08-07-02 Bijlage 1 Regiobeeld Groningen versie 23062023
Tekst van het document
23-6-2023
Regiobeeld provincie Groningen 2023 Regionale samenwerkingsstructuur: Netwerk Gezondheids Overleg Groningen (GOG)
Contactpersonen: Coördinerende zorgverzekeraar (Menzis): Naam : Suzanne Oostvogels Functie: Regiomanager Mailadres: oostvogels.s@menzis.nl Telefoonnummer : 06-10594311 Regiosecretaris (Groninger gemeenten): Naam : Chrétien van den Akker Functie : Regiosecretaris samenwerking gemeenten en zorgverzekeraars Mailadres : chretien.van.den.akker@groningen.nl Telefoonnummer :06-21858814
Regiobeeld Groningen, versie 23062023
1
1
Doel van het regiobeeld
Dit regiobeeld is tot stand gekomen onder verantwoordelijkheid van het Bestuurlijk netwerk Gezondheids Overleg Groningen (GOG). Het GOG is het overkoepelende netwerk waarin betrokken partijen, in verschillende samenstellingen, samenwerken aan alle opgaven die bijdragen aan de regiovisie 'Gezonde Groningers en gezonde zorg'. Dit regiobeeld heeft betrekking op de zorgkantoorregio Groningen. Dit is gelijk aan de provincie Groningen. In dit regiobeeld ook wel genoemd als regio Noord. Dit regiobeeld geeft inzicht in: • Prognoses van en ontwikkelingen in de zorgbehoefte en andere relevante informatie over de bevolking van de regio. • De capaciteit en prestaties van zorg, sociaal domein en ondersteuning in de regio. • Het regiobeeld vormt de basis voor het regioplan. In het regioplan stellen de regionale zorgpartijen vast wat de belangrijkste prioritaire opgaven zijn en staan de afspraken hoe deze gezamenlijk worden aangepakt. • Projecties zijn beleidsarm. Zie voor meer informatie, verdiepende data en vergelijking met andere regio’s: www.regiobeeld.nl
Regiobeeld Groningen, versie 23062023
2
2
1
23-6-2023
Samenvatting, knelpunten en oplossingsrichting
Inhoudsopgave
A. Kenmerken van de regio: 1. Demografie 2. Sociale factoren 3. Gezondheid en leefstijl 4. IZA-doelgroepen 5. Fysieke omgeving 6. Arbeidsmarkt B. Zorg in de regio (per sector): 7. Huisartsenzorg 8. Medisch specialistische zorg 9. Acute zorg 10. Geboortezorg 11. Geestelijke gezondheidszorg 12. Verpleeg- en verzorgingshuizen en thuiszorg 13. Gehandicaptenzorg 14. Geestelijke gezondheidszorg - WLZ 15. Jeugdwet, Wmo en sociaal werk 16. Preventie C. Regionale samenwerking
Regiobeeld Groningen, versie 23062023
3
3
Samenvatting en knelpunten
Regiobeeld Groningen, versie 23062023
4
4
2
23-6-2023
Samenvatting, knelpunten en oplossingsrichting (1) De Groningers en hun gezondheid De inzichten uit dit regiobeeld wijken niet heel erg af van het Regiobeeld uit 2020. Binnen de provincie Groningen zijn de verschillen nog steeds groot. Enerzijds de jonge en relatief gezonde bevolking van de gemeente Groningen (hoewel er binnen de gemeente Groningen ook grote verschillen zijn tussen wijken). Anderzijds de Ommelanden, waar de gezondheid door een stapeling van oorzaken veel minder goed is dan in de rest van Nederland. Een inwoner van de gemeente Oldambt leeft gemiddeld 7 jaar korter in goede gezondheid dan een inwoner van Westerkwartier. 71 % van de inwoners van Westerkwartier ervaart een goede gezondheid. In Pekela is dat 57 %. Oorzaken De onderliggende factoren zijn grotendeels nog dezelfde als in 2020: een bevolking met steeds meer ouderen en minder jongeren. Veel inwoners met een lage sociaaleconomische status, problemen op het gebied van inkomen, schulden, armoede die vaak van generatie op generatie overgaat. We zien een sterk verband tussen de sociaal-economische status van inwoners en het aantal gezonde jaren dat ze mogen verwachten. Armoede wordt vaak van generatie op generatie doorgegeven, met negatieve effecten op de gezondheid en levensverwachting van jongs af aan.
Zeker voor kwetsbare groepen inwoners heeft de opeenvolging van crisissen: covid, gaswinning, inflatie, energiearmoede, wooncrisis een sterk negatief effect op bestaanszekerheid, zelfredzaamheid en mentale gezondheid. Vooral de stapeling en opeenvolging van klappen die mensen op moeten zien te vangen leiden tot negatieve gezondheidseffecten en vervolgens tot een stijgende zorgvraag. Zorgvraag De stijgende zorgvraag, niet alleen voor de behandeling van lichamelijke ziekten, maar zeker ook voor psychisch lijden en voor de verzorging van kwetsbare ouderen, is binnen de zorg niet op te vangen. Daar zien we schaarste aan personeel, moeite om vacatures op te vullen, meer ouderen en minder jongeren die instromen, een hoog ziekteverzuim en te veel uitstroom. En wat nu al moeilijk lukt, wordt in de toekomst onmogelijk, door gebrek aan personeel, veel minder potentiële mantelzorgers en vrijwilligers. Dit vraagt om het versterken van de zelfredzaamheid van de inwoners en het beter afstemmen van de formele en informele zorg.
Laaggeletterdheid en beperkte digitale vaardigheden maken dat een aanzienlijk deel van de inwoners slecht bereikt wordt door gezondheidsinformatie en daardoor hun gezondheidspotentieel niet voluit weet te benutten. Ten opzichte van 2020 valt het effect van de aardbevingen en vooral van de trage en bureaucratische aanpak van schadeherstel en versterking nu meer op. De aardbevingsproblematiek heeft een grote impact op de gezondheid van de inwoners van de regio. Verschillende onderzoeken laten zien dat de aardbevingsstress zich uit in een verhoogde kans op gezondheidsklachten en een verhoogd risico op psychische klachten. Ook met de mentale gezondheid van veel inwoners gaat het niet goed. Voor jongeren is dat vaak een gevolg van Covid, waardoor ze in de cruciale periode voor hun ontwikkeling sterk op zichzelf werden teruggeworpen. Voor oudere leeftijdsgroepen zien we vaak eenzaamheid die leidt tot minder mentale veerkracht. Voor de groep die in de productieve levensfase zit, is het belastend om op alle fronten aan de eisen en verwachtingen van de samenleving te voldoen: loopbaan, gezin, eigen ontwikkeling, zorgen voor elkaar.
Regiobeeld Groningen, versie 23062023
5
5
Samenvatting, knelpunten en oplossingsrichting (2) Een trendbreuk is nodig Dit maakt dat het Regiobeeld in 2023 een somberder beeld laat zien dan in 2020. Trends die toen al zichtbaar waren, tekenen zich nu nog sterker af. Van een trendbreuk is nog geen sprake, terwijl een ombuiging nodig is om de beweging van zorg naar gezondheid te kunnen maken. Dit maakt het noodzakelijk dat alle partijen op het gebied van gezondheid, welzijn en zorg met elkaar de grote uitdagingen oppakken. En dan niet, zoals we vaak zagen, in de vorm van kleinschalige pilots en kortlopende experimenten, maar een full scale transformatie. Net zoals de landelijke akkoorden alle partijen bij elkaar hebben gebracht, hopen we dat deze Regiovisie en het Regioplan dat hier op volgt voldoende urgentiebesef geeft om over de grenzen van organisaties, sectoren en domeinen heen vol in te zetten op meer gezonde jaren voor alle Groningers. Daarbij moeten we ons niet beperken tot het medisch en sociaal domein, maar zorgen voor wezenlijke verbeteringen in alle levensgebieden die bij kunnen dragen aan een gezond leven: Health Equality in All Policies.
werken we aan een zorgzame samenleving waarin passende zorg in voldoende mate beschikbaar is en blijft voor wie het nodig heeft. Groninger Zorg Akkoord In het Groninger Zorgakkoord werken meerdere regionale en landelijke partijen samen om aardbevingsbestendige nieuwbouw in de zorg en goede kwaliteit van zorg in de toekomst in het aardbevingsgebied in Groningen te realiseren. Het gaat vooral om verpleeghuizen, verzorgingshuizen, woongemeenschappen en gebouwen waarin dagbesteding is gevestigd. Dit biedt ook mogelijkheden om de zorg anders te gaan organiseren en hiermee te anticiperen op de schaarste aan zorgpersoneel in de toekomst.
