10-02-01 Veendam beleidsplan idverde

Groener leven

Groen- en waterbeleidsplan

Colofon GROEN- EN WATERBELEIDSPLAN

Toekomstgericht ontwikkelen en onderhouden

OPDRACHTNEMER BTL Advies B.V. Oude Apeldoornseweg 41 7333 NR Apeldoorn Postbus 177 7300 AD Apeldoorn T 055 312 40 70 E adviesapeldoorn@btl.nl OPGESTELD DOOR VRIJGEGEVEN DOOR

Ing. J. Luiten Ing. L.A.E.W. Tamboer

OPDRACHTGEVER Gemeente Veendam PROJECTNUMMER 725180146 STATUS DEFINITIEF VERSIE 1.5 DATUM 01-04-2021

2

1. Inleiding

2. Visie

3. Beleid

Aanleiding en doelstelling Kaders Doorlopen proces

Toekomstgericht ontwikkelen en onderhouden

Klimaatadaptief Beleving en gebruik Natuur en biodiversiteit

4. Gewenste situatie

5. Beheer en onderhoud

Bijlagen

Huidige situatie Inrichten gewenste situatie

Gewenst beheer Meet- en monitoringsplan

3

Inclusief achtergronden

Inleiding

Visie

Beleidsthema’s

1. Inleiding

1.1

Gewenste situatie

Beheer / onderhoud

Bijlagen

AANLEIDING EN DOELSTELLING

De gemeenteraad van de gemeente Veendam geeft aan dat de uitstraling van het groen en water in de buitenruimte niet (meer) voldoet aan de verwachtingen. Recente kwaliteitsinspecties (uitgevoerd aan de hand van een vastgesteld protocol) bevestigen dit beeld. De achteruitgang van de kwaliteit heeft verschillende oorzaken. Denk hierbij aan: • Het invullen van eerdere bezuinigingsopgaven en de op basis hiervan gemaakte beleidskeuzes. • De overstap naar chemievrije beheermethoden in de openbare ruimte (als gevolg van overheidsbesluit). • De aanwezigheid van een diversiteit aan woekerende soorten waarvan de bestrijding lastig en duur is.

Dit is het groen- en waterbeleidsplan van de gemeente Veendam. Dit plan vormt de basis voor de komende 5 tot 10 jaar om gericht de kwaliteit, functie en het doel van het groen en water in de buitenruimte te definiëren en verder te ontwikkelen. Parkstad Veendam wordt gekenmerkt door veel water, sloten en waterpartijen en een daarop

Met de huidige situatie heeft de gemeente Veendam voor dit groen- en waterbeleidsplan de volgende doelen gesteld: • Een robuuste en klimaatbestendige inrichting die voldoet aan het gewenste kwaliteitsbeeld, waarbij rekening is gehouden met kwetsbaarheden en de aanwezige kwaliteiten. • Aanpak om het groen en water binnen de gemeente ook voor de toekomst duurzaam te maken en te houden. • Bepalen van het te bereiken kwaliteitsniveau van de buitenruimte, passend binnen het hiervoor beschikbare budget. • Aanreiken van handvatten voor omgang met woekerende soorten (in het water en op land).

afgestemde groeninrichting. Van oudsher is de groeninrichting strak en opgeruimd, net als de oevers langs de waterkant. Voor dit beleidsplan is de bestaande situatie tegen het licht gehouden, wordt benoemd hoe we vandaag de dag met groen en water om willen gaan en wat dit betekent voor de inrichting, het beheer en onderhoud hiervan.

1.2

AANPAK EN BELEIDSKADERS

De ontwikkeling van dit beleidsplan is geïnitieerd vanuit de gemeente Veendam. Vanuit de gemeente is hiervoor een ambtelijke projectgroep ingericht. BTL Advies B.V. heeft dit proces ondersteund door zowel vakinhoudelijk te adviseren als procesmatig te begeleiden. Dit laatste betreft ook het betrekken van inwoners, gebruikers en beheerders (de stakeholders). Het participatieproces heeft met name bij de start van de planontwikkeling plaatsgevonden. Hiermee is het mogelijk geweest om op een open wijze de meningen en behoeften van stakeholders te inventariseren. De inhoud van dit beleidsplan staat niet op zichzelf maar is sterk verweven met andere planuitwerkingen, die op verschillende niveaus zijn vastgesteld. 4

Inleiding

Visie

Beleidsthema’s

Dit kan zowel op lokaal als regionaal niveau zijn. Op landelijk niveau is veelal bestaande wet- en regelgeving sturend (bijv. Wet Natuurbescherming). Binnen de uitwerking van dit groen- en waterbeleidsplan is rekening gehouden met diverse kaderstellende documenten.

1.3

LEESWIJZER

De opzet van dit beleidsplan is eigentijds en interactief. Dit betekent dat beschrijvingen, gemaakte keuzes en de toelichtingen daarop kort en bondig zijn weergegeven. Er wordt overwegend in conclusies gecommuniceerd. Het kan zijn dat u als lezer meer (achtergrond) informatie verlangd, hiervoor zijn in de tekst hyperlinks opgenomen. Dit zijn actieve verwijzingen naar informatie in de bijlagen van dit beleidsplan. Door gebruik te maken van de buttons navigeert u eenvoudig tussen de verschillende onderwerpen. Vanuit een overkoepelende visie (H2) wordt de vertaling gemaakt naar verschillende beleidsonderwerpen (H3). Het beleid formuleert op een zeker abstractieniveau doelen en ambities, oftewel hetgeen de gemeente de komende jaren wil bereiken. Wat dit in de praktijk betekent wordt duidelijk door de huidige situatie af te zetten tegen de beoogde situatie (H4). Vervolgens wordt beschreven hoe dit bereikt kan worden en door passend beheer duurzaam in stand te houden is (H5).

5

Gewenste situatie

Beheer / onderhoud

Bijlagen

Inleiding

Visie

Beleidsthema’s

2. Visie

Bijlagen

De buitenruimte draagt bij aan het positieve imago van de gemeente Veendam. Het onderstreept Veendam als Parkstad waarin heden en verleden samenkomen. Dit betekent dat historische groen- en waterstructuren behouden blijven, waar mogelijk verder worden versterkt en uitnodigen tot recreatie en verblijf. De structuren maken onderdeel uit van de identiteit van de gemeente Veendam. We kijken daarbij niet alleen naar wat is geweest, maar blikken ook vooruit. Ook voor de toekomst borgen we een buitenruimte die veilig is en een bijdrage levert aan de gezondheid van inwoners. Om dit te bereiken handelen we proactief, door maatregelen te treffen die nodig zijn om de gevolgen van klimaatverandering op te vangen. Dit vergt een buitenruimte die flexibel is: het opvangen, bergen en afvoeren van hemelwater bij hevige (piek)buien, maar ook bestand tegen langdurige perioden van droogte. Door te werken aan een slimme buitenruimte beperken we de kans op overlast tot een minimum.

bereiken met groen en water in de buitenruimte. Beide onderdelen kunnen elkaar versterken, daarom wordt gewerkt vanuit een overkoepelende visie. In het vervolg van dit plan krijgt de visie stap voor stap een concrete vertaling naar beleidsonderwerpen, doelstellingen en maatregelen. Voor de ontwikkeling van de visie zijn de volgende stappen doorlopen: Inventarisatie en evaluatie van bestaande visies op groen en water. Welke keuzes zijn gemaakt en werken deze naar tevredenheid? •

Beheer / onderhoud

“Toekomstgericht ontwikkelen en onderhouden”

De visie beschrijft op een bondige wijze wat de gemeente Veendam wil

•

Gewenste situatie

Aangaan van het gesprek met inwoners, gebruikers en beheerders (de stakeholders) binnen de gemeente Veendam.

6

Inleiding

Visie

Beleidsthema’s

Het groen in (en om) de gemeente Veendam is niet alleen aantrekkelijk voor mensen, maar huisvest ook grote natuurwaarden. Hiermee bedoelen we de verscheidenheid in soortenrijkdom planten en dieren en daarmee het ontstaan van evenwichtige ecologische processen (ecosystemen). Met een eigentijds woord noemen we dit biodiversiteit De aanwezige soortenrijkdom willen we behouden en de kansen benutten om dit verder te ontwikkelen. Dit realiseren we door het behouden van landschapstypen met een hoge soortenrijkdom, het verweven van groen- en waterstructuren, maar ook het optimaliseren van beheermaatregelen en het bestrijden van woekerende soorten waar nodig. Waar natuurwaarden centraal staan mag de beeldbeleving duidelijk onderscheidend zijn van andere gebieden, of er anders uit komen te zien dan nu het geval is. De ontwikkeling van kruidachtige vegetatie langs bosranden en waterpartijen is hiervan een concreet voorbeeld.

