08-03 Bijlage 2 Ontwerpbegroting 2026 v 31-3-2025

Ontwerpbegroting 2026 GGD Groningen

1

Beleidsbegroting 2026 & Financiële begroting 2026 GGD Groningen

Vastgesteld door het algemeen bestuur GGD Groningen en ondertekend op XX.

Mevr. M. Molema

Dhr. E. Offereins

Voorzitter

Penningmeester

2

Inhoudsopgave Voorwoord ......................................................................................................................................................... 4 Deel I: Beleidsbegroting .............................................................................................................................. 6 Algemeen ........................................................................................................................................................... 7 Deelprogramma’s Gezondheid ................................................................................................................ 9 1.

Gezond en veilig opgroeien ..................................................................................................................................... 9

2.

Gezondheid beschermen en bevorderen .................................................................................................. 16

3.

Adviseren over gezonde wijken, dorpen en steden ......................................................................... 29

4. Inspecteren en adviseren van locaties ter bevordering van de kwaliteit, veiligheid en hygiëne.......................................................................................................................................................................................33 Verplichte paragrafen ............................................................................................................................... 36 Weerstandsvermogen en risicobeheersing ....................................................................................................... 36 Financiering ....................................................................................................................................................................................

41 Bedrijfsvoering .............................................................................................................................................................................43 Deel II Financiële begroting .....................................................................................................................47 Meerjarenbegroting 2026-2029 .....................................................................................................................................47 Lasten 2026 ................................................................................................................................................................................... 48 Baten 2026 ..................................................................................................................................................................................... 48 Mutatie reserves ........................................................................................................................................................................ 50 Incidentele baten en lasten..............................................................................................................................................

50 Overzicht taakvelden 2025 ................................................................................................................................................ 51 Uiteenzetting financiële positie ..................................................................................................................................... 51 Uiteenzetting financiële positie; vaste activa en vaste passiva ...........................................................52 Bijlage 1: Indexatie .......................................................................................................................................53 Bijlage 2: Specificatie gemeentelijke bijdrage GGD 2026 ..........................................................55

3

Voorwoord Voor u ligt de ontwerpbegroting 2026 van GGD Groningen. GGD Groningen heeft een unieke en belangrijke rol in het beschermen, bevorderen en bewaken van de publieke gezondheid in de provincie Groningen. Wij zetten in op collectieve preventie en het stimuleren en bevorderen van een gezonde leefstijl en een gezonde leefomgeving voor al onze inwoners. Ontwikkelingen in de samenleving zijn van invloed op wat wij in dat verband doen en hoe wij dat doen. Nederland staat voor grote uitdagingen in de komende jaren. De gezondheidszorg staat onder druk en de gezondheidskloof neemt toe. Er moet een nieuwe balans gevonden worden tussen gezondheid, sociale cohesie, milieu en economie. De focus moet van zorg naar gezondheid. Dit vraagt om een brede aanpak die verschillende beleidsterreinen verbindt (health in and for all policies). Gezondheid is van levensbelang, voor mens en maatschappij.

De recent uitgebrachte Volksgezondheid Toekomst Verkenning 2024 geeft aan dat het niet goed gaat met de volksgezondheid in Nederland; we leven steeds langer in ongezondheid, de gezondheidsverschillen worden groter tussen bevolkingsgroepen en roken, obesitas en eenzaamheid nemen toe en beïnvloeden de gezondheid negatief Aan de hand van de Meerjarenagenda Publieke Gezondheid 2023-2026 geeft GGD Groningen, naast de reguliere dienstverlening op het gebied van publieke gezondheid, samen met de gemeenten een impuls aan de publieke gezondheid in onze regio aan de hand van de volgende strategische thema’s: 1. 2. 3. 4.

Langer gezond leven in Groningen Gezonde en veilige leefomgeving Ontwikkelen van een regionale preventie-infrastructuur Robuuste infectieziektebestrijding en -preventie

Doordat deze thema’s aansluiten bij het Gezond en Actief Leven Akkoord (GALA) en het Integraal Zorg Akkoord (IZA) en het Aanvullend Zorg- en Welzijnsakkoord (AZWA) hopen we op deze manier gezamenlijk meer impact te bereiken op de gezondheid van onze inwoners. De verwezenlijking van de beschreven ambities in de Meerjarenagenda Publieke Gezondheid hangt in belangrijke mate af van de beschikbare financiële middelen voor de GGD. GGD Groningen is een GGD zonder onnodige reservevorming en met een tarief per inwoner dat tot de lagere van Nederland behoort. GGD Groningen zeilt financieel gezien al jaren scherp aan de wind en momenteel zijn de reserves uitgeput. De marges worden steeds kleiner, maar de uitdagingen en vraagstukken steeds groter. Al jaren moet GGD Groningen zijn dienstverlening zeer doelmatig inrichten. Om in te kunnen spelen op de diverse uitdagingen en de kwaliteit van de dienstverlening te kunnen blijven borgen zijn voldoende financiële middelen een blijvend aandachtspunt. GGD Groningen blijft (samen met gemeenten) zoeken naar alternatieve financieringsbronnen (bijv. subsidies). De financiële toekomst is voor gemeenten en de GGD onzeker op basis van het Hoofdlijnenakkoord Schoof. Op het gebied van publieke gezondheid wil het huidige Kabinet de versterking van Infectieziektebestrijdig van € 300 miljoen, door Kabinet Rutte IV ingezet, stapsgewijs richting 2028 afbouwen.

Daarnaast is in het hoofdlijnenakkoord opgenomen dat op het COA fors wordt bezuiningd 4

en daarmee op de publieke gezondheid en dat diverse SPUKS met een korting van 10% worden overgeheveld naar het gemeentefonds en op Specifieke Landelijke Uitkeringen, waaronder Seksuele Gezondheid, wordt gekort. Bij de parlementaire behandeling van de voorjaarsnota zal duidelijk worden welke kortingen daadwerkelijk worden doorgevoerd. Pas dan kan de impact op de omzet van de GGD bepaald worden. Daarbij komt het ‘ravijnjaar 2026’ voor gemeenten steeds meer in zicht. Vooruitlopend op dit ravijnjaar heeft de GGD in opdracht van het bestuur bezuinigingsvoorstellen uitgewerkt met als uitgangspunt dat er gerichte keuzes worden gemaakt en er geen generieke bezuiniging wordt gerealiseerd. Naast de opdracht van het bestuur is er in 2024 een brief gestuurd namens 8 van de 10 deelnemende Groningse gemeenten met ongeveer dezelfde strekking. Het bestuur GGD heeft op basis van deze uitwerking besloten de GGD de opdracht te geven om de bezuinigingsvoorstellen verder uit te werken ter grootte van 4,12%. Deze uitwerking moet een combinatie van maatregelen zijn waarbij als eerst gekeken moet worden naar de eigen bedrijfsvoering, vervolgens naar de wijze waarop de taken worden uitgevoerd en tot slot naar het schrappen of verminderen van taken.

Daarbij heeft het bestuur benoemd dat bij de besparing op de GGD het effect op de inwoners zo klein mogelijk moet zijn en het niet tot hogere kosten elders moet leiden, zodat gemeenten uiteindelijk de taak duurder moeten inkopen/organiseren. De GGD pakt de uitwerking samen met gemeenten op. Mochten er financiële effecten voor 2026 aan de orde zijn dan zullen deze via een begrotingswijziging later alsnog in de begroting van 2026 worden verwerkt. Tegen deze achtergrond leggen wij u een sobere begroting voor, waarin naast de verwachte indexatie 2026, het basisaanbod Nu Niet Zwanger en de extra financiële middelen ten behoeve van extra taken gemeentelijke lijkschouwer zijn opgenomen. Bovendien is de begroting herzien naar reële inkomsten en uitgaven. In de afgelopen jaren is gebleken dat de begroting ruim onder het niveau van realisatie zit, voornamelijk door een groei in opdrachten van derden. Bovendien is er een groot project, de centrale zorgverlener, opgenomen in de begroting. Dat maakt dat de begroting met 3 miljoen uitzet na indexatie. Dat staat in verhouding met de realisatie zoals bij de jaarrekening 2024 is verantwoord en heeft geen verdere invloed op de inwonersbijdrage.

