07-07-02 Integraal-Veiligheidsplan-2023-2026-Gemeente-Veendam

1 

Integraal Veiligheidsplan Gemeente Veendam 2023-2026

1

Colofon: Uitgave: Gemeente Veendam Auteur: M.N. Eelssema-Bosman Versie: 1.0 vastgesteld door de gemeenteraad op 19 december 2022 Redactie: Diny Boogerd Schrijfzaken en tekstcorrectie Productie: Staal Communiceert © 2023 Gemeente Veendam Alle rechten voorbehouden. Niets uit deze uitgave mag worden verveelvoudigd, opgeslagen in een geautomatiseerd gegevensbestand en/of openbaar gemaakt in enige vorm of op enige wijze, hetzij elektronisch, mechanisch, door fotokopieën, opnamen of op enige andere manier zonder voorafgaande schriftelijke toestemming van Gemeente Veendam.

Inhoud Samenvatting . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 5 1 Inleiding . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 7 1.1 Effect en doel veiligheidsbeleid . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 7 1.2 Relevante kaders . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 7 1.3 Totstandkoming IVP . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 7 1.4 Objectieve veiligheid . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 8 1.5 Subjectieve veiligheid . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 8 1.6 Toezicht en handhaving . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 9 1.7 Landelijke veiligheidstrends . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .

9 1.8 Veiligheidspartners . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 9 1.9 Prioritering . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 10 2 Uitgangssituatie . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 12 2.1 Veilige woon- en leefomgeving . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 13 2.2 Bedrijvigheid en veiligheid . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 13 2.3 Jeugd en veiligheid . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 15 2.4 Fysieke veiligheid . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 16 2.5 Integriteit en veiligheid . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 17 3 Ambities tot 2026 . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .

20 3.1 Doelstellingen tot 2026 . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 20 3.2 Trends en ontwikkelingen . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 20 4 Onze strategie . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 23 4.1 Werkwijze . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 23 4.2 Strategische partners en samenwerkingsverbanden . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 23 4.3 Flankerend beleid . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 24 5 Prioriteiten . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 26 5.1 Ondermijning . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 27 5.2 Sociale kwaliteit en leefomgeving . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 28 5.3 Cyberveiligheid . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .

. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 30 5.4 Jeugd en veiligheid . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 31 6 Strategische thema’s . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 34 6.1 Verkeersveiligheid . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 34 6.2 Preventie en risicocommunicatie . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 34 6.3 Evenementenveiligheid . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 35 6.4 Brandveiligheid en crisisbeheersing . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 36 6.5 Radicalisering en polarisatie . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 37 6.6 Mensenhandel en uitbuiting . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 37 7 Coördinatie, verantwoording en begroting . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 40 7.1 Bestuurlijke en ambtelijke coördinatie .

. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 40 7.2 Beleidscyclus . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 41 7.3 Communicatie en informatiepositie . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 41 8 Uitvoering en begroting . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 43 9 Taken handhaving openbare orde en veiligheid . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 45

Samenvatting

Samenvatting Veiligheid is een van de primaire levensbehoeften van onze inwoners. Het is een basisvoorwaarde voor het prettig wonen, werken en verblijven. De gemeente voert regie als het gaat om veiligheid. De gemeente kan dit niet alleen. Samenwerken met buurgemeenten, inwoners, ondernemers en veiligheidspartners is essentieel. De maatschappij is voortdurend in beweging. De gemeente staat voor de opgave om in deze veranderende wereld invulling te geven aan haar verantwoordelijkheid. Een van de veranderingen die een extra beslag op de gemeenten legt is bijvoorbeeld de aanpak van ondermijning en de gelijktijdige bezuinigingen op rijksniveau voor veel van deze taken. De lokale verzwarende omstandigheid van de problematiek rond de energietransitie vraagt de komende jaren ook veel. Wat betekent dit voor de veiligheidsgevoelens van onze inwoners? Veel is nog onduidelijk. De effecten die de coronapandemie met zich mee heeft gebracht zijn nog niet uitgekristalliseerd. Maar dat gemeenten moeten anticiperen op een snel veranderende wereld is helder. Ook al is de gemeente organisatorisch weer zelfstandig, de ontwikkelingen en uitdagingen dwingen om de onderlinge samenwerking te zoeken en keuzes te maken op welke manier wij samen met partners het gewenste veiligheidsniveau in onze gemeente willen handhaven en verbeteren. Veel veiligheidsvraagstukken kennen geen gemeentegrenzen.

Dat is ook het argument dat de gemeenten Midden-Groningen, Veendam en Pekela binnen het basisteam van de politie Ommelanden-Midden samenwerken. Samenwerken waar het kan, ‘couleur locale’ waar mogelijk. Het veiligheidsbeleid geeft invulling aan de regiefunctie van de gemeente met betrekking tot de lokale veiligheid. De gemeente heeft regie over het integrale veiligheidsbeleid. Het Kernbeleid Veiligheid van de Vereniging Nederlandse Gemeenten beschrijft de regierol van de gemeenten als volgt: ‘het zodanig sturen, interveniëren en in stand houden van allerlei randvoorwaarden dat de diverse betrokkenen partijen op het terrein van veiligheid op een effectieve manier blijven samenwerken en met elkaar een aanvaardbaar niveau van veiligheid en leefbaarheid weten te consolideren’. Onder het gemeentelijke veiligheidsterrein vallen een reeks aan veiligheidsonderwerpen, variërend van jeugdoverlast en verkeersveiligheid tot ondermijning en weerbaarheid. Daarnaast vraagt ook de problematiek rond de energietransitie aandacht, en de in gemeenten aanwezige economische ontwikkelingen. Integraal betekent ‘allesomvattend’ en ‘samenhangend’. Alle bovengenoemde veranderingen hebben direct of indirect effect op het thema veiligheid op lokaal niveau.

In dit integraal veiligheidsplan zijn ook de veiligheidsthema’s benoemd waaraan de gemeenten binnen Ommelanden-Midden en op regionaal niveau de komende jaren samenwerken. Wij sluiten hiermee ook aan bij de prioriteiten zoals gesteld in het Regionaal Beleidsplan Veiligheid (politie) Noord-Nederland, te weten: • Ondermijnende criminaliteit • Cyberveiligheid

5

10 Inleiding

1

Inleiding

Voor u ligt het Integraal Veiligheidsplan (IVP) 2023-2026 van de gemeente Veendam dat u wordt aangeboden door de burgemeester. De gemeente staat voor de opgave om Veendam de komende jaren veilig te laten blijven, zijn en voelen. Dit vraagt om een proactieve veiligheidsaanpak, waarbij vooruitkijken en ontwikkelingen nauwlettend monitoren van belang zijn. Maar ook door verantwoordelijkheden daar te laten waar ze horen en ketenpartners te faciliteren. Veiligheid staat niet op zichzelf. Het maakt deel uit van een breder beleidsspectrum. In dit document worden de raakvlakken benoemd en verbindingen gelegd. Op het gemeentelijke vlak gaat het dan vooral over de beleidsvelden openbare ruimte, zorg, en toezicht en handhaving op de Algemeen Plaatselijke Verordening (APV) en bijzondere wetten. Daarnaast maakt veiligheid deel uit van een bovenlokale aanpak.

1.1

Effect en doel veiligheidsbeleid

Veilig leven in Veendam vraagt om een verantwoordelijkheidsgevoel van ons allemaal. Inwoners, gemeente, ondernemers, politie en het maatschappelijke middenveld werken integraal samen om de subjectieve en objectieve veiligheid te bevorderen. Het Integraal Veiligheidsplan is richtinggevend voor beleid en uitvoering op het terrein van de openbare orde en veiligheid. Het geeft inzicht in de doelstellingen op het gebied van veiligheid voor de komende vier jaar en de bijbehorende prioritering. Het Integraal Veiligheidsplan dient als basis voor veiligheidscoalities en werkafspraken tussen de (veiligheids)partners. Het beschrijft de activiteiten die moeten bijdragen aan het bereiken van onze gezamenlijke visie. Omdat veiligheid vooral een kwestie is van handelen, van (samen)doen is dit plan doelbewust kort. De focus ligt daarmee op ‘doen’. In jaarlijkse uitvoeringsplannen wordt een doorvertaling van het IVP weergegeven, waarin de kaders zijn geoperationaliseerd.

