27-10 Raadsbrief Vaststelling definitieve subsidies 2022 Biblionet

gemeente Veendam

Gemeenteraad Veendam T.a.v. de griffie Postbus 20004 9640 PA Veendam

Zaaknummer:

Behandeld door:

Niek Lambers

E-mail adres:

info@Veendam.nl

Tel. nummer:

0598 652222

Datum:

4 juli 2023

Bijlagen:

2

Verzenddatum:

Betreft:

2023-048794

Uw kenmerk:

^ 4 JUL 2fl23

Vaststelling definitieve subsidies 2022 Biblionet

Geachte Raad,

Conform de Algemene Subsidieverordening Veendam 2012 heeft Stichting Biblionet Groningen op 31 mei 2023 een verzoek ingediend tot definitieve vaststelling van de voor 2022 toegekende voorlopige subsidies. Dit verzoek is vergezeld van de Jaarrekening 2022 en het Jaarverslag 2022 voor de gemeente Veendam. Beide zijn als bijlagen meegestuurd met deze brief. Jaarverslag 2022 In 2022 waren 6.280 leners actief bij de bibliotheek Veendam. De Veendammer bibliotheek geldt als een grote vestiging en als landelijk voorbeeld voor de manier waarop het nieuwste bibliotheekconcept van ontmoeten, leren en ontdekken leidt tot meer bezoekers en betrokkenheid van inwoners. In 2022 zijn er 119.604 bezoeken geregistreerd. Dit blijkt in vergelijking met vorig jaar (71.438 bezoeken) een grote toename omdat de bibliotheek het voorgaande jaar haar deuren heeft moeten sluiten wegens de gevolgen van de coronacrisis. Daarmee bleek de bibliotheek in 2022 een grote publiekstrekker en verbindende partner binnen het Cultuurcentrum vanBeresteyn. Ook blijkt dat het onderwijsaanbod verder is uitgebreid naar totaal 18 kinderopvanglocaties en 12 scholen. Alle (voor)scholen in Veendam ontvangen nu aanbod van Biblionet, in de vorm van o.a. Boekstart en de bibliotheek op school (dBos). Het schoolaanbod bestond in 2022 uit 181 activiteiten met een bereik van 2.525 jeugdigen.

Daarnaast konden de 498 overige activiteiten, zoals het eLab, Klik & Tik of spreekuren op het IDO rekenen op 5.230 deelnemers. Ook werkte de bibliotheek samen met ketenpartners (deBasis Veendam, ROC Noorderpoort) actief aan het bestrijden van laaggeletterdheid en heeft Veendam met 60 cursisten het grootste Taalhuis van de provincie. Vaststelling subsidie Aan instellingen die meer dan € 50.000,- subsidie ontvangen wordt de subsidie eerst voorlopig toegekend. Eerst na ontvangst van de jaarrekening na afloop van het betreffende jaar kan de subsidie definitief worden vastgesteld. Op 4 juli hebben wij besloten tot vaststelling van de eerder voorlopig toegekende subsidies 2021 aan Stichting Biblionet Groningen ten bate van de openbare bibliotheek Veendam. De

Gemeente Veendam Postbus 20004,9640 PA Veendam telefoon 0598 652222 e-mail info@veendam.nl pag. 1 van 2 Raadhuisplein 5, 9641AW Veendam fax 0598 652250 websitewww.veendam.nl bank nr. NL64BNGH0285008676

vastgestelde subsidies ad € 687.555.- hebben de omvang van de eerder voorlopig toegekende subsidies en zijn reeds verwerkt in de jaarrekening 2022 van de gemeente.

Gemeente Veendam Postbus 20004, 9640 PA Veendam telefoon 0598 652222 e-mail info(a)veendam.nl Raadhuisplein 5, 9641 AW Veendam fax 0598 652250 website www.veendam.ni

pag. 2 van 2 bank nr. NL64BNGH0285008676

De bibliotheek van iedereen Jaarverslag gemeente Veendam

Biblionet Groningen

Inhoudsopgave Inleiding

3

1. Fysieke basisvoorziening

6

1.1 Buiten de muren van de bibliotheek 1.2 De Online Bibliotheek 1.3 Bibliotheek in Veendam

2. Taal als basis en Plezier in lezen

7 8 9

n

2.1 Taalbevordering en leesplezier 0-4 jaar 2.2 Taalbevordering en leesplezier 4-12 jaar

12 14

2.3 Taalbevordering en leesplezier 12-18 jaar

17

3. Werken aan geletterdheid 3.1 Taalhuis 3.2 Dit deden we ook in Veendam

4. Meedoen in de samenleving

19 20 21

4.1 Digitale trainingsprogramma’s

23 23

4.2 Informatiepunt Digitale Overheid 4.3 Ontwikkelen van andere basisvaardigheden 4.4 Dit deden we ook in gemeente Veendam

24 25 26

5. Een leven lang leren 5.1 Campagnes 5.2 Online activiteiten

29 29 32

5.3 Hybride programmering 5.4 eLAB

33 34

5.5 Dit deden we ook in Veendam

34

2022 in cijfers

38

Inleiding We zijn verheugd dat we, na twee impactvolle corona jaren, in dit jaarverslag u weer mee kunnen nemen langs onze programma’s, activiteiten en dienst¬ verlening die afgelopen jaar aanboden in gemeente Veendam. Net als vóór de pandemie doen we dit door highiights en voorbeelden te delen, die we voor diverse onderdelen onderbouwen met data. De weg terug In de eerste maanden van 2022 konden we de coronamaatregelen steeds meer van ons afschudden. Langzaam aan vonden we de weg terug naar bredere openstelling van de bibliotheken en startten we stapsgewijs onze programma’s en activiteiten op. Voor onze leden en gebruikers van de bibliotheek was het nog niet altijd vanzelfsprekend om de weg terug te vinden naar onze vestigingen en dienstverlening. Dit jaar waren we van betekenis voor bijna het dubbele aantal bezoekers ten opzichte van 2021. Hoewel we in vergelijking met 2019 nog niet op dezelfde bezoekersaantallen zaten, zagen we gedurende 2022 een gestage toename. Een goede indicatie voor 2023, waarin we de ambitie hebben weer op hetzelfde bezoekersniveau als voor corona te komen, zo niet hoger! We leerden de afgelopen jaren te schakelen tussen fysieke en online dienstverlening en programmering. Deze lijn hebben we in 2022 doorgezet, met als gevolg een blijvend hybride aanbod in ons bibliotheekwerk.

Een sprekend voorbeeld hiervan is de serie archeologielezingen die samen met Erfgoedpartners werd gepresenteerd. Lezingen met publiek in musea in Ezinge, Nuis en Veendam streamden we via Facebook. Maar we gingen verder, want hoe worden we zichtbaarder buiten de muren van onze vestigingen, vergroten we ons bereik en halen we de vraag van de inwoners op? In het innovatieproject ‘Mobiele dienstverlening’ van onze POI namen we deze vragen mee onder de arm in onze bus de provincie in. Langs diverse thema’s en op verschillende plekken in dit jaarverslag leest u hoe we dat deden en wat het bracht. De platformbibliotheek Zo komen in onze provincie en daarmee in uw gemeente online, offline en on- en offroad bij elkaar. En creëren we binnen en buiten de muren van de bibliotheek podia, werkplaatsen en een platform voor iedereen die wil ontmoeten, leren en ontdekken. In 2022 konden we weer volop verder bouwen aan de platformfunctie van de bibliotheek. Met ons manifest openden we deuren tot kennis en informatie. We nodigden ons netwerk, lokale organisaties, samenwerkingspartners maar ook inwoners uit om de bibliotheek te gebruiken als platform voor eigen passende programmering.

Zo organiseerden de Jonge Onderzoekers een programmeercursus voor kinderen in een bibliotheek, kon er in diverse bibliotheken onder begeleiding gedamd worden en werden wekelijks in elke gemeente wel één of meer spreekuren gefaciliteerd met uiteenlopende thema’s, variërend van juridisch tot energiebesparing.