Met groet, Dagelijks bestuur GGD Jaap Koopman, directeur GGD

5

Deel I: Beleidsbegroting De beleidsbegroting bestaat uit het programma Gezondheid dat onderverdeeld is in de deelprogramma’s gezond en veilig opgroeien, gezondheid beschermen en bevorderen, adviseren over gezonde wijken, dorpen en steden en inspecteren en adviseren van locaties ter bevordering van de kwaliteit, veiligheid en hygiëne.

6

Algemeen Sinds 1 januari 2025 is de gemeenschappelijke regeling Publieke Gezondheid & Zorg gewijzigd in de gemeenschappelijke regeling GGD. Dit betekent dat de GGD en de RIGG (Regionale Inkoop Organisatie Groninger Gemeenten) niet meer samen in een gemeenschappelijke regeling zijn ondergebracht, maar nu ieder hun eigen gemeenschappelijke regeling hebben. Binnen de gemeenschappelijke regeling GGD Groningen werken de 10 Groninger gemeenten samen op het terrein van de publieke gezondheid. GGD Groningen werkt met overtuiging aan de gezondheid en veiligheid van alle inwoners in onze regio. Ongeveer 450 GGD-professionals zetten zich, namens alle Groninger gemeenten, dagelijks in om de gezondheid en veiligheid van de inwoners in de regio Groningen te bevorderen. Wij streven naar een provincie waarin iedereen zich gezond voelt. Waar iedereen in staat is om gezond te leven. Waar iedereen zich kan ontplooien in een gezonde en veilige fysieke en sociale leefomgeving. Van vóór de geboorte tot de dood. In reguliere tijden en in crisissituaties. Voor gezonde mensen en voor mensen met een ziekte of beperking. En omdat niet iedereen dezelfde kansen heeft op een gezond leven, hebben wij bijzondere aandacht voor de kwetsbaren in onze samenleving. Deze ambities geven wij vorm en inhoud in nauwe samenwerking met onze opdrachtgevers en ketenpartners.

Sinds de coronapandemie hebben thema’s als preventie/gezondheidsbevordering maar ook samenwerking tussen de verschillende zorgdomeinen sterk aan kracht gewonnen. Dit is ook noodzakelijk vanwege het verslechteren van de gezondheid van de Nederlanders, de voortschrijdende vergrijzing en het oplopende tekort aan arbeidskrachten in de zorg en het brede sociaal domein. Met het Integraal Zorgakkoord (IZA) en Aanvullend Zorg- en Welzijnsakkoord (AZWA) worden verschillende partijen zoals gemeenten en partijen uit het medische- en maatschappelijk veld gestimuleerd om regionaal en lokaal meer samen te werken en preventie een prominentere plek te geven. In beide akkoorden is er aandacht voor de rol van de GGD. De ontwikkelingen in de samenleving vragen dat we als GGD meebewegen, investeren in onze kennis en blijven vernieuwen. Wij willen dé kennis- en adviespartner voor gemeenten en andere partijen op het terrein van publieke gezondheid blijven. Wat zijn de belangrijkste wijzigingen in de begroting 2026? Ten opzichte van de geactualiseerde begroting 2025, zijn in de begroting van 2026 naast de indexatie 2026, de verwerking van opgezegde taken en het basisaanbod Nu Niet Zwanger, extra taken gemeentelijke lijkschouwer en het project centrale zorgverlener opgenomen.

Daarnaast is de begroting op een reëel niveau gebracht, nadat meerdere jaren is gebleken dat de begroting fors lager uitpakt dan de realisatie. De begroting 2026 bevat geen nieuwe beleidsvoorstellen. Wel zijn er veel (onzekere) ontwikkelingen. Denk hierbij aan de financiële effecten van het hoofdlijnenakkoord Schoof, ‘ravijnjaar 2026’, uitvoering Meerjarenagenda Publieke Gezondheid 2023-2026, IZA/AZWA, versterking infectieziektebestrijding, samenwerking GGD’en 3Noord (Drenthe, Fryslân en Drenthe), toekomst vaccinatiestelsel, vaccinatieregiecentrum, ICTontwikkelingen, gezamenlijke huisvesting Veiligheidsregio Groningen/ GGD Groningen, uitkomsten Cao-onderhandelingen en de gemeenteraadsverkiezingen 2026. Mochten financiële effecten voor 2026 aan de orde zijn, dan zullen deze via een begrotingswijziging later alsnog in de begroting 2026 worden verwerkt.

7

Afname van facultatieve taken Indien gemeenten facultatieve taken voor 2026 willen opzeggen of verminderen, kan dat conform artikel 30 GR PG&Z, tot 31 december 2024 schriftelijk aan de directeur GGD Groningen kenbaar worden gemaakt. Gemeente Opdracht DVA Groningen Kansrijke start Korrewegwijk Groningen Kansrijke start JoKi Groningen Borstvoedinsspreekuur Het Hogeland Coordinatie OGGz Westerkwartier OGGz Verkennend Onderzoek Oldambt Toezicht WMO Totaal

Bedrag 2026 84.199 122.183 18.308 56.331 13.941 47.855 342.817

Met de betreffende gemeenten heeft afstemming plaatsgevonden over de aangekondigde opzeggingen en de consequenties ten aanzien van frictiekosten of mogelijk andere inzet door de GGD. De uitkomsten hiervan zijn verwerkt in de begroting 2026.

8

Deelprogramma’s Gezondheid 1. Gezond en veilig opgroeien De jeugdgezondheidszorg (JGZ) is het belangrijkste product dat onder het deelprogramma Gezond en veilig opgroeien valt. De jeugdgezondheidszorg heeft als enige partij in de regio vrijwel alle jeugdigen 0-18 jaar en een groot deel van de zwangeren in beeld en biedt over een langere periode laagdrempelige, preventieve zorg aan. JGZ draagt ertoe bij dat kinderen en jongeren zich goed kunnen ontwikkelen en dat ze gezond en veilig opgroeien, door vroegtijdig te signaleren, aan te geven wat tot de normale ontwikkeling behoort en de eigen kracht van kinderen, jongeren en gezinnen te versterken. Alle kinderen in Nederland, ook zij die gezond zijn, hebben recht op zorg conform het Basispakket JGZ (0-18 jarigen). Gemeenten hebben op grond van de Wet publieke gezondheid de taak om te zorgen dat 0-18 jarigen woonachtig in hun gemeente deze zorg ook aangeboden krijgen. In die zin is de jeugdgezondheidszorg, als onderdeel van de publieke gezondheidszorg, met zowel haar individuele als ook collectieve taken, te beschouwen als een basisvoorziening. Het Landelijk Professioneel Kader (LPK), sinds 1 januari 2016 van kracht, ondersteunt de JGZ-organisaties bij een meer flexibele uitvoering van het Basispakket JGZ.

In 2022 is landelijk gewerkt aan het updaten van het LPK omdat ook de zorg voor zwangere vrouwen aan het Basispakket is toegevoegd. Het LPK past goed bij een JGZ die streeft naar een nog betere inbedding in het domein van de publieke gezondheidszorg. Tevens helpt het de JGZ om zich goed te kunnen positioneren in het (lokale) sociale domein. Centraal staat daarbij steeds een goede aansluiting op de behoeften en mogelijkheden van jeugdigen en hun ouders. Binnen deze werkzaamheden staan ontzorgen, normaliseren en demedicaliseren centraal, maar ook vroegsignaleren en adequaat doorverwijzen. Door focus aan te brengen en samen te werken met ketenpartners in het domein van de publieke gezondheidszorg, kan de JGZ écht het verschil maken in de aanpak van maatschappelijke uitdagingen. Onderdeel van de JGZ GGD is de uitvoering van het Rijksvaccinatieprogramma (RVP) met als belangrijkste doel het voorkomen van ziekten en epidemieën. De gemeenten zijn sinds 1-1-2019 formeel verantwoordelijk voor de uitvoering en financiering van de vaccinaties. Hoewel het RVP geen deel uitmaakt van het Basispakket JGZ behoort vaccineren wel tot de kernactiviteiten van de JGZ. Vastgelegd is namelijk dat de uitvoering van het RVP moet gebeuren door dezelfde organisatie die ook de JGZ uitvoert.