Netwerk Gezondheids Overleg Groningen (GOG) In de regio kennen we een goede samenwerking en weten partijen elkaar te vinden in het netwerk Gezondheids Overleg Groningen. In het netwerk GOG is overeenstemming over de domeinoverstijgende opgaven op het gebied van gezondheid en zorg zoals blijken uit dit regiobeeld. Dit netwerk is het overkoepelende verbond om alle betrokken partijen, van welzijn tot medisch specialistische zorg, samen te laten werken aan alle opgaven die leiden tot gezonde Groningers en gezonde zorg. Het GOG is het netwerk waar we deze regionale keuzes maken, onafhankelijk van de diverse financieringsbronnen die de regio kent. De vier actielijnen van het netwerk GOG zijn als volgt te karakteriseren: Actielijn 1, Meer doen met beschikbare middelen, richt zich op de beschikbaarheid van passende zorg en is aanjager van de transformatie in de zorg die hiervoor noodzakelijk is. Actielijn 2, Meer preventie, welzijn en samenleving (inclusief omgeving) richt zich op meer gezonde jaren voor alle Groningers en werkt daarom aan een gezonde basis, het gemakkelijk maken van gezond gedrag en aan een gezonde leefomgeving. Actielijn 3, Data ondersteunend werken en monitoren zorgt voor de beschikbaarheid en bruikbaarheid van zorg- en gezondheidsdata om te kunnen sturen op de acties die voortvloeien uit actielijn 1,2 en 4 en de impact ervan zichtbaar te maken.
De opbrengsten in Actielijn 3 zijn bedoeld voor inwoners, professionals, beleidsmakers en onderzoekers en de leeromgevingen waar zij deel van uitmaken. Actielijn 4, Professionals van de toekomst, richt zich op de beschikbaarheid van vitale, gemotiveerde en competente professionals, mantelzorgers en vrijwilligers. Daarmee
Regiobeeld Groningen, versie 23062023
6
6
3
23-6-2023
A. Kenmerken van de regio
Regiobeeld Groningen, versie 23062023
7
7
1. Demografie A.
Bevolkingsontwikkeling en leeftijdsopbouw
B.
Dubbele vergrijzing en ontgroening
C.
Toenemende demografische druk
D.
Daling aantal huishoudens
Regiobeeld Groningen, versie 23062023
8
8
4
23-6-2023
Kenmerken: de provincie Groningen telt 590.170 inwoners •
De provincie Groningen (regio Noord) delen we op in Stad (gemeente Groningen en Westerkwartier) en Ommeland (de overige 8 gemeenten in de provincie Groningen).
•
Bijna de helft van de inwoners van de regio is verzekerd bij Menzis.
•
De leeftijdsopbouw in Noord is vergelijkbaar met Nederland. Binnen de regio zijn echter grote verschillen. In Ommelanden is 23% 65-plus, in Stad is dit 17%. Regio Noord blijft vooral op het gebied van sociaal economische status achter bij de rest van Nederland, in Ommelanden meer dan in Stad. Het gemiddelde inkomen van de inwoners in de regio is relatief laag, het aandeel huishoudens met een bijstandsuitkering relatief hoog, evenals het aandeel kinderen dat opgroeit in armoede.
•
De gezondheid van de inwoners in Stad is beter dan Nederland, in Ommelanden (veel) minder goed dan Nederland. Roken en drinken is ongunstiger in Stad dan in Ommelanden, terwijl dit bij sporten net andersom is.
•
De aardbevingsproblematiek heeft impact op de gezondheid van de inwoners van de regio. Verschillende onderzoeken laten zien dat de aardbevingsstress zich uit in een verhoogde kans op gezondheidsklachten en een verhoogd risico op psychische klachten.
•
De provincie Groningen kenmerkt zich door grote contrasten, zoals Stad versus Ommeland: Groningen als de jongste stad van Nederland versus het vergrijsde Oost-Groningen.
Regiobeeld Groningen, versie 23062023
9
9
1.A Bevolkingsontwikkeling en leeftijdsopbouw
•
Het bevolkingsaantal in de regio Groningen daalt naar verwachting van 590.170 in 2023, naar 567.130 in 2040; dit is een daling van circa 3,4%.
•
Ten opzichte van een stijging van het aantal inwoners van Nederland staat een daling van het inwonertal in de provincie Groningen. In de Ommelanden is de daling eerder en sterker dan in de gemeente Groningen.
•
In de gemeente Groningen neemt het aantal inwoners tot 2031 nog toe, om daarna pas te gaan dalen.
Regiobeeld Groningen, versie 23062023
•
In de periode 2023 – 2040 neemt in de regio Groningen het aandeel inwoners van 65-79 jaar toe van 16,0% naar 17,8% en het aandeel van de groep inwoners ouder dan 80 jaar stijgt van 5,0% naar 9,1%.
•
Het aandeel inwoners van 20-64 daalt in de periode 2023 – 2040 van 59,6% naar 54,3%.
•
Het aandeel inwoners jonger dan 20 blijft met een lichte daling van 19,4 naar 18,9% relatief stabiel.
10
10
5
23-6-2023
1.B Dubbele vergrijzing en ontgroening
•
Het percentage inwoners van 65 jaar en ouder stijgt van 21,0% in 2023 naar 26,8% in 2040.
•
Absoluut stijgt het aantal ouderen van 123.020 in 2023 naar 152.080 in 2040; een toename van 102.220 personen.
•
Het percentage inwoners van 65 jaar en ouder ligt in de regio Groningen lager dan het gemiddelde in Nederland.
•
Het aantal levend geboren kinderen laat in de regio Noord in de periode 2002 – 2021 een dalende trend zien. De daling is sterker dan de gemiddelde trend in Nederland.
•
Het aantal levend geboren kinderen in de provincie Groningen bedroeg 4.992 in 2022. Zonder migratie zou de provincie Groningen krimpen qua bevolking.
•
Het gemiddeld kindertal per vrouw was 1,62 in Nederland en 1,45 in de provincie Groningen in 2021. Dat is onder het niveau waarop de bevolking zichzelf op den duur kan vervangen (ca.2,1 kinderen per vrouw).
Regiobeeld Groningen, versie 23062023
11
11
1.C Toenemende demografische druk* •
De demografische druk in de regio Groningen neemt in de periode 2023 – 2040 toe van 67,8% naar 84,3%.
•
De demografische druk is in de regio Groningen lager dan gemiddeld in Nederland.
•
De regio Groningen laat een vergelijkbare trend zien met de rest van Nederland.
•
De verschillen binnen de provincie tussen Stad en Ommeland zijn groot te noemen. Dit zorgt voor een extra uitdaging in de provincie, omdat de productieve groep naar verhouding kleiner is.
*Demografische druk geeft de verhouding aan tussen de som van het aantal personen van 0-19 jaar en 65 jaar of ouder en de personen in de zogenaamde 'productieve leeftijdsgroep' van 20-64 jaar. Het cijfer van de demografische druk geeft inzicht in de verhouding tussen het niet-werkende deel van de bevolking en het werkende deel van de bevolking.
Regiobeeld Groningen, versie 23062023
12
12
6
23-6-2023
1.D Daling aantal huishoudens •
De prognoses voor de huishoudensontwikkeling verlopen anders dan die van de totale bevolking. De verwachte afname van het aantal huishoudens begint later en de totale verwachtte afname tot 2050 is lager, namelijk 15.360 huishoudens minder dan het huidige aantal. De verwachting is dat het aantal huishoudens eerst nog toeneemt met 7.775 in het jaar 2029. In 2039 zal het aantal huishoudens weer ongeveer op het huidige niveau liggen, waarna verdere afname zal plaatsvinden.
•
De 1ste jaren (tot 2031) daalt het aantal mensen per huishouden, en in de toekomst zal door de demografische krimp ook het aantal huishoudens dalen. Dat betekent op termijn een overschot aan huizen.
Regiobeeld Groningen, versie 23062023
13
13
2. Sociale determinanten A.
Lagere SES-WOA per gemeente
B.
Spreiding van ongelijkheid
C.
Inkomensverdeling
D.
Regie en tevredenheid over het eigen leven
E.
Eenzaamheid stijgt
F.
Gezond en veilig opgroeien: risicofactoren
Regiobeeld Groningen, versie 23062023
14
14
7
23-6-2023
2.A Lagere SES-WOA* •
DE SES-WOA score ligt in de meeste gemeenten in Groningen onder het landelijk gemiddelde.
•
Alleen in de gemeente Westerkwartier ligt de SES-WOA score boven het landelijk gemiddelde.
•
In de noordelijke stadswijken en Noordoost Groningen is de sociaal economische status laag.
*Deze kaart toont per gemeente in de provincie Groningen de gemiddelde sociaaleconomische status (SES-WOA). De score geeft in één oogopslag weer hoe de gemeente, wijk of buurt scoort ten opzichte van andere gemeenten, wijken of buurten. De gemiddelde SES-WOA-score voor heel Nederland is gemiddeld 0. De SES-WOA score Groningen, is voor het eerst bepaald door het Centraal Bureau voor de Statistiek op basis van gegevens over financiële welvaart (W), Regiobeeld versie 23062023 opleidingsniveau (O) en recent arbeidsverleden (A) van de huishoudens in de betreffende regio.