Digitale inclusie De net geopende Informatiepunten Digitale Overheid (IDO) konden in 2022 rekenen op een kwaliteitsslag. Bewust hebben we ingezet om in kleine passende stappen te werken aan kwaliteit, deskundigheid, verdieping van casuïstiek en samenwerking. Zo bouwden we gestaag aan een stevig fundament om onze opdracht op het terrein van digitale inclusie in de nabije toekomst in afstemming met u verder te kunnen uitbouwen en verbreden. In dit eerste volledige jaar ondersteunden we vele inwoners in ons werkgebied met een grote diversiteit aan hulpvragen. Deze ondersteuning richtte zich op hulp bij het aanvragen van een keuring voor het CBR of van energietoeslagen tot het leren maken van een online afspraak met bijvoorbeeld een woningcorporatie. Bijna een kwart van de inwoners die van het IDO gebruik maakte, werd warm doorverwezen naar lokale zorg- en welzijns¬ organisaties of naar een cursus digitale vaardigheden van de bibliotheek. Erkenning Het jaar 2022 is voor ons ook het jaar van erkenning geweest. In de eerste plaats omdat bibliotheek Hoogezand werd uitgeroepen tot Beste Bibliotheek van Nederland. Een groot compliment en een opsteker vanuit de sector voorons allemaal.

Met elkaar, gemeenten, provincie en (vrijwillige) medewerkers van Biblionet, geven we vorm en inhoud aan het bibliotheekwerk in provincie Groningen in het licht van de maatschappelijk, educatieve platformbibliotheek. Hierbij focussen we zowel op de inhoud als op de plekken die we daarvoor creëren vanuit ons bibliotheekconcept 3.0, de bibliotheek van Ontmoeten, Leren en Ontdekken. Landelijke erkenning kwam ook met brief van de staatssecretaris Uslu van OCW van november 2022: “Een abonnement op de hele wereld. Versterken van het stelsel van openbare bibliotheken”. Hiermee liggen er kansen om het bibliotheekwerk met haar maatschappelijke en educatieve functies nu en in de toekomst verder te verankeren, dichtbij en toegankelijk te maken. Kansen om voor meer inwoners van betekenis te kunnen zijn. Zodat iedereen die dat wil zich met behulp van de bibliotheek een leven lang kan ontwikkelen. Met deze erkenning kijken we met vertrouwen naar de toekomst waarin we samen met gemeenten, provincie en samenwerkingspartners ook in 2023 volop inzetten op programma’s: voor kinderopvang en onderwijs, de bibliotheek als plek van ontmoeting, debat, inspiratie en leren, met maatschappelijke functies en waarde.

En we blijven reizen, op zoek naar betekenis die we kunnen toevoegen buiten de muren van bibliotheken, in verbinding met onze omgeving en inwoners, om verhalen en wensen op te halen, op weg naar een groter bereik met nog meer impact.

Rachel van den Hoogen Bestuurder

llona Ebels Manager bibliotheken

Fysieke basisvoorziening Hoofdstuk 1

1. Fysieke basisvoorziening In de fysieke basisvoorziening komen alle programma’s en activiteiten samen die we - ook met partners - aanbieden voor alle inwoners van de gemeente Veendam. Het is de plek waar inwoners welkom zijn om te halen wat ze nodig hebben om mee te kunnen doen in de samenleving. Of ze nu lid zijn of niet, want: de bibliotheek is er voor iedereen. We zien de fysieke basisvoorziening als een fysiek podium, een platform voor inwoners, instellingen en community's. Op dit platform organiseren en faciliteren we activiteiten en programma’s voor verschillende doelgroepen. Na corona was er gelukkig weer ruimte om te bouwen aan deze community’s. Oude initiatieven konden weer worden opgepakt en nieuwe initiatieven konden ontstaan. Dam- en schaakliefhebbers vonden elkaar in de bibliotheek, net als creatievelingen die samen aan de slag gingen met naald en draad in de diverse handwerkcafés. Ook de pen werd ter hand genomen in diverse schrijf- en dichtcafés. Kortom, men wist de bieb en elkaar te vinden.

Kom kom maar binnen Warm warm je ziel Aan woorden letters Aan gesproken onuitgesproken

i

Aandacht Door de ander doorjou

ê

^ Kom kom maar binnen 1..\

Iedereen is welkom in de bibliotheek. Sinds december wijst een postergedicht bij de voordeur van onze bibliotheken daar nog eens extra op. Met deze mini-actie waarmee de verblijfsen ontmoetingsfunctie van de bibliotheek wordt benadrukt, sloten we aan bij de Warme Kamers campagne van het Leger des Heils. In de maanden dat het buiten koud is en het kostbaar is om de verwarming hoger, of zelfs aan te zetten, kan de bibliotheek uitkomst bieden. Bijvoorbeeld door een uurtje aan de leestafel in kranten en tijdschriften te bladeren, om de computers en gratis wifi te gebruiken, of om in de bibliotheek te studeren en te werken. Bij ons is het altijd warm!

Om de klassieke bibliotheekfuncties te kunnen combineren met de maatschappelijk-educatieve functies werken we volgens het Gronings bibliotheekconcept 3.0: de bibliotheek van ontmoeten, leren en ontdekken. In een aantal bibliotheken in de provincie (Appingedam, Hoogezand, Uithuizen, Veendam en Winschoten) is het concept al gerealiseerd, in andere deels (Grijpskerk, Leens, Middelstum, Siddeburen, Slochteren en Spijk). We streven ernaar om het concept in de komende jaren ook door te voeren in de overige bibliotheken, zo veel mogelijk vormgegeven in samenspraak met de gebruikers.

Biebpanel De waardering van de dienstverlening van Biblionet Groningen door leden en bezoekers is groot, zo bleek uit het landelijk onderzoek Biebpanel. Er is in 2022 onderzoek gedaan onder zowel leden als bezoekers van de bibliotheek die geen lid zijn. Leden zijn tevreden en waarderen hun vestiging vooral om de prettige ruimte, sfeer en de ruime collectie. Men is het meest tevreden over de medewerkers en het gebouw zelf. Een belangrijke bezoekreden is het lenen van boeken, een deel van de leden maakt ook graag gebruik van de verblijfsfunctie van de bibliotheek door er kranten en tijdschriften te lezen. Bezoekers van de bibliotheken van Biblionet Groningen zijn eveneens blij met de bibliotheek. Ze komen er vooral om gebruik te maken van de verblijfsfunctie en het dienstenaanbod. Ze waarderen de fijne plek, de prettige sfeer, de goede voorzieningen en de leuke activiteiten. Vooral de vriendelijke en behulpzame medewerkers scoren goed. Oekraïne Eind februari startte de Russische invasie en begon de oorlog in Oekraïne. De oorlog hield en houdt ons in de greep. Op de website van Biblionet Groningen richtten we een speciale Oekraïne-pagina in met lees- en luistertips en achtergrondinformatie voor verschillende doelgroepen. Ook creëerden we via diverse kanalen toegang tot leren en lezen voor kinderen uit Oekraïne, ouders en leerkrachten.

Zo kunnen kinderen wegdromen in een positief of spannend verhaal, waardoor ze de wereld om hen heen even kunnen vergeten.

1.1 Buiten de muren van de bibliotheek De bibliotheek is er voor iedereen. Maar nog niet iedereen weet de weg naar de bibliotheek te vinden. En voor sommigen is de afstand tot de fysieke bibliotheek door logistieke of andere beperkingen groot. Onze provincie wordt gekenmerkt door een lage bevolkingsdichtheid; qua aantal inwoners is Groningen de op drie na kleinste Nederlandse provincie. Van de Groningers woont ruim 40% in de gemeente Groningen. Dat stelt ons voor de uitdaging hoe we een divers netwerk van bibliotheekwerk kunnen ontwikkelen, waarin de dienstverlening voor iedereen toegankelijk is en blijft. Vanuit de POI hebben we met het innovatieproject 'Experiment mobiele dienstverlening’ verkend hoe we met onze bus een groter bereik kunnen realiseren.

O

De bus heeft in de periode juli t/m oktober met vijf thema’s door de provincie gereden en we hebben alle negen gemeenten in ons netwerk meermaals bezocht. Bij elk thema namen we verschillende diensten en producten uit ons aanbod mee. Bezoekers reageerden verrast over de aanwezigheid van de bus in hun wijk of dorp en waren positief over de activiteiten en meegebrachte producten. Ze kregen een kant van de bibliotheek te zien die ze nog niet kenden. Dankzij de bus kunnen we buiten onze bibliotheekvestigingen zichtbaar zijn en zijn we in staat om onze dienstverlening ook op een andere wijze naar de inwoners te brengen. Met wisselende thema’s kunnen we steeds nieuwe doelgroepen en plekken bezoeken. Het rijdende podium brengt telkens een nieuw feestje. Verderop in dit jaarverslag komen in verschillende hoofdstukken voorbeelden voorbij van onze activiteiten in en rondom de bus.