De preventieve logopedie heeft als belangrijke taak de vroegsignalering van spraak- en taalproblematiek en indien nodig toeleiden naar een juiste behandeling daarbij. Het niet of te laat herkennen van het probleem kan leiden tot leer- en/of gedragsproblemen en tot het ten onrechte uitstromen naar het speciaal basisonderwijs. Vroegsignalering en een juiste behandeling bespaart veel leed voor het kind en veel geld aan zorg- en onderwijskosten voor de maatschappij. De JGZ heeft een belangrijke rol in het signaleren van taal (ontwikkelings-)stoornissen en -achterstanden. ____________________________________________________________________________ Wat willen we bereiken? Investeren om de jeugd in de provincie Groningen gezond, veilig en kansrijk op te laten groeien en zorg te dragen voor een gezonde nieuwe generatie blijft de komende jaren hard nodig om provinciale gezondheidsverschillen niet verder te laten oplopen ten opzichte van het landelijk gemiddelde. Groningse jeugd scoort nog altijd slechter op leefstijl (roken, alcohol en overgewicht) dan gemiddeld. 9

Verbetering, vernieuwing en doorontwikkeling naar een duurzame en meer flexibele JGZ krijgt in 2026 een vervolg. Daarbij blijven we ernaar streven om alle kinderen en jongeren in beeld te houden. Dit doen we samen met ouder(s) en ketenpartners en daardoor nog meer op maat. De rol van de JGZ-professional verandert ook bij dit proces, omdat ouder(s) en kind/jongere steeds meer zelf regie hebben over welke diensten ze van de JGZ willen ontvangen. De vorm, inhoud en het aantal contacten met de JGZ passen bij die behoefte van ouder(s) en kind/jongere. In 2026 wordt volop gewerkt aan scholing en implementatie van geoptimaliseerde werkprocessen in de gehele provincie. Het gaat daarbij onder andere om het opnieuw inrichten van onze werkprocessen teneinde de juiste professional op de juiste plaats en op het juiste moment in te zetten. Deze taakherschikking maakt de uitvoering van ons werk flexibeler waarbij de kwaliteit van ons werk gegarandeerd blijft. De JGZ haakt aan bij de landelijke akkoorden (o.a. Gezond en Actief Leven Akkoord (GALA)), de brede Specifieke Uitkeringsregeling (SPUK) maar ook bij regionale ontwikkelingen (o.a. Gezondheidsoverleg Groningen en lokaal gezondheidsbeleid) en maatschappelijke opgaven.

Landelijke ontwikkelingen en ambities worden vertaald naar provinciale en gemeentelijke doelen zoals onder andere beschreven in de Meerjarenagenda Publieke Gezondheid 2023-2026. De JGZ blijft zich, in aansluiting op de landelijke ontwikkelingen en ambities, actief inzetten voor een gezonde jeugd. Als GGD willen we hieraan vroegtijdig een optimale bijdrage leveren, op het juiste moment, op de juiste plek, door de juiste professional. Hierbij ligt de focus op de eerste 1000 dagen van het leven van een kind. Instrumenten die we daarvoor gebruiken zijn bijvoorbeeld het eerste contact bij de prenatale intake gecombineerd met het vaccinatiemoment voor zwangere vrouwen. Maar ook het prenataal huisbezoek en de andere mogelijkheden vanuit het actieprogramma Kansrijke Start dragen hieraan bij. Er is landelijk politieke aandacht om Kansrijke Start structureel in te bedden in regionaal en lokaal beleid, en de focus te verbreden van 1000 naar 1500 dagen, in de te vormen lokale en regionale preventie-infrastructuur. GGD Groningen zal zich ook in 2026 blijven inzetten voor een integrale domeinoverstijgende eerste 1000 dagen aanpak en een provinciale uitrol daarvan. De GGD hoopt, in opdracht van de Groninger gemeenten, in 2026 te kunnen starten met de aanpak voor kinderen met overgewicht door het inzetten van de Centrale Zorgverlener.

Verder blijven we aandacht houden voor de JGZ Preventieagenda met de pijlers ouderschap, hechting, weerbaarheid en gezondheid. Door in te zetten op deze vier pijlers gaan we grote maatschappelijke problemen als schoolverzuim, armoede en kindermishandeling te lijf. Als onderdeel van de pijler gezondheid wordt wederom in 2026 specifiek ingezet op het thema laaggeletterdheid. Preventie van laaggeletterdheid is van belang aangezien laaggeletterdheid van generatie op generatie wordt doorgegeven en verbonden is met diverse gezondheidsproblemen. Met onze inzet willen we een start maken op weg naar een ‘geletterde generatie’. Daarnaast besteden wij ook in 2026 specifiek aandacht aan het thema mentale gezondheid van kinderen en jeugdigen en hun ouders. De afgelopen jaren zijn er signalen van een toenemende druk op het dagelijkse leven van onze jeugd door maatschappelijke problemen (prestatiedruk, sociale media, leefstijl, corona). Deze problemen hebben invloed op de mentale (en fysieke) gezondheid van de jeugd en hun opvoeders in onze provincie.

10

Wat gaan we daarvoor doen? Jeugdgezondheidszorg Doorontwikkeling, Vernieuwing en verbetering •

Doorontwikkeling JGZ In 2023 is ingezet op het verder door ontwikkelen van de JGZ; waarbij landelijke, regionale en lokale ontwikkelingen maar ook de eigen ambities leidraad zijn om de JGZ verder te professionaliseren en te innoveren. Deze doorontwikkeling is een meerjarig traject en ook in 2026 zal deze doorontwikkeling nog steeds onze aandacht vragen.

•

JGZ Preventieagenda In 2026 zal de aandacht voor de JGZ Preventieagenda worden voortgezet. Door de coronacrisis zijn bepaalde maatschappelijk problemen nog groter geworden, waardoor nog duidelijker wordt hoe belangrijk het is om deze problemen breed aan te pakken. Ook zal in 2026 bij kinderen aandacht besteed worden aan de preventie van laaggeletterdheid door taalstimulering, waarbij de inzet van VVE als belangrijke interventie gezien wordt. Daarnaast is de JGZ actief in het signaleren van laaggeletterdheid bij ouders en verzorgers en indien noodzakelijk zal de JGZ doorverwijzen naar lokale ketenpartners.

•

Meldcode huiselijk geweld en kindermishandeling Vanaf 2019 zijn de JGZ-teams ondersteund door de aandachtsfunctionaris bij het tijdig signaleren en handelen bij vermoedens van huiselijk geweld en/of kindermishandeling, zowel op inhoud (casuïstiek) als op proces (scholing). In 2022 zijn twee praktijkbegeleiders geschoold en zijn zij ook aandachtsfunctionaris. In 2026 wordt deze ondersteuning gecontinueerd.

Eerste 1000 dagen •

Investering ketenaanpak geboortezorg Er wordt verder geïnvesteerd in de ketenaanpak op het gebied van geboortezorg. De JGZ draagt bij aan de continuïteit van zorg door een goede aansluiting op verleende zorg door gynaecoloog, verloskundige en kraamzorg. De JGZ is de schakel tussen de (vaak) regionaal georganiseerde geboortezorg en het lokaal georganiseerde sociaal domein. De JGZ draagt daarmee bij aan een sluitende keten, waarbij de jeugdverpleegkundigen al vóór de geboorte hun expertise inbrengen bij zwangere vrouwen door het eerste contact bij de prenatale intake bij het aanbieden van de 22-weken prik en indien gewenst een prenataal huisbezoek. Het prenataal huisbezoek door de jeugdverpleegkundige aan zwangere vrouwen in een kwetsbare situatie is integraal onderdeel van het takenpakket van de JGZ. Het streven voor 2026 is om het aantal prenatale huisbezoeken verder omhoog te brengen. Hiervoor is gezamenlijk met de partners in de geboortezorg en het sociaal domein inzetten op verbetering van signalering en samenwerking noodzakelijk.