Gewenste situatie

Beheer / onderhoud

Bijlagen

In de gemeente Veendam is de buitenruimte aangepast aan tijd en tijdsgeest, wat betekent dat het voortdurend in ontwikkeling is en aan verandering onderhevig is. Denk hierbij aan een overgang van een formele naar pleksgewijs een meer informele opzet, gevolgd door passend beheer en onderhoud. Het streven is een buitenruimte die schoon, heel en veilig is. Wat dit precies betekent kan per locatie verschillen. Om dit te bepalen wordt onderscheid gemaakt tussen doel en functie van een bepaalde plek of inrichting. Waar de focus ligt op verblijf, recreatie en beleving zal het onderhoud in de regel intensiever zijn dan waar gewoond, gewerkt of alleen verplaatst wordt. Groen- en waterstructuren met één specifiek doel (denk aan behouden biodiversiteit of opvangen en afvoeren van hemelwater) hebben een op dit doel afgestemde inrichting en onderhoudsregime. Het totaal aan onderhoudsmaatregelen past binnen het hiervoor beschikbare budget. Omwille van de integrale beleving van de buitenruimte wordt waar mogelijk samengewerkt met andere disciplines (denk aan wegen, verlichting) binnen de gemeente Veendam.

7

Inleiding

Visie

Beleidsthema’s

Gewenste situatie

Beheer / onderhoud

Bijlagen

3. Beleid Om concreet invulling te geven aan de visie (H2) is er beleid nodig. Dit beleid is opgesteld aan de hand van verschillende thema’s. Per thema worden een korte toelichting en inhoudelijke beschrijving gegeven. Met behulp van een schaalbalk is inzichtelijk gemaakt welke keuzes er zijn en wat de uitersten van de keuzebalk zijn. De consequenties van de gemaakte keuzes worden vertaald naar: wat wil de gemeente bereiken en wat is hiervoor nodig?

8

Inleiding

3.1

Visie

Beleidsthema’s

KLIMAATADAPTIEF VEENDAM i

Gevolgen van klimaatverandering zijn van onderschikt belang

<<< Ambitie >>>

Gewenste situatie

Beheer / onderhoud

Bijlagen

Onderbouwing van de keuze:

-------------------------------- De gemeente Veendam neemt de gevolgen van klimaatverandering zeer serieus. Ondanks

dat Veendam geen sterk verstedelijkt gebied is, is het nodig om tijdig maatregelen te treffen om zo goed mogelijk voorbereid te zijn op de toekomst. Hiermee wil de gemeente voor inwoners en bezoekers een veilige en gezonde leefomgeving borgen. Het voorkomen van wateroverlast en hittestress maakt hier onderdeel van uit. De bestaande inrichting levert al een belangrijke bijdrage aan een klimaatadaptief Veendam. Niet omdat het specifiek met het oog hierop is ingericht, maar omdat het een natuurlijk effect is van groen en water. Dit is slechts een onderdeel van de diensten die groen levert. Een voorbeeld: wanneer groen vooral ingericht is op het huisvesten van een diversiteit aan planten en dieren (natuurwaarden), dan levert het automatisch óók een bijdrage aan een klimaatadaptief Veendam. Dit onder andere door water op te vangen, te gebruiken en weer te verdampen. Lees meer...

Klimaatadaptatie is altijd de norm bij besluitvorming

Klimaatadaptie geeft aan op welke wijze wordt omgegaan met de gevolgen van klimaatverandering. Ondanks de beperkte verstedelijking is dit ook voor de gemeente Veendam een belangrijke thema. Juist in de samenwerking tussen groen en water kan een extra toegevoegde waarde ontstaan, die de onderdelen afzonderlijk niet kunnen ‘leveren’. Het slim inrichten van de buitenruimte maakt het mogelijk om de natuurlijke kwaliteiten van groen en water optimaal te benutten. Zo leveren bomen een grote bijdrage in het verkoelen van het stedelijk gebied, maar vertragen zij ook de snelheid waarmee neerslag de bodem bereikt. Specifieke groeninrichtingen (bijvoorbeeld wadi’s) zijn bedoeld om regenwater op te vangen, vast te houden en door infiltratie af te voeren. Daarnaast bieden groeninrichtingen ook plaats aan diverse natuurwaarden (planten en dieren). Het maximaal benutten van deze positieve eigenschappen van groen en water vergt een duurzame en robuuste inrichting met daarop afgestemd beheer en onderhoud. Lees meer....

9

Inleiding

Visie

Beleidsthema’s

Wat willen we bereiken?

Gewenste situatie

Beheer / onderhoud

Bijlagen

Wat gaan we hiervoor doen?

Behouden en versterken van de huidige hoeveelheden groen en de samenwerking tussen beide onderdelen (groen en water).

• •

Optimaliseren van de inrichting door het verbinden van groen- en waterstructuren.

•

•

• •

Borgen van voldoende afvoer van water (debiet) binnen bestaande waterstructuren.

•

Combineren van functies in de buitenruimte Een verlaagde speelplek kan tijdens piekbuien ook ruimte bieden om water op te vangen, te bergen en door infiltratie af te voeren.

• •

Ontwikkelen van kennis en urgentie omtrent klimaatverandering en gevolgen voor het leefbaar houden van de gemeente Veendam. De inwoners hierbij betrekken.

10

Inzichtelijk maken en houden van bestaande groen- en waterstructuren. Koppelen van specifieke functies en doelstellingen aan bestaande groen- en waterstructuren. Benadrukken op welke wijze groen- en waterstructuren een bijdrage leveren aan een klimaatbestendig Veendam. Benoemen waar kansen liggen om de samenhang tussen groen- en waterstructuren te versterken. Toetsen van de eisen ten aanzien van debietafvoer aan toekomstscenario’s. Voorstellen aanreiken om hiaten binnen de waterstructuur weg te nemen (denk hierbij aan: schonen duikers, uitdiepen slootbodem, verbinden waterstructuren, verwijderen woekerende waterplanten). Principes ontwikkelen voor optimalisatie van bestaande waterprofielen en inventariseren waar deze toe te passen zijn. Opruimen van snippers groen die geen onderdeel uitmaken van een groter geheel / structuur. Aanreiken van kansen om inwoners onderdeel te maken van de uitdaging (een klimaatadaptief Veendam) en handvatten te geven om hierin deel te nemen.

Inleiding

3.2

Visie

Beleidsthema’s

BELEVING EN GEBRUIK VAN GROEN EN WATER i

Beleving en gebruik van groen en water is van ondergeschikt belang

<<< Ambitie >>>

Gewenste situatie

Beheer / onderhoud

Bijlagen

Onderbouwing van de keuze:

----------------------------------- De inrichting van groen en water in de gemeente Veendam is er voor de inwoners en

gebruikers. Beleving en gebruik vormt een belangrijk aspect. Het levert een bijdrage aan de identiteit van Parkstad Veendam en nodigt uit tot bewegen, verblijven, ontmoeten. Aspecten die allemaal bijdragen aan de gezondheid en onderlinge verbondenheid van de inwoners in de gemeente Veendam. We kijken op twee manieren naar groen en water: • Beleving: Groen en water dat men de parkachtige opzet van Veendam laat ervaren. Gekenmerkt door een gevarieerde inrichting (formeel en informeel) met gemiddeld gezien een hoge kwaliteit van het onderhoud. Voorbeelden hiervan zijn schone waterpartijen, voorzien van houten beschoeiing (de oeverrand) en korte grasvegetatie op de oever. • Gebruik: Groen en water met een uitnodigend karakter dat de mogelijkheid biedt om er actief gebruik van te maken. Lees meer...

Het versterken van de beleving en gebruiksmogelijkheden is altijd de norm.

Het groen en water in de gemeente Veendam leveren een bijdrage aan de herkenbaarheid en identiteit van het landschap. Het maakt het verleden en de ontstaansgeschiedenis van het dorp zichtbaar. Lintbebouwing langs doorgaande watergangen, begeleid door bomen en lager groen, is hierin kenmerkend en levert een bijdrage aan een ‘leesbaar landschap’. Beleving en gebruik van groen en water betekent zowel het kunnen zien en ervaren (kijkgroen), als het bieden van de mogelijkheid om hierin actief te recreëren (recreatiegroen). Lees meer...