1.2

Relevante kaders

In de Politiewet 2012 staat dat gemeenten minimaal één keer in de vier jaar een Integraal Veiligheidsplan (IVP) maken dat door de gemeenteraad wordt vastgesteld. In het IVP zijn missie, doel en uitgangspunten op het gebied van veiligheid beschreven. Voor de gemeenteraad is het IVP het instrument om te sturen op de lokale veiligheid en de aanpak van veiligheidsproblemen.

1.3

Totstandkoming IVP

Dit Integraal Veiligheidsplan is gebaseerd op het Kernbeleid Veiligheid van de Vereniging Nederlandse Gemeenten (VNG). De aanpak van het Kernbeleid Veiligheid kent drie planfiguren. Voorafgaand aan het opstellen van het beleid wordt een veiligheidsanalyse uitgevoerd. Onderdeel van de analyse is doorgaans een evaluatie van het vigerende veiligheidsbeleid. Het laatste veiligheidsbeleid van de gemeente Veendam dateert uit de periode 2013-2016. Aangezien de termijn van het vorige beleid reeds enige jaren is verlopen, is besloten om de evaluatie niet uit te voeren. In 2021 heeft het college van burgemeester en wethouders opdracht gegeven voor de actualisatie van het veiligheidsbeleid. Deze bestaat uit een risico-inventarisatie waarop de prioriteiten worden gebaseerd. Bij de totstandkoming van de analyse zijn verschillende bronnen gebruikt, zoals een veiligheidsenquête onder inwoners, beleidsdocumenten, gegevensregistraties van partners en gesprekken met interne en externe partners en bedrijven. De veiligheidsanalyse dient als basis voor dit integraal veiligheidsplan.

7

8

Integraal Veiligheidsplan Gemeente Veendam 2023-2026

1.3.1 Veiligheidsanalyse Op basis van een veiligheidsanalyse wordt vooruitgekeken naar de komende beleidsperiode van vier jaar. De veiligheidsanalyse bestaat uit een inventarisatie en analyse van: 1 de ambities in het coalitieakkoord (inclusief een analyse van verkiezingsprogramma’s); 2 objectieve veiligheid; 3 subjectieve veiligheid; 4 toezicht en handhaving; 5 landelijke en regionale trends en ontwikkelingen. Vervolgens leest u waarom gekozen is voor twee gezamenlijke, gemeentegrens overstijgende prioriteiten met een aantal lokale speerpunten. 1.3.2 Coalitieakkoord 2022-2026 Een ander belangrijk onderdeel is wat het coalitieakkoord zegt over veiligheid. In het coalitieakkoord ‘Met vertrouwen vooruit’ zet de coalitie concreet in op: • de totstandkoming van een nieuw Integraal Veiligheidsplan en een plan van aanpak Ondermijningsbeleid, inclusief de jaarlijkse uitvoeringsplannen; • het vergroten van de zelfredzaamheid van inwoners en bezoekers: wat kunnen mensen zelf doen om de sociale en fysieke veiligheid te verbeteren; • toezicht en handhaving in de openbare ruimte (waar onder Borgerswold en het LSP) met behulp van (extra) boa’s en cameratoezicht; • het verbeteren van verkeersveiligheid; • het terugdringen van huiselijk geweld en kindermishandeling; • het terugdringen van middelengebruik (alcohol en drugs) en daarmee gepaard gaande overlast.

1.4

Objectieve veiligheid

Bij objectieve veiligheid gaat het om verschillende vormen van vermogensen geweldscriminaliteit die zich in de alledaagse woon- en leefomgeving van bewoners kunnen voordoen. Het betreft zowel ‘veelvoorkomende’ als ‘high impact’ criminaliteit. High impact crimes zijn criminele activiteiten die een diepe (negatieve) indruk achterlaten op burgers, zoals woninginbraken of diefstal van voertuigen. Onder vermogenscriminaliteit valt onder andere inbraak in panden en uit voertuigen, zakkenrollerij en straatroof. Bij vermogenscriminaliteit is aandacht voor het eventuele georganiseerde karakter (bendes, banditisme) van belang. Geweldscriminaliteit gaat onder andere over bedreiging, mishandeling, openlijke geweldpleging en huiselijk geweld.

1.5

Subjectieve veiligheid

Veiligheidsbeleving is de manier waarop mensen veiligheid ervaren. Veiligheidsbeleving wordt ook wel aangeduid als subjectieve veiligheid. Dit als tegenhanger van objectieve veiligheid. De subjectieve veiligheid wordt gemeten aan de hand van een veiligheidsonderzoek. Voor dit IVP zijn inwoners via een enquête gevraagd naar hun gevoel van veiligheid. Het onderzoek heeft in 2021 onder 700 inwoners plaatsgevonden. Uitkomsten van de veiligheidsenquête zijn vertaald naar dit beleid, verwerkt in het uitvoeringsplan of direct opgepakt. Door in gesprek te blijven met inwoners, ondernemers en andere belanghebbenden behouden we aansluiting en kunnen wij goed invulling geven aan onze regierol.

11 Inleiding

1.6

Toezicht en handhaving

Toezicht en handhaving is een belangrijk aspect voor het vergroten van de leefbaarheid en veiligheid van inwoners. Dit komt ook naar voren in het rekenkameronderzoek naar toezicht en handhaving op het gebied van openbare orde en veiligheid (rapportage ‘DoeMee’, Necker van Naem, 2020). Daarnaast is de ambitie voor toezicht en handhaving in de openbare ruimte verwoord in het coalitieprogramma 2022-2026. Toezicht en handhaving op het gebied van openbare orde en veiligheid vraagt om gezamenlijk optreden vanuit de gemeente en politie. De gemeente stelt hiervoor integraal handhavingsbeleid en een uitvoeringsprogramma op.

1.7

Landelijke veiligheidstrends

Voor Noord-Nederland is voor 2020–2023 een inventarisatie van veiligheidstrends uitgevoerd. In deze trendinventarisatie worden de belangrijkste veiligheidstrends bij elkaar gebracht die hieronder zijn weergegeven. • • • • • • • • • •

Toename digitale dreiging Groei georganiseerde ondermijnende criminaliteit Daling traditionele criminaliteit Toename incidenten met kwetsbare personen Toename van radicalisering en polarisatie Groei sociale tegenstellingen in de samenleving Overslaan politieke onrust door inmenging door buitenlandse staten Migratiestromen door armoede en conflicten Veranderende rol van de overheid en maatschappij Veiligheidsontwikkeling in Noord-Nederland

‘Samen slagvaardig voor een veilig Noord-Nederland’ In de Veiligheidsstrategie 2020–2023 hebben de Groninger, Friese en Drentse gemeenten, het OM en de politie van Noord-Nederland afgesproken hoe ze de komende jaren samen werken aan een veiliger Noord-Nederland. Onder ontwikkelingen en trends worden gezien een toenemende digitale dreiging, een groei van de georganiseerde ondermijnende criminaliteit en een toename van incidenten met kwetsbare personen.

1.8

Veiligheidspartners

Bij de totstandkoming van dit IVP is een uitvraag gedaan bij lokale en regionale veiligheidspartners. Dit is gedaan om het integrale karakter te benadrukken en omdat wij uiteindelijk gezamenlijk verantwoordelijk zijn voor de uitvoering. Samen met de veiligheidsprofessionals (onder andere OM en politie) bundelen we onze krachten en komen we tot een integrale aanpak. Het thema ondermijning (waaronder drugshandel, -productie, -overlast en -gebruik) is door velen als belangrijkste prioriteit genoemd. Daarnaast is cyberveiligheid een thema waarop wij ons de komende jaren moeten gaan richten.