•

Nu Niet Zwanger (NNZ) GGD Groningen is sinds 2021 coördinator van het programma ‘Nu niet Zwanger’ in de provincie Groningen. GGD Groningen continueert de coördinatie van dit programma in 2026, passend bij het landelijk voornemen om het actieprogramma Kansrijke Start structureel te 11

borgen. Het programma NNZ wordt uitgevoerd door de JGZ, als onderdeel van het programma Kansrijke Start. Dit programma ondersteunt kwetsbare (potentiële) ouders bij het nemen van de regie over hun kinderwens. Alle gemeenten in de provincie Groningen hebben besloten om per 2026 in te zetten op NNZ door de GGD, als onderdeel van een integrale domein-overstijgende eerste 1000 dagen aanpak. In het licht van het voorkomen van ongewenste zwangerschappen wil GGD Groningen in 2026, in samenwerking met SENSE, graag extra aandacht besteden aan voorlichting over kinderwens, seksualiteit en anticonceptie voor leerlingen op het VO.

1 2

•

Bijdrage aan Multidisciplinaire Onderwijsdag De JGZ is een van de betrokken partijen in de Multidisciplinaire Onderwijsdag, georganiseerd door het consortium Zwangerschap en Geboorte Noord-Nederland. In 2026 is het streven om dit voort te zetten. Op deze manier draagt GGD Groningen bij aan de professionalisering van toekomstige beroepsprofessionals in de geboortezorg.

•

Ouderschap en hechting Niet alleen op het gebied van geboortezorg wordt verder geïnvesteerd, maar ook in de belangrijke periode daarna. Ook in 2026 zullen we zorgdragen voor een blijvende focus op de thema’s ouderschap en hechting in de uitvoering van de JGZ; deze thema’s zijn tevens pijlers van de JGZ Preventieagenda.

•

Stevig Ouderschap De interventie Stevig Ouderschap is een bewezen effectief 1 en landelijk programma, in beheer bij het NCJ. Binnen de interventie is veel aandacht voor twee pijlers van de JGZPreventieagenda: hechting en ouderschap. Het programma legt de nadruk op het versterken van de eigen kracht van het gezin en normaliseren. Door middel van Stevig Ouderschap krijgen kinderen uit gezinnen die wat meer ondersteuning nodig hebben, de kans om gezond en veilig op te groeien. Alle gemeenten in de provincie Groningen hebben voor 2026 gekozen voor de facultatieve taak Stevig Ouderschap. De gemeenten Groningen, Het Hogeland, Midden-Groningen, Westerkwartier, Westerwolde, Oldambt, Stadskanaal, Veendam en Pekela hebben ervoor gekozen om naast Stevig Ouderschap ook ‘Stevig Ouderschapprenataal’ (vóór de geboorte) aan te bieden. Ook is de in 2022 de landelijke pilot “Stevig Ouderschap Groter” na positieve evaluatie voortgezet in twee Groninger wijken, in de gemeente Westerkwartier en de gemeente Midden-Groningen. Deze vorm van Stevig Ouderschap is gericht op de leeftijdscategorie ná twee jaar, met een instroom tot zes jaar. Dit als aanvulling op het reguliere programma van Stevig Ouderschap. GGD Groningen wil het liefst alle vormen van Stevig Ouderschap in alle gemeenten kunnen aanbieden.

•

VoorZorg Voorzorg is een bewezen effectief 2 programma voor jonge vrouwen die zwanger zijn van hun eerste kind en te maken hebben met een opeenstapeling van problemen. Zij krijgen ondersteuning van een gespecialiseerd VoorZorgverpleegkundige die ondersteunt bij de zwangerschap, versterking van het ouderschap, verzorging en opvoeding, gezondheid en levensloopontwikkeling en bij het krijgen van betere toegang tot hulp. Het hoofddoel is het gezond, veilig en kansrijk laten opgroeien van kinderen in gezinnen die door een

Effectief volgens eerste aanwijzingen (NCJ) Effectief volgens goede aanwijzingen (NCJ)

12

opeenstapeling van risicofactoren in een kwetsbare situatie verkeren. Het gaat hier om risicofactoren in het verleden en het heden zoals: huiselijk geweld, middelengebruik, financiële problemen, weinig of geen opleiding, beperkte sociale, gezondheids- en opvoedvaardigheden. Hierdoor is er een grote kans op mishandeling en verwaarlozing. VoorZorg bestaat uit gestructureerde huisbezoeken door in VoorZorg gespecialiseerde verpleegkundigen. Die bezoeken vinden plaats tijdens de zwangerschap en eerste twee levensjaren. VoorZorg heeft leeftijdsspecifieke aandachtspunten en vaardigheidstrainingen, die op de doelgroep zijn toegesneden. VoorZorg werkt in een vertrouwensrelatie aan: ouderschap, hechting, opvoedvaardigheden, gezondheid, veiligheid, persoonlijke ontwikkeling, financiële stabiliteit, relatie met partner en familie en het gebruik van gemeenschapsvoorzieningen. VoorZorg past uitstekend bij de doelen van het sociale domein, het jeugdstelsel en lokale coalities en aanpak, zoals voorgestaan wordt in het actieprogramma ‘Kansrijke Start’. VoorZorg wordt afgestemd op het aanbod van bestaande lokale voorzieningen. Cliënten leren hun sociale netwerk beter te benutten en worden aangemoedigd gebruik te maken van de bestaande algemene (zorg)voorzieningen, zoals de JGZ, geboortezorg of schuldsanering.

Met VoorZorg worden hoog risico jonge vrouwen ondersteund met als doel zware opvoedingsproblemen, waaronder kindermishandeling, te voorkomen dan wel terug te dringen en daarmee op termijn de kosten zoals jeugdhulp te verminderen. In 2022 is deze interventie gestart in de gemeenten Groningen en Midden-Groningen. In 2024 werd dit programma in deze twee gemeenten gecontinueerd en is ook gestart in de gemeente Veendam. Per 2025 wordt ook in de gemeenten Eemsdelta en Westerwolde programma Voorzorg aangeboden. We hopen in 2026 op een verdere uitbreiding van gemeenten die willen gaan starten met het programma Voorzorg. •

Moeders Informeren Moeders (MIM) Moeders Informeren Moeders (MIM) is een goed onderbouwd programma voor moeders met een eerste kind tussen 0 en 18 maanden. Getrainde vrijwilligers (ervaren moeders) bieden opvoedondersteuning, gezondheidsvoorlichting en een steuntje in de rug aan andere moeders. In maandelijkse huisbezoeken, groepsbijeenkomsten en online contacten wisselen moeders ervaringen en informatie uit. MIM versterkt het zelfvertrouwen, de zelfredzaamheid en het sociale netwerk van moeders. MIM wordt in 2026 gecontinueerd in de gemeente Groningen.

De school als ketenpartner •

Gezonde school; advisering collectieve aanpak Op basis van informatie uit de individuele contactmomenten bezit de JGZ niet alleen de mogelijkheid om signalen te bundelen, maar ook te adviseren over een collectieve aanpak. Op deze wijze kan en wil de JGZ nog meer bijdragen aan het inzicht van de gemeente in de gezondheid van haar jeugd. Ook wil de JGZ het eigen aanbod hiermee nog verder afstemmen op de (veranderde) wensen en gewoontes van ouders en jeugdigen. Eén van de mogelijkheden om te adviseren over een collectieve aanpak, is volgens de aanpak van de Gezonde School. De rol van de JGZ hierin, zal worden gecontinueerd in 2026. Binnen deze collectieve aanpak zal ook de aandacht voor mentale gezondheid/weerbaarheid een belangrijke plek krijgen.

13

3 4

•

JGZ en het Voortgezet Onderwijs GGD Groningen is een aantal jaren geleden gestart met Jij en je Gezondheid (JeJG) in het voortgezet onderwijs. Nog steeds lukt het niet om dit contactmoment op alle scholen uit te voeren. Wel is er sprake van een toename van het aantal scholen en daarmee leerlingen die hiervan kan profiteren. In 2025 gaan we ons oriënteren op het inzetten van een nieuwe vragenlijst, aangezien JEJG na schooljaar 2025/ 2026 niet langer als instrument wordt gefaciliteerd door GGD Amsterdam.