11

Inleiding

Visie

Beleidsthema’s

Wat willen we bereiken?

Gewenste situatie

Beheer / onderhoud

Bijlagen

Wat gaan we hiervoor doen?

Een positieve en integrale beleving van de buitenruimte.

• •

Creëren van ‘een plus’ (accenten) / een onderscheidende buitenruimte op plekken waar mensen samenkomen, verblijven en recreëren.

• • •

Behouden en versterken van de groeninrichting en kenmerken op plekken waar het iets toevoegt of die worden gekenmerkt door een cultuurhistorisch karakter.

• •

Een buitenruimte die variatie biedt en is afgestemd op het doel en de functie van de plek.

•

12

Koppelen van recreatieve activiteiten (denk aan wandelen, mountainbiken, vissen) aan bepaalde locaties. Hanteren van een positief onderscheidend onderhoudsniveau op locaties waar ontmoeting en verblijf centraal staan. Zorgen voor een (groen)inrichting die passend is en met regulier te verwachten beheerinspanningen op het gewenste niveau te onderhouden is. Inzichtelijk maken op welke locatie de inrichting niet voldoet aan de beoogde beeldkwaliteit (zoals kale plekken in plantvakken) en deze planmatig inlopen. Werken aan een gelijkwaardige, integrale beleving van de buitenruimte. Dit betekent dat naast een bloeiend vak perkrozen geen versleten bank of overvolle prullenbak staat. Dit vereist samenwerking tussen de verschillende disciplines en uitvoerende partijen in de buitenruimte. Structureel en eenduidig monitoren van de kwaliteit van de buitenruimte met als doel het optimaliseren van beheer- en onderhoudsmaatregelen voor groen en water. Onderscheid maken tussen beheergroepen (plantvakken, gazon) die op beeldkwaliteit worden onderhouden of juist op frequentie van uit te voeren maatregelen (maaien bermen, snoeien bosplantsoen). Werken aan kennis en draagvlak t.a.v. actuele thema’s / doelstellingen binnen de uitvoerende dienst (onderdeel gemeente Veendam).

Inleiding

3.3

Visie

Beleidsthema’s

NATUUR EN BIODIVERSITEIT i

Natuurwaarden zijn van onderschikt belang.

Gewenste situatie

Beheer / onderhoud

Bijlagen

Onderbouwing van de keuze:

------------------------------- De gemeente Veendam heeft in het recente verleden geïnventariseerd welke (beschermde)

<<< Ambitie >>>

soorten en soortgroepen planten en dieren voorkomen binnen de gemeentegrenzen. De locaties waar deze soorten leven en verblijven zijn vastgelegd op verschillende kaarten. Benoemd is op welke manieren de aanwezigheid van de soorten bevordert kan worden, maar ook wat mogelijke bedreigingen zijn. Tot deze bedreiging behoort de aanwezigheid van woekerende soorten. Met uitzondering van een enkele soort vindt hiervoor tegenwoordig chemievrije bestrijding plaats. Dit maakt het beheren (en indien nodig bestrijden) van de soorten intensiever en daarmee duurder. De relatie tussen krabbenscheer en de groene glazenmaker maak duidelijk dat niet elke woekerende soort (uitsluitend) een negatieve impact heeft op de omgeving. Lees meer...

Behouden en ontwikkelen van natuurwaarden staat altijd centraal

Het groen en water in de gemeente Veendam is goed voor de diversiteit van planten en dieren. De betekenis van een boom is veel breder dan alleen de boom zelf, hij vormt een verblijf- en/of voedselplaats voor vele andere soorten insecten, schimmels, dieren, planten, etc. Juist wanneer groen en water samenwerken kunnen dergelijke effecten versterkt worden. Denk hierbij aan een waterpartij voorzien van een glooiende oever met verschillende soorten beplantingen. Dit biedt nest- en schuilgelegenheid voor verschillende dieren boven en onder de waterspiegel. Hiermee ontstaat er een ‘natuurlijk evenwicht’, dat ook zomaar verstoord kan worden. Dit gebeurt bijvoorbeeld wanneer woekerende soorten overhand krijgen. Denk hierbij aan de ontwikkeling van Japanse duizendknoop, grote waternavel en ongelijkbladig vederkruid. De inzet van chemievrij beheer levert veel voordelen op voor natuur en milieu, maar maakt het lastiger (en daarmee kostbaarder) om woekerende soorten te bestrijden. Lees verder...

13

Inleiding

Visie

Beleidsthema’s

Wat willen we bereiken?

Gewenste situatie

Beheer / onderhoud

Bijlagen

Wat gaan we hiervoor doen?

Behouden en waar mogelijk verder ontwikkelen van soortenrijkdom planten en dieren.

• •

Behouden van landschapselementen met een hoge soortenrijkdom.

•

Bestrijding van woekerende soorten waar dit nodig is, het beheersen ervan waar dit kan.

•

Naleving van de Wet Natuurbescherming en borging hiervan in de praktijk.

•

Een gezonde bodem en een groenrichting die hierbij past, wat leidt tot contrasten als droog – nat, voedselrijk – voedselarm, etc.

•

14

Prioriteren en bepalen van beheer en onderhoud van woekerende soorten op basis van doel en functie van een bepaald gebied (groen, water). Conformeren aan de Gedragscodes van Stadswerk (Bestendig Beheer / Ruimtelijke Ontwikkeling) zoals door de gemeente van toepassing zijn verklaard. Zowel de aannemer als de eigen dienst werken aantoonbaar volgens de vastgestelde (meest recente) gedragscode(s). Toetsen van de bestaande beheercyclus / beheermaatregelen aan voorgeschreven natuurkalender(s). Benoemen van kansen om bestaand beheer en onderhoud te optimaliseren t.b.v. de ontwikkeling van soortenrijkdom planten en dieren en behoud van soortenrijke landschapselementen. Denk hierbij aan een aangepast maairegime in bermen om zo de soortenrijkdom te verhogen. Benoemen kansen en controleren haalbaarheid daarvan op locatie, voor het lokaal optimaliseren van de inrichting t.b.v. de ontwikkeling van soortenrijkdom planten en dieren. Denk aan het vervangen van een harde oeverkant met een houten rand door een glooiende oever. Controleren en bevorderen van de waterkwaliteit (ook gedurende de hete zomermaanden, voorkomen of beperken algengroei, kans op botulisme).

Inleiding

Visie

Beleidsthema’s

4. Huidige en gewenste situatie

4.1

Gewenste situatie

Beheer / onderhoud

Bijlagen

HUIDIGE SITUATIE

Voor de beschrijving van de huidige situatie is gebruik gemaakt van beschikbare informatie zoals door de gemeente Veendam is aangereikt. De gemeente heeft recentelijk verschillende onderzoeken laten uitvoeren met betrekking tot het groen en water in de openbare ruimte. Hierbij ligt de nadruk op de kwaliteit van de inrichting en de factoren die hierin een bedreiging vormen. Denk daarbij bijvoorbeeld aan de aanwezigheid van woekerende soorten. Aanvullend hierop is gebruik gemaakt van de lokale kennis en ervaring van de eigen medewerkers (betrokken bij beleid, beheer en onderhoud van groen, water en oeverbeschoeiing) om de actuele kwaliteiten, knelpunten en kansen te benoemen.

In dit hoofdstuk wordt de relatie gelegd tussen de bestaande situatie en de ambities zoals geformuleerd in het beleid (wat willen we bereiken en

De kwantitatieve inventarisatie van de huidige situatie heeft betrekking op de aanwezigheid van verschillende beheergroepen (denk aan: bomen, gras, oevers) en in welke hoeveelheden deze voorkomen. Niet alle arealen groen en water in de gemeente Veendam vallen onder de beheerverantwoordelijkheid van de gemeente. Dit betekent niet dat er geen beheer en onderhoud wordt uitgevoerd, maar wel dat de verantwoordelijkheid hiervoor bij een andere partij ligt. Het Waterschap Hunze en Aa’s en de Provincie Groningen vervullen hierin een actieve rol.

wat gaan we hier voor doen?). Dit geeft inzicht in de actuele indeling van de groen- en waterinrichting en de daaraan gekoppelde functie(s). De invulling van elke functie is gedefinieerd en op functiekaarten inzichtelijk gemaakt. Het hoofdstuk sluit af met een kansenoverzicht om groen en water integraal verder invulling te geven vanuit de beleidsonderwerpen klimaatadaptatie, beleving en natuurwaarden.