9

10

Integraal Veiligheidsplan Gemeente Veendam 2023-2026

1.9

Prioritering

Prioritering in het veiligheidsdomein is onderverdeeld in vier niveaus: 1 Landelijk niveau De landelijke veiligheidsagenda is leidend. In afstemming met de regioburgemeesters worden prestatieafspraken gemaakt tussen gemeenten, de politie en het Openbaar Ministerie (OM). Landelijk gaat het om de volgende beleidsdoelstellingen: • Ondermijning; • Mensenhandel; • Cybercriminaliteit; • Executie. 2 Regionaal niveau Voor de regio Noord-Nederland is een Regionale Veiligheidsstrategie 2020–2023 ontwikkeld. Hierin zijn ondermijning en cyberveiligheid als prioriteiten benoemd. Deze prioriteiten sluiten aan bij de landelijke en regionale prioriteiten. 3 Basisteamniveau Het basisteam Ommelanden-Midden bedient met haar politiecapaciteit de gemeenten Midden-Groningen, Pekela en Veendam. Iedere gemeente stelt afzonderlijk een Integraal Veiligheidsplan (IVP) op waarbij we rekening moeten houden met het verdelen van de gevraagde politiecapaciteit. Daarvoor kijken we naar gezamenlijke prioritering om uiteindelijk slagvaardiger te worden en efficiënter te werk te gaan. Daar waar criminaliteit zich niet houdt aan de gemeentegrenzen moeten wij dat zeker niet doen. Door op sommige onderwerpen grensoverschrijdend samen te werken met één gezamenlijk gedragen aanpak kan strafrechtelijk en bestuurlijk een vuist worden gemaakt.

4 Lokaal niveau Dit betreft wensen vanuit de samenleving of veiligheidspartners die gemeentegebonden zijn. 1.9.1 Lokale speerpunten Veiligheidsbeleid is integraal beleid en strekt zich uit over meerdere domeinen, zoals leefbaarheid, jeugdbeleid, handhaving en het sociaal domein. Om die reden zijn interne en externe partners gevraagd inbreng te leveren ten aanzien van de prioritering. Een aantal daarvan is lokaal gericht en verdienen om die reden een lokale uitwerking. Dat betekent niet dat we elkaar niet gaan vinden op deze domeinen, maar deze zijn gemeentespecifiek of daarvan verschilt bijvoorbeeld de planning ten opzichte van de buurgemeenten.

12

Integraal Veiligheidsplan Gemeente Veendam 2023-2026

2

Uitgangssituatie

In dit hoofdstuk wordt stilgestaan bij de uitkomsten van de veiligheidsanalyse om zo de context voor het beleid goed duidelijk te maken. Volgens de aanpak van het Kernbeleid Veiligheid van de VNG wordt voor de ontwikkeling van nieuw beleid een veiligheidsanalyse uitgevoerd. De veiligheidsanalyse dient als belangrijke basis voor dit beleid. De veiligheidsanalyse bestaat uit drie onderdelen. Het eerste onderdeel is dat een inventarisatie en analyse van data, beleid en plannen plaatsvindt. Het tweede deel van de input bestaat uit het ophalen van input uit de samenleving. Dit is op verschillende manieren en plaatsen gebeurd. Deze input heeft deels ook een doorslaggevende rol gespeeld in het bepalen van de prioritering voor de komende jaren. Ten derde is input opgehaald bij partners (zoals politie, openbaar ministerie, veiligheidsregio, jongerenwerk) en stakeholders (zoals ondernemers, scholen en de woningcorporatie). De belangrijkste uitkomsten uit de veiligheidsanalyse worden in dit hoofdstuk kort genoemd. Daarbij wordt voor de herkenbaarheid de indeling volgens het Kernbeleid Veiligheid aangehouden, dus conform de vijf veiligheidsvelden. Uitgelegd wordt wat ieder veiligheidsveld inhoudt en wat het veiligheidsbeeld in Veendam is op deze velden.

Vervolgens wordt op hoofdlijnen toegelicht wat de voorgestelde aanpak de komende jaren is en aan welke onderwerpen de komende jaren prioriteit wordt gegeven. Het Kernbeleid Veiligeid van de VNG hanteert onderstaande indeling. Veilige woon- en leefomgeving 1.1 Sociale kwaliteit

Bedrijvigheid en veiligheid 2.1 Veilig winkelgebied

Jeugd en veiligheid

Fysieke veiligheid

3.1 Jeugdoverlast

4.1 Verkeers­ veiligheid

1.2 Fysieke kwaliteit

2.2. Veilige bedrijventerreinen

3.2 Jeugdcriminaliteit/ individuele probleem­ jongeren

4.2 Brandveiligheid

5.2 Georganiseerde/ ondermijnende criminaliteit

1.3 Objectieve veilig­heid/ 2.3 Veilig uitgaan veelvoorkomen­de ‘high impact’ criminaliteit

3.3 Jeugd, alcohol en drugs

4.3 Externe veilig­ heid/ omgevings­ veiligheid

5.3 Weerbare overheid/weerbaar bestuur

1.4 Subjectieve veiligheid

3.4 Veilig in en om de school

4.4 Rampenbestrijding en crisisbeheersing

5.4 Informatie­ veiligheid

2.4 Veilige evenementen 2.5 Veilig toerisme

In de volgende paragrafen worden de uitkomsten van de veiligheidsanalyse per hoofdthema beschreven.

Integriteit en veiligheid 5.1 Polarisatie en radicalisering

5.5 Ambtelijke/ bestuurlijke integriteit

12 Uitgangssituatie

2.1

Veilige woon- en leefomgeving

Veiligheid en leefbaarheid in de alledaagse woon- en leefomgeving, in de wijk, de buurt en de straat is een belangrijk onderdeel. Hoofdthema’s zijn sociale kwaliteit, fysieke kwaliteit, objectieve veiligheid en subjectieve veiligheid (veiligheidsgevoel). Bij sociale kwaliteit gaat het vooral om de thema’s woonoverlast, alcohol- en drugsoverlast en overlast van verwarde personen, bij fysieke kwaliteit om vernielingen en verloedering/zwerfvuil. Bij objectieve veiligheid gaat het om veelvoorkomend strafbaar gedrag, dat verschillende vormen van vermogens- en geweldscriminaliteit kent, zoals woninginbraak, auto-inbraak, fietsendiefstal, diefstal van motorvoertuigen, straatroof, bedreiging, mishandeling en huiselijk geweld. Deze hinderlijke criminaliteit heeft een versterkende werking op het gevoel van onveiligheid bij bewoners. Beeld in Veendam Wat allereerst opvalt is de toename van het aantal meldingen over personen met verward gedrag. Een trend die overigens ook regionaal en landelijk waarneembaar is. Voor inwoners is de fysieke kwaliteit een belangrijke voorwaarde voor een veilig gevoel. Daarnaast valt ook het aantal meldingen van burenruzies op. Online fraude neemt landelijk een enorme vlucht. Dat is ook in de lokale cijfers te zien. Tenslotte zijn het aantal gevallen van bedreiging en mishandeling, waaronder huiselijk geweld, in de gemeente gestegen.