•

Begeleiding bij schoolziekteverzuim Het volgen van onderwijs op een school is nodig voor kinderen en jongeren om zich te ontwikkelen en om leeftijdsgenoten te ontmoeten en sociale vaardigheden te ontwikkelen. Niet naar school gaan brengt de ontwikkeling van kinderen en jongeren in gevaar. Het uitgangspunt is daarom dat alle kinderen en jongeren zoveel mogelijk op school zijn. Een kind dat niet op school is moet altijd bezorgdheid oproepen. De afgelopen jaren is een provinciale werkgroep actief geweest rondom de inzet van de GGD op scholen, waarbij verzuimbegeleiding van jeugdigen die van school verzuimen door ziekte een belangrijk thema is. De werkgroep bestaat uit een vertegenwoordiging van GGD, samenwerkingsverbanden onderwijs en gemeenten. Vanuit de GGD willen we actief blijven in de preventie en aansluiten bij de provinciale ontwikkelingen binnen het onderwijs: “Schitteren door aanwezigheid”. Samen met alle partners in en rondom het onderwijs willen we schoolgang als uitgangspunt en voorwaarde voor een gezonde ontwikkeling realiseren. De JGZ kan vooral een bijdrage leveren aan het terugdringen van ziekteverzuim door een gestructureerde aanpak.

In 2023 is besloten om in 2024 in de gemeenten Oldambt, Stadskanaal, Veendam, Pekela en Westerwolde te starten met een pilot van de evidence based methodiek MAZL3 (meer aandacht voor zieke leerlingen) op de VO scholen, om aandacht te hebben voor ziek gemelde leerlingen en ziekteverzuim terug te dringen. Deelname en een actieve rol van het onderwijs is daarbij noodzakelijk. Deze pilot zal worden gecontinueerd in schooljaar 2025/2026. Gedurende deze pilotperiode zullen op verschillende momenten vooral de kwalitatieve resultaten van deze MAZL-aanpak worden gedeeld met de provinciale werkgroep en geïnteresseerde gemeenten. In de gemeente Groningen is nu ook structureler geld voor de verzuimbegeleiding en daarmee de start van MAZL. De jeugdartsen van de GGD in de gemeente Groningen zijn in 2024 geschoold en daarmee klaar om te starten. Het streven is om in 2026 op steeds meer VO-scholen de MAZL-methodiek in te voeren. Voorwaarde is dat we hierin nauw blijven samenwerken met gemeenten, samenwerkingsverbanden en de scholen.

•

Mentale gezondheid GGD Groningen zet in 2026 verder in op het verbeteren van de mentale gezondheid van jeugdigen. Er wordt in 2024 en 2025 ervaring opgedaan met verschillende methoden om mentale problemen bij jeugdigen te voorkomen én beter te signaleren, waarbij optimaal wordt samengewerkt met ketenpartners. De effectieve interventie STORM4 (Strong Teens and resilliant minds) is in 2023 en 2024 geïntegreerd in de werkwijze van JeJG. Onder regie van mentaal gezond Groningen wordt op twee VO-scholen deze interventie uitgevoerd in samenwerking met de scholen en GGZ-aanbieders Lentis en Accare.

Effectief volgens aanwijzingen (NCJ) Effectief volgens GGD Brabant

14

•

Plezier op school De methodiek “Plezier op school” wordt sinds 2025 uitgevoerd in drie gemeenten (Westerwolde, Groningen en Eemsdelta). In 2024 zal deze methodiek worden ondergebracht in het beleid mentale gezondheid. In 2026 is de wens om de methodiek plezier op school in meer gemeenten uit te voeren.

Rijksvaccinatieprogramma •

Ontwikkelingen Het Rijksvaccinatieprogramma (RVP) is continu in ontwikkeling. GGD volgt nauwgezet de toevoeging van vaccinaties aan het Rijksvaccinatieprogramma.

•

Verhogen vaccinatiegraad De landelijke Vaccinatie Alliantie blijft inzetten op het verhogen van de vaccinatiegraad. Dit wordt gedaan op verschillende actiepunten, waaronder het inzetten op kennisvergroting van professionals en het tegengaan van desinformatie. GGD Groningen zal ook in 2026 op basis van deze landelijke inzet, aandacht houden voor het verhogen van de vaccinatiegraad in onze eigen regio.

•

Monitoring GGD Groningen onderhoudt contact met de gemeenten om de vaccinatiegraad te monitoren en hier eventueel actie op te ondernemen.

•

Vaccinatieregiecentrum GGD Groningen is in 2025 gestart met de uitwerking van een vaccinatieregiecentrum met als doel het streven naar gezondheidswinst door vaccinaties voor alle inwoners van de provincie Groningen, zowel regulier als in crisis. Om dit doel te bereiken worden onder andere de volgende taken ondergebracht onder het regiecentrum ondergebracht; het op peil houden van de vaccinatiegraad en/of verhogen waar kan, inhaalcampagnes en massavaccinaties en klantcontactvaccinaties. Streven is dat het vaccinatieregiecentrum er in 2026 staat.

Wat kost het? Begroting Begroting Begroting Begroting Begroting Deelprogramma Gezondheid gezond en veilig opgroeien

Gezondheid gezond en veilig opgroeien Reserve-mutaties

baten of lasten Programma- onderdeel lasten Totaal uitgaven

baten

Inwonersbijdrage Overige inkomsten Totaal inkomsten Saldo voor mutatie in reserves Toevoeging Onttrekking Gerealiseerd resultaat

15

2025 -21.905

2026 -24.434

2027 -24.459

2028 -24.459

2029 -24.459

15.803 6.102 21.905 0 0 0 0

16.409 8.026 24.434 0 0 0 0

16.433 8.026 24.459 0 0 0 0

16.433 8.026 24.459 0 0 0 0

16.433 8.026 24.459 0 0 0 0

2. Gezondheid beschermen en bevorderen Het deelprogramma Gezondheid beschermen en bevorderen van GGD Groningen omvat meerdere producten op het gebied van het beschermen en bevorderen van gezondheid. De GGD houdt zich bezig met tal van activiteiten op het gebied van gezondheidsbescherming, gezondheidsbevordering en veiligheid. Burgers beschermen als er risico’s zijn voor infectieziekten is een wettelijke taak van de GGD. Vanaf begin 2020 heeft deze taak door het beteugelen van de coronapandemie heel veel inzet en flexibiliteit van de GGD gevraagd en we houden er rekening mee dat onze samenleving in de toekomst vaker dan in de afgelopen decennia met nieuwe infectieziekten te maken zal krijgen. Het Rijk heeft in 2022 een plan gemaakt om voldoende voorbereid te zijn op toekomstige pandemieën, waarin ook de GGD een rol speelt in deze zogenaamde pandemische paraatheid. We zijn scherp op het in beeld brengen en voorkomen van besmettelijke ziekten door surveillance, testen en vaccinatiecampagnes. Specifiek ook met het afnemen van SOA-testen tijdens het spreekuur seksuele gezondheid en de screening op tuberculose. Ook adviseren we (zorg)instellingen over hun hygiënebeleid, dat met COVID-19 meer onder aandacht is gekomen. Naast advies over gezond reizen, geeft GGD Groningen ook de benodigde vaccinaties.

Daarnaast verzorgt de GGD desgewenst vaccinaties aan bedrijven en (onderwijs)instellingen. GGD Groningen heeft tevens een centrale rol in het bewaken, beschermen en bevorderen van de gezondheid van asielzoekers en vergunninghouders in de regio. De forensische geneeskunde verzorgt de lijkschouw voor de gemeenten en voert de medische arrestantenzorg en sporenonderzoek bij verdachten of slachtoffers uit. Deze laatste twee op basis van een contract met politie en justitie. De forensisch artsen van de GGD beoordelen ook personen met verward gedrag of psychische zorgbehoefte op verzoek van politie op de politiebureaus. Openbare Geestelijke Gezondheidszorg (OGGz) is een vangnettaak van GGD Groningen en richt zich op zorgwekkende zorgmijders en personen met verward gedrag. Het gaat hierbij vaak om zeer complexe problematiek, waarbij bijvoorbeeld sprake is van overlast, vervuiling, verslaving, verwaarlozing en/of ernstige psychische problematiek. OGGz bevordert dat ook deze mensen de hulp en zorg krijgen die ze nodig hebben. Ook coördineren we voor een aantal gemeenten de lokale OGGz-netwerken en zorgen we voor afstemming met de ketenpartners. Het Verkennend Onderzoek voor gemeenten in het kader van de Wet verplichte ggz, van kracht op 1 januari 2020, wordt in een aantal gemeenten door OGGz-medewerkers uitgevoerd.

