL (ad hoc) en het Kennisplatform EMV. De woningcorporaties (Aedes), bouwers (Bouwend Nederland) en projectontwikkelaars (NEPROM) waren agendalid.

| 32

Bijlage 3

Kamerbrief

| 33

| 34

| 35

| 36

Bijlage 4

Typen netcomponenten en hun AMM-afstanden

35 meter opgenomen, gebaseerd op de uitkomsten van specifieke magneetveldberekeningen, omdat de door DNV-GL genoemde

De tabel hieronder toont de afstanden die op grond van de beschikbare data van DNV-GL zijn vastgesteld voor de verschillende netcomponenten.

waarde past bij een extreem laag belaste lijn. Voor MSR’s is in de rapportage van DNV-GL een maximum van 7 meter vermeld. Later is door DNV-GL aan Lysias gemeld dat 5 meter eerder representatief is. Deze waarde is opgenomen in de tabel. In de reflectie op het conceptrapport van DNV-GL heeft het RIVM aangegeven dat zij de manier waarop de zones voor opstijgpunten zijn bepaald, niet adequaat vindt. Ook de wijze waarop de zones voor HS-stations zijn afgeleid uit de Duitse ‘Einwirkungsbereich’ acht het RIVM niet adequaat. Op beide punten is DNV-GL aangeraden naar alternatieven te zoeken. In hoofdstuk 4 is het volgende verkorte overzicht gepresenteerd.

Het DNV-GL rapport noemt voor de150 kV een minimale afstand van 20 m. Lysias heeft hiervoor in hoofdstuk 2 en de bovenstaande tabel | 37

Hierin zijn – ten behoeve van de hanteerbaarheid van de aanpak -

Dat achten wij acceptabel voor de overgangsperiode en gelet op het

spanningsniveaus die relatief dicht bij elkaar liggen geclusterd .

incidentele karakter hiervan.

Verder zijn alle grotere afstanden afgerond op vijftallen meters. Zo

Voor middenspanningsruimten (MSR’s; ook wel aangeduid als trans -

willen we ook de schijn wegnemen van een absolute nauwkeurigheid,

formatorhuisjes of distributiestations) is met de AMM-afstanden

die er niet is.

aangesloten op de bestaande Nederlandse praktijkr ichtlijn [ref. 7],

De binnenste AMM-afstanden zijn ontleend aan de minimale waarden

waarin bij inpandige MSR’s wordt aanbevolen de direct naastgelegen

uit de eerdere tabel. Omdat wij binnen de binnenste afstand het

ruimten niet te bestemmen voor langdurig verblijf. Dit hebben wij

zwaarste regime voorstellen is de afstand beperkt tot de laagste

geïnterpreteerd als 2 tot 4 meter (binnenste en buitenste AMM-

waarde voor het betreffende cluster. Disproportionele maatregelen

afstand).

worden op deze wijze zoveel als mogelijk voorkomen. De buitenste

Combilijnen zijn niet in de tabel opgenomen. De magneetveldzone is

AMM-afstanden zijn ontleend aan de maximale waarden uit de eerder

hier dermate afhankelijk van de feitelijke combinatie dat wij adviseren

gepresenteerde tabel, met de kanttekening dat de maximale

de afwegingsafstand per concrete situatie te bepalen. Wintrack-

afstanden uit de rapportage van DNV-GL gelden voor huidige

masten zijn niet in de verkorte tabel opgenomen omdat deze volgens

praktijksituaties waarbij de technische bronmaatregelen nog niet zijn

onze informatie niet meer zullen worden toegepast. Een deel van de

toegepast. De afstand wordt kleiner zodra deze maatregelen worden

bij de ontwikkeling van deze masten verkregen inzichten en benutte

genomen. Dat gebeurt conform het advies bij elke nieuwe en

werkprincipes wordt nu ingezet bij vakwerkmasten.