15
15
2.B Spreiding van ongelijkheid*
•
Op gemeentelijk niveau is de spreiding van ongelijkheid met name groot in de gemeente Groningen en dan vooral de stadswijken. Ook in grote delen van Noordoost Groningen blijkt de ongelijkheid groot.
•
In de gemeente Westerkwartier is de spreiding van ongelijkheid in termen van welvaart, opleidingsniveau en arbeidsmarktdeelname het kleinst.
•
Een volgende verdieping zou op buurtniveau zijn. De omgeving waar je woont bepaalt mede je gezondheid.
•
Als er grote sociaal economische verschillen in je directe woonomgeving zijn, ervaar je armoede sterker dan in een wijk waar de sociale economische status overall laag is.
*Bijgaande illustratie laat zien in hoeverre de bewoners van gebieden homogener of juist diverser zijn, als we kijken naar de situatie van financiële welvaart, opleidingsniveau en arbeidsverleden.
Regiobeeld Groningen, versie 23062023
16
16
8
23-6-2023
2.B Spreiding van ongelijkheid: energiearmoede
•
Meer dan de helft (53%) van de Groningers is tevreden over de energiezuinigheid van hun woning. Voor jongvolwassenen is dit 35%.
•
Groningers met lagere inkomens wonen vaak in oude, slecht geïsoleerde huizen met een lagere woningwaarde. Deze groep heeft vaak niet de financiële ruimte om in onderhoud en verduurzaming te investeren.
•
De gemeente Oldambt kent de hoogste energie armoede (landelijk).
•
Energiearmoede veroorzaakt direct en indirect gezondheidsproblemen; door een ongezond binnenklimaat en in mentaal opzicht door geldproblemen, waardoor gezonde keuzes onbetaalbaar worden.
Regiobeeld Groningen, versie 23062023
17
17
2.C Inkomensverdeling*
•
De regio Groningen is een relatief minder welvarende regio.
•
Wel moet worden aangemerkt dat de inkomensverdeling deels wordt vertekend door de aanwezigheid van vele studentenhuishouding (23% van het totaal) in Groningen-stad. De meeste studenten vallen voor wat betreft hun inkomen in het 1e kwintiel.
*De grafiek toont de verdeling van huishoudinkomens in 5 groepen, de zogeheten inkomenskwintielen. Ieder kwintiel bevat op landelijk niveau 20% van alle huishoudens. Het eerste kwintiel betreft de huishoudens met een laag inkomen, terwijl het vijfde kwintiel de hoogste inkomens omvat. Het inkomen is gecorrigeerd voor verschillen in grootte en samenstelling van het huishouden.Zoals in de grafiek is te zien, zijn voor heel Nederland alle huishoudens dus gelijk verdeeld over de kwintielen, maar per gemeente is de situatie anders verdeeld. Regio's met relatief veel huishoudens met een hoog inkomen hebben bijvoorbeeld een vijfde kwintiel dat hoger is dan 20% en een eerste kwintiel dat juist lager is dan 20%.
Regiobeeld Groningen, versie 23062023
18
18
9
23-6-2023
2.C (Langdurig) laag inkomen* •
•
In 2021 leefden ongeveer 23.300 huishoudens in de provincie Groningen minimaal 1 jaar lang onder de lageinkomensgrens. Dat is relatief gezien meer dan in de rest van Nederland, namelijk 8,9% ten opzichte van 6,8%. Het aandeel huishoudens met een langdurig laag inkomen is relatief stabiel. In Groningen is het aantal huishoudens met een langdurig laag inkomen tussen 2014 en 2019 toegenomen, van 3,7% naar 4,8%. In 2020 daalde het aandeel huishoudens met een langdurig laag inkomen in Groningen voor het eerst weer licht (naar 4,4%) en in 2021 was dit 4,5%.
*Mensen met een laag inkomen lopen een hoger risico op armoede en problematische schulden, zeker als deze situatie langere tijd voortduurt. Een langdurig laag inkomen betekent dat het huishouden 4 jaar of langer moet rondkomen van een laag inkomen. Voor kinderen heeft opgroeien in een gezin met langdurige armoede veel gevolgen (Hoff et al., 2018; CBS, 2021a). Het is een voorspeller voor het ontwikkelen van mentale problematiek in een latere levensfase.
Regiobeeld Groningen, versie 23062023
19
19
2.D Ervaren regie over het eigen leven daalt
•
Het percentage inwoners dat voldoende eigen regie over het leven ervaart daalt de komende jaren, volgens de projectie van het RIVM.
•
Het percentage inwoners van 20 jaar en ouder dat regie over het eigen leven ervaart is het hoogst in de gemeente Westerkwartier.
•
Naarmate men ouder wordt ervaart men minder eigen regie. Het percentage 75-plussers met onvoldoende eigen regie is in de provincie Groningen drie keer zo hoog als onder 19- t/m 34-jarigen.
Regiobeeld Groningen, versie 23062023
20
20
10
23-6-2023
2.D Meeste Groningers zijn tevreden met het eigen leven •
•
•
De meeste Groningers zijn gelukkig, maar van alle provincies scoort Groningen het laagst. 86% van de Groningers geeft aan (zeer) gelukkig te zijn, landelijk is dit 88%. Net als bij tevredenheid met het leven hangt de lagere geluksscore in (delen van) Groningen samen met een andere bevolkingssamenstelling qua gezondheid, onderwijsniveau en huishoudinkomen (CBS, 2020b). Deze factoren zijn in het Ommeland (met name Eemsdelta en Oost-Groningen) minder gunstig dan in de rest van Nederland. Gezondheid is na wonen de belangrijkste voorspeller van geluk en welzijn. Veel meer dan bijvoorbeeld de hoogte van het inkomen of tevredenheid met het werk. Andersom gaat het ook op: als mensen gelukkiger zijn, zullen zij meer gemotiveerd zijn om zich aan een gezonde leefstijl te houden en ervaren zij mogelijk minder stress. Gezondheid is ook in NoordNederland een belangrijke voorspeller van geluk en tevredenheid met het leven. Noorderlingen die hun gezondheid als zeer goed ervaren, waarderen hun tevredenheid met het leven veelal hoger. Elke (kleine) verbetering in de ervaren gezondheid blijkt al van invloed op de algemene tevredenheid met het leven.
Dit effect is het grootst aan de ‘onderkant’, als iemand van een zeer slechte gezondheid een klein stapje omhoog weet te zetten en de eigen gezondheid als iets minder slecht beschouwt, dan is de kans groot dat hij of zij ook meer tevreden is met het leven in het algemeen.
Regiobeeld Groningen, versie 23062023
21
21
2.E Eenzaamheid onder jongeren stijgt
•
In 2021 voelde 9% van de scholieren in klas 2 op het voortgezet onderwijs en 11% van de vierdeklassers zich eenzaam in de provincie Groningen. Relatief meer Groningse scholieren voelen zich eenzaam in vergelijking met het Nederlandse gemiddelde.
•
Tussen 2019 en 2021 is de mate van eenzaamheid onder scholieren op zowel het VMBO als HAVO/VWO toegenomen. 2021 was een jaar waar scholieren te maken hadden met veel bewegingsbeperkende Covid-maatregelen. Mogelijk is dit een verklaring voor de gestegen eenzaamheid.
•
14,4% van de volwassenen is (zeer) ernstig eenzaam. Eenzaamheid is een groter probleem onder de jongere leeftijdscategorieën.
Regiobeeld Groningen, versie 23062023
22
22
11
23-6-2023
2.E Eenzaamheid onder volwassenen neemt toe
•
In de provincie Groningen is gemiddeld 49% van de volwassenen matig tot zeer ernstig eenzaam.
•
De eenzaamheid onder volwassenen in de provincie Groningen is tussen 2020 en 2022 toegenomen. Gemiddeld in Nederland zien we een soortgelijke ontwikkeling. Mogelijk spelen hier de naweeën van de maatschappelijke gevolgen van de Covidpandemie.
•
De stijging van de eenzaamheid onder volwassenen heeft zich voorgedaan in alle leeftijdscategorieën. Het sterkst is de eenzaamheid onder 18- t/m 34-jarigen gestegen.
•
Het percentage volwassenen dat zich eenzaam voelt, is met name hoog in de gemeente Eemsdelta, Pekela en Oldambt.
Regiobeeld Groningen, versie 23062023
23
23
2.F Gezond en veilig opgroeien: groot aantal risicofactoren
•
In de provincie Groningen groeien gemiddeld meer kinderen op in armoede (door bijstand en schulden). Tevens is er sprake van een gemiddeld hoger aantal meldingen van kindermishandeling. Adverse Childhood Experiences (waaronder misbruik/mishandeling en schuldenproblematiek ) hebben een grote impact op het latere leven, zowel wat betreft mentale gezondheid maar ook op het ontwikkelen van allerlei chronische aandoeningen zoals diabetes.
