09-03-06 Werkboek Ruimte

111

112

Werkboek Ruimte - RES Groningen

Colofon

Opdracht Dit werkboek is opgesteld door H+N+S Landschapsarchitecten en Stichting Libau, adviesorganisatie voor ruimtelijke kwaliteit en cultureel erfgoed in Groningen en Drenthe, in opdracht van het projectbureau RES Groningen voor de Concept-RES.

Tekst

Colofon

Jandirk Hoekstra, Jan Wilbers (H+N+S Landschapsarchitecten) en Arnoud Garrelts (Stichting Libau) behalve indien anders aangegeven.

Beeldmateriaal Het kaartmateriaal in dit werkboek is gemaakt door H+N+S Landschapsarchitecten en Stichting Libau behalve indien anders aangegeven. De foto's in dit rapport zijn van de provincie Groningen, H+N+S Landschapsarchitecten en/of Stichting Libau behalve indien anders aangegeven.

Bijdragen Dit werkboek is tot stand gekomen in een proces van intensieve samenwerking met de werkgroep ruimte RES Groningen in de periode oktober 2019 – maart 2020. De werkgroep bestond (naast procesbegeleider Jeanet Oosterveld, H+N+S Landschapsarchitecten en Stichting Libau) uit een expert van Enexis, een MER-specialist van de provincie, een medewerker van het Provinciaal Bouwheerschap en medewerkers van zeven gemeenten. Deze gemeenten brachten expertise in op het gebied van stedenbouw, landschapsarchitectuur, ruimtelijke ordening en duurzaamheid namens Delfzijl, Groningen, Het Hogeland, Midden-Groningen, Stadskanaal, Westerkwartier en Westerwolde. De werkgroepleden hebben tijdens gezamenlijke schetssessies en discussies over de door de opstellers van het werkboek aangedragen ideeën en concepten een belangrijke bijdrage aan het tot stand komen van het werkboek geleverd.

113

114

Werkboek Ruimte - RES Groningen

Disclaimer

Colofon

district heating networks. Århus/Lyngby. 2.43: Ramboll Group. Warmte-opslag, Gram, Denemarken. 2.46: Hardscarf (CC BY-SA 3.0/https://creativecommons.org/

Het Werkboek RES Groningen is bedoeld voor eigen gebruik door

licenses/by-sa/3.0/deed.nl) https://nl.wikipedia.org/wiki/Bestand:Bedum_-_Bo-

medewerkers en bestuurders, die inmiddels bij het Groningse RES-

terdiep_-_Ter_Laanster_Klap.jpg. 2.48: Gouwenaar (CC BY-SA 4.0/https://creati-

proces betrokken zijn geraakt. De opstellers hebben hun uiterste

vecommons.org/licenses/by-sa/4.0/) https://nl.wikipedia.org/wiki/Musselkanaal#/

best gedaan om auteurs van kaarten en beelden die zijn gebruikt te

media/Bestand:20180420_Musselkanaal.jpg. 2.49: Google street view. Schermopna-

achterhalen en te vermelden. Mocht dat in sommige gevallen niet

me 2.50: Gouwenaar (CC0 1.0/https://creativecommons.org/publicdomain/zero/1.0/

zijn gelukt verzoeken wij u contact op te nemen met de opstellers.

deed.en/) https://commons.wikimedia.org/wiki/File:20180207_Aardappelmeelfabriek2_Avebe_Gasselternijveen.jpg. 2.54: Donald Trung Quoc Don (Chữ Hán:) (CC

De auteurs van kaart, beeld en tekst zijn verantwoordelijk voor

BY-SA 4.0 International/https://creativecommons.org/licenses/by-sa/4.0/deed.en)

de inhoudelijke voorstellen, suggesties en handreikingen in dit

https://commons.wikimedia.org/wiki/File:Oldambtplein,_Winschoten_(2019)_05.

werkboek.

jpg. 2.57: Milliped CC BY-SA 4.0 International/https://creativecommons.org/licen-

De eigendom van het materiaal berust bij de opstellers en hun

ses/by-sa/4.0/deed.en) https://commons.wikimedia.org/wiki/File:Aerial_pho-

opdrachtgevers. Bij openbaarmaking van het geheel of delen van de

to_of_Groningen,_April_2017.jpg. 2.58: uit: BoschSlabbers (2019) Wind bij Gro-

tekst en/ of het beeldmateriaal moet steeds de bron worden vermeld.

ningen (presentatie 20 nov. 2019). 2.59: uit: Metabolic (2019) Ruimtelijke impact energietransitie. 2.61: LAOS Landschapsarchitectuur en stedenbouw 3.3: Tennet. 3.4:

Bronnen

H+N+S Landschapsarchitecten/Stichting Libau op basis van Enexis data 3.5: Over-

KAFT, I.2, I.3, I.4, I.5, I.6 (m.u.v. 2e van links), 1.3, 1.8, 1.9, 1.15, 1.18, 1.25, 1.28, 1.36, 2.3, 2.6, 2.19,

heid.nl, Staatscourant 11-01-2018. 3.6: Provincie Groningen & Tennet (2020) Noord

2.23, 2.27, 2.30, 2.32, 2.33, 2.36, 2.38, 2.41, 2.44, 2.47, 2.51, 2.52, 2.53, 2.55, 2.56, 3.2, 3.10, 3.11,

- West 380kV Eemshaven Oudeschip - Vierverlaten: Gewijzigd Landschapsplan.