Aanpak en prioriteiten in Veendam Op basis van de cijfers, de regionale prioritering van de afgelopen jaren en actuele ontwikkelingen, kunnen als mogelijke onderwerpen geprioriteerd worden: • • • •

Personen met verward gedrag Sociale kwaliteit leefomgeving Huiselijk geweld en kindermishandeling Cyberveiligheid, waaronder online fraude kadertekst De fysieke kwaliteit van de openbare ruimte wordt als een belangrijke voorwaarde beschouwd voor een veilige leefomgeving. Qua aanpak ligt het primaat bij de diensten die zich richten op het beheer en onderhoud van de openbare ruimte. Daarmee is het niet als prioritair onderwerp benoemd in dit veiligheidsplan. Het wil daarmee dus niet zeggen dat dit onderwerp geen aandacht krijgt, maar het ligt niet in de lijn dat dit onderwerp vanuit openbare orde en veiligheid wordt gestuurd. einde kadertekst

2.2

Bedrijvigheid en veiligheid

In dit veiligheidsveld staat ‘sociale onveiligheid’ rond verschillende vormen/locaties van bedrijvigheid centraal: • In winkelgebied kunnen zich verschillende vormen van onveiligheid voordoen. Het gaat bijvoorbeeld om winkeldiefstal, zakkenrollerij en overvallen, maar ook om jongerenoverlast, vernielingen, fietsen en bromfietsen in voetgangersgebied en de mate van brandveiligheid van de winkelpanden. Daarnaast kunnen zwerfvuil en andere tekenen van verloedering tot subjectieve onveiligheid leiden. • Onveiligheid op bedrijventerreinen kent zowel sociale als fysieke aspecten: bedrijfsinbraak, diefstal, overvallen en vernieling aan de ene kant en aan de andere kant inrichting en onderhoud van de terreinen, verkeersveiligheid en brandveiligheid. Ook kunnen zich illegale bewoning en drugsdelicten als hennepplantages voordoen.

13

14

Integraal Veiligheidsplan Gemeente Veendam 2023-2026

NB: ‘externe veiligheid’, ofwel veiligheid rond inrichtingen waarin gevaarlijke stoffen worden opgeslagen en/of bewerkt, is onderdeel van veiligheidsveld 4: fysieke veiligheid. • Uitgaansvoorzieningen hebben enerzijds een positief effect op de veiligheid: het culturele en sociale klimaat varen er wel bij. Ook zijn er economische voordelen. Maar er kunnen zich ook veiligheidsproblemen rond uitgaansvoorzieningen voordoen, zoals geweld, overlast en vernielingen (eventueel vernielingen rond de zgn. (s)looproutes). • Evenementen, zeker de grootschalige, kunnen behoorlijke veiligheidsrisico’s opleveren. Het is aan de organisator voorwaarden voor de veiligheid te realiseren en aan de gemeenten om de juiste voorwaarden te stellen en die te handhaven. De risico’s zijn met name gelegen in geweld, overlast, vernieling, brandveiligheid en crisisbeheersing. Daarnaast zijn er mogelijke dwarsverbanden met externe veiligheid (evenementenlocaties nabij externe veiligheidsinrichtingen?) en de aanpak van georganiseerde criminaliteit. • Veilig toerisme heeft betrekking op de onveiligheid die zich kan voordoen in en rond recreatiegebieden, zoals natuurgebieden, recreatieplassen en op en rond toeristische verblijfslocaties zoals campings en jachthavens. De risico’s betreffen bijvoorbeeld beroving, diefstal uit/van vaartuigen, inbraak, geweld, overlast en vernieling.

Ook kan het gaan om concentraties van ‘minder zichtbare’ vormen van criminaliteit, waarbij niet zozeer toeristen rechtstreeks het slachtoffer zijn. Bepaalde locaties vormen een knooppunt van verschillende vormen van georganiseerde criminaliteit (drugsgerelateerd, heling, mensenhandel). Beeld in Veendam Er was een enorme daling en vervolgens een stijging te zien in het aantal winkel­ diefstallen. Het afgelopen jaar was hier weer een lichte daling te zien. Een verklaring hiervoor kan zijn dat de winkels tijdelijk moesten sluiten in de coronalockdown. De algemene conclusie is dat de gemeente Veendam op het gebied van bedrijvigheid en toerisme als veilig kan worden gekwalificeerd. Het winkelgebied in Veendam behoeft verbetering voor wat betreft leegstand en verloedering. Via de nieuwe centrumvisie moet dit gestalte krijgen. Net als inwoners worden ook ondernemers geconfronteerd met ondermijning en digitale risico’s. Ondernemers zorgen voor interne veiligheid en treffen veiligheidsmaatregelen. Ondernemers vragen aandacht voor een veilige infrastructuur. Op het gebied van overlast en geluidshinder vanuit horeca is een daling van het aantal meldingen te zien. Als het gaat om evenementenveiligheid ligt de nadruk meer op het veilige verloop ervan en niet zozeer op de geluidshinder.

Ook in het licht van vuurwerkoverlast (de jaarwisseling is immers het grootste en meest risicovolle evenement van het jaar) komt dit onderwerp naar voren. Qua toerisme, sport en recreatie vraagt de veiligheid in Borgerswold en bij de sportaccommodaties en terreinen structureel aandacht en inzet. Aanpak en prioriteiten in Veendam Op basis van de cijfers, de regionale prioritering van de afgelopen jaren en actuele ontwikkelingen kunnen als mogelijke onderwerpen geprioriteerd worden: • • • •

Ondermijning Cyberveiligheid Evenementenveiligheid Veiligheid sportlocaties en recreatiegebied Borgerswold

13 Uitgangssituatie

2.3

Jeugd en veiligheid

In dit veiligheidsveld staan veiligheidsvraagstukken in relatie tot jeugd centraal. Te onderscheiden veiligheidsthema’s zijn: • Jeugdoverlast en- problematiek Bij jeugdoverlast gaat het vooral om overlast in groepsverband, zowel in ‘milde’ vorm als hardnekkiger, ’zwaarder’. Het kan gaan om geluidsoverlast, intimiderend aanwezig zijn, zwerfvuil achterlaten en soms ook vernielingen en andere vormen van criminaliteit. Kenmerkend voor de minder zware groepen is dat ze in principe goed aanspreekbaar/corrigeerbaar zijn door de omgeving. Bij de zwaardere vormen is er meer ‘eigen systeem’ (hiërarchie) in de groepen en zijn ze lastiger te corrigeren. Ook is er veelal (lichte) criminaliteit in het spel. Het onderdeel ‘jeugdproblematiek’ heeft vooral betrekking op individuele problematische jongeren. Het gaat om jongeren met problemen op meerdere leefgebieden die niet zelden ook ‘veelpleger’ zijn. Ze vormen mogelijk de harde kern van jeugdgroepen, soms zelfs criminele groepen. Het betreft zgn. ‘complexe casuïstiek’ die een integrale Persoonsgerichte Aanpak (PGA) behoeft. • Jeugd, alcohol en drugs Hierbij gaat het bijvoorbeeld om overlast van alcohol- en drugsgebruik in de openbare ruimte, eventueel in uitgaansgebied/-gelegenheden. Het drank- en drugsgebruik kan in verband staan met geweld, vernielingen en geluidsoverlast.

De beheersing van het gebruik en de overlast is een belangrijke opgave van de gemeente. Een ander onveiligheidsaspect speelt daarbij ook een belangrijke rol: de gezondheidsrisico’s van (overmatig) alcohol- en drugsgebruik. • Veiligheid in en om de school Jeugd kan dader en slachtoffer zijn van onveiligheid; thuis, in de buurt, bij het stappen, maar ook op school. Mogelijke veiligheidsproblemen op en rond scholen zijn (digitaal) pesten, geweldpleging, diefstal, overlast (voor omwonenden), vernielingen en verkeersonveiligheid. Beeld in Veendam Het aantal meldingen van jeugdoverlast lijkt al een aantal jaren toe te nemen. Jeugdgroepen en de overlast die dat met zich meebrengt, lijken in georganiseerde vorm toe te nemen. Dat gebeurt onder andere via online gemeenschappen. Daarnaast is er sprake van een risico op toenemende criminele activiteiten. Aanpak en prioriteiten in Veendam Het is belangrijk dat er een integraal beeld komt van hoe onze jeugd ervoor staat. Hiervoor is een analyse nodig van beschikbare informatie over de jeugd in Veendam. We denken daarbij onder andere aan alcohol- en middelengebruik, schoolverzuim, voortijdig eindigen van de opleiding, ervaren (positieve) gezondheid en inzet van jeugdhulp op scholen. Naar aanleiding daarvan kan een passende persoonsgerichte en/of groepsgerichte aanpak worden opgesteld en ingezet.