Regiobeeld Groningen, versie 23062023
24
24
12
23-6-2023
3. Gezondheid en leefstijl A.
Levensverwachting en ervaren gezondheid
B.
Prevalentie aandoeningen
C.
Medicijngebruik
D.
Leefstijlindicatoren
E.
Effecten Covid (Post Covid)
Regiobeeld Groningen, versie 23062023
25
25
3.A Levensverwachting lager dan in de rest van Nederland
•
Hoewel de levensverwachting bij geboorte in de provincie Groningen afgelopen decennia sterk is toegenomen, is deze wel lager dan gemiddeld in Nederland.
•
De levensverwachting in goede ervaren gezondheid en zonder lichamelijke beperkingen van Groningers was respectievelijk 65,5 en 71,4 jaar in 2020. De levensverwachting in goede ervaren gezondheid was in Nederland bijna 1,5 jaar hoger.
•
De levensverwachting in goede ervaren gezondheid is het hoogst in de gemeente Westerkwartier (68,3 jaar) en het laagst in de gemeente Oldambt (61,1 jaar).
Regiobeeld Groningen, versie 23062023
26
26
13
23-6-2023
3.A Ervaren gezondheid* conform landelijk gemiddelde •
69 procent van de volwassenen in de provincie Groningen heeft een (zeer) goede ervaren gezondheid. Landelijk is dit percentage 70 procent.
•
Tussen 2012 en 2020 was het percentage volwassen Groningers met een goede ervaren gezondheid nagenoeg stabiel. Tussen 2020 en 2022 is de ervaren gezondheid verslechterd. Alleen de ervaren gezondheid onder 75-plussers is gestabiliseerd.
•
De onderlinge verschillen binnen de gemeentes zijn groot. In de gemeente Westerkwartier heeft driekwart van de volwassenen een (zeer) goede ervaren gezondheid. In de gemeente Pekela is dit percentage 57 procent. *Ervaren gezondheid wordt ook wel subjectieve gezondheid of gezondheidsbeleving genoemd. Het weerspiegelt het oordeel over de eigen gezondheid. Dit oordeel is gebaseerd op veel verschillende gezondheidsaspecten, zoals de aanwezigheid van ziekten als (gezonde) leefstijl- en psychosociale factoren.
Regiobeeld Groningen, versie 23062023
27
27
3.B Prevalentie chronische aandoeningen stijgt
•
De prevalentie van vijf van de zes in de grafiek getoonde veelvoorkomende aandoeningen nemen in de periode tot 2030 sterk toe in de regio Groningen. Bron: Volksgezondheid Toekomstverkenningen (2018) op Regiobeeld.nl
•
Met name de prevalentie van ouderdom- en leefstijl gerelateerde aandoeningen neemt sterk toe.
•
De prevalentie van dementie stijgt het hardst.
•
De prevalentie van angststoornissen in de periode tot 2030 neemt licht af in de regio Groningen. De impact van een levenslange psychische aandoening ziekte is echter veel groter dan van een 'ouderdomsziekte', zowel voor het individu als voor de samenleving. Een chronische psychische aandoening manifesteert zich vaak al op jongere leeftijd. Dan blijven er nauwelijks gezonde jaren over bijvoorbeeld om een studie te volgen of een beroep uit te oefenen.
Regiobeeld Groningen, versie 23062023
28
28
14
23-6-2023
3.C Medicijngebruik •
Het medicijngebruik ligt voor de in de bovenste tabel genoemde lichamelijke aandoeningen in de regio Groningen hoger dan het Nederlandse gemiddelde. Alleen het medicijngebruik voor glaucoom ligt onder het Nederlandse gemiddelde.
•
Het medicijngebruik ligt voor de in de onderste tabel genoemde geestelijke aandoeningen in de regio Groningen licht hoger of gelijk aan het Nederlandse gemiddelde.
Regiobeeld Groningen, versie 23062023
29
29
3.D In de provincie Groningen is het aantal inwoners dat rookt en overgewicht heeft hoger dan het landelijk gemiddelde
•
Het percentage rokers en personen met overgewicht ligt in de regio Groningen hoger dan het gemiddelde in Nederland.
•
Het percentage rokers neemt in de periode tot 2030 sterk af. Het percentage personen met overgewicht neemt sterk toe.
•
Het percentage volwassenen dat minimaal 1 dag per week sport is sterk gestegen tussen 2020 en 2022 en is weer vergelijkbaar met de projectie van het RIVM.
Regiobeeld Groningen, versie 23062023
30
30
15
23-6-2023
3.E 1 op de 8 Nederlanders houdt langdurig klachten na corona •
Uit analyses van het UMCG op Lifelines gezondheidsdata van bijna 13.000 Nederlanders blijkt dat 1 op de 8 Nederlanders langdurig klachten houdt na COVID-19 diagnose (Ballering et al. 2022).
•
Door mensen met en zonder COVID-19 te vergelijken, is gevonden dat bepaalde langdurige klachten meer voorkomen in de maanden na COVID-19 diagnose. Dit gaat om klachten zoals pijn op de borst, verlies van reuk en smaak, benauwdheid, vermoeidheid en spierpijn.
•
Vervolgonderzoek richt zich op oorzaken van het Post-COVID syndroom (voorheen Long COVID genoemd). Op basis van de eerder verzamelde gezondheidsdata en materialen van Lifelines onderzoekt het team welke risicofactoren er zijn voor het Post-COVID syndroom. Met alle data is een handreiking zorgpad ontwikkeld om patiënten de juiste zorg te bieden en zijn de maatschappelijke kosten berekend. Zie www.actioncovid.nl voor de resultaten.
Regiobeeld Groningen, versie 23062023
31
31
4. IZA-doelgroepen A.
Mensen met beperkte gezondheidsvaardigheden
B.
Mensen met psychische klachten
C.
Mensen met (risico op) kanker
D.
Mensen met (risico op) hart- en vaatziekten
E.
Ouderen met een kwetsbare gezondheid
F.
Zorgprofessionals
Regiobeeld Groningen, versie 23062023
32
32
16
23-6-2023
4.A Beperkte gezondheidsvaardigheden*
•
Met name in de oostelijke gemeenten in de provincie Groningen is het percentage volwassenen dat laaggeletterd is relatief hoog (ROA, 2016).
*Eén op de vier Nederlanders heeft beperkte gezondheidsvaardigheden. Dat betekent dat zij moeite hebben met het vinden, begrijpen, beoordelen en gebruiken van informatie over gezondheid. Een deel van deze groep is laaggeletterd. Het is belangrijk dat zorgverleners deze mensen herkennen en hun communicatie, informatiemateriaal en begeleiding zo aanpassen dat die beter aansluit bij de patiënt of cliënt (bron: Pharos).
Regiobeeld Groningen, versie 23062023
33
33
4.B Aantal mensen met psychische klachten neemt toe •
9% van de volwassenen in de provincie Groningen heeft een verhoog risico op het ontwikkelen van een angst- en depressie stoornis. Tussen 2020 en 2022 is dit percentage met 3% gestegen.
•
In de gemeente Pekela is het risico op het ontwikkelen van een angst- en depressie stoornis het hoogst, 12% . In de gemeente Westerkwartier is dit 4%.
Regiobeeld Groningen, versie 23062023
34
34
17
23-6-2023
5. Fysieke omgeving 5.A Leefbaarometer 5.B Aardbevingsproblematiek 5.C. Aandachtspunten voor de inwoners
Regiobeeld Groningen, versie 23062023
35
35
5.A Leefbaarometer*
•
Vooral in de gemeente Westerkwartier en de gemeente Groningen zijn wijken en dorpen met een hoge score op de leefbaarometer.
*De Leefbaarometer is een instrument dat tot op laag schaalniveau een inschatting geeft van de leefbaarheid in Nederland. Dat is gedaan aan de hand van een groot aantal kenmerken van de woonomgeving, zoals type voorzieningen, lokale geluidsbelasting en onveiligheid. Zo is in kaart gebracht hoe het staat met de leefbaarheid in buurten en wijken en hoe deze zich heeft ontwikkeld. De Leefbaarometer is een signalerings- en monitoringsinstrument. Hoe de situatie ter plekke écht is, vraagt altijd om nader onderzoek omdat er ook zaken kunnen spelen die de Leefbaarometer niet (goed) meet (bron: Leefbarometer).
Regiobeeld Groningen, versie 23062023
36
36
18
23-6-2023
5.B Aardbevingsproblematiek heeft impact op de gezondheid Relatie tussen schade en het geschatte percentage risico op angst- of depressiestoornis
Relatie tussen schade en psychische gezondheid
•
Groningers hebben gemiddeld weinig vertrouwen in instituties die zich bezighouden met de schadeafhandeling en de versterkingsoperatie. Uit het onderzoek van Gronings Perspectief blijkt ook dat bewoners met (meervoudige) schade minder vertrouwen hebben in overheden dan bewoners zonder woningschade.