1.2 De Online Bibliotheek Via de Online Bibliotheek waren eind 2022 bijna 40.000 e-books en meer dan 10.000 luisterhoeken beschikbaar. Het gebruik van de online Bibliotheek is vooral in de corona-jaren toegenomen, die groei zette in 2022 niet door, dit bleek een landelijke trend. Het aantal bibliotheekleden met toegang tot de Online bibliotheek nam in de provincie Groningen wel toe: van 17.046 naar 19.895. We zagen het aantal actieve e-book leden licht dalen van 14.470 naar 14.248. Van de actieve online leners zijn er ruim 7.600 ingeschreven bij een bibliotheek van Biblionet Groningen, de overige zijn leden van Forum Groningen. Het totaal aantal uitleningen in de hele provincie daalde van 225.818' naar 218.343. Daarvan werd 57% geleend door Biblionet-leden. Het gebruik van de online luisterhoeken nam met 7% toe, naar in totaal 82.037 uitleningen. Ongeveer de helft van dit aantal kwam voor rekening van Biblionet-leden. Helaas beschikken we niet over gegevens per gemeente, de Koninklijke Bibliotheek rapporteert alleen gegevens voor Biblionet als geheel.

Om de online luisterhoeken meer bekendheid te geven, bracht onze bus met het thema Luisterfestival een bezoek aan elke gemeente. Tijdens onze bezoeken bleek dat luisterhoeken voor sommige leden en inwoners echt een uitkomst kunnen zijn. Zo vertelde een oudere dame dat ze door concentratieproblemen niet meer kan lezen. Luisterhoeken bieden haar een passende uitkomst. Een andere bezoeker gaat voortaan luisterhoeken gebruiken tijdens haar nachtdiensten.

1. De Koninklijke Bibliotheek heeft deze aantallen uit 2021 gecorrigeerd, waardoor ze afwijken het jaarverslag 2021.

1.3 Bibliotheek in Veendam Bibliotheek Veendam is gehuisvest in Cultuurcentrum vanBeresteyn, samen met het theater, filmhuis, kunstencentrum en het Veenkoloniaal Museum. De bibliotheek ligt dichtbij het winkelcentrum, is goed bereikbaar en heeft een goede parkeervoorziening. Het is een aantrekkelijke, moderne bibliotheek van ontmoeten, leren en ontdekken (3.0), die goed is toegerust voor haar maatschappelijke en educatieve taken. De collectie van de bibliotheek is rondom een centraal ontmoetingsplein geplaatst. Op dit plein is naast het volledig geautomatiseerde systeem van uitlenen en innemen van materialen ook ruimte voor zitgelegenheid. De centrale plek waaruit de bibliotheek verder verkend kan worden naar het de plek van Taal & Leren, het Taalhuis met 2 spreekkamers en naar de Speelplaats waar kinderen met hun ouders spelenderwijs kennismaken met boeken. Ook in de Fabriek, met een Makerspace, zijn materialen aanwezig (o.a. Kapla en lego) en worden activiteiten georganiseerd.

Digitale cursussen maar ook vele andere activiteiten vinden plaats in de halfopen cursusruimte. De vide van de bibliotheek, het levendige ‘hangende’ hart in de foyer van het gebouw, wordt veel gebruikt door de bezoekers voor studeren, werken, schaken en lezen. Deze insteekverdieping biedt een mooi overzicht op de foyer, ook tijdens activiteiten in de foyer. Binnen het Cultuurcentrum wordt met alle partijen samengewerkt: filmhuis, theater, kunstencentrum, horeca en museum. De openingstijden van de bibliotheek zijn ruim: iedere werkdag van 10:00 uur tot 18:00 uur. Op de donderdagen zelfs tot 20:00 uur en op de zaterdagen van 10:00 tot 17:00 uur, in totaal 49 uur in de week.

%

Hoofdstuk 2

2. Taal als basis en Plezier in lezen Leren begint bij lezen. En lezen begint bij voorgelezen worden. Kinderen die vanaf hun geboorte regelmatig worden voorgelezen, hebben een grotere woordenschat en een betere taalbeheersing dan kinderen die dit geluk niet hebben. Worden ze ouder, dan leren ze zelf lezen. Hoe meer ze lezen, hoe groter hun leesvaardigheid, woordenschat en tekstbegrip. Een goede taalbeheersing zorgt er ook voor dat kinderen betrokken zijn bij wat er om hen heen gebeurt. Wie de taal onvoldoende beheerst, begrijpt de instructies van de juf niet goed, noch het aardrijkskundeboek of de verhaaltjessommen. Een goede taalbeheersing is ook belangrijk om contact te kunnen maken en emoties en gedachten te verwoorden. Taalvaardige kinderen die goed kunnen lezen, komen beter mee op school en later op de arbeidsmarkt, en kunnen als mondige burgers actief meedoen in de samenleving. Een taalrijke omgeving is voor kinderen dus letterlijk van levensbelang. Niet alle ouders hebben de vaardigheden om de taalrijke thuisomgeving te creëren die nodig is voor de taalontwikkeling van hun kind. Daardoor lopen jonge kinderen een taalachterstand op die ze bijna niet meer kunnen inhalen. En dreigen zij op hun beurt laaggeletterde ouders te worden.

Om vanuit onze dienstverlening bij te dragen aan het doorbreken van deze vicieuze cirkel, leggen we onze focus steeds meer op het gezin in de aanpak van laaggeletterdheid. De dienstverlening die wij op de programmalijn Taal als Basis aanbieden, biedt een doorlopende (voor)lees- en mediawijsheidslijn voor kinderen van 0 tot 18 jaar. De onderdelen binnen deze lijn zijn op elkaar afgestemd; aanvullend en versterkend. De lijn gaat uit van een doorlopend aanbod van ondersteunende en bij het taalonderwijs aansluitende activiteiten. Daarbij vinden we het minstens zo belangrijk dat kinderen plezier krijgen, hebben en houden in lezen. Daarnaast zetten bibliotheken in het gehele land de Gezinsaanpak in. Ook de bibliotheken van Biblionet Groningen doen hieraan mee. De Gezinsaanpak richt zich primair op het ondersteunen van ouders bij het stimuleren van de taal- en geletterdheidsontwikkeling van hun kinderen. Daarbij wordt er ingezet op het verhogen van het taal- en geletterdheidsniveau van de ouders zelf. Bibliotheken bieden drie bouwstenen voor de gezinsaanpak: een rijke collectie aan materiaal voor alle leesniveaus, de expertise op het gebied van lees¬ bevordering en laaggeletterdheid en de organisatie van activiteiten in de bibliotheek.

Dit zijn activiteiten die ouders concrete handvaten bieden om de taalontwikkeling van hun kinderen te stimuleren en activiteiten die focussen op het verhogen van de basisvaardigheden van ouders zelf.

2.1 Taalbevordering en leesplezier 0-4 jaar BoekStart Voorlezen aan baby’s is bewezen effectief. Baby’s die door hun ouders vóór de achtste maand al zijn voorgelezen, scoren hoger op taal. Al na 15 maanden zijn er positieve effecten op hun woordenschat. Met het programma BoekStart moedigen we vroeg beginnen met voorlezen en boekjes aan. Alle ouders van baby’s in de provincie Groningen krijgen na de geboorte via de gemeente een BoekStartwaardebon. Hiermee kunnen ze hun baby gratis lid maken van de bibliotheek en het BoekStartkoffertje ophalen. In 2022 zijn er in totaal 92 nieuwe leden van 0-24 maanden bijgekomen. In de bibliotheek is onder andere een BoekStartcollectie, speciaal voor baby’s en peuters. Om te stimuleren dat ouders blijvend naar de bibliotheek blijven komen om boekjes te lenen is in 2022 een spaaractie geïntroduceerd waarbij ouders na 10 leenmomenten een kleinigheidje ontvangen. Daarnaast organiseren we activiteiten waarbij voorlezen aan kinderen tot 4 jaar oud centraal staat. In 2021 was er voor het eerst een landelijke BoekStartdag met voorleesactiviteiten voor baby’s en peuters met hun ouders. Gezien de grote opkomst van gezinnen en de enthousiaste reacties, kon een vervolg niet uitblijven. Op zaterdag 11 juni was er daarom weer een landelijke BoekStartdag, waar ook de bibliotheek in Veendam aan meedeed.

In de bibliotheek was een bijeenkomst voor gezinnen georganiseerd over het thema ‘Muziek op Schoot’. Jonge kinderen konden intens genieten van muziek en muzikale spelletjes. Ze waren vol aandacht bij het horen van geluiden, liedjes, muziek en instrumenten. Muziekdocente Greet Polman liet (groot)ouders zien hoe leuk het is om samen met kinderen muziek te maken. Er werd geleerd hoe liedjes gezongen worden en welke spelletjes je er bij kunt doen. Zo werd er spelenderwijs gewerkt aan gevoel voor muziek, taal, expressie en bewegen. Het vertrekpunt was een liedje, versje, materiaal of thema. Deze activiteit trok maar liefst 65 kinderen en (groot)ouders.