Daarnaast kunnen we ons de vraag stellen welke informatie we missen en ook willen monitoren. Op basis van de cijfers, de regionale prioritering van de afgelopen jaren en actuele ontwikkelingen kunnen als mogelijke onderwerpen geprioriteerd worden: • • • • •

Toepassen groepsaanpak op basis van een groepsscan (groepsgericht) Persoonsgerichte aanpak Voorlichting en preventie middelengebruik Inzet jongerenwerk Inzet HALT

15

16

Integraal Veiligheidsplan Gemeente Veendam 2023-2026

2.4

Fysieke veiligheid

Dit veiligheidsveld concentreert zich op fysieke veiligheidsvraagstukken. Thema’s binnen dit veiligheidsveld zijn: • Verkeersveiligheid Verkeersveiligheid heeft betrekking op de veiligheid van verkeer voor verkeersdeelnemers in het algemeen, voor specifieke doelgroepen en in bepaalde gebieden (woongebied, scholen, winkelgebied e.d.). Deze veiligheid wordt beïnvloed door fysieke factoren (infrastructuur) en het rijgedrag van verkeersdeelnemers. Onderscheiden kunnen worden objectieve verkeersveiligheid, subjectieve verkeersveiligheid en verkeers- en parkeeroverlast. • Brandveiligheid Dit thema heeft enerzijds betrekking op de ontwerp- en gebruikstechnische brandveiligheid van bepaalde soorten gebouwen (zoals woongebouwen en gebouwen met horecabestemming) en anderzijds op de voorwaarden voor effectieve repressie. Om de brandveiligheid te borgen zien gemeente, brandweer en omgevingsdienst toe op proactie en preventie en geven zij voorlichting aan doelgroepen (maatschappelijke awareness en betrokkenheid). Daarnaast prepareert de brandweer zich op de bestrijding (repressie) van branden. • Externe veiligheid Bij dit thema staan de risico’s van gevaarlijke stoffen centraal. Gevaarlijke stoffen worden opgeslagen en/of bewerkt in inrichtingen en vervoerd via weg, water, spoor, lucht en buisleidingen. Te onderscheiden zijn het ‘groepsrisico’ (GR) en het ‘plaatsgebonden risico’ (PR).

In beide gevallen gaat het om de ‘naar buiten gerichte’ (ofwel externe) veiligheidsrisico’s van de gevaarlijke stoffen. • Rampenbestrijding en crisisbeheersing Gemeenten zijn verantwoordelijk voor brandweerzorg, rampenbestrijding, crisisbeheersing en geneeskundige hulpverlening (Wet veiligheidsregio’s en Besluit veiligheidsregio’s), maar zijn verplicht deze taken te laten uitvoeren door de veiligheidsregio, met uitzondering van het onderdeel bevolkingszorg (de ‘gemeentelijke processen’) van de crisisbeheersingsorganisatie. Dit onderdeel wordt door de gemeente, in samenwerking met andere gemeenten en de veiligheidsregio, op peil gebracht en gehouden. Beeld in Veendam Uit de veiligheidsanalyse komt naar voren dat verkeersveiligheid voor de inwoners veruit het belangrijkste veiligheidsthema is. Daarnaast hebben inwoners behoefte aan het verbeteren van zelfredzaamheid door voorlichting en informatievoorziening over preventie. De meeste inwoners hebben maatregelen getroffen op het gebied van brandveiligheid, zoals door het plaatsen van rookmelders.

Aanpak en prioriteiten in Veendam Op basis van de cijfers, de regionale prioritering van de afgelopen jaren en actuele ontwikkelingen kunnen als mogelijke onderwerpen geprioriteerd worden: • Aanpak verkeersveiligheid De aanpak van verkeersveiligheid valt uiteen in drie stappen: 1 De eerste stap is dat de infrastructuur veilig moet zijn ingericht en in relatie tot het geldende snelheidsregime. Het wegen- en stratenbeheer is uitgewerkt in het gemeentelijke Mobiliteitsplan 2022-2030. 2 In tweede instantie wordt gekeken of gedragsinterventies mogelijk en nodig zijn. Dit kan bijvoorbeeld via de buurtaanpak van Veilig Verkeer Nederland. 3 Ten derde kan worden ingezet op verkeershandhaving.

14 Uitgangssituatie

• Preventie door voorlichting en informatievoorziening op het gebied van brandveiligheid en crisisbeheersing • Een robuuste inrichting brandweerzorg en crisisorganisatie

2.5

Integriteit en veiligheid

Binnen dit veiligheidsveld vallen een aantal verschijnselen die meer fundamenteel onze rechtsorde en veiligheid bedreigen, namelijk: • Radicalisering en polarisatie Bij dit thema gaat het om ideologische groepen/stromingen en/of personen in de samenleving die dermate zijn geradicaliseerd, dat zij door hun wijze van handelen of door hun uitingen zorgen voor maatschappelijke spanningen. Deze spanningen kunnen invloed hebben op de algemene veiligheid (bij toepassen van geweld) of het veiligheidsgevoel van burgers. Sprake kan zijn van dreigend geweld. Deze groepen vergroten de polarisatie in de samenleving, en zetten daarmee het sociaal weefsel onder druk. Stromingen die op die manier kunnen radicaliseren, zijn bijvoorbeeld rechts-extremisme, islamisme/jihadisme, dierenrechten-radicalisme, asielrechtenradicalisme en links-extremisme. • Georganiseerde (ondermijnende) criminaliteit Bij dit thema gaat het om vormen van georganiseerde criminaliteit die zich manifesteren in gemeenten/op het gemeentelijk grondgebied, met mogelijk een bedreigende uitstraling naar de (woon)omgeving. Denk aan drugsgerelateerde criminaliteit, mensenhandel, witwassen en vastgoedfraude. Mogelijk dat de fenomenen zich concentreren op bepaalde locaties zoals recreatiegebieden, bedrijventerreinen en buitengebieden, waarbij deze locaties aangewezen kunnen zijn als zgn. ‘handhavingsknelpunten’.

Er kan in verschillende opzichten sprake zijn van verbindingen/wisselwerking met de lokale samenleving. De betreffende groepen/personen maken wellicht in bepaalde mate gebruik (misbruik) van gemeentelijke voorzieningen en beschikkingen (vergunningen en aanbestedingen). Sprake kan zijn van verweving van onder- en bovenwereld. • Veilige Publieke Taak Werknemers met een publieke taak worden regelmatig geconfronteerd met agressie en geweld bij het uitoefenen van hun taak. Denk aan verpleegkundigen, politiemensen, gemeentelijke handhavers, leraren en medewerkers van gemeenteloketten. Maar ook aan politieke ambtsdragers, zoals raadsleden, burgemeesters en wethouders. De maatschappelijke omgeving kan zich intimiderend, bedreigend en soms letterlijk gewelddadig opstellen. Dit is onacceptabel, om meerdere redenen. Het functioneren van de persoon zelf wordt erdoor beïnvloed. De uitvoering van publieke taken heeft eronder te leiden. De integriteit en ‘goed bestuur’ komen onder druk te staan. Het vertrouwen in de overheid kan aangetast raken - staat de overheid nog wel voor robuuste uitvoering van haar taken? En bij gedogen van het geweld groeit de ‘onaantastbaarheid’ van daders. Agressie en geweld tegen werknemers met een publieke taak hebben een ondermijnend effect op de overheid en moeten stevig aangepakt en zoveel mogelijk voorkomen worden.

• Informatieveiligheid Gemeenten zijn, net als andere (overheids)organisaties, kwetsbaar als het gaat om de (digitale) dienstverlening, met name het veilig/beveiligd uitvoeren van deze dienstverlening en het beheer van persoonsgegevens. Als de overheid de digitale beveiliging hiervan niet voldoende kan borgen, is het vertrouwen in de overheid in het geding. Ook kan het de fysieke veiligheid van burgers en organisaties in gevaar brengen, bijvoorbeeld als besturingssystemen van sluizen en bruggen gehackt worden.