+

Groene kwaliteiten Veendam is een groene gemeente, waarin de kleur groen kan verschillen: licht, donker, of er tussen in. Het groen kent veelal een parkachtige opzet: netjes, formeel met een hoge belevingswaarde. Het monumentale groen, waaronder de bomen (ook die in particuliere tuinen) versterken dit beeld. Het Julianapark huisvest al de bovenstaande facetten, heeft een cultuurhistorisch karakter en is in 2004 weer in oude staat hersteld. Naast groen voor de beleving is er ook volop groen om actief in te verblijven, te recreëren en te sporten. Op plekken waar de natuurwaarden centraal staan, leidt dit tot variatie in soortenrijkdom planten en dieren. Hiervan zijn enkele bijzondere plekken aanwezig . Er wordt gewerkt in een nauwe samenwerking met ‘water’ om zo de potentie van een plek (binnen de mogelijkheden van tijd en geld) maximaal te benutten. Bij vervanging van plantvakken voor nieuwe (sier)beplanting wordt niet 1 op 1 hetzelfde terug geplant, maar wordt gekeken naar lokale kansen, behoeften en mogelijkheden om plantvakken opnieuw in te vullen. Dit leidt tot een eigentijdse invulling ‘op maat’.

15

Inleiding

Visie

Beleidsthema’s

-

Groene knelpunten Onderstaande knelpunten geven aan waar binnen groeninrichting de kansen voor verbetering liggen. Verderop in dit hoofdstuk worden hiervoor concrete voorstellen aangereikt.

•

•

•

•

•

•

•

Er is in de praktijk wel een verschil tussen typen groen op basis van functie en gebruik, maar dit is nergens vastgelegd. Het ontbreekt in de uitvoering aan voldoende handvatten (vastgesteld, met status) om de inrichting, het beheer en onderhoud hierop aan te passen en aan inwoners uit te leggen Als gevolg van eerdere bezuinigingen (het structureel tekort aan onderhoudsbudget) zijn er achterstanden in beheer en onderhoud ontstaan. Op sommige plekken is de uitgangssituatie zodanig dat met reguliere beheerinspanningen de beoogde beeldkwaliteit niet behaald wordt. Bijvoorbeeld: een plantvak met versleten beplanting vergt veel meer onderhoud dan een vitaal plantvak bij een gelijk beeldkwaliteit en in uiterste gevallen kan met regulier onderhoud de gestelde beeldkwaliteit helemaal niet worden bereikt. Parkstad Veendam lijkt langzaam te veranderen in ‘Grasstad Veendam’. Genoodzaakt door eerdere bezuinigingen hebben omvormingen van (sier)beplanting naar gazon plaatsgevonden. Dit gebeurt veelal wanneer een bepaalde inrichting niet langer voldoet en vervanging ervan noodzakelijk is. Het onderhoudsbudget wordt niet geïndexeerd aan de hoeveelheid te beheren groenareaal, wijzigingen in werkverdeling tussen markt en buitendienst, actuele eenheidsprijzen van groenaannemers, e.d.

Een onvoldoende toereikend beheerbudget leidt op den duur tot een (structurele) afname van de kwaliteit van het groenareaal. Het herstellen van achterstanden kost in de regel een veelvoud van de eerder gerealiseerde ‘besparingen’ op het beheerbudget. Er is geen apart budget voor het bestrijden van bijvoorbeeld de eikenprocessierups op plekken waar dit tot overlast voor inwoners en gebruikers leidt. Op dit moment komt de soort weinig voor, maar verwacht wordt dat dit in de toekomst verandert. Het is zaak hierop voor te bereiden Veel overhoeken / snippers groen zijn in bruikleen gegeven aan inwoners. De hierop aanwezige bomen dienen behouden te blijven, maar het ontbreekt aan uniforme kaders en richtlijnen voor gebruik van deze overhoeken. Hier wordt per locatie beoordeeld wat passend is en wat op hoger schaalniveau (buurt, wijk) leidt tot verlies van eenduidigheid. 16

Gewenste situatie

Beheer / onderhoud

Bijlagen

Bij het herinrichten van groenvakken zijn er geen standaarden of sortimentslijsten beschikbaar. Het is aan de groenbeheerder om hier per vak invulling aan te geven. Dit geeft ruimte voor experiment en meer variatie (kans), maar kan op den duur leiden tot een afname van eenduidigheid en herkenning (knelpunt).

Inleiding

Visie

Beleidsthema’s

+

Water kwaliteiten Er is veel water aanwezig in Veendam. Dit kan positief bijdragen aan de leefbaarheid van de gemeente Veendam in tijden van klimaatverandering. Zo zorgt (stromend) water voor verkoeling van het stadsklimaat, verbetert het de luchtvochtigheid en voert het overtollig water (na hevige regenval) af. Een deel van de waterstructuren maakt ‘het verleden zichtbaar’. De Oude AE is hiervan het meest authentieke voorbeeld en is vandaag de dag een meanderende rivier, gelegen in het poldergebied van MiddenGroningen. Er is geen waterverbinding met de aangrenzende waterpartij. Veel waterpartijen zijn strak en netjes aangelegd, met name daar waar de oeverlijn begint. Dit is zichtbaar door gebruik van harde beschoeiing (houten oeverrand), en korte (gras)vegetatie op de oever, die goed onderhouden wordt. Voor de plekken waar de beleving centraal staat kan dit als kwaliteit worden aangemerkt.

-

Bij de plekken waar water bedoeld is voor beleving en recreatie zijn de waterprofielen hierop aangepast. Vanaf de kant gezien zijn de wateren ondiep aangelegd, wat vervolgens geleidelijk dieper verloopt. Dit draagt bij aan het veilig recreëren in het water. De waterkwaliteit / waterhelderheid is goed, dit komt onder andere door stabilisatie van de bodem in de afgelopen decennia. Aanwezigheid van waterplanten draagt positief bij aan dit proces (zelfs de woekerende soorten bieden stabiliteit aan de bodem). Wateren waar ‘trek’ (doorstroming) in zit behouden het langst een goede waterkwaliteit, ook als de temperatuur toeneemt. Hiermee blijven deze waterpartijen lang geschikt voor recreatief vermaak, als bootje varen, zwemmen, kanoën. Naast de gebruikers zijn het ook de commerciële partijen (verhuur, horeca) die hier belang bij hebben.

•

Met de kennis van nu kan worden gesteld dat veel waterstructuren / -profielen op een niet handige manier zijn aangelegd. Met de huidige inrichting is het niet altijd mogelijk om de potentie van een plek volledig te benutten.

•

Veel water is aangelegd in de parkachtige stijl, terwijl dit niet overal meer passend of nodig is. Hiermee blijven kansen liggen voor ontwikkeling van natuurwaarden en de daarmee te bereiken besparing op de kosten voor beheer en onderhoud. Het water in Borgerswold is in principe een gesloten systeem. Dit leidt ertoe dat er in tijden van warmte (voorjaar, zomer) sneller blauwalg ontstaat. Dit is nergens gewenst, maar zeker niet op plekken waar recreatie centraal staat. Echter, sinds korte tijd loopt

•

Bijlagen

er een proef met het Waterschap waarbij voor zowel Borgerswold als het water in Wildervank een kleine doorstroming ontstaat. Met een beperkte investering wordt een (veel) betere waterkwaliteit behaald. Na de proefperiode wordt in overleg bepaald of en op welke wijze deze proef een vervolg wordt gegeven. Waar wonen aan het water centraal staat, is het water niet altijd beleefbaar of voldoet de kwaliteit van de inrichting niet altijd aan de verwachting van inwoners. Het behoud van zicht op het water maakt hier onderdeel van uit.

•

In Wildervank zijn bewoners ook eigenaar / beheerder van de oever, de oeverkant (vaak beschoeid) en het water tot 2 meter uit de kant. Wanneer de beschoeiing niet meer voldoet ontbreekt het aan eenduidige afspraken om deze te vervangen. Het komt erop neer dat elke inwoner zelf bepaald hoe de aanpassing eruit komt te zien. Dit leidt tot een (ongewenste) variatie in inrichting en kwaliteit en daarmee verlies aan eenduidigheid.

•

•

17

Beheer / onderhoud

•

-

Water knelpunten Onderstaande knelpunten geven aan waar binnen de waterstructuur (sloten en waterpartijen) de kansen voor verbetering liggen. Verderop in dit hoofdstuk worden hiervoor concrete voorstellen aangereikt.