•
Het gedoe met instanties en procedures, de traag verlopende versterkingsoperatie, gebrek aan erkenning en de dreiging van doorgaan met gaswinning heeft een negatieve weerslag op het vertrouwen. Uit interviews met bewoners klinkt moedeloosheid van de chronische gaswinningsproblematiek door.
•
Het vraagt een grote inspanning om het vertrouwen te herstellen, waarbij overheden en instanties zich samen moeten inzetten om de blootstelling aan bevingsrisico’s te beperken, schade en verlies en procedurele last te verminderen en te werken aan erkenning, hoop en nieuw perspectief.
•
De door de gaswinning veroorzaakte aardbevingen zijn een bron van gezondheidsproblemen in de provincie. De aanhoudende onzekerheid over hoe omgegaan wordt met de versterking van beschadigde woningen zorgt voor stress.
•
Vanwege schade, en met name meervoudige schade, zijn er meer mensen die een verhoogde kans hebben om niet in goede gezondheid te zijn, veel gezondheidsklachten hebben en een verhoogd risico op psychische klachten te hebben.
•
De onzekerheid rond de aardbevingen en de afhandeling ervan zullen naar verwachting nog voortduren en daarmee in de periode tot 2030 van belang blijven.
Relatie tussen schade en gezondheidsklachten
Regiobeeld Groningen, versie 23062023
37
37
5.C Belangrijke aandachtspunten in de zorg voor de inwoners van de provincie Groningen • •
• • • •
In het verlenen van zorg moet nog meer de stem van de patiënt centraal staan. Kijken naar en rekening houden met de persoonlijke situatie en daar de zorg in gezamenlijkheid op aanpassen. De behoefte van de inwoners in een vroege fase ophalen om te toetsen in welke mate deze in lijn ligt met de aanwezige kennis/data zodat hier een passend en aansluitende kennisoverdracht kan plaatsvinden om te komen tot een gezondere omgeving en leefstijl. Actieve participatie van de inwoners in het opzetten van overleggen, programma’s als ook het fungeren van klankbord voor professionals, overheden en andere zorginstituten. Zorg heeft vele uitdagingen om in een vergrijzende samenleving en een schaarste aan personeel nog de zorg te leveren die de inwoners van de provincie Groningen verwacht. Sluiting of verplaatsing van zorgvoorzieningen leidt tot een minder toegankelijke zorg. De inwoners van de provincie Groningen moeten verder reizen voor (goede) zorg. Door de toenemende schaarste om de juiste zorg op het gewenste moment te leveren wordt er steeds meer een appel gedaan op het fenomeen mantelzorger. Hier ontstaat in toenemende mate een spanningsveld waardoor de gevraagde hulp i.z. zorg gerelateerde vraagstukken door de mantelzorger verder onder druk komt.
Bron: Zorgbelang Groningen
Regiobeeld Groningen, versie 23062023
38
38
19
23-6-2023
6. Arbeidsmarkt A.
Hoog aandeel werknemers in Zorg en welzijn
B.
Hoog aandeel 55+ in Zorg en welzijn
C.
Ervaren werktevredenheid en werkdruk gedaald
D.
Hoog ziekteverzuim
E.
Oplopend personeelstekort
F.
Informele zorg onder druk
Zie voor verdiepende informatie: Prognosemodel zorg en welzijn
Regiobeeld Groningen, versie 23062023
39
39
6.A Bijna 1 op de 4 werknemers heeft een baan in Zorg en Welzijn
Regiobeeld Groningen, versie 23062023
•
In Groningen is 23% van de werknemers, werkzaam in zorg en welzijn. Landelijk ligt dit aandeel op 16,8%.
•
De meeste werknemers, bijna een derde, zijn werkzaam in de verpleging, verzorging en thuiszorg (vvt).
•
Bijna een kwart van de werknemers in zorg en welzijn heeft een baan in de ziekenhuizen.
40
40
20
23-6-2023
6.B Aandeel werknemers van 55 jaar en ouder groeit*
Het percentage werknemers van 55 jaar en ouder in de provincie Groningen is de afgelopen 13 jaar relatief stabiel.
•
•
Het personeelsbestand in Zorg en welzijn vergrijst.
•
Het percentage werknemers van 55 jaar en ouder in de VVT, gehandicaptenzorg en sociaal werk in de arbeidsmarktregio Groningen in de afgelopen 13 jaar laat een stijgende trend zien.
•
Met name in de VVT is het percentage werknemers ouder dan 55 jaar hoog. In de jeugdzorg is het percentage werknemers ouder dan 55 jaar relatief laag.
*Bovenstaande grafieken tonen het aandeel werknemers van 55 jaar en ouder per branche in de sector zorg en welzijn ten opzichte van het totaal aantal werknemers in de branche tussen 2010 en 2022. De cijfers zijn alleen beschikbaar per arbeidsmarktregio.
Regiobeeld Groningen, versie 23062023
41
41
6.C Ervaren werktevredenheid en werkdruk gedaald
•
Bijna de helft van alle werknemers in Zorg en welzijn geeft aan een te hoge of veel te hoge werkdruk te ervaren.
•
De ervaren werkdruk nam vooral toe in de kinderopvang, VVT, algemene ziekenhuizen en huisartsenzorg.
•
Binnen huisartsenpraktijken blijkt dat de ervaren werkdruk kan verschillen per functie. In 2021 gaf 72% van de huisartsen aan een hoge werkdruk te hebben, 52% van de doktersassistenten en onder de POH's lag dit op 30 % (Nivel praktijk enquête 2022).
Regiobeeld Groningen, versie 23062023
•
De ervaren werktevredenheid daalde vooral in de kinderopvang, VVT en gehandicaptenzorg
42
42
21
23-6-2023
6.D Hoog ziekteverzuim in Groningse vvt, gehandicaptenzorg en huisartsenzorg
•
Afgelopen jaar nam het ziekteverzuimpercentage toe van zo'n 7% naar bijna 9%. Daarmee is het ziekteverzuim in Groningen harder gegroeid dan in de rest van Nederland;
•
Het ziekteverzuim is vooral hoog in de VVT en gehandicaptenzorg;
•
De meest opvallende stijging van het ziekteverzuim is te zien in de huisartsenzorg; van zo'n 3% in de jaren 2010 tm 2018 naar bijna 8% in 2022 (CBS AZW, 2023).
•
Voor zorgmedewerkers geldt dat als zij mantelzorger zijn er vaak ook in de privé-situatie een zwaarder beroep op hen wordt gedaan. Zeker als de werkroosters belastend zijn leidt de extra druk als mantelzorger eerder tot ziekteverzuim. Zo ontstaat een vicieuze cirkel en wordt de druk op de overblijvende medewerkers steeds groter.
Regiobeeld Groningen, versie 23062023
43
43
6.E Oplopend personeelstekort van 2000 (2023) naar 6000 in (2032)
•
Meer personele schaarste in Groningse zorg en welzijnssector door groeiende zorgvraag en stabiliserend personeelsaanbod, grootste tekorten verwacht in de ouderenzorg en onder verzorgenden en verpleegkundigen.
•
Alle zorg- en welzijnsbranches in Groningen krijgen te maken met een oplopend personeelstekort. Voor de verpleeghuizen wordt het grootste tekort verwacht: 400 medewerkers dit jaar en 1800 medewerkers in 2032.
•
Onder invloed van de ontgroening en vergrijzing groeit het zorggebruik en daarmee ook de vraag naar zorg- en welzijnsprofessionals.
•
In verhouding is het verwachte personeelstekort ook groot in de huisartsenzorg van bijna 7% nu naar ruim 13% in 2032.
•
Er wordt vooral een schaarste verwacht aan verzorgende en verpleegkundigen.
Regiobeeld Groningen, versie 23062023
44
44
22
23-6-2023
6.E Oplopend personeelstekort van 2000 (2023) naar 6000 in (2032)
•
Relatief groot personeelstekort verwacht aan huisartsen, ondersteuners (oa verpleegkundig specialist en physician), de specialistische GGZ (oa GZ psycholoog, klinische neuropsycholoog, verpleegkundig specialist GGZ, verslavingsarts), specialist ouderengeneeskunde en arts voor verstandelijk gehandicapten.
Regiobeeld Groningen, versie 23062023
45
45
6.F De informele hulp staat onder druk: het mantelzorgers* potentieel neemt af en de druk neemt toe.
*Mantelzorg is onbetaalde zorg die iemand geeft aan familie of bekenden die een hulpbehoefte hebben vanwege een langdurige ziekte, handicap of aandoening. Iemand is mantelzorger als de zorg minimaal 3 maanden duurt of zorg biedt voor minimaal 8 uur per week.
Regiobeeld Groningen, versie 23062023
•
Het mantelzorgpotentieel daalt in de periode 2023-2040 van 8,8 naar 3,5; dit is meer dan een halvering.
•
In de provincie Groningen is 13% van de volwassenen mantelzorger (bron: GGD Groningen, 2022). 17% van de mantelzorgers geeft aan overbelast te zijn. Dit was in 2020 nog 12 procent.