17

18

Integraal Veiligheidsplan Gemeente Veendam 2023-2026

• Ambtelijke en bestuurlijke integriteit Schending van integriteit kan samenhangen met belangenverstrengeling, maar ook het gevolg zijn van ‘niet-intentionele’ verrommeling van processen. In dit laatste geval ontstaat de integriteitschending min of meer ‘per ongeluk’. Integriteitschendingen kunnen gevolgen hebben voor de lokale veiligheid, doordat ­bijvoorbeeld fysiek gevaarlijke situaties ontstaan of in stand blijven (vergunning voor onveilige gebouwen of bedrijfsvoering), criminele groepen bewegingsruimte krijgen (onvolkomen BIBOB-procedures) en/of ambtenaren of bestuurders kwetsbaar worden voor verdere aantastingen van hun integriteit. Onder dit ­thema vallen verschijnselen die meer fundamenteel onze rechtsorde en veiligheid ­bedreigen, zoals radicalisering en polarisatie, georganiseerde (ondermijnende) criminaliteit, informatieveiligheid, en ambtelijke en bestuurlijke integriteit. Georganiseerde criminaliteit werd jarenlang alleen strafrechtelijk aangepakt. Hiervoor lag de verantwoordelijkheid bij de politie en het Openbaar Ministerie (OM). Tegenwoordig zien we het ook als een sociaal, economisch en maatschappelijk probleem. Het staat landelijk hoog op de politieke agenda en ook andere overheidsinstanties hebben een rol gekregen bij de aanpak. Alle partners uit de keten kunnen bijdragen aan de aanpak van ondermijning door hun bevoegdheden en expertise in te zetten.

De bestuurlijke en fiscale aanpak is een belangrijke aanvulling op de strafrechtelijke aanpak. De lokale overheid heeft een grote rol in de strijd tegen ondermijning. Dit komt onder andere door uitbreiding van de mogelijkheden de laatste jaren, zoals de bevoegdheden van de burgemeester. Kortom: een integrale aanpak is noodzakelijk. De integrale aanpak richt zich op vijf zogenoemde pilaren van de ‘Piramide fitte gemeenten’. Deze pilaren vormen onlosmakelijk van elkaar de weerbaarheid van een gemeente, zij beïnvloeden elkaar, zijn afhankelijk van elkaar en vormen het fundament om een ‘fitte gemeente’ te zijn. Dit zijn: 1 2 3 4 5

Bewustwording en organisatie Informatiepositie Beleid en handhaving Integere en veilige werkomgeving Communicatie

Beeld in Veendam In 2019 heeft het Regionaal Informatie- en Expertisecentrum een ondermijningsbeeld voor de gemeente opgesteld. Hieruit blijkt dat de gemeente geconfronteerd wordt met verschillende vormen van fraude en productie van en handel in drugs. In 2020 is een weerbaarheidsscan in de gemeentelijke organisatie uitgevoerd. Op basis van het ondermijningsbeeld en de weerbaarheidsscan is een plan van aanpak ondermijning en weerbaarheid opgesteld. Hierin worden ook de onderzoeken van de heren Tops en Van der Torre betrokken naar aanleiding van ondermijning in de gemeente Groningen (‘Groninger Praktijken’) en de omliggende gemeenten. Aanpak en prioriteiten in Veendam Op basis van de cijfers, de regionale prioritering van de afgelopen jaren en actuele ontwikkelingen kunnen als mogelijke onderwerpen geprioriteerd worden: • Integrale aanpak van ondermijning (‘aanval’ tegen ondermijnende criminaliteit) • Weerbare overheid (‘verdediging’ tegen ondermijning) • Aandacht voor risico’s van polarisatie en radicalisering

3

20

Integraal Veiligheidsplan Gemeente Veendam 2023-2026

3

Ambities tot 2026

Veendam is in landelijk perspectief en op basis van objectieve data een veilige gemeente. Een veilige gemeente is geen vanzelfsprekendheid. Los daarvan betekent dit niet dat er geen risico’s of problemen zijn in de gemeente. De ambitie tot 2026 is dan ook veilig te blijven en op een aantal punten extra te investeren. Op die manier wordt de basis gelegd voor een structureel veilige gemeente, gesteund door een organisatie die professioneel en flexibel invulling geeft aan de uitdagingen van vandaag en inspeelt op de uitdagingen van morgen. In 2026 is Veendam een gemeente die niet alleen op basis van politiedata veilig is, maar ook als zodanig door inwoners wordt ervaren. Onder regie van actieve, lokale bestuurders wordt op een systematische en samenhangende manier gewerkt aan behoud van de goede punten en aan verbetering van aspecten die van invloed zijn op de beleving van onveiligheid. De gemeente zorgt daarom voor een betere onderlinge organisatorische en beleidsmatige afstemming tussen ketenpartners, zowel intern binnen de gemeente als tussen de gemeenten, politie, openbaar ministerie, veiligheidsregio en andere partners. De gemeente vervult de rol van initiator en regisseur van het veiligheidsbeleid. De inwoner wordt waar mogelijk betrokken bij het uitvoeren van het veiligheidsbeleid (participatiemaatschappij).

De ambitie is een klimaat te creëren waarin burgers onderlinge problemen zoveel mogelijk samen oplossen, verantwoordelijkheid nemen voor hun eigen gedrag en ook anderen durven aan te spreken op hun gedrag.

3.1

Doelstellingen tot 2026

Voor de looptijd van dit IVP (2023-2026) zijn de volgende doelstellingen geformuleerd: • Het verkleinen van veiligheidsrisico’s. Hoe hoger de kans op een inbreuk van veiligheid, hoe hoger de feitelijke aantasting van de veiligheid zal zijn. Daarom moet, door middel van proactieve en preventieve maatregelen, worden gestreefd naar het omlaag brengen van de slachtofferkans. • Het verminderen van gevoelens van onveiligheid onder de burgers. De subjectieve veiligheid, dat wil zeggen de beleving van onveiligheid, beïnvloedt het welbevinden van de burger het meest. Zowel op het gebied van de sociale veiligheid als op het gebied van de fysieke veiligheid dient het subjectieve aspect aandacht te krijgen. • Het vergroten van de sociale cohesie. Dat wil zeggen het vergroten van de mate waarin mensen in gedrag en beleving uitdrukking geven aan hun betrokkenheid bij maatschappelijke verbanden in hun persoonlijke leven, als burger in de maatschappij en als lid van de samenleving. • Handhaving en terugdringen van de feitelijke aantasting van de veiligheid. In de aanpak van de onveiligheid zal daarbij een verschuiving plaatsvinden van gedogen naar handhaven en van bestrijden en herstellen naar preventie.

3.2

Trends en ontwikkelingen

De samenleving verandert voortdurend en steeds sneller. Ook de komende jaren is dit vast niet anders. Hier bewust van zijn en aanpassen aan de omgeving is belangrijk. Hieronder volgt een niet uitputtende en soms paradoxale lijst van trends en ontwikkelingen die van invloed zijn op het beleidsveld:

15 Ambities tot 2026

• • • • • • •

Polarisatie Epidiemieën en pandemieën Protesten Wantrouwen jegens de overheid Econonomische problemen Energietransitie Invoering van de Omgevingswet

3.2.1 Verandering maatschappij De maatschappij blijft de komende jaren verder veranderen en ook sociale en technische ontwikkelingen volgen elkaar in een hoog tempo op. Ook ontwikkelingen en conflicten in het buitenland kunnen gevolgen hebben voor de situatie in ons land (denk aan migratiestromen, de oorlog in Oekraïne of de spanningen in het MiddenOosten). Al deze ontwikkelingen zijn dan ook van invloed op het veiligheidsdomein. Niet alleen op de thema’s die de komende jaren van belang blijven of worden, maar ook op hoe de organisaties in het veiligheidsdomein moeten doorontwikkelen om in te kunnen spelen op de veranderingen. 3.2.2 Minder zichtbare criminaliteit De cijfers van de traditionele (zichtbare) criminaliteit dalen al enkele jaren. Het aantal geregistreerde misdrijven en verdachten daalt volgens de cijfers van het Centraal Bureau voor de Statistiek (CBS). Hierbij dient te worden opgemerkt dat er ook twijfels zijn of die daling daadwerkelijk zo groot is als de cijfers laten zien, of dat er, zoals ook gesuggereerd wordt, sprake is van meldingsmoeheid van slachtoffers van veelvoorkomende criminaliteit. Er treedt een verschuiving op van verschillende klassieke delicten (zoals woninginbraken) naar andere nieuwe delicten (bijvoorbeeld oplichting via internet).