O

BoekStart in de kinderopvang BoekStart wordt ook aangeboden in de kinderopvang en andere instellingen voor Voor- en Vroegschoolse Educatie (WE). Steeds meer kinderdagverblijven en peuterspeelzalen geven (voor)lezen en taal een vaste plek. De bibliotheken in de gemeente Oldambt ondersteunen we een groeiend aantal kinderopvanglocaties en peuterspeelzalen met het brede pakket. Samen werken we aan het leesplezier en de taalontwikkeling van kinderen van 0 tot 4 jaar oud. BoekStart in de kinderopvang bestaat uit: • Deskundigheidsbevordering van de pedagogisch medewerkers door de cursus voorleescoördinator en de training interactief voorlezen. • Inspiratieworkshops ter voorbereiding op de Nationale Voorleesdagen, in 2022 vanwege corona nog in een online variant. • Ondersteuning bij het inrichten van een aantrekkelijke leesomgeving en een kleine aanvulling van deze collectie met aansprekende en actuele peuterboeken. • Advies hoe voorlezen een vaste plek in de kinderopvang kan krijgen. • Activiteiten rond het Prentenboek van het jaar. • Ouderbetrokkenheid: we adviseren over het betrekken van ouders, zodat er thuis ook meer wordt voorgelezen. Het programma Prentenboek Centraal is hier speciaal voor bedoeld. • Uitvoering van diverse andere activiteiten.

Naast het genoemde brede aanbod van BoekStart komen we in Veendam op een paar locaties om alleen een basisprogramma aan activiteiten uit te voeren. Media Ukkiedaaen Tijdens de Media Ukkie Dagen van 25 maart t/m 1 april 2022 werd aandacht gevraagd voor mediawijsheid in de opvoeding van kinderen van 0 tot 6 jaar. Met het thema ‘Swipe, stap, sprong’ kregen ouders antwoord op vragen, zoals: kun je een kind alleen laten spelen met een tablet, tv, smartphone of boekje, of is samen beter? Hoe begeleid je een kind stap voor stap in de ‘digitale wereld’? Hoe zetje media in, zodat een kind er ook iets van leert en sprongen maakt? En hoe maak je keuzes die aansluiten op de ontwikkeling van het kind? In de gemeente Veendam werden twee avonden georganiseerd over het thema mediaopvoeding voor pedagogisch medewerkers, leerkrachten en ouders. Bijna 30 belangstellenden kwamen hier op af. BoekStartcoach De BoekStartcoach is structureel 4 uren per week op het consultatiebureau in Veendam om met alle ouders - en specifiek met laagtaalvaardige en/of laagopgeleide ouders - in gesprek te gaan over het belang van taalstimulering, vroeg starten met voorlezen en mediaopvoeding. Door deze extra inspanning en het kunnen leveren van meer maatwerk stimuleren we ouders om al vanaf de babyperiode een voorleesroutine op te bouwen.

Zo draagt de BoekStartcoach bij aan het terugdringen van laaggeletterdheid en het bevorderen van(voor)leesplezier. Elke week leggen we op deze manier contact met jonge ouders en hun jonge kinderen.

Coco troost Een moeder komt met twee kinderen bij het consuitatiebureau. Het jongetje, bijna 4, wordt gevaccineerd. Na het prikje is het huiien, huiien, huilen, hij is niet meer te stoppen. Ik wil hem een tasje geven, met daarin de boekenlegger van ‘Coco kan het’. Maar er is geen land mee te bezeilen. Dan pakt zijn zusje de boekenlegger uit het tasje en ineens houdt het huilen op. “Hee, Coco!” roept haar broertje blij. Zijn moeder vertelt dat ze het verhaal van Coco, dat in 2021 centraal stond tijdens de Nationale Voorleesdagen, eindeloos had heeft voorgelezen. Hij is het nog niet vergeten! Dineke, Boekstartcoach

2,2 Taalbevordering en leesplezier 4-12 jaar Zodra kinderen zelf (leren) lezen, bieden we hen via de scholen een aantrek¬ kelijk scala aan diensten en activiteiten. Waar mogelijk betrekken we, in het kader van de Gezinsaanpak, ook ouders bij de leesbevorderingsactiviteiten. De Bibliotheek op school In de provincie Groningen maken op het moment van schrijven bijna 200 basisscholen gebruik van de Bibliotheek op school. Met de Bibliotheek op school slaan onderwijs, bibliotheek en gemeente de handen ineen en komt er dagelijks aandacht voor leesplezier en mediawijsheid op school én thuis. We willen kinderen en jongeren stimuleren om meer te lezen, en hen leren goed om te gaan met internet, sociale media en games. De bibliotheek helpt op basisscholen om deze doelen te bereiken. Dat doen we met deskundige lees/mediaconsulenten, inspirerende boeken en een goede digitale lees- en leeromgeving. En op basis van een monitor wordt een lees- en mediaplan opgesteld waarin speciale accenten gelegd kunnen worden. Binnen de Bibliotheek op School wordt o.a. ingezet op deskundigheids¬ bevordering op de gebieden leesplezier en mediawijsheid. Binnen dit kader past ook de cursus Open Boek voor leescoördinatoren van de school, die we samen met Biblionet Drenthe twee keer per jaar organiseren. Elke cursus bestaat uit 5 dagdelen.

Daarnaast boden we kortere trainingen en cursussen aan voor leerkrachten, waaronder inspiratieworkshops ter voorbereiding op de Kinderboekenweek. Onderdeel van de Bibliotheek op School is ook een gevarieerd en uitdagend programma met activiteiten voor de groepen 1 tot en met 8. Klassiekers zijn Scoor een Boek! voor groep 5 en de Nationale Voorleeswedstrijd en De Uitdaging voor de groepen 7 en 8. Extra trots zijn we op het programma Vakantielezen voor groep 3 en 4. Dit leesprogramma dat in Groningen is bedacht en gemaakt, werd in 2022 door de Koninklijke Bibliotheek ondersteund en uitgerold naar maar liefst 90 andere basisbibliotheken in het land. In het schooljaar 2022/2023 zetten we bij de activiteiten nog meer in op de beweging naar vraaggerichte programma’s binnen bepaalde thema’s.

De Nationale Voorleeswedstriid In 2022 deden 8 basisscholen uit de gemeente Veendam mee. Voor de gemeentelijke finale leverden alle voorleeskampioenen een filmpje aan, waarin zij zichzelf op een ludieke manier presenteerden. De voorzitter van de jury maakte bekend dat Kenza van OBS Noorderbreedte had gewonnen. De finale kon gelukkig fysiek worden gehouden, wat toch een stuk leuker en spannender was dan online. Helaas lukte het Kenza niet om de provinciale kampioen te worden. Die eer ging naar een leerling in de gemeente Midden-Groningen.

Scoor een Boek! Scoren kun je overal. Met Scoor een Boek! (ontwikkeld door Biblionet Groningen en inmiddels door scholen in heel Nederland gebruikt) wordt de kracht van voetbal ingezet voor het stimuleren van leesmotivatie en leesplezier bij leerlingen en gezinnen. Scoor een Boek! verbindt lezen en sport door profvoetballers in te zetten als rolmodellen. Op 28 februari trapten we in onze provincie de elfde editie af. En vanaf maart kon het hele gezin meedoen met de thuiseditie van Scoor een Boek! Via de website www.scoorthuis.nl waren leuke taal-, lees- en beweegopdrachten beschikbaar. In de gemeente Veendam deden 17 groepen van 8 scholen met zo’n 350 leerlingen mee. Na 10 weken boeken scoren was het tijd voor het Fluitsignaal, een sportieve afsluiting die werd gehouden in voetbalstadion de Langeleegte op het voerbalveld waar de stichting Veendam Beweegt had gezorgd voor allerlei sportieve activiteiten waarin ook de eindscore van Scoor een Boek! Deze ochtend werd ook de eindscore bekend gemaakt. Leerlingen in de gemeenten Veendam en Pekela hadden samen meer dan 1900 boeken gelezen.