Gewenste situatie

Belangrijk knelpunt in de bestaande waterstructuren is de aanwezigheid van woekerende soorten, dit zijn veelal invasieve exoten. Het ongelijkbladig vederkruid en de grote waternavel leiden hierin tot de grootste problemen. Het bestrijden van deze soorten is tijdrovend en kostbaar. Krabbescheer is enerzijds een indicator van schoon water en vormt bovendien onderdeel van het leefgebied van de groene glazenmaker, een beschermde soort libelle. De soort heeft anderzijds ook een woekerend karakter en kan op die manier zorgen voor overlast . Het vergt apart beleid om binnen kaders van wet- en regelgeving te voorkomen dat krabbenscheer structureel tot overlast leidt.

Inleiding

Visie

Beleidsthema’s

4.2

Gewenste situatie

Beheer / onderhoud

Bijlagen

GEWENSTE SITUATIE

In de situatie die we voor ogen hebben wordt niet afzonderlijk voor groen en water gekeken welke doelen we hierin nastreven, maar wordt juist integraal gekeken op welke manier beide elementen elkaar kunnen versterken. We weten dat in de praktijk groen en water ‘goede vrienden’ van elkaar zijn en samen een toevoegde waarde kunnen leveren, die anders niet behaald wordt. Dit heeft relevantie binnen alle beleidsthema’s zoals in dit plan zijn benoemd. Door groen en water slim in te zetten werken we aan een gemeente Veendam dat voorbereid is op de gevolgen van klimaatverandering en creëren we meer variatie in natuur, wat leidt tot verscheidenheid en daarmee een toename in belevingswaarden. De bestaande inrichting vertalen naar ‘functies’ Om de kansen te zien waar groen en water elkaar potentieel kunnen versterken, is het van belang om de huidige inrichting, het doel en de functie ervan zo goed mogelijk te specificeren. Pas wanneer dat bekend is, kan gekeken worden wat ervoor nodig is aan inrichting en/of beheer om de functievervulling te optimaliseren. Dit uiteraard binnen de gegeven kaders, waaronder de beschikbaarheid van budget. Het toekennen van functies aan groen en water is gebeurd in een werksessies met zowel ‘team groen’ als ‘team water’ van de gemeente Veendam. In eerste instantie waren de functies niet gelijk aan elkaar.

Om de eenduidigheid te bewaren, de overeenkomsten en synergie tussen groen en water aan te geven, is er voor gekozen de functiebenaming waar mogelijk aan elkaar gelijk te stellen. De invulling van dezelfde functienaam kan voor groen en water afzonderlijk een heel eigen betekenis hebben. Om die reden is de functie per onderdeel apart van een toelichting voorzien (zie tabel op blz. 20). Er zijn gebieden waar het in de praktijk niet mogelijk is om één functie te handhaven. In dat geval wordt benoemd welke functie de overhand heeft, of bij meer gelijkwaardigheid tussen de functies, worden beide functies benoemd. Dit is vereenvoudigd weergegeven in de gebiedstype-functietabel (blz. 24). De functies zijn binnen de functiekaarten verder uitgewerkt in (sfeer)beelden met richtlijnen voor inrichting en beheer.

18

Inleiding

Visie

Beleidsthema’s

Gewenste situatie

Functie

Groen in Veendam

Water in Veendam

Kijken

Versterken van het beeld van Veendam als parkstad door behoud van de kwantiteit en kwaliteit van het groenareaal. Dit door het behouden van cultuurhistorisch groen, gebruik van sierbeplanting en nastreven van een hoogwaardig kwaliteitsbeeld. Strakke oevers met een korte grasvegetatie zijn kenmerkend. Bekijk ook de functiekaart ‘kijkgroen’

Versterken van het beeld van Veendam als parkstad met bijbehorende waterpartijen. De waterkanten zijn beschoeid (hardhout), het water is goed beleefbaar, van goede kwaliteit en nagenoeg vrij van ongewenste beplanting, natuurlijk afval en drijfvuil.

Recreatie

Groen is ingericht op actief vermaak, zowel georganiseerd (zie extra markering) als niet georganiseerd. Het groen is gemiddeld gezien goed onderhouden, biedt variatie en nodigt uit om ‘verder te gaan’. Waar nodig is het groen specifiek afgestemd op de recreatieve functie van een bepaalde plek. Bekijk ook de functiekaart ‘recreatiegroen’

Het water nodigt uit om in te recreëren en dit kan op verschillende manieren: zwemmen, varen, vissen. Waar nodig geacht worden hiervoor voorzieningen aangelegd (denk aan steigers, visplekken). De waterkwaliteit is voor een groot deel van het jaar van goede kwaliteit en is daarmee niet schadelijk voor mensen. Bekijk ook de functiekaart ‘recreatiewater’

Natuur

In stand houden of creëren van voorwaarden voor een hoge soortenrijkdom planten en dieren. Het groen heeft een duidelijk minder nette uitstraling, kent een zekere variatie en gelaagdheid. Het beheer en onderhoud wordt tot een minimum beperkt.

Het benutten van oevers voor geleidelijke overgang van nat naar droog. Dit resulteert in een variatie aan gradiënten en daarmee de kans op ontwikkeling van natuurwaarden. Door gericht beheer en onderhoud wordt overwoekering (en daarmee het ontstaan van monoculturen) voorkomen. Bekijk ook de functiekaart ‘natuurwater’

Bekijk ook de functiekaart ‘natuurgroen’ Overig

a. Groenaankleding De groenarealen waar beleving, recreatie of natuurwaarden niet centraal staan. Het groen heeft een (zeer) functioneel karakter. Denk hierbij aan begeleidend groen langs wegen (bermen, bomen), opvullend groen in wijken (gras, heestervakken) en afschermend groen tussen deelgebieden of op industrieterreinen. Bekijk ook de functiekaart ‘groenaankleding’

Bekijk ook de functiekaart ‘kijkwater’

b. Hoofdwater Het hoofdwatersysteem waar af- en aanvoer van water de primaire functie is. Voor deze gebieden geldt dat de doorstroming gegarandeerd moet zijn. Idealiter zit er ‘trek’ in het water. Voor deze wateren is er afhankelijkheid van het Waterschap. Bekijk ook de functiekaart ‘hoofdwater’ 19

Beheer / onderhoud

Bijlagen

Inleiding

Visie

Beleidsthema’s

Gewenste situatie

Beheer / onderhoud

Bijlagen

Gebiedstype en beschrijving

Indeling naar gebiedstype De locatie, inrichting en het doel van de plek zijn mede bepalend voor de toe te kennen groen- en waterfunctie. Hierbij wordt onderscheid gemaakt op basis van gebiedstype. Een voorbeeld: groen op een bedrijventerrein heeft een andere functie dan groen in het Julianapark. Op het industrieterrein is het groen functioneel en gericht op een maximale bedrijvigheid. In het park staan sierwaarde en variatie centraal, het groen is ingericht als kijkgroen. Op deze plek mag zowel de aanleg als het onderhoud meer kosten dan in andere gebiedstypen. In de tabel hiernaast is benoemd welke gebiedstypen in de gemeente Veendam aanwezig zijn en wat we hieronder verstaan. De gebiedstypenkaart maakt specifiek waar welk gebiedstype voorkomt.

Centrum: Het hart van Veendam waar diverse functies samenkomen, denk aan winkelen, wonen en recreëren. Ook het gemeentehuis is hier gevestigd. Het centrumgebied is ruim opgezet en heeft een positief onderscheidende uitstraling; netjes en goed onderhouden. Hoofdontsluitingswegen: De wegen die de verschillende gebiedstypen ontsluiten (de woonwijken, industrieterreinen) en met elkaar verbinden. De hoofdontsluitingswegen worden veelal begeleid door een groenstructuur (bomen, bermen, planten) en hebben ook op die manier een verbindende functie. Bedrijventerrein: De bedrijvigheid is veelal aan de oostzijde van Veendam gevestigd. Hierin is een duidelijke leeftijdsopbouw te herkennen. Het meest recente bedrijventerrein biedt nog volop ruimte aan nieuwe bedrijvigheid, tot die tijd wordt het gebied gekenmerkt door een veelal groene inrichting (tijdelijke natuur). Sport en recreatie: Er zijn diverse gebieden bedoeld en specifiek ingericht voor sport en recreatie. Niet al deze gebieden zijn in beheer en onderhoud van de gemeente Veendam (o.a. de golfbaan). Sportpark de Langeleegte faciliteert het grootste deel van de georganiseerde vorm van recreatie (sport). Borgerswold is het grootste gebied waar ruimte is voor niet georganiseerde vormen van recreatie, als wandelen, varen, zwemmen, mountainbiken. Buurten: De woonfunctie in buurten staat centraal.