Milieu en Gezondheid richt zich op de invloed van het milieu op de gezondheid van bevolkingsgroepen. We geven adviezen over onder andere gevaarlijke stoffen, straling, geluid en geur in het binnen- en buitenmilieu, met een gezonde en veilige leefomgeving als oogmerk. We merken dat door de vele maatschappelijke opgaven de schaarse ruimte steeds meer onder druk komt te staan en dat de waardering voor een gezonde en veilige leefomgeving meer in beeld komt. We zetten ons in voor een gezonde en veilige fysieke leefomgeving door te adviseren op visies, plannen en vergunningverlening vanuit de Omgevingswet, de energietransitie, klimaatadaptatie en andere plannen. De GGD is ook een crisisdienst en kent daarom een aantal functies die 7 dagen per week 24 uur bereikbaar zijn (infectieziektebestrijding, gezondheidskundig adviseur gevaarlijke stoffen en forensische geneeskunde). Daarnaast wordt nauw samengewerkt met de GHOR. De GGD heeft een overkoepelend Integraal Crisisplan met onderliggende plannen.

16

__________________________________________________________________________________ Wat willen we bereiken? Infectieziektebestrijding Het team Infectieziektebestrijding speelt in samenwerking met het RIVM een cruciale rol in het voorkomen, beschermen tegen en bestrijden van infectieziekten en uitbraken daarvan. Het realiseren van een robuuste infectieziektebestrijding en -preventie is een van de strategische speerpunten in de Meerjarenagenda (MJA) Publieke Gezondheid 2023-2026. Het team moet goed uitgerust zijn om tegemoet te komen aan de voortdurende vraag naar laagdrempelige advisering over infectieziektepreventie voor diverse doelgroepen. Met de landelijke middelen die bestemd zijn voor het versterken van de infectieziektebestrijding is in 2023 en 2024 een begin gemaakt met het opzetten van een toekomstbestendige infectieziektebestrijding (IZB). Hiervoor zijn collega’s aangenomen en ingewerkt. Het kabinet Schoof heeft in zijn hoofdlijnenakkoord bezuinigingen aangekondigd op het gebied van pandemische paraat. Tijdens de behandeling van de voorjaarsnota 2025 moet duidelijk worden welke bezuinigingen daadwerkelijk doorgevoerd worden. Als hier sprake van is zal dit impact hebben op het team IZB, de uitvoering van de IzB-kerntaken en de pandemische paraatheid. •

Pandemische paraatheid Van 2025 tot en met 2029 zullen de versterkingsgelden gefaseerd worden afgebouwd. GGD’en ontvangen in 2024, 2025 en 2026 transitiecapaciteit om de aansluiting te realiseren die door de Landelijke Functie Opschaling Infectieziektebestrijding (LFI) wordt ingezet. Het is en blijft onduidelijk hoe de toekomst van de LFI en IZB eruit zal gaan zien wanneer de eventuele bezuinigingen door kabinet Schoof op pandemische paraatheid worden voortgezet. Gevolg kan zijn dat GGD Groningen genoodzaakt is om prioriteiten te stellen binnen de werkzaamheden die zijn opgenomen in de Wet publieke gezondheid (WPG).

•

Informatievoorziening Tevens wordt er landelijk gewerkt aan een herinrichting van het informatievoorzieningslandschap IzB, waar het kabinet Schoof ook bezuinigingen op wil doorvoeren. Voor de implementatie, voorbereiding en uitvoering op landelijk, regionaal en lokaal niveau worden vanaf 2025 extra inspanningen verwacht, waarvoor aanvullende investeringen in de implementatiefase noodzakelijk zijn. De structurele borging van deze inspanningen met minimale middelen is op dit moment echter nog onbekend gezien de aangekondigde bezuinigingen.

•

Antimicrobiële Resistentie (AMR) Antimicrobiële resistentie (AMR), voorheen aangeduid als antibioticaresistentie (ABR), vormt een groeiend probleem, aangezien steeds meer micro-organismen ongevoelig worden voor geneesmiddelen, zoals antibiotica. Dit maakt het in de toekomst moeilijker om infecties effectief te behandelen. Aangezien micro-organismen geen rekening houden met landsgrenzen, zijn zowel internationale als nationale maatregelen noodzakelijk. Het team Infectieziektebestrijding stelt daarom een gezamenlijke aanpak van AMR als prioriteit.

17

Sinds 2016 is in Noord-Nederland het AMR Zorgnetwerk Noord-Nederland (AMR ZNN) opgericht, waarin zorgorganisaties, -aanbieders en zorgprofessionals in de keten met elkaar samenwerken. Hierin zijn de noordelijke GGD’en, ziekenhuizen, microbiologen, huisartsen en verzorgings- en verpleeghuizen vertegenwoordigd. Dit netwerk is gericht op het bevorderen van samenhang in de preventie van antimicrobiële resistentie. Het netwerk werkt met een actueel regionaal risicoprofiel, stelt speerpunten vast, wisselt kennis en informatie uit, ondersteunt elkaar, adviseert bij bestrijdingsmaatregelen, past veelbelovende interventies toe en organiseert gerichte activiteiten. Het regionale AMR-informatiepunt biedt zowel burgers als professionals de mogelijkheid om vragen over antimicrobiële resistentie te stellen. Tevens is er een nieuwe aanvraagperiode voor projectsubsidies voor de periode 2024-2027. Voor deze periode is wederom subsidie aangevraagd voor Noord-Nederland. In deze regio werkt de GGD AMR-werkgroep aan het bepalen van de inzet van de GGD’en rondom AMR. Tuberculosebestrijding Tuberculosebestrijding (TBC) vraagt inzet van artsen met specifieke deskundigheid en is onder andere op regionaal, bovenregionaal en landelijk niveau een uitdaging ten aanzien van de toekomstbestendigheid van tuberculosebestrijding. GGD Groningen werkt nauw samen met GGD Drenthe en GGD Fryslân.

Daarnaast is GGD Groningen onderdeel van het Regionaal Expertise Centrum Noord-Oost (REC-regio). Naast deze samenwerking wordt zowel landelijk, regionaal als lokaal gekeken naar een integratie binnen het team Infectieziektebestrijding (IZB). De focus zal gelegd worden op het creëren van een toekomstbestendige samenwerking tussen IZB en TBC, gericht op versterking van de landelijke- en regionale aanpak. De cliënten die worden gescreend zijn over het algemeen asielzoekers, immigranten en buitenlandse studenten. Met zekere regelmaat worden er besmettingsgevallen gevonden en behandeld. Daarmee blijft het screenen een noodzakelijke taak van de GGD. Seksuele gezondheid Seksuele gezondheid werkt volgens het Nationaal Actieplan SOA, HIV en Seksuele Gezondheid (2023-2027), waarin een integrale aanpak met een positieve benadering van seksualiteit centraal staat. GGD Groningen werkt samen met landelijke ketenpartners zoals SOA Aids NL en het RIVM. Op regionaal niveau wordt de verbinding gezocht met andere partners zoals huisartsen, onderwijsinstellingen en het UMCG. De samenwerking met GGD Drenthe en GGD Fryslân zal in 2026 meer focus krijgen. Gezien toekomstige ontwikkelingen moet er gekeken worden naar een integrale aanpak waardoor gezamenlijk ingezet kan worden op bepaalde preventieactiviteiten, surveillance en outreachend werken.

Daarnaast zal er meer focus gelegd worden op datagedreven werken, met als doel beter te kunnen anticiperen op de problematiek binnen het werkveld van Seksuele Gezondheid. Ook zal in samenwerking met epidemiologie meer analyse van de cijfers plaatsvinden, zodat tijdig geanticipeerd worden op bepaalde trends en daarmee inzetten van preventie voor bepaalde doelgroepen.