O

Vakantielezen Ook dit jaar konden scholen weer meedoen met Vakantielezen, het programma waarmee we de ‘leesdip’ in de zomervakantie willen voorkomen. Aansluitend konden kinderen in de vakantie met het hele gezin doorlezen dankzij het door Biblionet Groningen ontwikkelde Vakantielezen - de Thuiseditie. Zes bekende kinderboekenauteurs schreven per fantasieland een avontuurlijk, grappig of griezelig verhaal. De verhalen waren in de nazomer als e-book te lezen via Jeugdbibliotheek.nl en de online Bibliotheek. In totaal deden 11.158 teams van kinderen en ouders (25.800 deelnemers) mee aan dit online leesbevorderingsprogramma. Samen hebben ze 170.761 (voor)leesminuten gerealiseerd. In de gemeente Veendam hebben 24 groepen van 9 scholen meegedaan, met in totaal ongeveer 480 leerlingen. De leesconsulenten kwamen tijdens het eerste bezoek met een mysterieus koffertje de klassen in en dat trok zeker de aandacht van de leerlingen. Je kon merken dat de leerlingen het erg leuk vonden en bij het tweede bezoek bleek dat ook want er is lekker veel gelezen. De posters waren goed volgeplakt! Hiermee heeft het programma een belangrijke bijdrage geleverd aan het vergroten van het leesplezier van jonge lezers en zijn ook ouders direct betrokken bij het vergroten van het leesplezier.

Kinderboekenweek De Kinderboekenweek is de grootste leesbevorderingscampagne voor kinderen in Nederland en heeft als doel zoveel mogelijk kinderen te enthousiasmeren om boeken te lezen. Het thema in 2022 was 'Gi-ga-groen'. In de bibliotheek organiseerden we diverse activiteiten (zie paragraaf 5.1) maar voordat de Kinderboekenweek losbarstte, hielden we inspiratiebijeenkomsten voor leerkrachten en leescoördinatoren, in samenwerking met het Instituut Voor Natuureducatie (IVN) en Stichting Kunst&Cultuur (K&C). Kinderboekenschrijvers Mare ter Horst en Edward van de Vendel gaven een lezing, waarna de deelnemers twee workshops volgden. In de ene lieten lees¬ consulenten van de bibliotheek zien hoe je vanuit de boeken een hoorspel kunt maken, in de andere werd het lespakket van IVN toegelicht. K&C zorgt voor de culturele inbreng met een voorstelling van Garage TDI. Zo verbonden we natuur-, cultuur-, literatuur- en taalonderwijs met elkaar. Tot slot kregen de deel¬ nemers een goodybag vol praktische materialen mee naar huis: lesbrieven, een boekenposter en dingetjes om dierengeluiden mee te maken bij hun hoorspel.

2.3 Taalbevordering en leesplezier 12-18 jaar Met de Bibliotheek op school in het Voortgezet Onderwijs (dBos VO) werken scholen, gemeente en bibliotheek structureel samen aan taalontwikkeling, leesbevordering en mediawijsheid van jongeren. Het is een geïntegreerde aanpak bestaande uit een goede en actuele collectie, monitoring, advies en activiteiten, zoals De Weddenschap, Nederland Leest Junior, de voorleeswedstrijd Read2Me en het door Biblionet Groningen ontwikkelde Escape the Bieb. De gemeente Veendam subsidieert geen dienstverlening op Winkler Prins. Activiteiten en dienstverlening op deze locatie gebeurt op offertebasis en worden door de school zelf bekostigd.

^^4'f ;

r jj i

1

■

^T iiiL 4 J

1

L y i

1 1 1,

Werken aan geletterdheid Hoofdstuk 3

* •

i

ï

\ ■

3. Werken aan geletterdheid Nederland kent een grote groep mensen die laaggeletterd is. In de provincie Groningen is gemiddeld 12,5% van de inwoners laaggeletterd. Een volwassen laaggeletterde kan wel lezen en schrijven, maar niet goed genoeg om helemaal mee te doen in de samenleving. Zij hebben bijvoorbeeld moeite met het lezen van instructies, het invullen van formulieren, voorlezen of solliciteren. Laaggeletterde volwassenen hebben vaak ook beperkte digitale vaardigheden en kunnen minder goed rekenen. Niet goed kunnen lezen, schrijven en/of rekenen heeft gevolgen. Men vindt bijvoorbeeld minder snel een baan, heeft minder grip op geldzaken, of beperkte gezondheidsvaardigheden. Voor de ontwikkeling van taalvaardigheid blijft lezen dus ook in latere levensfasen en voor oudere doelgroepen belangrijk. Op verschillende niveaus is aandacht voor dit maatschappelijke probleem en de afgelopen jaren is gekeken naar een samenhangende aanpak in de bestrijding van laaggeletterdheid: • Het landelijke actieprogramma Tel mee met taal is verlengd tot 2024. • De arbeidsmarktregio Groningen heeft in aansluiting op Tel mee met taal onder de titel ‘Samen geletterdheid bestrijden’ het ‘Plan van aanpak Laaggeletterdheid 2020-2024’ gepresenteerd.

• Op provinciaal niveau werkt Biblionet Groningen samen in een bondgenoot¬ schap ‘Werken aan geletterdheid’ met Humanitas, Noorderpoort, Alfa-college, Stichting Lezen & Schrijven, MJD, gemeente Groningen en Forum Groningen. • Op lokaal niveau zijn onder regie van de gemeenten taalnetwerken of taalallianties geformeerd waar een deel van deze organisaties in participeert, vaak aangevuld met lokale welzijns- en zorgorganisaties. Vergroten van bewustwording Vanuit de bibliotheek werken we aan het voorkomen en terugdringen van laaggeletterdheid, maar ook aan het vergroten van de bewustwording over dit onderwerp. De POI Biblionet Groningen ontwikkelde Blic VR, een training voor professionals over het begrijpen en herkennen van laaggeletterdheid door gebruik te maken van een Virtual Reality bril. Door hun kennis over laaggeletterdheid te vergroten, hopen we meer laaggeletterden die Nederlands als eerste taal hebben (NT1) te kunnen bereiken en meer verwijzingen naar de Taalhuizen te bewerkstelligen. In 2022 is Blic VR onder andere ingezet tijdens de actieweek Tijd voor het Taalhuis. Daarnaast vroeg Biblionet Groningen extra aandacht voor de problematiek van laaggeletterdheid door in de Week van Lezen en Schrijven met de VR Experience bus op pad te gaan langs de Groningse gemeentehuizen en het Provinciehuis.

3.1 Taalhuis In elke gemeente in de provincie Groningen is tenminste één Taalhuis, in grotere of heringedeelde gemeenten zelfs meer. In de gemeente Veendam is het Taalhuis gevestigd in de bibliotheek Veendam. Het Taalhuis nodigt door haar open indeling uit tot een bezoek en is goed voorzien van actueel lesmateriaal. In Veendam zijn bovendien twee stilteruimtes waar extra geconcentreerd kan worden gewerkt. In het Taalhuis kan iedereen terecht met leervragen over lezen, schrijven en rekenen en digitale basisvaardigheden. De Taalhuiscoördinator gaat in gesprek over de leervraag en bemiddelt tijdens de vaste wekelijkse spreekuren naar een formeel of een informeel leertraject. Zodra er sprake is van een informeel leertraject komen taalvrijwilligers in beeld. Zij volgen een training van vier dagdelen en kunnen daarna als taalmaatje aan de slag om de Taalhuisdeelnemers individueel te begeleiden. In en rond het Taalhuis is er voor hen gelegenheid en ruimte om met deelnemers af te spreken. Daarbij kunnen ze terugvallen op een passende collectie boeken en oefenmaterialen. De Taalhuiscoördinator in Veendam was altijd in dienst van ROC Noorderpoort. Eind 2022 is door de gemeente besloten om het werkgeverschap vanaf 2023 bij Biblionet te beleggen waardoor de bibliotheek haar rol in het Taalhuis verbreedde.

De financiering voor deze inzet vindt overigens plaats buiten de PDC om vanuit de inzet van WEB-middelen via de arbeidsmarktregio. De domeinspecialist van de bibliotheek heeft een belangrijke rol in het leggen van verbindingen binnen het taalnetwerk en met andere organisaties en bedrijven op gemeentelijk niveau. Vanuit dat netwerk worden kansen gepakt om partners of initiatieven aan het Taalhuis te verbinden. In Veendam zijn er onder andere nauwe contacten met Humanitas, welzijnsorganisatie deBasis en het Leger des Heils. De taalvrijwilligers zijn ondergebracht bij Biblionet Groningen. Dit betekent dat we de administratie voeren, zorgen voor de verzekering en de VOG van vrijwilligers en voor een attentieregeling. De Taalhuiscoördinator is verantwoordelijk voor de registratie van Taalhuisdeelnemers, voortgang in het traject en monitoring van effecten. Eind 2022 waren 16 vrijwilligers actief in het Taalhuis in Veendam. Om het Taalhuis na de coronajaren weer flink op kaart te zetten en bekender te maken bij het grote publiek, is vanuit de arbeidsmarktregio Groningen / Noord Drenthe in mei de actieweek Tijd voor het Taalhuis geïnitieerd. Veel Taalhuizen organiseerden in deze week onder andere een Open Dag met workshops en ontmoeting en gesprekken met ervaringsdeskundigen.