In Veendam zijn er verschillende wijken / buurten met elk een duidelijk onderscheidend karakter, bepaald door de bouwperiode en ontstaansgeschiedenis. Steeds meer is de focus komen te liggen op het beleven van water. Groen en water zijn veelal beeldbepalend en hebben een verbindende functie. Tot de gemeente Veendam behoren ook de buurten in Ommerlanderwijk en Borgercompagnie. Buitengebied: Gemeente Veendam wordt gekenmerkt door een relatief groot buitengebied, met veelal een agrarische invulling. De gemeente Veendam heeft over deze gebieden weinig zeggenschap en kan hier zodoende beperkt invloed uitoefenen. In samenspraak met alle betrokkenen is het zaak de verbinding tussen kern en buitengebied te borgen. Begraafplaatsen: Er zijn een drietal begraafplaatsen, waarvan twee binnen de kern Veendam en één in het buitengebied. Naast de primaire functie, huisvesten begraafplaatsen veelal (bijzondere) natuurfuncties en zijn zij ook op die manier van toegevoegde waarde.

20

Beleidsthema’s

Gewenste situatie

Beheer / onderhoud

Bijlagen

Indeling naar functies groen en water Voor zowel groen als water is bepaald welke functie hoort bij welke plek. Dit heeft geleidt tot: • De functie-overzichtskaart groen • De functie-overzichtskaart water

Overig, hoofdwater

Overig, groenaankleding

Visie

Natuur

Recreatie

Gebiedstype

Kijken

Inleiding

Er is gewerkt aan het bereiken van zoveel mogelijk overeenstemming in functies tussen groen en water in hetzelfde gebied. Uitgangspunt hierbij is geweest dat de functies wel verschillend maar niet conflicterend aan elkaar mogen zijn. Een voorbeeld: Wildervank is vanuit groen overwegend voorzien van een ‘groene aankleding’ (functioneel groen). Vanuit het perspectief van waterbeheer geldt hier een recreatieve functie. Beide functies zijn verenigbaar met elkaar. Vanuit dit perspectief zijn er verder geen ‘conflicten’ tussen de verschillende functies voor groen en water in de gemeente Veendam. Uitzondering hierop is het zoekgebied (paars gestippeld omlijnd) waarvoor op (korte) termijn apart een visie wordt ontwikkelt. Voorlopig is het de insteek voor dit gebied om natuur te ontwikkelen waar dit kan en de inrichting op beleving (kijkgroen en kijkwater) af te stemmen, waar dit nodig of technisch gezien noodzakelijk is.

Centrum Hoofdontsluitingswegen Bedrijventerrein Sport en recreatie Buurten

Bijzondere locaties Het groen en water in de gemeente Veendam bevat enkele bijzondere locaties. Dit kan komen door een duidelijk onderscheidende inrichting, aanwezigheid van specifieke natuurwaarden, aandachtspunten voor beheer en onderhoud, e.d. Lees hier meer over de bijzondere locaties voor groen (G1 t/m G4) en voor water (W1 t/m W4, I). De gebruikte coderingen komen terug op de functie-overzichtskaarten groen en water.

Buitengebied Begraafplaatsen

Kansen voor groen en water In de tabel op de volgende pagina zijn de kansen voor groen en water gezamenlijk gedefinieerd en specifiek gemaakt in relatie tot de verschillende beleidsthema’s. De kansen zijn erop gericht om de synergie tussen groen en water te versterken. De locatie-specifieke kansen zijn met een aangeduid met een kleurvak en code op de kansenkaart. Als een kans op meerdere plekken van toepassing is wordt hiervoor dezelfde code gebruikt. Er zijn kansen die universeel voor Veendam zijn en daarom niet op de kaart zijn weergegeven. Het realiseren van natuurlijke oevers, of het in beweging zetten van inwoners zijn kansen die niet uitsluitend gebonden zijn aan een bepaalde plek.

Primaire functie(s) per gebiedstype

21

Inleiding

Visie

Beleidsthema’s

Gewenste situatie

Beheer / onderhoud

Bijlagen

K6 Opnieuw opzetten damwand Op deze plek is het water ingebed tussen hoge damwanden, met daarop een (doorgeschoten) houtwal. Er is duidelijk sprake van achterstallig onderhoud. Het herstellen van de bestaande situatie kan ruimte geven aan het doorvoeren van aanpassingen aan het talud. Dit draagt bij aan het realiseren van meer variatie en groeiplekken. Goed voor planten en dieren. Levert een bijdrage aan: klimaatadaptatie, natuurwaarden

K1 Oosterdiep zichtbaar maken In het noordoostelijke deel van Veendam is een deel van het kanaal Oosterdiep niet meer zichtbaar door aanleg van een brede asfalt verbindingsstrook (rijweg). Het op termijn weer zichtbaar maken van het Oosterdiep, begeleid door een aansluitende groenstructuur, draagt bij aan het: • Vermogen om water te bergen, vast te houden en af te voeren. • Realiseren van aantrekkelijke verbinding met het oog op beleving. • Creëren van uiteenlopende natuurwaarden, aantrekkelijk voor planten en dieren. Levert een bijdrage aan: klimaatadaptatie, beleving en gebruik, natuurwaarden

-------- Zoekgebied voor nieuwe visie De paarse lijnmarkering geeft het gebied aan waarvoor een nieuwe visie nodig is. Dat deze visie er gaat komen bepaald, de uitkomsten van dit groen- en waterbeleidsplan reiken handvatten om deze nieuwe visie in dezelfde lijn te ontwikkelen. De actuele inrichting van dit gebied is formeel en met name gericht op beleving. Voorlopig uitgangspunt voor de nieuwe visie zal zijn dat waar dit mogelijk is natuurwaarden te creëren en waar nodig de formele inrichting te handhaven. Hier ontstaan ook kansen om verschillende lossen gebieden door groen en water met elkaar te verbinden. Levert een bijdrage aan: klimaatadaptatie, beleving en gebruik, natuurwaarden

K2 Ontwikkelen natuurlijke oevers De huidige, strakke inrichting van de waterrand (beschoeid) en oevers aanpassen naar een geleidelijk opgaande oeverrand. Waarbij slechts delen van de oeverrand zo worden ingericht dat het zicht op het water behouden blijft. De beoogde aanpassing kan vergen dat de totale profielbreedte van de watergang aangepast wordt, waarbij van gevel tot gevel gewerkt wordt. Levert een bijdrage aan: klimaatadaptatie, natuurwaarden

Natuurlijke oevers Vervangen van beschoeide oeverranden voor opgaande / glooiende oevers. Hiermee ontstaat een variatie aan gradiënten en groeiplaatsen. Alleen op die plekken waar dit niet leidt tot overlast, of vanuit woningen een blokkerend effect heeft t.a.v. het beoogde zicht op het water. Met aandacht voor: • Aanpassing van het profiel wanneer de huidige beschoeiing hier aan toe is. • Alleen in die gebieden / oeverranden die hiervoor aangemerkt zijn. • Borgen van een ontwikkeling van een gevarieerde vegetatie. Levert een bijdrage aan: natuurwaarden

K3 Creëren oppervlaktewater Hier ontstaat nieuw oppervlaktewater. Het koppelen van dit water aan bestaande waterpartijen in Borgerwold beïnvloed de waterkwaliteit en het afvoerend vermogen ervan positief. Toepassing van een natuurlijke oever, inclusief een groene inrichting ervan levert een bijdrage aan de lokaal te bereiken natuurwaarden. Levert een bijdrage aan: klimaatadaptatie, natuurwaarden K4 Verbinden stedelijk en landschappelijk gebied Het buitengebied van Veendam is veelal verpacht en wordt benut voor agrarische of uitsluitend commerciële (o.a. golfbaan) functie. Er liggen kansen om de overgang van stedelijk naar landschappelijk gebied te versterken. Specifiek voor de kanslocatie geldt dat er een houtwal is gesitueerd met achterstallig onderhoud. Levert een bijdrage aan: klimaatadaptatie, beleving en gebruik, natuurwaarden