•
Groningen heeft te maken met (dubbele) vergrijzing. Vooral het aandeel oude ouderen neemt de komende jaren toe. De omvangrijke babyboomgeneratie bereikt vanaf 2025 de leeftijd van 80-plus. Als gevolg daarvan wordt een toenemende zorgvraag verwacht, en zal steeds meer professionele zorg moeten verschuiven naar informele zorg.
•
Mantelzorg wordt in Groningen vooral door 50-75-jarigen verleend. Naar verwachting is in 2040 iedereen in deze leeftijdscategorie mantelzorger.
•
Daarnaast is een aanzienlijk deel van de kinderen en jongeren (landelijk 25 %) mantelzorger voor andere gezinsleden.
•
De verwachting in Groningen, net als landelijk, is dat de leeftijdsgroep 85-plus de komende jaren sterk zal groeien en dat de leeftijdsgroep 50- tot 75-jaar afneemt. Dit betekent dat de zogenaamde dat de druk op mantelzorgers toeneemt. In 2020 stonden er in Groningen nog gemiddeld 15 potentiële mantelzorgers klaar voor een 85-plusser. In 2030 is dat aantal naar verwachting gedaald naar 10 en in 2040 naar 6.
•
De afname van het aantal potentiële mantelzorgers heeft voor de nabije toekomst als gevolg dat het Groninger zorglandschap zich moet voorbereiden op tekorten in zowel de formele zorg als de informele zorg. Formele en informele zorg kunnen elkaar in de toekomst maar in beperkte mate 46 vervangen (Aletta Jacobs School of Public Health, 2020).
46
23
23-6-2023
6.F Aandeel vrijwilligers neemt af •
Aandeel vrijwilligers neemt af in Groningen
•
De Regionale Monitor Brede Welvaart laat zien dat in 2021 vier op de tien Groningers van 15 jaar en ouder vrijwilligerswerk deed. Omgerekend naar de totale Groningse bevolking zijn het ruim 202.000 personen die vrijwillig actief zijn. Hiermee staat Groningen zevende van alle provincies, en staat gelijk aan het landelijk gemiddelde (39%).
•
In de gemeenten Oldambt (33%) en Veendam (32%) is de vrijwilligersgraad het laagst.
•
Vooral voor het niet-beroepsmatig actieve deel van de inwoners zou vrijwilligerswerk juist bij kunnen dragen aan zingeving, contacten en daarmee aan mentale gezondheid. Investeren in grotere bestaanszekerheid, zoals door een basisinkomen kan de drempel voor maatschappelijke participatie verlagen.
•
De vrijwilligersgraad is het hoogst in gemeente Het Hogeland en Westerkwartier (beide 45%).
Regiobeeld Groningen, versie 23062023
47
47
B. Zorg in de regio (per sector)
Regiobeeld Groningen, versie 23062023
48
48
24
23-6-2023
7. Huisartsenzorg A.
Stakeholders en aanbod inclusief apotheken
B.
Bereikbaarheid
C.
Consulten
D.
Zorgkosten
E.
Capaciteit
Regiobeeld Groningen, versie 23062023
49
49
7.A Huisartsenzorg – Stakeholders en aandachtspunten • Stichting Eerstelijnszorg Appingedam
•
•
De regio Noord kent 1 grote zorggroep waar 98% van de huisartsen uit de provincie Groningen en de kop van Drenthe bij aangesloten zijn. Daarnaast zijn er in de regio 5 kleinschalige zorggroepen. Zorgadvies Groningen is de regionale onafhankelijke ondersteuningsstructuur voor de 1e lijn breed.
Aandachtspunten • Er zijn voldoende huisartsen in de regio Noord, maar er zijn zorgen over de toenemende terughoudendheid van huisartsen om een praktijk over te nemen en het vroegtijdig stoppen van praktijkhouders. • Zorg voor kwetsbare ouderen in de thuissituatie. • Wachttijden GGZ. • Druk op de dagpraktijk. • Verplaatsing zorg naar de 1e lijn (Gepaste Zorg). Meerdere beroepsgroepen in de eerstelijn zijn zich aan het organiseren in een coöperatie (oa fysiotherapeuten, diëtisten, psychologen, verloskundigen en apothekers).
Coöperatie Westerwolde
98% van de huisartsen in provincie Groningen en kop van Regiobeeld Groningen, versie 23062023 Drenthe
Sinds 1 mei 2023 kent de regio een regionale huisartsenorganisatie DokNoord. Hieronder vallen de Groninger Huisartsen Coöperatie, Doktersdienst Groningen en ELANN.
50
50
25
23-6-2023
7.A Huisartsenzorg – aanbod
•
In de regio Groningen wonen inwoners over het algemeen (zeer) dichtbij een huisartsenpraktijk. Groningers hebben gemiddeld gezien een huisarts op 1,3 km van hun huis in 2021. In de gemeenten Oldambt en Westerwolde is de gemiddelde afstand tot de huisarts het grootst (1,9 km) en in Groningen het kleinst (0,9 km). Op wijk- en dorpsniveau lopen de afstanden veel meer uiteen. De afstand was het kleinst in een aantal wijken in de gemeente Groningen en Eemsdelta. De wijken waarin de afstand het grootst is liggen in de gemeente Het Hogeland, namelijk in de buurt Lauwersoog (9,3 km) en het landelijk gebied Lauwersoog (9,2 km). Ook in Oldambt liggen een aantal wijken met een gemiddelde afstand van 8,7 km (bijv. wijk 05 Nieuweschans).
•
Het aantal huisartsen per 10.000 inwoners is in de regio Groningen hoog.
•
In Oldambt en Pekela is deze verhouding het laagst.
Regiobeeld Groningen, versie 23062023
51
51
7.A Apotheken - aanbod
•
In de regio Groningen wonen inwoners over het algemeen (zeer) dichtbij een apotheek.
•
De afstand is gemiddeld het kortst in de stad Groningen (1-2 km) en het langst in de gemeenten Het Hogeland, Westerkwartier en Veendam (2-4 km).
Apotheken kennen vaak ook uitdeelposten. Daardoor is dit beeld wellicht vertekend. Ook wordt medicatie door de apotheek thuis bezorgd als dat nodig is. Regiobeeld Groningen, versie 23062023
•
•
Circa een derde van alle apotheken in de regio Groningen zijn apotheekhoudende huisartsenpraktijken. Deze praktijken zijn zonder hun apotheekdeel vaak niet rendabel (bron; Vzinfo.nl).
•
Apotheekhoudende huisartsen moeten voor hun apotheekdeel afspraken maken met alle zorgverzekeraars.
52
52
26
23-6-2023
7.B Huisartsenzorg – bereikbaarheid* •
•
De meeste volwassenen in de provincie Groningen geven aan tevreden te zijn over de bereikbaarheid van de huisarts (80%), 4% van de volwassenen is ontevreden. Van de volwassenen is 74% tevreden over de bereikbaarheid van de medisch specialist.
*In de Gezondheidsmonitor van de GGD hebben de deelnemers de vraag beantwoord in hoeverre men tevreden of ontevreden was over de bereikbaarheid van diverse zorgverleners. Bereikbaarheid kan opgevat worden als afstand tot een zorgvoorziening of als wachttijd tot het ontvangen van zorg.
Regiobeeld Groningen, versie 23062023
53
53
7.B Huisartsenzorg en medisch specialist – bereikbaarheid •
Regiobeeld Groningen, versie 23062023
De tevredenheid over de bereikbaarheid van de doktersdienst is afgenomen. Dit kan te maken hebben met de wachttijd: 1e telefonisch contact en de vervolgtriage. Als het gaat om fysieke bereikbaarheid moet opgemerkt worden dat in de nacht alleen de post in Groningen geopend is van de doktersdienst.
54
54
27
23-6-2023
7.C Huisartsenzorg – consulten
•
Het aantal reguliere huisartsconsulten is in 2040 5.930 per jaar meer dan in 2023; een stijging van 0,4%.
•
Het aantal telefonische huisartsconsulten is in 2040 59.080 per jaar meer dan in 2023; een stijging van 7,4%.
•
De stijging van het aantal reguliere huisartsconsulten in de regio Groningen is zwakker dan de gemiddelde stijging in Nederland.
•
De stijging van het aantal telefonische huisartsconsulten in de regio Groningen is licht sterker dan de gemiddelde stijging in Nederland.
Regiobeeld Groningen, versie 23062023
55
55
7.D Huisartsenzorg – zorgkosten
•
Regiobeeld Groningen, versie 23062023
De gemiddelde kosten voor huisartsenzorg liggen in de regio Groningen voor alle leeftijdscategorieën op of rondom het landelijk gemiddelde.
56
56
28
23-6-2023
7.E Huisartsenzorg – capaciteit Leeftijdsopbouw huisartsen Groningen
Leeftijd < 40 jaar 40-55 jaar 55-65 jaar 65+ jaar Onbekend
•
Aantal 18 120 76 22 35
In totaal kent de regio Groningen 271 praktijkhoudende huisartsen. Een groot gedeelte is 55 jaar of ouder en zal op korte en middellange termijn stoppen. Opvolging van solopraktijken is niet vanzelfsprekend.