Eind 2022 waren er 60 actieve cursisten in het Veendammer Taalhuis, waarvan 8 zich in 2022 voor het eerst hebben gemeld. Dit is een kleine toename ten opzicht van vorig jaar.

Impact De impact van het Taalhuis is groot. De wereld van de deelnemers wordt groter doordat ze beter kunnen lezen en schrijven, maar voor velen is ook het sociaal contact bijzonder waardevol. Tussen de deelnemers onderling en tussen cursisten en hun taalmaatjes. Een anekdote uit 2022:

Mijn wereldje is groter “Mijn wereld was beperkt. Eerder ging ik alleen van huis naar de sociale werkplaats en weer terug. Nu heb ik meer plekken voor contact. Doordat ik hier in de bieb ben gekomen met Klik&Tik en later met taal, is mijn wereldje groter. Ik heb meer contact met mensen en meer zelfvertrouwen."

3.2 Dit deden we ook in Veendam Wandelpraat Om mensen de gelegenheid te geven om te oefenen met het Nederlands spreken organiseren we een paar keer per jaar een taalwandeling. Mensen worden in duo’s op pad gestuurd, onderweg is er bij de verschillende deelnemende organisaties een versnapering en/of informatie. Tijdens de wandeling in het najaar kwam de gemeente de deelnemers tegemoet door en kosten van de entreekaartjes voor het Veenkoloniaal museum voor haar rekening te nemen. De bibliotheek verzorgde de lunch en daarna kon men met een gevulde maag de collectie van het museum - of welk onderwerp dan ook maar - bespreken.

Meedoen in de samenleving Hoofdstuk 4

4. Meedoen in de samenleving Om mee te kunnen doen in de samenleving is het essentieel om naast leesen schrijfvaardigheden ook over digitale basisvaardigheden te beschikken. Uit onderzoek van het CBS (2022) blijkt dat Nederland behoort tot de Europese landen met het grootste aandeel inwoners dat vaardig is in internet-, computer- en softwaregebruik. Bijna 80 procent van de Nederlanders beschikt over de minimale digitale basisvaardigheden. Dat klinkt goed, maar wie verder leest stuit toch op zorgelijke bevindingen. Namelijk dat ruim 20 procent van de Nederlanders tussen de 16 en 65 jaar niet het OESO^-basisniveau haalt. En dat zijn er toch nog 3,5 miljoen... In een steeds verder digitaliserende maatschappij is deze groep kwetsbaar. Velen van hen hebben geen betaald werk, degenen met betaald werk hebben vaak een gemiddeld lager inkomen. Ook zijn er grote verschillen in vaardigheden bij de diverse leeftijdsgroepen, en blijken privacybescherming en softwaregebruik wat lastigere gebieden voor veel Nederlanders. Wanneer verder gekeken wordt dan basisvaardigheden, blijkt dat veel volwassen Nederlanders onvoldoende mediawijs zijn en moeite hebben om bewust, kritisch en actief om te gaan met digitale media. Ook blijkt uit onderzoek dat mensen die aangeven digitaal voldoende vaardig te zijn minder mediawijs zijn dan ze zelf denken.

Dit houdt onder andere in dat ze niet of onvoldoende kunnen controleren of websites veilig en betrouwbaar zijn, dat ze nepnieuws niet als zodanig herkennen en dat ze gevoelig zijn voor oplichting via internet of e-mail. Er is dus nog werk aan de winkel.

4.1 Digitale trainingspTogramma’s Op het gebied van trainingen in digitale vaardigheden nemen de bibliotheken in toenemende mate een centrale positie in, en het aanbod op het gebied van digitale vaardigheden is de afgelopen jaren sterk geprofessionaliseerd. De Koninklijke Bibliotheek heeft voor alle bibliotheken licenties afgesloten van de digitale trainingsprogramma’s Oefenen.nl en Digisterker en de landelijke programma’s zijn op veel plaatsen verankerd in het bibliotheekaanbod. Daarnaast is met de Belastingdienst een convenant afgesloten, wat inhoudt dat bibliotheken digitale trainingen en belastingspreekuren organiseren. In 2022 hebben 60 inwoners in Veendam gebruik gemaakt van de belastinghulp. Klik&Tik en Digisterker De cursus Klik&Tik is een onderdeel van Oefenen.nl. Met deze cursus worden de eerste stappen gezet in het werken met computers en internet. Iedereen volgt de cursus in zijn of haar eigen tempo en sluit de training bij goed gevolg af met een certificaat.

2.

Organisatie voor Economische Samenwerking en Ontwikkeling.

o

Digisterker is een cursus over communiceren met de gemeente, het UWV en de Belastingdienst. Deelnemers krijgen een oefenboek dat voor een deel toegespitst is op de eigen gemeente door de gemeentelijke website te behandelen. Digisterker-cursussen richten zich op het thema ‘Werken met de e-overheid’. In 2021 is als onderdeel van Digisterker de website Digivitaler gelanceerd, een lesprogramma over digitale zorg. Zorgverleners gebruiken steeds meer digitale zorgdiensten om met patiënten en zorg¬ gebruikers te communiceren, zoals patiënten portalen, een videoconsult en monitoring op afstand. De ontwikkeling van digitale zorg is weliswaar passend bij andere digitale ontwikkelingen, het gebruik van Online diensten is niet echter vanzelfsprekend voor iedereen. Met DigiVitaler helpen we mensen op weg met het gebruiken van digitale zorg. Inmiddels zijn diverse bibliotheekmedewerkers en -vrijwilligers ingewerkt in de programma’s en de bijbehorende materialen. In 2022 wordt ook in gemeente Oldambt naast Digisterker ook met Digivitaler gewerkt. Met Web in de Wijk werken we samen en dat resulteert in het gericht verwijzen van de klant naar de juiste instantie. Web in de Wijk beidt hulp op maat voor digitale cursussen en workshops. Voor een gedegen algemene beginnerscursus in een (kleine) groep of Digisterker/Digivitaler verwijst Web in de Wijk daar naar de bibliotheek.

Klik&Tik en Digisterker zijn ook opgenomen in ons aanbod bij het provinciale netwerk Digitale Academie Noord-Nederland (DANN), het platform waar alle opleidingen digitale vaardigheden uit Noord-Nederland een plek kunnen krijgen. Zo kunnen alle inwoners zich een leven lang digitaal ontwikkelen. Seniorweb op digitaal vlak in de vorm van workshops en spreekuren. Als vervolg op bijvoorbeeld Klik&Tik en Digisterker ontstaat zo een doorgaande leerlijn digitale vaardigheden. Bibliotheek Veendam is een Seniorweb-leslocatie. Aanvullende ondersteuning Naast de genoemde cursussen bieden we hulp bij actuele onderwerpen, zoals in 2022 bij het installeren DigiD vanwege de tweetrapsidentificatie voor de Belastingdienst. Iedereen met vragen hierover kan binnenlopen in de bibliotheek. Wekelijks worden inwoners uit Veendam ondersteunt tijdens het spreekuur Hulp bij digitale zaken. Het spreekuur is gericht op hulp bij eenvoudige vragen over de computer, e-reader, tablet of smartphone, het geven van tips en het oplossen van kleine problemen.

4.2 Informatiepunt Digitale Overheid In 2021 opende Biblionet Groningen in negen bibliotheken een Informatiepunt Digitale Overheid (IDO). Samen met het IDO in Bibliotheek Stadskanaal, dat in 2019 werd geopend, is er nu in elke Groningse gemeente tenminste één IDO waar inwoners die hulp willen bij het zakendoen met de digitale overheid terechtkunnen. Tijdens de IDO-spreekuren helpen medewerkers en vrijwilligers van de bibliotheek vragenstellers op weg, of verwijzen ze door naar deskundige lokale partners, zoals welzijnswerk, het plaatselijke UWV, enz.

