Document · PDF

06-03 Bijlage 2 - Marktanalyse

Commissie Fysiek 10 oktober 2022, gemeente VeendamBij agendapunt: Raadsvoorstel: Industriezone A7 - N3316.914 woorden

Open het PDF bij iBabs ↗Naar de vergadering →

Tekst van het document

Uit het bestand gehaald, zonder opmaak, tabellen en afbeeldingen · deel 2 van 2

Noodzaak van herontwikkeling Oorzaken veroudering ▪ ▪ ▪

Veroudering gebouwen Veranderingen in manier van werken Veranderende eisen bedrijven t.a.v. gebouwen

Gevolgen op bedrijfs(terrein)niveau Direct ⚫ Gebrekkige uitstraling en matige ontsluiting (extern, intern, parkeren) ⚫ Sociale onveiligheid en criminaliteit ⚫ Inefficiënt ruimtegebruik (leegstand en onbenutte restkavels) ⚫ Milieuoverlast (bijv. geluid, stank, stof)

▪ ▪ ▪

Veranderende eisen bedrijven t.a.v. omgeving Veranderende eisen samenleving (milieu etc.) Betere alternatieven beschikbaar

Gevolgen op regionaal niveau ⚫ Te snelle veroudering van bedrijventerreinen (functionaliteit, representativiteit, ontsluiting) ⚫ Te ruim en goedkoop aanbod van uitleglocaties ⚫ Onvoldoende vraaggestuurd – gedifferentieerd terreinaanbod ⚫ Matige ruimtelijke kwaliteit en onvoldoende intensief gebruik greenfields

Indirect ⚫ Negatief effect op publieke opinie ⚫ Economische functies bedrijven (zwakkere bedrijven blijven achter) ⚫ Vastgoedwaarde loopt terug © Buck Consultants International, 2021

Waarom herontwikkeling?

Waarom gebeurt het (te) weinig?

Gevestigde bedrijven ⚫ Betere ondernemings-omstandigheden ⚫ Waarde van de investeringen ⚫ Kwaliteit bedrijfsomgeving

Herstructurering is complex en risicovol ⚫ Lange doorlooptijden/gebrek continuïteit ⚫ Hoge kosten ⚫ Groot aantal betrokkenen

Vastgoedpartijen/eigenaren ⚫ Waarde onroerend goed ⚫ Investeringsklimaat

Vooral gemeenten en provincies nemen het voortouw ⚫ Beheer van de openbare ruimte, veiligheid ⚫ De ‘strijd’ om de ruimte ⚫ Ambities verduurzaming (klimaat en energietransitie)

Overheid ⚫ Fysieke ruimte voor werkgelegenheid ⚫ Benutten schaarse ruimte ⚫ Verbeteren ruimtelijke kwaliteit ⚫ Verbetering van milieu/energie ⚫ Vergroting van de veiligheid

Bedrijven wachten vaak af ⚫ Geen direct bedrijfsbelang ⚫ Een beperkt collectief verantwoordelijkheidsgevoel ⚫ Alternatieve keuzemogelijkheden

Veroudering A7/N33 regio ⚫

⚫

Er zijn 23 van de in totaal 64 bedrijventerreinen in de A7/N33 gemeenten in IBIS aangemerkt als verouderd De totale netto omvang van deze terreinen is 425 hectare, maar dit betekent niet dat het oppervlak volledig verouderd is. De mate van veroudering verschilt per bedrijventerreinen Samen met de gemeenten is een eerste onderverdeling en prioritering aangebracht op basis van lopende plannen en lokale kennis Voorbeeld: Bedrijventerrein Rensel, Winschoten

Gemeente Midden-Groningen Midden-Groningen Midden-Groningen Midden-Groningen Midden-Groningen Midden-Groningen Midden-Groningen Midden-Groningen

Kern Westerbroek Sappemeer Sappemeer Zuidbroek Zuidbroek Zuidbroek Hoogezand Muntendam

Planfase Westerbroek Sappemeer Oost Sappemeer Oost/Oud Industrieterrein Fase I Industrieterrein Fase II Wa Scholtenweg Hoogezand Noord Duurkenakker

Oldambt Oldambt Oldambt Oldambt Oldambt Oldambt

Winschoten Scheemda Scheemda Scheemda Heiligerlee Winschoten

Rensel Eextahaven I Scheemdermeer Eextahaven Ii Bedrijventerrein Heiligerlee Nassaustraat

34 19 19 5 4 1

Veendam Veendam Veendam Veendam Veendam Veendam Veendam

Veendam Veendam Veendam Veendam Ommelanderwijk Veendam Veendam

Dallen I/Ind.Weg/Meihuizenweg Zwaaikom Vrijheid Stolberg Phoenix Beneden Dwarsdiep Beneden Verlaat

43 37 34 26 12 5 5

Netto omvang 70 46 17 17 9 6 6 5

Veroudering A7/N33 regio ⚫ ⚫

De veroudering op de bedrijventerreinen loopt sterk uiteen. Niet overal is de urgentie voor herontwikkeling even groot. In elke gemeenten zijn er bedrijventerreinen aangemerkt die ‘boven aan het lijstje’ staan voor herontwikkeling: Midden-Groningen

Oldambt

Veendam

Industrieterrein Zuidbroek Fase I

Rensel

Dallen I / Meihuizenweg

Hoogezand-Noord

Eextahaven I

Vrijheid Beneden Dwarsdiep Beneden Verlaat

⚫

Het zijn bijvoorbeeld bedrijventerreinen met reeds lopende initiatieven voor herontwikkeling of terreinen met een zeer hoge urgentie door grote economische waarde.