3.14, 3.20, 3.24, 3.25, 4.2, 4.21, 5.4, 5.5, 5.6, 5.7, 5.8, 5.9, 5.10, 5.11, 5.12, 5.13, 5.14: H+N+S

3.7: Enexis. 3.8, 3.13, 3.23, 4.6, 5.1: H+N+S Landschapsarchitecten. 3.9: https://www.

Landschapsarchitecten/Stichting Libau. I.1: Martin Dubbeling. I.6 (2e van links), 2.17,

windparkn33.nl/nl/project/locatie-en-opstelling. 3.12: google street view. Scherm-

2.20, 5.3: EAZ Wind. I.7: Johan Dijkstra. 1.1, 1.7, 1.10, 1.14, 1.17, 1.24, 2.1, 2.2, 5.2: Dani-

opname. 3.15: H+N+S Landschapsarchitecten/Stichting Libau/Provincie Groningen

ël Bosma. 1.2, 1.19, 1.31, 2.37, 2.45, 2.60, 4.13, 4.16: Provincie Groningen. 1.4, 1.5, 1.6,

op op basis van beschikbare zonnevisies zoals ter beschikking gesteld door pro-

1.11, 1.12, 1.13, 1.16, 1.20, 1.21, 1.22, 1.23, 1.26, 1.27, 1.29, 1.30, 1.32, 1.33, 1.34, 1.35, 1.37, 2.4,

vincie en gemeenten. 3.16: H+N+S Landschapsarchitecten/Stichting Libau op basis

2.9, 2.15, 2.16, 2.22, 2.24, 2.25, 2.26, 2.29, 2.34, 2.35, 2.39, 2.40, 3.1, 3.26, 4.4, 4.7, 4.8, 4.11, 4.17,

van Warmtekansenkaart Groningen (2016). 3.17: Suiker Unie. 3.18: Warmtetransport

4.18, 4.20, 4.22, 5.15: Stichting Libau. 2.5, 2.7, 2.10, 2.13, 2.14: Quintel (2020). Verken-

Eemsdelta-Groningen. https://www.nationaalprogrammagroningen.nl/projecten/

ning lokaal eigenaarschap duurzame energie provincie Groningen. Amsterdam;

warmtetransport/. 3.19: GasTerra (presentatie najaar 2019). 3.21, 3.22: Waterschap

Quintel. 2.8: CE Delft en Quintel (2019) Warmtestudie RES Groningen 2.11: Ram-

Noorderzijlvest. 3.27: Gemeente Midden-Groningen (2019) Beleid Zonneparken

boll Group. Warmte-opslag, Vojens, Denemarken. 2.12: Jos @ FPS-Groningen (CC

Midden-Groningen. 3.28: Gemeente Hogeland (2018) Beleid zonne-energie Ho-

BY 2.0/https://creativecommons.org/licenses/by/2.0/) https://www.flickr.com/

geland. 4.1: Rijkswaterstaat via https://eemsdollard2050.nl/dubbele-dijk/. 4.3, 4.5:

photos/fotoburo_fps/7183612632/in/album-72157629696294040/ 2.18: H+N+S

Nationaal Coördinator Groningen. 4.9: Provincie Groningen (2019) Potentieel stik-

Landschapsarchitecten/Stichting Libau op basis van CBS data (2019) 2.21: Marian-

stofgevoelige projecten Groningen. 4.10: Kansenkaart Bos en Hout, Provincie Gro-

ne Berkhof 2.28: Gouwenaar (CC BY-SA 4.0/https://creativecommons.org/licenses/

ningen 2020. 4.12: Indicatief kaartbeeld wateropgave, Provincie Groningen, 2019.

by-sa/4.0/) https://nl.wikipedia.org/wiki/Bestand:3020180417_Tjabbesstreek.jpg

4.14: NOVI, VPxDG, Abe Veenstra. 4.15: Gemeente Midden-Groningen. 4.19: Water-

2.31: 323x Groningen 2.42: uit: Ellehauge & Pedersen (2007) Solar heat storages in

net, RWZI Huizen. 4.23: DAAD Architecten. Aardappelschuur Nieuw Bocum.

115