Waren de vragen in het IDO in 2021 nog vooral coronagerelateerd (DigiD, Coronacheck-app installeren, online een afspraak maken voor vaccinatie), in 2022 waren de vragen geleidelijk aan diverser. Van het aanvragen van een keuring voor het CBR en het online maken van een afspraak met woning¬ corporaties, tot het aanvragen van energietoeslagen. In totaal maakten 1.300 inwoners van de provincie Groningen (excl. Groningen-Stad) gebruik van de ondersteuning door het IDO. Iets meer dan 300 vragenstellers werden warm doorverwezen naar een lokale zorg- en welzijnsorganisatie, of naar een cursus digitale vaardigheden van de bibliotheek.

Help, m’n kind wordt 18 Vanmiddag kwam een mevrouw met een zorgverzekeringsvraag bij het IDO. Haar dochter werd bijna 18. Hoe zat het precies? In het gesprek vertelde ik haar ook dat er een website is waar ze informatie kan vinden over wat er verandert als je kind 18 wordt: Digidingen-desk.nl. We hebben samen bekeken hoe de site werkt en wat zij en haar dochter er allemaal kunnen vinden. Ze had tranen in haar ogen van opluchting, want zelf had ze deze informatie nergens kunnen vinden. Ze ging blij naar huis "... en als ik toch nog vragen heb, komen m’n dochter of ik weer langs.” Tea, vrijwillig medewerker bij het Informatiepunt Digitale Overheid

4.3 Ontwikkelen van andere basisvaardigheden Taal en digitaal zijn een belangrijk onderdeel van de dienstverlening. Naast deze onderdelen zijn ook in 2022 weer de nodige stappen gezet in de activiteiten en programma’s gericht op de andere basisvaardigheden. Naast taalwandelingen, taalcafés en activiteiten in de ‘(Kleine) week van lezen en schrijven' die bijna overal in nauwe samenwerking met het Taalhuis tot stand kwamen, is de bibliotheek steeds vaker de plek voor juridische en financiële spreekuren en bijeenkomsten voor werkzoekenden. De bibliotheek ondersteunt iedereen bij de ontwikkeling van levensvaardigheden om mee te kunnen doen in de samenleving. Onze insteek is dat zoveel mogelijk samen met anderen te doen. We groeien gestaag toe naar een situatie waarbij de bibliotheek steeds meer als platform fungeert voor andere organisaties en inwoners. Wekelijks vindt het inloopspreekuur Hulp bij juridische zaken plaats in de bibliotheek, verzorgd door Rechtshulp Advocaten. Tijdens het spreekuur wordt gratis en vrijblijvend advies verstrekt op het gebied van personen, familie- en erfrecht, sociale zekerheid, slachtofferrecht, huurrecht, strafrecht en overige juridische zaken.

4.4 Dit deden we ook in gemeente Veendam Breinbieb In 2021 kreeg de Breinbieb een prominente plek in bibliotheek Veendam. In 2022 organiseerden we vanuit de Breinbieb diverse activiteiten. Fitter Brein Op 21 april werd het startschot gegeven van verschillende Fitter Brein activiteiten tijdens een Kick-off Damevent in Veendam. Fitter Brein is een project van het Healthy Ageing Network en zet zich in voor meer fitte breinen in Noord-Nederland. Dat doen ze samen met lokale partners en via twee denkspellen: dammen en schaken. Om mentaal fit en scherp te blijven is dammen is een middel naast het feit dat het spel zich heel goed leent om meerdere generaties met elkaar in contact te brengen. Informatiemarkt Door het Alzheimer Café Veendam werd een Informatiemarkt dementie georganiseerd, op 21 september, de Wereld Alzheimer Dag. Het werd een waardevolle en gezellige middag waar bezoekers informatie kregen over verschillende ondersteuningsmogelijkheden en diensten in Veendam. Verenigingen, stichtingen en organisaties presenteerden zich op ludieke en interactieve wijze. Bibliotheek Veendam was vanuit de Breinbieb van de partij. Voor de markt werden speciaal vertelplaten ontwikkeld, lieten we spellen en materialen uit de Breinbieb zien en verstrekten we algemene informatie over de Breinbieb en onze (platform)activiteiten daarbinnen.

EMDR en het wonder van een zelfgenezend brein Fokke Slootstra, auteur van het gelijknamige boek, en Marijke Hartman verzorgden in oktober een lezing hoe EMDR (Eye Movement Desensitization and Reprocessing) kan helpen bij het verwerken van traumatische gebeurtenissen. Het werd een fascinerende en goedbezochte lezing naar de werking van ons brein. Het Netwerk Dementie Veendam verzorgd maandelijkse een inloopspreekuur waar alle vragen geheugenproblemen en dementie aan de orde kunnen komen. Ook vindt er maandelijks een ontmoetingsbijeenkomst plaats in de bibliotheek voor mantelzorgers die zorgen voor een naaste met dementie.

O

Energieloket Alle beetjes helpen om kosten en energie te besparen: het licht uitdoen, deuren dichthouden, volle wasmachines draaien. Tijdens het wekelijkse spreekuur in de bibliotheek helpt de onafhankelijke energiecoach mensen op weg waar ze het beste kunnen beginnen. De energiecoach ‘loopt’ met de vragensteller door het huis en bekijkt waar bespaarmogelijkheden liggen en geeft tips. De coach werkt vanuit Jouwbespaarcoach.com en is een initiatief van gemeenten. Voorlezen aan ouderen Enthousiaste vrijwillige medewerkers van bibliotheek Veendam lezen voor aan ouderen in woonzorgcentra en verpleeg/verzorgingstehuizen. Voorzien van verhalen en materialen uit de Breinbieb lezen ze voor en gaan in gesprek. De meeste vrijwilligers spreken Gronings en maken zo laagdrempelig contact, leder bezoek vraagt om maatwerk, onze vrijwilligers geven daar met veel energie en enthousiasme graag elke keer invulling aan. Specialist Maaike van de bibliotheek bezocht de centra met Botje Bij, het programmeerbare robotje. Zo bracht ze grondbeginselen van programmeren bij ouderen. Geheugenbus In oktober, tijdens de Maand van de Geschiedenis, trok de ‘Geheugenbus’ van Biblionet Groningen door alle gemeenten van de provincie. In gemeente Veendam stond de bus bij woonzorgcentrum A.G. Wildervanck. Met dank aan het Veenhuus in Veendam was de bus ingericht als een huiskamer uit de jaren ‘50.

Ouderen konden meezingen met liedjes van vroeger, maakten kennis met de Breinbieb of lazen het nieuws uit hun geboortejaar. Het naar boven halen van wat eens was kan met een lach en soms een met traan. Beide verhalen mochten er zijn.

O

r

Een leven lang leren Hoofdstuk 5

ITT;

5. Een leven lang leren De programmalijn ‘Een leven lang leren' gaat over persoonlijke ontwikkeling van alle inwoners. Voortdurende vernieuwing van kennis en vaardigheden geeft mensen de beste kansen om mee te kunnen (blijven) draaien in onze samenleving. Steeds meer komt de nadruk te liggen op leren buiten de formele structuren van het onderwijs, bijvoorbeeld in (vrijwilligers)werk en in de vrije tijd. Juist dit leren geeft mensen de beste kansen op optimale persoonlijke ontwikkeling en voortdurende aanvulling en vernieuwing van kennis en competenties. Het biedt ook de gelegenheid om 2V eeuwse vaardigheden als creativiteit, samenwerken, communiceren, sociale en culturele vaardigheden, probleem¬ oplossend vermogen en kritisch denken te ontwikkelen en te versterken. Biblionet Groningen biedt inwoners van alle leeftijden op een laagdrempelige manier de mogelijkheid hun kennis en vaardigheden op peil te houden en te blijven groeien. Onze bibliotheken hebben hierin een stimulerende rol en zijn mede-aanjager van persoonlijke ontwikkeling. In de programmalijn ‘Een leven lang leren’ kunnen we programmeren voor doelgroepen waar de gemeente specifiek op wil inzetten, en waar vraag naar is vanuit de gemeenschap. Juist de gemeenschap geven we graag een plek in de bibliotheek. Niet alleen voor ontmoeting maar juist om samen op te trekken.

Soms geven we hiertoe zelfs letterlijk de sleutels van de bieb uit handen. In ons manifest staat niet alleen beschreven hoe we de deuren openen tot kennis en informatie. We nodigen hier ook ons netwerk, lokale organisaties en onze samenwerkingspartners uit om de bibliotheek als podium en werkplaats te gebruiken en lezen hier aansprekende voorbeelden van de manier waarop dat gebeurt.