18

Een belangrijke taak van de GGD om voorlichting te geven over seksuele gezondheid aan veel verschillende doelgroepen. Tevens voeren we zogenaamde outreach-activiteiten uit waarbij we met name de meer kwetsbare doelgroepen (minderjarigen, migranten, sekswerkers en mannen die seks hebben met mannen) proberen te bereiken. • ASG-regeling De ASG-regeling staat onder druk. Het kabinet is van plan om 10% te korten op alle SPUK's, inclusief de ASG-regeling. Tegelijkertijd onderzoekt het kabinet de verdeelsleutel binnen de ASG en de toekomst van ASG in het zorgstelsel. Keuzes hierin worden in 2025 gemaakt door de staatssecretaris VWS en vervolgens naar de Kamer gestuurd. Afhankelijk van de keuze zal GGD Groningen moeten prioriteren in de werkzaamheden. GGD Groningen is de coördinerende GGD van de drie noordelijke GGD’en (GGD Fryslân en GGD Drenthe). De ASGregeling zorgt voor ongeveer 50% van de financiële dekking van de activiteiten van het team Seksuele Gezondheid bij GGD Groningen. • Centrum Seksueel Geweld Het Centrum Seksueel Geweld Groningen/Drenthe (CSG) is een samenwerkingsverband tussen GGD Drenthe, GGD Groningen, UMCG, Politie Noord-Nederland en Treant Zorggroep. Experts vanuit verschillende disciplines werken hierin samen om zo snel mogelijk hulp te bieden, zodat de kans op medische en psychische problemen verkleint.

Er is de afgelopen jaren een duidelijke stijging te zien in het aantal meldingen voor het CSG. Op het snijvlak van de werkzaamheden van het CSG en het team Seksuele Gezondheid proberen we de activiteiten en de inzichten opgedaan in het tweejarig Regionaal actieplan seksueel geweld Gronings Offensief te borgen en verder te brengen. Het gaat hierbij om het zichtbaar maken en versterken van de aanpak van seksueel geweld. Reizigersadvisering Na Corona is het aantal klanten voor een reisadvies weer enorm toegenomen. We blijven ons inzetten om zoveel mogelijk reizigers voorbereid en beschermd op reis te sturen. Niet alleen om te voorkomen dat ze ziek worden, maar ook om te zorgen dat ze geen infectieziektes mee terug nemen. We streven naar een laagdrempelig bereik voor onze inwoners die op reis willen, waarbij zij op zo’n kort mogelijke termijn een afspraak met ons kan maken. Ook richten we ons op niet reizigers gebonden vaccinaties, zoals vaccinaties voor beroepsgroepen, studenten en opleidingsinstituten. De kosten voor zowel lonen (CAO) als materiaal blijven doorstijgen de komende 2 jaar is de verwachting. Dat zal jaarlijks een tariefstijging van de tarieven van de consult- en vaccinprijzen voor klanten opleveren, passend bij de dan heersende marktontwikkelingen.

Publieke gezondheid asielzoekers Gezien de aanhoudende mondiale onrust is het waarschijnlijk dat het aantal vluchtelingen en asielzoekers in 2026 zal toenemen. In 2024 was de spreidingswet ingevoerd waarmee gemeenten mede verantwoordelijk gesteld werden voor de uitvoering van een evenredige opvang van vluchtelingen om uiterlijk per 1 juli 2025 geschikte locaties voor asielopvang te 19

vinden. Het huidige kabinet heeft het voornemen om de spreidingswet in te trekken, geen statushouders met voorrang te huisvesten in sociale woningen en de verblijfsvergunning van asielzoekers te verkorten van 5 naar 3 jaar. Deze ontwikkelingen, alsmede de aangekondigde bezuinigingen op deze portefeuille, laten de wachtlijsten van de IND oplopen, en kunnen aanzienlijke gevolgen hebben voor het asielbeleid en de uitvoering daarvan op regionaal niveau, inclusief voor de provincie Groningen. Indien de spreidingswet wordt ingetrokken, kan dit leiden tot een gewijzigde verdeling van asielzoekers over de gemeenten, wat invloed heeft op de werklast en verantwoordelijkheden van lokale gezondheidsdiensten. Deze ontwikkelingen maken dat de vergoeding die GGD Groningen krijgt voor de uitvoer van deze taken zal toenemen, evenals de inzet. Daar tegenover staat een grote bezuiniging gepland vanaf 2027 op het asielbeleid van het kabinet Schoof, dat zou juist leiden tot een grote afname in middelen voor GGD Groningen. Veelvuldig hebben diverse instanties geconstateerd dat de veiligheid en de leefbaarheid van het aanmeldcentrum en de externe wachtlocaties slecht blijven. De Inspectie JenV heeft begin 2025 de minister van Asiel en Migratie aanbevolen om Ter Apel echt veilig te maken door onder meer te zorgen voor een goede door- en uitstroom van asielzoekers.

Omdat er wat dit punt betreft nog geen structurele oplossing in het vooruitzicht is, vrezen we dat deze problematiek zich voort zal slepen. Het enige wat de GGD in dat geval kan doen is te rapporteren over mogelijke gezondheidseffecten. GGD Groningen voert taken op het gebied van publieke gezondheid asielzoekers uit als onderaannemer van GGD GHOR Nederland, die met het COA een overeenkomst heeft gesloten. De GGD voert beschreven taken uit in de opvanglocaties op het gebied van jeugdgezondheidszorg, infectieziektebestrijding, tuberculosebestrijding, technische hygiëne zorg en gezondheidsbevordering. Daarnaast wordt hygiëneadvies en -voorlichting aan COAmedewerkers en medewerkers van Gezondheidszorg Asielzoekers worden gegeven. Bij nieuwe COA-locaties of verbouw van bestaande COA-locaties, doet de deskundige infectiepreventie vóór in gebruik name van het gebouw, een hygiëne nulmeting en na 3-6 maanden een reguliere hygiëne audit. Forensische geneeskunde In 2026 wordt de dienstverlening voor forensisch geneeskundige taken op een geïntegreerde manier uitgevoerd vanuit de centrum GGD Fryslân. Van daaruit wordt voor de drie Noordelijke GGD’en, binnen het noordelijke politiedistrict het forensisch medisch onderzoek bemenst. Dit geldt ook voor de taken Forensisch Medische Expertise bij Kinderen en Kwetsbaren (FMEKK), lijkschouw en medische arrestantenzorg.

Taakdifferentiatie en het inzetten van ANIOS forensische geneeskunde moet de werkdruk voor forensisch artsen hanteerbaar houden. Openbare Geestelijke Gezondheidszorg We zien dat het aantal dak- en thuislozen toeneemt en ook het aantal mensen met onbegrepen gedrag in de openbare ruimte en in woningen als gevolg van onder andere krapte in de thuiszorg, in de geestelijke gezondheidszorg, in passende huisvesting en in de asielketen. Ook landelijk is deze beweging zichtbaar.

20

De OGGz zet zich met het zorg-, veiligheids- en sociaal domein in om deze kwetsbare inwoners door inzet van bemoeizorg naar passende zorg en ondersteuning te geleiden. Daarnaast is de OGGz ook een expertisecentrum en bieden we scholing aan. Het relatiebeheer met gemeenten en ketenpartners is erg belangrijk. Deze nauwe contacten vergemakkelijken het uitwisselen van informatie over relevante ontwikkelingen en de aansluiting bij vragen. Met ketenpartners werken we samen aan een goed vangnet voor kwetsbare inwoners, waarin iedereen een duidelijke positie en toegevoegde waarde heeft. Op deze manier werken we zo goed als mogelijk aan een betere leefkwaliteit voor deze kwetsbare doelgroepen. Milieu en Gezondheid Het team Medische Milieukunde (MMK) heeft de expertise om gemeenten ook in een vroegtijdig stadium te kunnen adviseren in ontwikkelingen rondom de fysieke leefomgeving, ter voorkoming van gezondheidsproblemen. Wanneer we naar de grote maatschappelijke opgaven in de ruimtelijke omgeving kijken, denk maar aan woningbouw, infrastructuur, landbouwtransitie, energietransitie, klimaatadaptatie, meer aandacht voor water en bodem en meer toezicht en handhaving van vervuilende bedrijven, dan zien we dat deze ontwikkelingen mogelijk gezondheidseffecten kunnen hebben.