3.2.3 Demografische ontwikkeling Door nog betere beveiligingsmaatregelen (mede door technologische ontwikkelingen) en het volhouden van het stevige optreden van de overheid, kan de dalende trend ten aanzien van bepaalde delicten doorzetten. Bovendien kan de toename van het aandeel ouderen een verdere daling van het aantal misdrijven betekenen. Dit omdat de daders van overvallen, inbraak en geweld eerder jong dan oud zijn. Tegelijkertijd lijkt de leeftijd waarop jongeren misdrijven plegen steeds lager te liggen. Vergrijzing (maar ook thuiswerk) heeft echter ook tot gevolg dat meer mensen overdag thuis zijn in hun eigen wijk in plaats van op een kantoor elders. Dit kan bijvoorbeeld weer gevolgen hebben voor het aantal overlastmeldingen in een wijk (bijvoorbeeld over jeugd of buren). Ook zijn ouderen in toenemende mate zichtbaar als een kwetsbare bevolkingsgroep voor bepaalde vormen van criminaliteit (zoals babbeltrucs). Duidelijk is dat de gewijzigde demografische opbouw van ons land gevolgen zal hebben voor de omvang en vormen van criminaliteit.

21

4

16 Onze strategie

4

Onze strategie

Het meerjarig integraal veiligheidsbeleid moet aansluiten bij de kernwaarden van de gemeente Veendam, zoals verwoord in het coalitieakkoord: Ambitieus, Realistisch, Open, Samen en Gezond. Deze kernwaarden komen tot uiting uiting in de werkwijze. Inwoners, professionele partners, zowel intern als extern en de gemeenteraad zijn vooraf uitgebreid meegenomen in het denkproces en de prioritering. Het uitvoeren van het veiligheidsbeleid is een collegebrede opgave, die door de burgemeester gecoördineerd wordt. De beschreven prioriteiten zijn de integrale uitkomst van dit proces. Het is Ambitieus, omdat de vele prioriteiten met beperkte capaciteit en middelen tot stand moeten worden gebracht. Het is Realistisch, omdat het uitgaat van het uitgangspunt dat Veendam veilig is en dat we Samen werken aan het veilig houden van de gemeente. Het beleid is dus Samen van en door inwoners en professionals. We maken optimaal gebruik van bestaande structuren en werkwijzen en zullen deze verbeteren waar nodig.

4.1

Werkwijze

Een veilige leefomgeving is een kernwaarde voor het bestaan. Het gaat daarbij om veiligheidsbeleving, leefbaarheid en fysieke veiligheid. Het bereiken en in stand houden van een veilige leefomgeving kan niet zonder inwoners, instellingen, bedrijven en lokale en bovenlokale partners in veiligheid. Het uitgangspunt is dat gezamenlijke inzet meerwaarde heeft boven individuele inzet en dat de gemeente regievoerder is op deze gezamenlijke inzet. Om de ambities waar te maken wordt jaarlijks een uitvoeringsplan1 opgesteld. Daarin wordt inzichtelijk welke concrete acties jaarlijks of tweejaarlijks worden uitgevoerd.

4.2

Strategische partners en samenwerkingsverbanden

De gemeente Veendam maakt voor de politie-inzet deel uit van het Basisteam Ommelanden-Midden, waarin ook de gemeenten Pekela en Midden-Groningen zitten. Om de veiligheidsambities en doelstellingen te behalen werken we nauw samen met de volgende partners: • • • • • • • • • • • • • • • • • • •

Inwoners van de gemeente Buurgemeenten Politie Noord-Nederland Openbaar Ministerie Regionaal Informatie- en Expertise Centrum (RIEC) Zorg- en Veiligheidshuis Groningen Veilig Thuis Veiligheidsregio Groningen Omgevingsdienst Groningen GGD Groningen Verslavingszorg Noord-Nederland (VNN) HALT DeBasis Veendam Buurtverenigingen en wijkorganisaties Koninklijke Horeca Nederland en lokale horeca Woningcorporaties Scholen Sportverenigingen Ondernemersverenigingen en winkeliersverenigingen

1

Gebaseerd op het Kernbeleid Veiligheid - VNG

23

24

Integraal Veiligheidsplan Gemeente Veendam 2023-2026

4.3

Flankerend beleid

Het veiligheidsbeleid staat uiteraard niet op zichzelf. Het coalitieakkoord en de veiligheidsanalyse vormen de basis van het beleid. Daarnaast heeft het veiligheidsbeleid ook nadrukkelijk raakvlakken met andere beleidsvelden, zoals ruimtelijke ordening, huisvesting, infrastructuur en verkeer, economie, onderwijs, jeugd, zorg en welzijn en toezicht en handhaving. Om nader invulling te geven aan de ambities en de thema’s is het belangrijk dat er combinaties worden gemaakt ten behoeve van preventie en repressie. Naast lokaal beleid dienen ook de landelijke Veiligheidsagenda en het Regionaal Beleidsplan (politie) Noord-Nederland als input voor dit beleid. De geprioriteerde thema’s sluiten daar dan ook voor een deel bij aan, zeker als het gaat om de inzet van de politie. Raakvlakken met andere beleidsvelden zijn: • • • • • • • • • • • • •

Effectieve verbinding zorg en veiligheid – Aanpak Voorkoming Escalatie Wijkgericht werken Omgevingsvisie Veendam Centrumvisie Veendam Veiligheidsplan Leer- en Sportpark Veendam Integraal Handhavingsbeleid en Uitvoeringsprogramma Vergunningverlening, Toezicht en Handhaving Regionaal Ambitiekader (RAK) gemeenten en woningcorporaties Mobiliteitsplan Veendam 2022-2030 Visie Brandweerzorg 2030 Veiligheidsplan veiligheidsregio Groningen Aanpak vluchtelingenopvang Regionale GGD-gezondheidsmonitor Toekomstscenario kind- en gezinsbescherming (Regionale Inkooporganisatie Groninger Gemeenten)

26

Integraal Veiligheidsplan Gemeente Veendam 2023-2026

5

Prioriteiten

Als voorbereiding op het IVP Veendam is een heel proces doorlopen. Dat heeft geleid tot een aantal thema’s die lokaal de komende jaren extra aandacht krijgen. Deze prioriteiten zijn niet los te zien van onderwerpen en thema’s die landelijk en regionaal prioriteit hebben. Het doel van dit beleid is veiligheid. Sinds 2012 is de politie genationaliseerd, waardoor het belangrijk is dat politiecapaciteit op elkaar is afgestemd. Dat geldt zowel landelijk als regionaal op het niveau van het politieeenheid Noord-Nederland. In Noord-Nederland zijn voor de regio Groningen, waaronder de politie Ommelanden-Midden, als gezamenlijke prioriteiten benoemd ondermijning en cyberveiligheid. Dat neemt natuurlijk niet weg dat op andere thema’s ook wordt samengewerkt. We werken samen daar waar het kan en lokaal daar waar het moet. De prioriteiten zijn een optelsom van de landelijke en regionale thema’s in combinatie met de ambities uit het coalitieakkoord Veendam (2022-2026) en de gemeentelijke veiligheidsanalyse (2021-2022). Deze leidt tot de volgende geprioriteerde thema’s. • • • •

Ondermijning en weerbaarheid Sociale kwaliteit leefomgeving Cyberveiligheid Jeugd en veiligheid