Regiobeeld Groningen, versie 23062023
57
57
8. Medisch specialistische zorg A.
Bereikbaarheid van ziekenhuiszorg
B.
Gevarieerd landschap
C.
Aantal DBC’s
D.
Lange wachttijden
Regiobeeld Groningen, versie 23062023
58
58
29
23-6-2023
8.A MSZ – Bereikbaarheid van ziekenhuiszorg
24/7 SEH Ziekenhuiszorg is in bijna de hele provincie binnen de SEH-norm van 45 minuten bereikbaar. Alleen het noordelijkste puntje van De Marne (onderdeel van de gemeente Het Hogeland) en het meest oostelijke deel van Westerwolde voldoen niet aan deze norm. Om de bereikbaarheid van een SEH binnen 45 minuten te handhaven is het Ommelander Ziekenhuis een gevoelig ziekenhuis. Wegvallen van de SEH functie van dit ziekenhuis zou betekenen dat 13.200 inwoners in de regio niet meer binnen de SEH-norm geholpen kunnen worden. Acute verloskunde Ook voor de verloskunde geldt de norm van 45 minuten. In de regio Noord is in augustus 2018 de acute verloskunde in de locatie Stadskanaal van de Treant Zorggroep beëindigd. Dit heeft geen gevolgen gehad m.b.t. de 45 minuten norm. Het Ommelander Ziekenhuis is ook bij de verloskunde een gevoelig ziekenhuis. 13.200 Inwoners kunnen niet binnen de norm geholpen worden als dit ziekenhuis geen acute verloskunde meer zou bieden.
Regiobeeld Groningen, versie 23062023
59
59
8.B Er is een gevarieerd ziekenhuislandschap in regio Noord
€
€
€
€
60
30
23-6-2023
8.C MSZ – aantal DBC’s
•
RIVM verwacht dat het aantal patiënten in de regio Groningen dat onder behandeling is in een algemeen ziekenhuis stijgt van 490.130 in 2023 naar 518.320 in 2040.
•
Vanaf 2030 verwacht RIVM dat de stijging in de regio Groningen lager wordt dan landelijk. Dit zal het gevolg zijn van de grotere vergrijzing in de regio Groningen.
•
RIVM verwacht dat het aantal DBC’s per patiënt in een algemeen ziekenhuis in 2023 in de regio Groningen 2,69 is en landelijk 2,86 en stijgt in 2040 naar 2,84 respectievelijk 3,30. Patiënten uit de regio Groningen nemen relatief minder zorg af in een algemeen ziekenhuis.
Regiobeeld Groningen, versie 23062023
•
Het aantal patiënten in de regio Groningen dat onder behandeling is in een UMC stijgt volgens RIVM van 184.560 in 2023 naar 188.290 in 2031 en daalt vervolgens naar 183.160 in 2040. Landelijk verwacht RIVM een relatief hoger aantal patiënten in 2023 dat alleen maar toeneemt naar 2040.
•
In de regio Groningen zullen naar verwachting van RIVM in 2023 37.420 patiënten onder behandeling zijn van een overige MSZ instelling en dit aantal neemt toe tot 38.910 in 2036 en daalt vervolgens licht naar 38.670 in 2040. Landelijk verwacht RIVM een sterkere stijging in 2023-2040.
•
Het aantal DBC’s in een UMC per patiënt is naar verwachting ook lager in de regio Groningen dan landelijk: • in 2023 2,40 respectievelijk 2,61; • in 2031 2,45 respectievelijk 2,75; en • in 2040 2,38 respectievelijk 2,86.
•
Het aantal DBC’s in een overige instelling per patiënt in de regio Groningen is naar verwachting 2,11 in 2023 en landelijk 2,03. Dit zal landelijk meer toenemen dan in Groningen: 2,18 respectievelijk 2,30 in 2040.
•
•
Het marktaandeel van UMC’s in aantal patiënten en DBC’s is met ca. 23,6% twee keer zo hoog als landelijk.
Het marktaandeel van overige instellingen in aantal patiënten en DBC’s is met ca. 7,1% veel lager dan landelijk (ca. 15,4%)
61
61
8.D MSZ – wacht- en toegangstijden boven de Treeknorm
•
De linker grafiek toont de gemiddelde toegangstijd tot de poliklinieken in de regio Groningen boven de Treeknorm van 28 dagen, in donkerblauw de minimale toegangstijd in de regio. Het gaat hier om gegevens van het Martini ziekenhuis, OZG, UCMG en Treant, locatie Refaja. De rechtergrafiek toont de behandelingen waarbij de gemiddelde tijd tot de behandeling boven de Treeknorm van 49 dagen ligt, in donkerblauw de minimale tijd tot behandeling in de regio. De gemiddelde toegangstijd en tijd tot behandeling in de regio is de totale kolom van donkerblauw en lichtblauw. Zo is de gemiddelde toegangstijd voor de polikliniek oogheelkunde 248 dagen. In donkerblauw is de minimale toegangstijd of tijd tot behandeling weergegeven. Voor oogheelkunde betekent dit dat in de regio een mogelijkheid is om in 203 dagen op de poli te kunnen komen (Bron: NZa, Dataset medisch-specialistische zorg 2023).
Regiobeeld Groningen, versie 23062023
62
62
31
23-6-2023
9. Acute zorg A.
Acute zorgvoorzieningen
B.
Bezoeken huisartsenpost en SEH
Zie ook het ROAZ-beeld van de ROAZ-regio Noord-Nederland.
Regiobeeld Groningen, versie 23062023
63
63
9.A Acute Zorg – acute zorgvoorzieningen In de regio Groningen zijn drie SEH’s: A.
UMCG, Groningen (Traumacentrum)
B.
Martini Ziekenhuis, Groningen
C.
Ommelander Ziekenhuis, Scheemda
In de regio Groningen zijn vijf huisartsenposten: 1.
Huisartsenpost Leek
2.
Huisartsenpost Groningen
3.
Huisartsenpost Delfzijl
4.
Huisartsenpost Scheemda
5.
Huisartsenpost Stadskanaal
In de regio Groningen is 1 aanbieder van acute GGZ verdeeld over 2 locaties:
Regiobeeld Groningen, versie 23062023
I.
GGZ Lentis, Groningen
II.
UCP, Groningen
64
64
32
23-6-2023
9.B Acute Zorg – bezoeken huisartsenpost en SEH
•
Het aantal bezoeken aan de huisartsenpost is in 2040 2.120 per jaar minder dan in 2023; een daling van 3,5%.
•
Het aantal bezoeken aan de SEH is in 2040 6.530 per jaar meer dan in 2023; een stijging van 7,1%.
•
In tegenstelling tot de daling van het aantal bezoeken aan de huisartsenpost in de regio Groningen, stijgt het landelijk gemiddelde in Nederland.
•
De stijging van het aantal bezoeken aan de SEH is in de regio Groningen zwakker dan de gemiddelde stijging in Nederland.
Regiobeeld Groningen, versie 23062023
65
65
10. Geboortezorg A.
Aantal geboortes
B.
Perinatale sterfte
C.
Zwangerschapsbegeleiding
Regiobeeld Groningen, versie 23062023
66
66
33
23-6-2023
10.A Geboortezorg – aantal geboortes
•
•
Het aantal levend geboren kinderen laat in de regio Groningen in de periode 2002 – 2021 een dalende trend zien. De daling is sterker dan de gemiddelde trend in Nederland.
•
Het aantal levend geboren kinderen in de regio Groningen per 10.000 is relatief hoog. Het hoogst scoort de gemeente Westerkwartier (106). De gemeenten Oldambt (78,1), Stadskanaal (74,6) en Veendam (78,1) scoren het laagst.
•
Er is in de regio sprake van een toenemende zorgzwaarte bij zwangeren. Tegelijkertijd hebben we te maken met krapte op de arbeidsmarkt. Dit zorgt dat we kritisch met elkaar moeten kijken naar de hele geboortezorgketen, van preventie t/m kraamzorg. Dit wordt opgepakt door de provinciale coalitie Kansrijke Start.
Het aantal levend geboren kinderen in de regio Groningen bedroeg 5.310 in 2021.
Regiobeeld Groningen, versie 23062023
67
67
10.B Geboortezorg: Perinatale sterfte*
•
Tussen 2020 is de perinatale sterfte toegenomen in de provincie Groningen. Onduidelijk is wat deze stijging heeft veroorzaakt.
•
Vroeggeboorte en/of een te laag geboortegewicht zijn belangrijke risicofactoren voor perinatale sterfte. Dit percentage is juist gedaald tussen 2020 en 2021.
*Perinatale sterfte is het aantal kinderen dat overlijdt tussen 24 weken zwangerschap tot en met 7 dagen na de geboorte. Het aantal overlijdens wordt per 100 geboortes gerapporteerd.