Het is dan ook niet voor niks dat ‘Health in alle policies’ benoemd is als landelijk speerpunt en dat de Omgevingswet ‘een veilige en gezonde fysieke leefomgeving’ als doelstelling heeft opgenomen. Veel beleidsvelden zijn niet gewend om gezondheid een plek te geven in hun plannen. Als er al aan gedacht wordt, vinden ze het lastig om gezondheid te incorporeren. Er zijn al veel opgaven in de beperkte fysieke ruimte die op elkaar afgestemd moeten worden en dan moet er ook nog gedacht worden aan gezondheid. Het is dan ook in veel gevallen raadzaam dat die beleidsterreinen tijdig de GGD benaderen om zich te laten adviseren. Daarom zorgt het team MMK ervoor dat zij goed op de hoogte is van potentiële gezondheidseffecten. MMK wil dat ze gezien wordt als waardevolle partner in de advisering ten behoeve van een veilige en gezonde leefomgeving. Ook wil MMK haar inwoners betrouwbare informatie kunnen geven over mogelijke gezondheidseffecten van een ontwikkeling in de leefomgeving. Daarnaast zijn meerdere MMK-medewerkers werkzaam als Gezondheidskundig Adviseur Gevaarlijke Stoffen (GAGS) in Noord-Nederland. We blijven de bekendheid van de GAGS vergroten. Omgevingswet De Omgevingswet is op 1 januari 2024 in werking getreden. In deze ingrijpende wet staat het realiseren van een veilige en gezonde fysieke leefomgeving centraal.

Provincie, waterschappen en gemeenten hebben hun organisatie hierop zo goed mogelijk ingericht en werken samen met partners als Omgevingsdienst, Veiligheidsregio, en GGD aan vele ruimtelijke opgaves. Met elkaar hebben we samenwerkingsafspraken gemaakt en vastgelegd voor welk soort onderwerpen partijen betrokken kunnen worden. De GGD wil dat we als adviseur gezonde en veilige leefomgeving dan ook als zodanig benut worden. In de uitwerking in Omgevingsvisie en Omgevingsplannen moeten onder meer de opgaven en ambities vanuit de klimaat- en energietransitie meegenomen worden. Deze hebben immers 21

ook invloed op de leefomgeving, zowel in ruimtelijke zin als wat betreft milieu, gezondheid en veiligheid. Omdat gezondheid vanaf het begin moet worden meegenomen in deze opgaven, geeft de GGD integraal advies om een zo gezond mogelijke leefomgeving te realiseren. Hiertoe heeft de GGD een intern platform ingericht waarin diverse afdelingen participeren om daadwerkelijk een integraal gezondheidsadvies te geven. De GGD is via een applicatie verbonden met het digitaal stelsel omgevingswet (DSO). Via dit stelsel kunnen provincie, waterschappen en gemeenten de GGD vragen om op bepaalde bijgevoegde documenten te reageren. Door te participeren in diverse regionale werkgroepen probeert de GGD in beeld te blijven en daadwerkelijk om advies gevraagd te worden. De GGD kan altijd op ruimtelijke plannen ongevraagd reageren of een zienswijze indienen waarin we gerichte suggesties aandragen voor een gezonde en veilige leefomgeving, maar het is uiteraard efficiënter om aan de voorkant te zitten. We verwachten, net als andere GGD’en, dat deze taak in toenemende mate meer capaciteit gaat vragen om aan de extra behoefte aan gezondheidsadvisering te kunnen voldoen. Daarom houden we zo goed mogelijk bij welke inzet door de diverse teams heeft plaatsgevonden.

GGD als crisisdienst De GGD heeft sinds 2023 het overkoepelend Integraal Crisisplan met onderliggende plannen, waaronder het plan Crisisteam GGD, het Crisiscommunicatieplan, het Continuïteitsplan, het GGD Rampen Opvangplan (GROP) en de vier deelplannen (IZB, MMK, Gezondheidsonderzoek bij Rampen en Psychosociale Hulpverlening) op orde. In 2026 moet het Nafaseplan en het Bedrijfsnoodplan af zijn. Alle sleutelfunctionarissen binnen de GGD hebben meerdere elearnings en een interne bijscholing gevolgd passend bij hun rol. Verschillende medewerkers participeren in de crisisorganisatie en zijn actief in de uitvoering van het opgestelde meerjarenprogramma Opleiding, Training en Oefening (OTO) 2024-2026. De GGD beschikt daarmee als crisisdienst over een stevig fundament. Er is blijvend aandacht voor opleiden, trainen en oefenen en het versterken van de samenwerking. De GGD heeft een integraal protocol voor een gecoördineerde psychosociale hulpverlening bij incidenten voor de regio Groningen (PSHi) opgesteld. De inzet van PSHi is bedoeld voor een ingrijpende gebeurtenis waarbij de omgeving/maatschappij in brede zin is geraakt. Hierbij is behoefte aan regie en coördinatie, zonder dat er opschaling nodig is binnen de regionale rampenstructuur.

De bestuurlijke verantwoordelijkheid, inclusief de besluitvorming rondom de inwerkingtreding van het protocol en een coördinatieteam PSHi, ligt bij het gemeentebestuur. In 2026 zullen we bij ingrijpende gebeurtenissen en incidenten blijvend samenwerken met de netwerkpartners en invulling geven aan de uitvoering van het protocol PSHi.

22

_______________________________________________________________________________ Wat gaan we daarvoor doen? Infectieziektebestrijding Om de impact van ons werk te waarborgen, richten we ons op de zeven kerntaken van de infectieziektebestrijding, zoals maatregelen om verspreiding te voorkomen, preventie en surveillance. Gezien de aangekondigde bezuinigingen is het noodzakelijk om prioriteit aan te brengen in de zeven kerntaken. • Vaccinatiegraad Een hoge vaccinatiegraad is essentieel om infectieziekten effectief te voorkomen. Om dit te bereiken, richten we ons op doelgroepen met een lage vaccinatiegraad. We analyseren waar de grootste knelpunten liggen en werken samen met sleutelpersonen en gemeenschappen om de vaccinatiebereidheid te vergroten. Denk hierbij aan interventies op maat, zoals informatieve campagnes of in gesprek gaan met bepaalde doelgroepen in buurten waar de vaccinatiegraad achterblijft. Daarnaast willen we onderzoeken wat mogelijke barrières (desinformatie, wantrouwen, etc.) zijn zodat GGD Groningen hierop in kan spelen. • Pandemische paraatheid De COVID-19-pandemie heeft ons laten zien hoe belangrijk het is om voorbereid te zijn op onverwachte infectieziekte-uitbraken. Daarom ontwikkelen we robuuste draaiboeken op zowel regionaal als bovenregionaal niveau.

Het team IZB, zal jaarlijks op zowel regionaal als bovenregionaal niveau, een uitbraak oefening houden om de kennis en kunde op peil te houden, in samenwerking met de crisis coördinator. • Landelijke functie Opschaling Infectieziektebestrijding (LFI) Naast de interne voorbereiding op een volgende pandemie wordt er ook gewerkt aan de landelijke aansluiting van de LFI. Deze aansluiting raakt zowel de inhoud als de bedrijfsvoering. Daarnaast zorgen we voor voldoende voorraad beschermingsmiddelen, testkits en vaccins, zodat we adequaat kunnen reageren op noodsituaties. Door lessen uit eerdere pandemieën te evalueren en door te voeren in beleid, versterken we onze paraatheid en beperken we de impact van toekomstige uitbraken. • 3Noord samenwerking Samenwerking met andere GGD’en in Noord-Nederland biedt kansen om onze middelen efficiënter in te zetten en onze aanpak te versterken. Door gezamenlijke strategieën te ontwikkelen, bijvoorbeeld voor infectiepreventie en vaccinaties, benutten we schaalvoordelen en voorkomen we dubbel werk. • Informatievoorziening Een krachtige infectieziektebestrijding staat of valt met goede informatievoorziening. Uit de COVID-19 pandemie is gebleken dat het huidige informatievoorzieningslandschap niet voldoet. Daarom had het vorige kabinet middelen beschikbaar gesteld om te investeren in een nieuw landelijk ICT-systeem.