Naast deze prioriteiten bevat het IVP de volgende strategische thema’s: 1 Verkeersveiligheid 2 Preventie en risicocommunicatie 3 Evenementenveiligheid 4 Brandweerzorg en crisisbeheersing 5 Radicalisering en polarisatie 6 Mensenhandel en uitbuiting

kadertekst kadertekst

Fysieke kwaliteit De fysieke kwaliteit van een buurt, wijk, kern heeft betrekking op fysieke kenmerken van de woonomgeving: in het bijzonder de inrichting, het onderhoud en het beheer van de openbare ruimte. Het gaat bij dit thema om de vraag: hoe staat de openbare ruimte erbij? Hoe prettig is het wonen in de buurt, gegeven die fysieke kwaliteit? Aspecten zijn onderhoud van groen, aanpak zwerfvuil en functionerende straatverlichting. Inbreuk op de fysieke kwaliteit zijn onder meer vernielingen, graffiti, zwerfvuil en andere tekenen van verloedering. Uit onderzoek onder de inwoners komt naar voren dat fysieke kwaliteit in belangrijke mate bijdraagt aan het gevoel van veiligheid. In dit veiligheidsplan is de fysieke kwaliteit niet als prioritair thema opgenomen. Dat wil niet zeggen dat er geen aandacht voor is. Echter, het primaat voor het beheer van de openbare ruimte ligt niet bij openbare orde en veiligheid, maar bij fysieke leefomgeving en daarmee beheer en gemeentewerken. einde kadertekst

17 Prioriteiten

5.1

Ondermijning

Ondermijning is daar waar onderwereld en bovenwereld elkaar raken. Het gaat om het gebruiken van legale structuren voor criminele handelingen of om crimineel geld wit te wassen. Voor alle gemeenten in Noord-Nederland zijn ondermijningsbeelden opgesteld. Deze beelden zijn opgesteld aan de hand van onderzoeken die zijn uitgevoerd door het Regionaal Informatie- en Expertisecentrum (RIEC). Deze onderzoeken zijn opgezet om meer inzicht te krijgen in de aard en de omvang van ondermijning. Het ondermijningsbeeld voor Veendam geeft, net als in andere gemeenten, aanleiding om een aanpak te formuleren. De urgentie is aanwezig en het is onze gezamenlijke plicht hier wat aan te doen. Regie op ondermijning De aanpak van ondermijning vraagt op verschillende manieren om inzet van de gemeenten. Ondermijning aanpakken kan alleen effectief zijn als integraal wordt samengewerkt, zowel binnen de gemeenten als met partijen daarbuiten. Een goede integrale samenwerking vraagt om een duidelijke regie. Deze rol ligt bij de gemeenten.

De regierol houdt het volgende in: • (datagedreven) inzicht hebben in ondermijning, zowel in de activiteiten als in de factoren die onze gemeenten aantrekkelijk maken voor criminelen; • in afstemming met de veiligheidspartners maatregelen vaststellen en zorgdragen voor de uitvoering daarvan; • in afstemming met de partners prioriteiten stellen in de aanpak; • de interne en externe samenwerking in goede banen leiden; • waarborgen dat alle betrokken partijen, zowel intern als extern, capaciteit bijdragen en prioriteit en commitment geven aan de aanpak. Versterking van de aanpak Ter versterking van de aanpak van ondermijning is in het huidige regeerakkoord structureel budget gereserveerd. Ook is een incidenteel ondermijningsfonds beschikbaar gesteld. Een gedeelte van deze gelden is bedoeld om de aanpak van ondermijning in de regio’s te versterken. Vanuit het RIEC Noord-Nederland en de gemeenten via het Regionaal Beleidsplan is een integrale meerjarige aanpak opgesteld. De focus van dit plan ligt op de aanpak van verschillende branches en de verwevenheid van onder- en bovenwereld. We gaan werken aan een breder maatschappelijk draagvlak, het wegnemen van gelegenheidsstructuren en de voedingsbodem waarin georganiseerde criminaliteit kan floreren. We gaan de slagkracht van de overheid vergroten, onder meer door de mogelijkheden van technologie beter te benutten.

We versterken de aanpak door op het gebied van ondermijning intensief samen te werken met de drie gemeenten en de aangesloten netwerkpartners. Door optimaal gebruik te maken van elkaars kennis, kunde en mogelijkheden wordt de integrale aanpak van ondermijning geoptimaliseerd. Het RIEC Noord-Nederland helpt het zicht op ondermijning te vergroten. De organisatiestructuur en de overlegvormen zijn (nader) beschreven in het Uitvoeringsdocument Structuur Integrale Veiligheid en in het document Aanpak Voorkoming Escalatie. Doel en ambitie We voorkomen en bestrijden vormen van criminaliteit die ons gezag en het vertrouwen in de overheid ondermijnen. Dit doen we samen met onze inwoners, ondernemers en partners. We zetten daarbij in op weerbaarheid, het opwerpen van barrières en het bestrijden van verschijningsvormen. Voor de komende beleidsperiode zetten wij in op:

27

28

Integraal Veiligheidsplan Gemeente Veendam 2023-2026

• het vergroten van het zicht op ondermijning door onze informatiepositie te versterken; • het vergroten van de weerbaarheid van bestuur en organisatie; • een gerichte aanpak op brancheniveau; • het benadrukken en uitdragen van de gezamenlijke verantwoordelijkheid; • structurele aanpak van drugsproductie en -handel. De illegale drugshandel is een wereld waarin grotere criminele organisaties acteren, veel geld omgaat en geweld eerder regel dan uitzondering is. Handel in harddrugs en hennep vanuit panden en woningen tast het woon- en leefklimaat van omwonenden aan. Daarnaast leveren hennepkwekerijen en drugslabs vaak brandgevaarlijke en riscovolle situaties voor de omgeving. In de aanpak van deze handel en de ermee gepaard gaande overlast werken gemeente en politie nauw samen. De bestuursrechtelijke aanpak ten aanzien van panden en woningen is vastgelegd in gemeentelijke Damoclesbeleid. Wij zetten de komende jaren in op structurele toepassing van dit beleid. Plan van Aanpak Ondermijning is van ons allemaal, inwoners, ondernemers, recreanten en professionals. Uitwerking van de aanpak van ondermijning krijgt gestalte in het Plan van Aanpak Ondermijning. Concrete resultaten zijn onderdeel van dit plan. Dit plan is op 25 oktober 2022 door het college van burgemeester en wethouders vastgesteld.

De overeenkomstige speerpunten worden door de drie gemeenten (Veendam, Pekela en Midden-Groningen) en waar wenselijk in regionaal verband gezamenlijk opgepakt, in goede samenwerking met de veiligheidspartners.

5.2

Sociale kwaliteit en leefomgeving

Het aantal openbare orde-incidenten waarbij verwarde personen betrokken zijn, is de afgelopen jaren toegenomen. Het streven is om een stabiele leefomgeving te creëren voor alle inwoners, waardoor goede zorg kan worden geboden en veiligheid gewaarborgd is. Dit houdt in dat een passende aanpak voor kwetsbare personen, en personen met verward gedrag in het bijzonder, wordt geboden. De aanpak van deze problematiek vraagt om een optimale verbinding tussen veiligheid en zorg. Om deze verbinding te optimaliseren is het doel deze te formaliseren en borgen in een organisatiestructuur. Het Zorg- en Veiligheidshuis Groningen (ZVHG) speelt hierin een belangrijke rol, met name in het bijeen brengen van betrokken partijen en het mogelijk maken van informatiedeling. Medewerkers van het ZVHG brengen professionals uit de domeinen zorg, veiligheid en de gemeente bij elkaar voor het oplossen van complexe, domeinoverstijgende problematiek met hoge veiligheidsrisico’s. Het ZVHG zorgt ervoor dat er een integrale en persoonsgerichte aanpak komt en dat de voortgang van de uitvoering wordt bewaakt, zonder verantwoordelijkheden van partners over te nemen. Doel en ambitie Voor de komende beleidsperiode is het een belangrijke opgave om de samenwerking tussen de gemeente, de politie en de zorg verder te versterken.