Regiobeeld Groningen, versie 23062023
68
68
34
23-6-2023
10.C Geboortezorg: zwangerschapsbegeleiding*
*
Van belang is dat risico's voor problemen tijdens de zwangerschap snel in beeld komen bij een verloskundige. Steeds meer vrouwen krijgen voor de 10e week van de zwangerschap begeleiding.
•
Roken tijdens de zwangerschap geeft extra risico's. Het is één van de oorzaken van perinatale sterfte en perinatale problemen: het verhoogt de kans op een miskraam, een aangetaste placenta en een te kleine of te vroeg geboren baby. Het percentage zwangeren dat rookt is de afgelopen jaren sterk gedaald.
Regiobeeld Groningen, versie 23062023
69
69
11. Geestelijke gezondheidszorg A.
Aanbod
B.
Aantal cliënten
C.
Ernstig psychiatrische aandoeningen (EPA)
D.
Wachttijden voor behandeling
E.
Aantal cliënten langdurige GGZ
Regiobeeld Groningen, versie 23062023
70
70
35
23-6-2023
11.A In de GGZ behandelen Lentis, Verslavingszorg Noord Nederland, Inter-psy en het UCP UMCG de meeste cliënten
•
In de GGZ zijn Lentis, Verslavingszorg Noord Nederland, Inter-psy en het UCP UMCG de aanbieders met de hoogste omzet in de regio Noord.
•
Slechts een deel van de getoonde omzet is GGZ/Forensische zorg aan inwoners van de provincie Groningen.
•
Daarnaast is er een groot aantal kleine(re) aanbieders actief in de GGZ. Een deel van hen behandelt vooral lichtere problematiek.
•
Van het UCP UMCG zijn geen specifieke cijfers voorhanden. Deze zijn opgenomen in de geconsolideerde jaarrekening/ jaarverslag van het UMCG.
Van het UCP UMCG zijn geen specifieke cijfers voorhanden. Deze zijn opgenomen in de geconsolideerde jaarrekening / jaarverslag van het UMCG
Regiobeeld Groningen, versie 23062023
71
71
11.B GGZ – aantal cliënten 5,50%
5,50%
5,00%
5,00%
4,50%
4,50%
4,00%
4,00%
3,50%
3,50%
3,00%
3,00% 2,50%
2,50% 2018
2019
2020
2018
2021
2019
2020
2021
Aandeel GGZ patiënten NL Totaal
Aandeel SGGZ patiënten NL - zonder verblijf
Aandeel GGZ patiënten Regio Groningen Totaal
Aandeel SGGZ patiënten Regio Groningen - zonder verblijf
Bron: Zorginstituut Nederland, verantwoordingsinformatie en declaratiedata zorgverzekeraars (via Vektis)
•
Het aandeel cliënten in de totale GGZ in de regio Groningen is hoger dan landelijk
•
Het totaal aantal cliënten in de GGZ in de regio Groningen laat in de periode 2019-2021 een dalende trend zien. Niet omdat er minder vraag is, maar door personeelstekorten in de GGZ is er veel minder zorg beschikbaar, vooral in de Ommelanden.
Regiobeeld Groningen, versie 23062023
•
Ook het aantal cliënten in de SGGZ in de regio Groningen is hoger t.o.v. heel Nederland. Door een stapeling van ongunstige (omgevings)factoren zijn er in de regio Groningen meer patiënten met zwaardere problematiek die langdurige of blijvende behandeling nodig hebben dan gemiddeld in Nederland.
•
Lange wachttijden voor behandeling leiden vaak tot ernstigere problematiek.
72
72
36
23-6-2023
11.B GGZ – aantal intakes
•
Het hoogste aantal intakes in de GGZ in de regio Groningen in de periode 2022-9 heeft betrekking op de diagnosegroep neurobiologische ontwikkelingsstoornissen. Landelijk betreffen de meeste intakes Basis GGZ (Bron: Zorgprisma, Regiobeeld GGZ.).
Verdeling intakes per diagnosegroep (periode 2022-9) 20% 18% 16% 14% 12% 10% 8% 6% 4% 2% 0%
Regiobeeld Groningen, versie 23062023
Aantal intakes regio Groningen
Aantal intakes landelijk
73
73
11.B GGZ – aantal gestarte behandelingen
•
In de periode 2022-9 betreft het hoogste aantal gestarte behandelingen in de GGZ in zowel de regio Groningen als landelijk de diagnosegroep Basis GGZ (Bron: Zorgprisma, Regiobeeld GGZ).
Verdeling gestarte behandelingen per diagnosegroep (periode 2022-9) 25,00% 20,00% 15,00% 10,00% 5,00% 0,00%
Aantal gestarte behandelingen regio Groningen
Regiobeeld Groningen, versie 23062023
Aantal gestarte behandelingen landelijk
74
74
37
23-6-2023
11.B GGZ – indicatie aantal bedden Indicatie aantal bedden in regio Groningen en andere regio's (2018-2021) 200 150 100 50 0 Groningen
Twente
Achterhoek 2018
Arnhem
2019
Gelderse Rivierenland Vallei
2020
West
2021
•
Bovenstaande grafiek geeft een indicatie van het aantal GGZ-bedden (exclusief LGGZ) in de periode 2018-2021 in regio Groningen vergeleken met de andere regio’s.
•
Alleen de regio Twente heeft meer GGZ-bedden dan de regio Groningen.
•
Bron: Declaratiedata Menzis.
Regiobeeld Groningen, versie 23062023
75
75
11.C GGZ – Ernstig psychiatrische aandoeningen
Aandeel EPA per gemeente (bron: Vektis) 2,5% 2,0% 1,5% 1,0% 0,5% 0,0% Amsterdam
Groningen
Oldambt
Rotterdam
Landelijk
•
Aandeel EPA patiënten in de gemeente Groningen is vergelijkbaar met Amsterdam en Rotterdam.
•
In een stedelijk milieu is het percentage EPA patiënten hoger dan in een meer landelijke omgeving.
•
Grote verschillen in zorguitgaven bij wel of niet opnemen van EPApatiënten (verschil €48.000).
Regiobeeld Groningen, versie 23062023
•
Het aantal cliënten met ernstige psychiatrische aandoeningen per 10.000 inwoners verschilt sterk per gemeente. De gemeenten Groningen (204 per 10.000), Oldambt (140) en Stadskanaal (147 per 10.000) scoren het hoogst.
•
Mogelijk ook EPA-patiënten vanuit regio Noord die bij Lentis in regio Drenthe zijn ingeschreven (WLZ en ZVw).
76
76
38
23-6-2023
11.C GGZ – Ernstig psychiatrische aandoeningen Schizofrenie meest voorkomende diagnose binnen EPA-groep
16% van de EPA-groep is nieuwe instroom
•
Ieder jaar stromen ongeveer 41 duizend mensen de EPA-groep in. 83% (ongeveer 35 duizend) van hen is echt nieuw in de EPA-groep, zij waren niet eerder EPA-patiënt. De overige 17% (ruim 7 duizend) is niet in het voorgaande jaar, maar wel eerder, deel van de EPA-groep geweest.
•
Elk jaar stromen ook ongeveer 41 duizend mensen uit de EPA-groep. Dit zijn niet per se dezelfde personen als de instromers. 83% van hen komt niet meer terug in de EPA-groep, 17% komt weer terug.
Regiobeeld Groningen, versie 23062023
77
(bron Vektis: Feiten en cijfers over mensen met een ernstige psychiatrische aandoening | Vektis.nl)
77
11.D GGZ – wachttijden voor behandelingen •
De gemiddelde wachttijden voor GGZ liggen in de regio Groningen hoger dan het landelijk gemiddelde, met uitzondering van middelgerelateerde- en verslavingsdiagnoses en angst- en neurobiologische ontwikkelingsstoornissen.
•
Met name de wachttijden voor behandelingen de GGZ met diagnose restgroep is in de regio Groningen hoger dan het landelijk gemiddelde. Het aandeel inwoners met diagnose
restgroep is ook relatief hoog.
Regiobeeld Groningen, versie 23062023
•
Patiëntenstops kunnen het beeld vertekenen omdat er niet meer verwezen wordt of patiënten niet op de wachtlijst komen bij een aanbieder.
•
Subregio's met veel sociaal-economische problematiek zijn minder aantrekkelijk voor zorgverleners om zich te vestigen nadat ze hun opleiding hebben voltooid. Daardoor concentreert het aanbod, vooral van lichtere GGZ, zich in en rond de stad Groningen, waar men in een vertrouwde en aantrekkelijke omgeving kan blijven wonen en werken.
•
Personeelstekorten in de GGZ zijn het grootst in OostGroningen, terwijl het percentage EPA-patiënten daar het grootst is. Dre cliënten die de zorg het hardste nodig hebben, lopen de grootste kans verstoken te blijven van passende zorg, waardoor de problematiek ernstiger wordt de kans op escalatie toeneemt. 78