5.1 Campagnes In 2022 stonden de volgende campagnes centraal: De Nationale Voorleesdagen, de gemeenteraadsverkiezingen, de Kinderboekenweek, Mediawijsheid/ Media Ukkie Dagen en Nederland Leest. De Nationale Voorleesdagen (januari) De voorleescampagne De Nationale Voorleesdagen van 2022 stond in het teken van het Prentenboek van het Jaar ‘Maar eerst ving ik een monster’. Wie tijdens De Nationale Voorleesdagen (gratis) lid werd van de bibliotheek, kreeg niet alleen toegang tot een wereld aan boeken en andere materialen, maar ook een monsterlijk voorleesknuffeltje.

In deze periode was nog een aantal coronamaatregelen van kracht, waardoor de bibliotheek niet kon uitpakken als gebruikelijk. Maar we hebben alternatieven gezocht en gevonden! Niemand minder dan Tjibbe Veldkamp, de schrijver van het Prentenboek van het Jaar, kwam zijn boek voorlezen vanuit de Voorleesstoel in de bibliotheek in Appingedam, Dit voorlees(half) uurtje werd live gestreamd op de Facebookpagina’s van alle bibliotheken in het netwerk van Biblionet Groningen. Ook in de bibliotheek in Veendam werd voorgelezen uit het Prentenboek van het Jaar. Na het voorlezen konden de kinderen hun eigen glow-in-the-dark monster maken en zo zorgden onze collega's voor twee monsterlijke leuke voorleesmiddagen. Voor (groot)ouders was er op Biblionetgroningen.nl een speciale inspiratiepagina ingericht met de prentenboek top 10 van 2022, voorleestips, voorleesvideo’s en een filmpje met knutseltips bij het Prentenboek van het Jaar. Ook hadden we een Verhalenpad ontwikkeld, dat op verschillende locaties kon worden uitgezet. In de gemeente Veendam kon het superleuke pad 'Vos gaat een stukje rijden' door gezinnen gelopen worden in Wildervank en Veendam Noord. Maar liefst 60 peuters en kleuters en hun (groot)ouders liepen door het verhaal van Vos en verzamelden onderweg allerlei dieren. Zo bood de bibliotheek iedereen toch heel veel voorleesinspiratie!

Gemeenteraadsverkiezingen (maart) De gemeenteraadsverkiezingen zijn belangrijk voor alle inwoners, maar ook best ingewikkeld. Waar staan de lokale (afdelingen van) partijen voor, hoe beslis je wie jouw stem krijgt en hoe werkt onze democratie eigenlijk? Voor laaggeletterden, maar ook jongeren die nog nooit hebben gestemd is het extra moeilijk. Vanuit de bibliotheek hebben we de verkiezingen aangegrepen om mensen van alle leeftijden aan te haken. Inwoners konden op Biblionetgroningen.nl de speciale pagina over de gemeenteraadsverkiezingen en democratie raadplegen, met onder andere links naar stemwijzers. Ook was in de bibliotheken de door Stichting Lezen en Schrijven ontwikkelde verkiezingskrant in gewone taal te vinden, en werd in het Taalhuis de digitale stemhulp van Steffie doorgenomen. Jongerencentrum Break organiseerde in de aanloop naar de verkiezingen een politieke avond met 8 politieke partijen en de bibliotheek was present voor het maken van een podcast.

Kinderboekenweek: Gi-Ga-Groen (oktober) De Kinderboekenweek is de grootste leesbevorderingscampagne voor kinderen in Nederland en heeft als doel zoveel mogelijk kinderen te enthousiasmeren om boeken te lezen. Het thema in 2022 was ‘Gi-Ga-Groen’ en stond in het teken van de natuur en duurzaamheid. De kinderen konden in de bibliotheek in Veendam meedoen aan een dieren¬ speurtocht met QR-codes. Uiteraard stond een (groen) dier centraal in het wekelijkse voorleeshalfuurtje Ook buiten de bibliotheek was de Kinderboekenweek zichtbaar met de speciale Biblionet bus die door de provincie Groningen toerde. In bijna alle gemeentes stond deze bus gedurende een ochtend of middag met een aantrekkelijk activiteitenprogramma. Kinderen konden meedoen een geluidenavontuur en spitsten hun oren om wonderlijke klanken uit de natuur thuis te brengen. En in de 3D-bioscoop maakten ze kennis met gevaarlijke dieren. In paragraaf 2.2. van dit jaarverslag staat wat we voor het onderwijs rondom de Kinderboekenweek hebben georganiseerd. Mediawijsheid - Media Ukkie dagen Niet elke online interactie is leuk. Uit onderzoek blijkt dat 70% van de digitale mediagebruikers vindt dat we online anders met elkaar om moeten gaan. Toch gebeurt het regelmatig dat iemand publiekelijk wordt vernederd, buitengesloten of genegeerd.

Dit kwetsende online gedrag wordt een steeds groter maatschappelijk probleem en veel mensen waaronder journalisten, wetenschappers en politici hebben er last van. Het is in onze digitale samenleving van belang te weten hoe we moeten handelen bij ongewenst gedrag op social media waarbij “opkomen voor een ander de norm zou moeten zijn” aldus Mary Berkhout, programmadirecteur van Netwerk Mediawijsheid. De Week van de Mediawijsheid in november stond daarom in het teken van #houhetsociaal en was gericht op het vergroten van media-vaardigheden, onder ander door middel van tips en aanbevelingen. Aangezien je daar niet vroeg genoeg mee kunt beginnen werd tijdens de Media-Ukkie dagen in maart ook aandacht besteed aan media-opvoeding voor Kinderen. We trapten de Media Ukkie dagen af met een Boekstartochtend voor (groot) ouders en hun dreumesen. Verder organiseerden we ook de proeverij “Swipe, stap, sprong” waarin we lieten zien hoe je als ouder, pedagogisch medewerker of leerkracht aan de slag kunt met mediaopvoeding. Heel bijzonder en aansprekend was het project HackShield dat we met de gemeente Veendam en de wijkagenten organiseerden. Burgemeester Link en wijkagent Susan trapten HackShield af en riepen kinderen tussen de 8 en 12 jaar via een filmpje op om Cyber Agent te worden om zichzelf, hun omgeving en de gemeente kunnen beschermen tegen online gevaar.

In het eLAB van de bibliotheek konden kinderen een aantal woensdagen met elkaar HackShield spelen en bibliotheekmedewerkers hielpen de kinderen daarbij op weg vanuit het “hoofdkantoor” in de bibliotheek. De beste Cyber Agents werden uiteindelijk gehuldigd door de burgemeester.

Ook de oudere jeugd werd niet vergeten; met Jongerencentrum Break organiseerden we onder andere een mediaquiz.

Nederland Leest (november) Het thema van de leesbevorderingscampagne Nederland Leest, gericht op volwassenen, was dit jaar ‘Oud worden, jong blijven’. Iedereen, ook niet-leden, kon in de bibliotheek gratis het boek ‘Mevrouw mijn moeder’ van Yvonne Keuls ophalen. Zoals gebruikelijk was er ook een junior editie van Nederland Leest. Dit jaar kon ‘De regels van drie’ van Marjolijn Hof klassikaal gelezen worden door leerlingen in groep 7 en 8 en de onderbouw van het vmbo.

5.2 Online activiteiten BiebLab BiebLab is hét (online) jeugdplatform van de Groningse bibliotheken, om jongeren digitaal te verbinden met de bibliotheek. In 2022 kreeg BiebLab een vaste plek in ons aanbod met een programma dat zich blijft vernieuwen. Daarnaast hebben we in 2022 de digitale activiteiten ook uitgedragen via de bibliotheken in de hele provincie, zie hiervoor de informatie bij de volgende paragraaf, 'Hybride’ (5.3). Ook startte BiebLab in 2022 met De Gameshow, een maandelijks gameprogramma op YouTube dat gemaakt wordt voor én door jongeren. Dat de Kahoot quizzen van BiebLab populair zijn, blijkt niet alleen uit de streams van het programma BiebLab Live. De BiebLab-quizzen zijn ook na afloop nog honderden keren gespeeld. In 2023 gaat BiebLab zelfs van start met het Kahoot Kampioenschap, een provinciale quizcompetitie met voorrondes in de bibliotheken. 2022 was een succesvol jaar voor BiebLab waarin het als klap op de vuurpijl de eigen speelfilm ‘Een knalfeest!’ presenteerde. Op YouTube behaalde het kanaal in 2022 de duizend abonnees en de achter-de-schermen-filmpjes op Instagram werden bekeken door 444 volgers (bijna een verdubbeling ten opzichte van 2021). Op TikTok leven 22.100 volgers mee. De TikTok-filmpjes kregen samen 299.867 likes en zijn maar liefst acht miljoen(!) keer bekeken.