Betrekken inwoners Het betrekken van inwoners is belangrijk om draagvlak te creëren voor gemaakte keuzes en kans te geven om zelf mee te doen. Voorbeelden hierin zijn: • Operatie steenbreek: Inwoners stimuleren om minder te verstenen en juist te kiezen voor groen in de tuin. Overwegen of en hoe dit via organisatie ‘operatie steenbreek’ vorm te geven. • Uitleg geven over de (toegevoegde) waarde van groen en water i.r.t. klimaatadaptatie en natuurwaarden. Ook als het groen op het oog er minder netjes uitziet, kan dit juist van grote betekenis zijn voor planten en dieren. Levert een bijdrage aan: klimaatadaptatie, natuurwaarden

K5 Creëren capaciteit waterberging In Sorghvliet zijn er geen waterpartijen waar hemelwater naartoe kan afvloeien, dit maakt de wijk gevoelig voor wateroverlast. Voorstel is om in verbinding met bestaande waterstructuren nieuw oppervlaktewater in deze wijk te creëren of waterbergende (met afvoer/infiltratie) voorzieningen te realiseren. Levert een bijdrage aan: klimaatadaptatie 22

Inleiding

Visie

Beleidsthema’s

5. Beheer

5.1

Gewenste situatie

Beheer / onderhoud

Bijlagen

GEWENST BEHEER

Beheren heeft betrekking op het in stand houden van een bestaande situatie of het begeleiden naar de beoogde situatie (het eindbeeld) door het treffen van de juiste beheeren onderhoudsmaatregelen. Het toekennen van functies aan groen en water heeft effect op de te treffen beheermaatregelen, afgestemd op het beoogde resultaat. Voor een deel gaat dit in de praktijk leiden tot een verschil in beeldbeleving, voor een deel is het een specificering van het beheer dat al enige tijd gevoerd is en op dezelfde manier een vervolg krijgt.

Om de juiste beheermaatregelen te bepalen is het van belang te weten wat de uitgangspunten zijn en binnen welke randvoorwaarden gewerkt wordt. De functies van groen en water, evenals de indeling van Veendam

Integrale beleving van de beeldkwaliteit Waar mogelijk wordt beheerd op basis van beeldkwaliteit. Hierin zijn de beeldmeetlatten en normen van het CROW leidend. Het alternatief van onderhoud op basis van beeldkwaliteit, is het uitvoeren van beheer- en onderhoudsmaatregelen op basis van een vaste frequentie. Voor sommige beheergroepen heeft dit de voorkeur, denk aan het snoeien van bomen, terugzetten van bosplantsoen of het maaibeheer van een schaal (kruidenrijk) graslandschap. Werken met een vaste frequentie maakt het mogelijk te treffen maatregelen goed af te stemmen op de natuurlijke processen.

naar verschillende gebiedstypen, vormen hierin de basis. Deze uitwerking op hoofdlijnen vormt het vertrekpunt voor de later te realiseren beheerplannen groen en water.

De tabel op de volgende pagina koppelt elke benoemde functie aan de beoogde beeldkwaliteit. Streven is het bereiken van een integraal gelijkwaardig beeld, waarbij op dezelfde plek alle onderdelen van de buitenruimte wat betreft beeldbeleving op elkaar aansluiten. Door te onderscheid te maken tussen verschillende beheerniveaus werken we aan een buitenruimte waarin deelgebieden duidelijk van elkaar onderscheidend zijn en de uitvoer van beheer en onderhoud betaalbaar blijft.

23

Inleiding

Visie

Beleidsthema’s

Uitgangspunten Onderstaand staan per functie de uitgangspunten voor groen en water benoemd. De uitgangspunten gaan niet over de beoogde beeldkwaliteit, maar wel over inrichting, beheer en onderhoud afgestemd op het doel en de functie van de plek.

Functie

Functie: Kijken • Het totaal areaal groen en water blijft behouden. Dit betekent dat nieuwe ontwikkelingen niet mogen leiden tot een afname van de hoeveelheden groen en water met dezelfde functie. • Kwaliteitsgroen (heesters, vaste planten) wordt niet vervangen door een grasachtige vegetatie, tenzij elders compensatie hiervan plaatsvindt. • Voor groen met een cultuurhistorische waarde (denk aan monumentale bomen) wordt binnen het redelijke alles gedaan om dit voor Veendam te behouden. • Waar kansen zijn voor natuurontwikkeling wordt dit benut, maar dit mag niet leiden tot overlast of een afwijkend / storend beeld. • De invulling is aan verandering onderhevig, aangepast aan actuele inzichten en opgaven . Waar beleving en gebruik centraal staan is de buitenruimte altijd positief onderscheidend ten opzichte van andere gebieden. Functie: Recreatie • De inrichting ondersteund de recreatieve functie van de plek. Hierin is onderscheid te maken tussen: Georganiseerde recreatie: de inrichting is in eerste instantie afgestemd op de functie van de plek, dit kan bijvoorbeeld een voetbalveld zijn of een aangelegd parcours voor mountainbikers. De inrichting draagt bij aan het op een veilige manier kunnen uitoefenen van de activiteit en de beoogde gebruiksintensiteit. Niet georganiseerde recreatie: de plek is zodanig ingericht dat het uitnodigt voor recreatie en verblijf.

Inrichting, beheer en onderhoud zijn minder netjes ten opzichte van de gebieden met de functie ‘beleving en gebruik’. • Recreatie op en nabij het water betekent het behoudt van zicht op het water (vanaf de kant met woningen), de bereikbaarheid ervan en het faciliteren van voorzieningen. Denk hierbij aan visplekken, aanlegsteigers, etc.

24

Gewenste situatie

Beeldkwaliteit

Kijken

Beeldkwaliteit A

Recreatie

Beeldkwaliteit B / C

Natuur

Beeldkwaliteit C

Overig

Beeldkwaliteit B

Beheer / onderhoud

Bijlagen

Toelichting De beleving en het gebruik van groen en water vergt een optimale beeldkwaliteit. De inrichting geeft invulling aan de identiteit en uitstraling van Parkstad Veendam. Georganiseerde recreatie: groen en water zijn ondergeschikt aan de recreatieve functie en dit vergt (kosten)effectief beheer (beeldkwaliteit B). Niet georganiseerde recreatie: juist het natuurlijke karakter trekt bezoekers aan, verrast en daagt uit. Het beheer wordt hierop aangepast (beeldkwaliteit C). Met de functie natuur staan natuurlijke processen centraal. Waar mogelijk wordt beheer ecologisch uitgevoerd. Niet de beeldkwaliteit maar het uitvoermoment van de beheermaatregel is leidend. De groenaankleding in o.a. buurten en het borgen van een doorvoer van water (hoofdwatersysteem) vergt een pragmatische en kostenefficiënte aanpak.

Inleiding

Visie

Beleidsthema’s

Gewenste situatie

Beheer / onderhoud

Bijlagen

Functie: Natuur • Waar natuurwaarden centraal staat, mag de beeldkwaliteit / beleving minder netjes zijn, het beheer en onderhoud is aangepast op natuurlijke processen, met een minimale inspanning. • De mate van natuurlijke omstandigheden is passend binnen de context (de functie van de plek). Als dezelfde plekken gebruikt worden voor bijv. recreatie (wandelen, fietsen) dan dient de veiligheid van gebruikers nabij wegen en paden geborgd te zijn. • Waar natuurwaarden centraal staan mag dit in het centrum en in buurten niet tot overlast of sociaal onveilige situaties leiden. • Locaties waar natuurwaarden centraal staan en er geen medegebruik door recreanten, inwoners of andere gebruikers wordt het beheer en onderhoud tot het absoluut noodzakelijke beperkt om natuurlijke processen zo min mogelijk te beïnvloeden. Reden voor ingrijpen kan zijn het behouden of bevorderen van de soortenrijkdom planten en dieren. Dit betekent ook het bestrijden / beheersen van monoculturen. • Verhogen natuurwaarde door een gevarieerd sortiment beplanting, met een nadruk op inheems sortiment. De keuze voor sortiment past binnen het beeld van ‘natuurlijk’ en groeit van nature goed op een vergelijkbare ondergrond. • Groen met een natuurlijk karakter kan ook tijdelijk van aard zijn: denk aan braakliggende terreinen en een spontane ontwikkeling van natuur.

• Beschoeide oeverranden worden niet automatisch vervangen, maar alleen als dit voor het waarborgen van de veiligheid van het (aangrenzende) gebied noodzakelijk is. In alle gevallen wordt gekozen voor meest natuurvriendelijke invulling (glooiende oever, beschoeiing onder de waterlijn, etc.).