veranderende situatie. Dit zijn de precies situaties waar toepassing van de AMM-afstand het vaakst aan de orde is. Bij hoogspanningslijnen wordt dan bijvoorbeeld faseoptimalisatie toegepast, waardoor de afstand vanaf de lijnen, waar de veldsterkte 0,4 µT jaargemiddeld is, afneemt. Omdat deze bronmaatregelen de standaard worden, is hierop bij de voorgestelde afstanden al, enigszins, geanticipeerd. Zolang de bronmaatregelen niet zijn genomen zullen incidenteel magneetveldwaarden van boven de 0,4 µT voor kunnen komen op de buitenste AMM-afstand. Voor het slechts denkbare geval (waar we bij 150 kV nu 120 meter voorstellen in plaats van 140 meter) blijft de veldsterkte op de buitenste AMM-afstand altijd kleiner dan 0,6 µT.

| 38

Bijlage 5

Aansluiting bij eerdere adviezen

Hieronder is kort aangegeven hoe de voorgaande aanbevelingen aansluiten op het eerdere advies van Verdaas. 1. Stel samen met de betrokken stakeholders een lijst met ALARA maatregelen samen die binnen een nader te bepalen afstand van de magneetveldbron overwogen moeten worden door alle betrokken stakeholders, en waarin de criteria ‘redelijk’ en ‘proportioneel’ transparant en leidend zijn ten aanzien van de toepassing van de maatregelen.

3. Pas het voorzorgbeleid toe op de verschillende bronnen van magneetvelden in het elektriciteitsnetwerk. De nieuwe werkwijze geldt voor alle magneetveldbronnen in het elektriciteitsnet. 4. Schrap de 0,4 µT advieswaarde. Ongeacht de magneetveldsterkte kan het magneetveld worden gereduceerd indien maatregelen redelijk en proportioneel zijn (en zo behoren tot de set van vast te stellen ALARA-maatregelen). De nieuwe werkwijze (met standaard technische bronmaatregelen en

De in dit rapport aanbevolen nieuwe werkwijze is opgesteld samen

AMM-afstanden) bevordert dat bij nieuwe en veranderende situaties

met de stakeholders. Het resulterende pakket van maatregelen (met

in beginsel geen gevoelige bestemmingen binnen een AMM-afstand

technische bronmaatregelen en een ruimtelijke afweging) wordt door

komen of blijven. Dat betekent dat de waarde van 0,4 µT niet

hen niet alleen overwogen maar in beginsel standaard toegepast bij

onbewust wordt overschreden, ook al wordt deze niet meer strak als

nieuwe en veranderende situaties. De AMM-afstanden bepalen voor

grenswaarde gehanteerd. Verder worden niet-technische maat-

welk gebied de afweging daarover wordt gemaakt.

regelen ingezet om de onbewuste blootstelling te helpen reduceren.

In het advies spreken we niet over ALARA-maatregelen, maar over proportioneel geachte maatregelen. Deze maatregelen zijn allen gericht op het verlagen van de blootstelling en via de proportionaliteit wordt de redelijkheid ervan gewaarborgd. In de praktijk zijn de maatregelen dus ALARA, maar deze term vinden wij minder duidelijk voor een breder publiek. 2. Pas het voorzorgbeleid toe op nieuwe én bestaande situaties (waarbij de te overwegen ALARA-maatregelen verschillend kunnen zijn). De nieuwe werkwijze (met standaard technische bronmaatregelen en AMM-afstanden) vormt de referentie waaraan de maatregelen voor nieuwe en bestaande situaties worden getoetst. De afweging levert voor bestaande en nieuwe situaties vaak een ander resultaat op.

5. Kosten van de ALARA-maatregelen worden gedragen door de initiatiefnemer, zowel bij bestaande als bij nieuwe situaties. In de voorgestelde aanpak worden de kosten van de maatregelen gedragen door de initiatiefnemer. 6. Communiceer open en transparant en ontsluit alle beschikbare informatie over onder meer de locaties en sterktes van magneetveldbronnen in het elektriciteitsnetwerk, en bied hiermee een basis voor de keuzevrijheid van burgers. De communicatieve en organisatorische maatregelen bij de nieuwe werkwijze zorgen ervoor dat de beschikbare informatie open en transparant wordt ontsloten, waaronder de AMM -afstanden. Er wordt voor gekozen de Netkaart alleen aan te passen / uit te breiden voor de hoogspanningscomponenten. | 39