25

Inleiding

Visie

Beleidsthema’s

Functie: ‘Overig’ • De inrichting ondersteund de functionele doelstelling van plek. Voor groen en water is hierin onderscheid te maken tussen: Groenaankleding: de groeninrichting heeft een vullend karakter, draagt bij aan vergroening van overwegend wijken en buurten, verbindt, schermt af en zorgt voor herkenning. Hoofdwater: gericht op tijdige en voldoende af- en aanvoer van water. Het beheer en onderhoud van water en oevers gebeurt (deels) in samenspraak met het Waterschap. • Functioneel groen langs wegen: een begeleidend karakter (bomen, bermen) met behoudt van overzicht ten behoeve van de verkeersveiligheid. Inrichting, beheer en onderhoud vinden plaats binnen de hiervoor vastgestelde kaders en richtlijnen. • Functioneel groen in buurten: groene aankleding, sober, eenduidig maar per (deel) gebied wel duidelijk onderscheidend. • Beheer en onderhoud van groenarealen is afgestemd op een maximale levensduur van de inrichting, met een minimale inspanning. Voorkomen wordt dat achterstanden in beheer leiden tot afname kwaliteit / vitaliteit van de groeninrichting. Randvoorwaarden beheer en onderhoud Door de randvoorwaarden te benoemen worden de kaders aangegeven waarbinnen de uitgangspunten waar te maken en de beoogde beeldkwaliteit te realiseren. We maken hierin onderscheid tussen kaders wet- en regelgeving en lokale besluiten en gemaakte afspraken.

Beheergroep-functie matrix Het beheerareaal van de gemeente is ingedeeld naar (hoofd)beheergroepen, denk aan bosplantsoen, heesters, gazon, e.d. Beheergroepen geven invulling aan een plek en de beoogde functie hiervan. In dit groen- en waterbeleidsplan zijn de functies gespecificeerd en voor heel Veendam ingevuld. In de komende jaren is het de taak om de bestaande inrichting optimaal af te stemmen op de functievervulling van de plek. Dit kan ertoe leiden dat: • Het huidige beheer en onderhoud gehandhaafd blijft. • Er door wijzigingen in beheer en onderhoud wordt toegewerkt naar het te bereiken (eind)beeld. • Er door een aangepaste invulling van de inrichting, gevolgd door een passend beheeren onderhoudsregime, wordt toegewerkt naar het te bereiken beeld. In deze tabel wordt inzichtelijk gemaakt welke beheergroepen waar voor mogen komen. Dit betekent niet dat er direct en actief wordt gestart met het realiseren van omvormingen. In het kader van duurzaam groenbeheer vinden omvormingen alleen plaats wanneer de inrichting niet meer voldoet en / of niet langer kosteneffectief in stand te houden is. 26

Gewenste situatie

Beheer / onderhoud

Bijlagen

Inleiding

5.2

Visie

Beleidsthema’s

MEET- EN MONITORINGSPLAN

Gewenste situatie

Onderdeel

Het is van belang om de integrale (beeld)kwaliteit van de buitenruimte in Veendam op orde te houden. Dit betekent dat de kwaliteit ervan voldoet aan de hierover gemaakte afspraken, binnen gestelde uitgangspunten, kaders en randvoorwaarden. Het uitvoeren van inspecties geeft inzicht in de kwaliteit van het beheerareaal. De uitkomsten hiervan kunnen reden zijn om beheer- en onderhoudsmaatregelen bij te stellen, of hierover in gesprek te gaan met de uitvoerende partij. Dit kan ook de eigen dienst van de gemeente Veendam zijn. Het monitoren van ontwikkelingen, denk bijvoorbeeld de aanwezigheid van woekerende soorten in waterpartijen, kan reden zijn om beheer- en onderhoudsmaatregelen te continueren of juist aan te passen. In lijn met wat eerder geadviseerd is (door Altenburg & Wymenga) geeft dit inzicht in de effectiviteit van schoningswerkzaamheden van watergangen en –partijen. Ook ontstaat hiermee meer inzicht of de problematiek met betrekking tot invasieve waterplanten zich uitbreidt, stabiliseert of afneemt. De tabel hiernaast benoemd de verschillende onderdelen ten aanzien van het meten en monitoren en de wijze waarop dit uit te voeren.

27

Beheer / onderhoud

Bijlagen

Uitvoering

Groenarealen en onkruidbeheersing op verhardingen

• •

Waterpartijen en sloten

• • •

Woekeren soorten, in water en op land

• •

•

Op basis van beeldmeetlatten en normen van het CROW. 4x per jaar, waarvan 3x in de periode mei t/m september (gelijkmatig verdeeld). Ad random genereren van inspectievakken / locaties conform vastgesteld protocol. Op basis van beeldmeetlatten en normen van het CROW. 4x per jaar, gelijkmatig over het jaar verspreid. Ad random genereren van inspectievakken / locaties conform vastgesteld protocol.

Conform protocol EXoten In Toom (EXIT). Gemeente verantwoordelijk voor aanpak in bermen langs gemeentelijke wegen en paden, oevers, openbaar groen, waterpartijen, etc. • Opvolgen strategie beheersen of bestrijden (elimineren). • Borgen communicatie en kennisdeling met betrokken partijen, zie protocol. Nader vast te stellen: ondersteuning bij aanpak van woekerende soorten op particulier eigendom.

Bijlagen

FUNCTIEKAART KIJKGROEN Kijkgroen versterkt het beeld van Veendam als Parkstad door de hoeveelheid en kwaliteit van de groeninrichting. Dit door het behoud van cultuurhistorisch groen, gebruik van sierbeplanting en het nastreven van een hoogwaardig kwaliteitsbeeld. Strakke oevers met een korte grasvegetatie zijn hierin kenmerkend. Functie en inrichting • De groeninrichting is ingericht op beleving en ervaring. Dit resulteert in een aantrekkelijk en opgeruimd beeld, met variatie in beplanting (kleur, sortiment, plantafstanden) afgestemd op de groeiplaats. • Het groen is goed toegankelijk voor gebruikers, biedt esthetische- en belevingswaarde en daagt een brede doelgroep (van jong tot oud) uit om er gebruik van te maken. • Het gebruik levert in principe geen schade op aan de bestaande inrichting. Natuur en biodiversiteit • Het (nieuw) toe te passen sortiment is divers en aantrekkelijk voor wilde bijen en andere insecten. Dit doordat er rekening is gehouden met aansluitende bloeiperioden, aantrekkingskracht, etc. • Waar mogelijk zijn groenarealen aaneengesloten, wat bijdraagt aan de kwaliteit van ecologische verbindingen en daarmee aan de ontwikkeling van duurzame ecosystemen. • Waar mogelijk en passend wordt het beheer en onderhoud afgestemd op ecologische processen om verlies van natuurwaarden te voorkomen / beperken.

• Nabij oevers met een natuurvriendelijke karakter wordt op de oever gestuurd op variatie en ecologische processen.

29

FUNCTIEKAART RECREATIEGROEN Recreatiegroen is ingericht op actief vermaak, zowel georganiseerd (zie extra markering) als niet georganiseerd. Het groen is gemiddeld gezien goed onderhouden, biedt variatie en nodigt uit om er actief gebruik van te maken. Waar nodig is het groen specifiek afgestemd op de recreatieve functie van een bepaalde plek. Functie en inrichting • De groeninrichting is aangepast aan de recreatieve functie van het gebied. • Het gebied functioneert als plek waar men zich kan terugtrekken of kan ontspannen. • Het gebied heeft een hoge belevingswaarde en een prettig klimaat, waardoor men met plezier in het gebied kan verblijven. • De inrichting maakt het mogelijk om gedurende langere tijd in het gebied te verblijven en hier anderen te ontmoeten. • Waar mogelijk is hetzelfde gebied geschikt voor meerdere vormen van recreatie, met onderscheid tussen georganiseerde en de niet georganiseerde vormen van recreatie. • In geval van georganiseerde recreatie is de groenrichting hieraan volledig ondersteunend door onder andere het afschermen, kaderen en aankleden, van het gebied. Natuur en biodiversiteit • Een groeninrichting voorzien van niet georganiseerde vormen van recreatie (wandelen, mountainbiken, paardrijden, boomklimmen, e.d.) wordt beheerd op basis van ecologische processen. Er wordt alleen ingrepen wanneer dit nodig is en niet gestuurd op beeldkwaliteit.