⚫

De gemeenten geven ook aan dat belangrijke maatschappelijke vraagstukken op het gebied energietransitie, klimaatadaptatie, circulaire economie, (digitale) bereikbaarheid en diverse andere elementen van het vestigingsklimaat een belangrijke rol spelen bij de (her)ontwikkeling van bedrijventerreinen.

⚫

Om tot concrete actie te komen is een verdiepend inzicht nodig in zowel de mogelijkheden voor het toekomstbestendig maken van de bedrijventerreinen als ook de betekenis van relevante trends en ontwikkelingen die op de bedrijventerreinen afkomen.

Aanknopingspunten ⚫ Er is geconstateerd dat een deel van de bedrijventerreinen in de A7/N33 regio kenmerken vertoont van veroudering. De mate van veroudering, en daarmee de urgentie voor herontwikkeling, verschilt per terrein. ⚫

Per gemeente zijn enkele prioritaire bedrijventerreinen aangemerkt met de grootste urgentie voor herontwikkeling of transformatie. Bij het (her)ontwikkelen van deze locaties zal nagedacht moeten worden over de juiste interventiestrategieën en rol van de gemeente.

⚫

Een aanpak is vooral kansrijk als deze is gericht op deelzones van bedrijventerreinen met grote betrokkenheid vanuit private partijen, die zich organiseren als trekker van de herontwikkeling. Gemeenten en provincie kunnen mee investeren (bijv. met onderhoudsgelden of leningen) als er ook voldoende elementen van energietransitie en duurzame(re) inrichting in de plannen zitten.

⚫

Ook kunnen gemeenten individuele bedrijven die willen investeren op de huidige locatie faciliteren, bijvoorbeeld door versnelde vergunningverlening of aanpassing van het bestemmingsplan om investeringen in groei en verduurzaming mogelijk te maken.

⚫

In het integraal perspectief zou het zeker moeten gaan over het optimaal benutten van de kwaliteit op de bestaande bedrijventerreinen, waar in totaal 17.000 banen zijn gevestigd.

Alleen een integrale benadering zorgt voor succesvolle Intensivering en transitie van de industriële energiehubs

Transitie en intensivering industriële energiehubs

Relevantie ⚫ De energietransitie en overgang naar een volledig circulaire economie vraagt om meer lokale productie, korte ketens en het sluiten van kringlopen. Industriële bedrijven staan voor grote opgaven m.b.t. energie, technologie, milieu en klimaat. ⚫ De transities zijn niet alleen een economische opgave, het zijn ook een ruimtelijke opgaven. De industriële bedrijventerreinen hebben de potentie om een belangrijke functie te vervullen, omdat ze goed verbonden zijn met infrastructuur. Integraliteit ⚫ Versterken industriële energiehubs draagt bij aan beter benutten van infrastructuur, intensief ruimtegebruik, energietransitie en circulariteit ⚫ Een circulaire economie vraagt om ruimte, vooral op goed ontsloten locaties met voldoende milieuruimte © Buck Consultants International, 2021

= vestigingen industrie en nutsbedrijven (>50 banen) = Potentiële industrieenergiehubs = Bedrijventerrein = Treinstations

Aanknopingspunten ⚫ Er liggen economische kansen voor duurzaam vervoer van: grondstoffen, reststromen en goederen die nu nog onvoldoende worden benut. De aanwezige verbindingen over water (en spoor) kunnen een sleutelrol gaan spelen in het robuuste netwerk waarop de nieuwe economie gaat draaien. Ook de elektrificatie van de bestaande industrie is een enorme opgave met grote impact op het elektriciteitsnetwerk. De industriële bedrijven in de A7/N33 regio staan voor een uitdaging om de productie- en verwerkingsprocessen duurzaam in te richten en uitwisseling te organiseren tussen verschillende ketens. Voordelen van versterken industriële energiehubs: • • • • • • ⚫

Infrastructuur is al aanwezig (weg, water, spoor) Goede aansluitingen (KV) op energienet (ook terugleveren) Duurzaam vervoer en transport beter mogelijk Uitwisseling van warmte en reststromen Meer samenwerking bedrijven (ladingen, opslag, arbeid) (Milieu)ruimte voor groei en innovaties van bedrijven

Gevestigde bedrijven staan voor een uitdaging om de productie- en verwerkingsprocessen duurzaam in te richten en uitwisseling te organiseren tussen verschillende ketens. Onderlinge samenwerking tussen bedrijven is hiervoor noodzakelijk. Het slim clusteren van productie- en verwerkingsactiviteiten is daarvoor nodig om tot enkele robuuste industriële hubs te komen om ook continue stromen mogelijk te maken. Daar waar veel energie wordt verbruikt liggen ook de kansen voor besparing, uitwisseling en opwekking.

⚫

De industriële bedrijvigheid in de A7/N33 regio is sterk verbonden aan bodem, grondstoffen en geografische ligging (aan het water). De regio huisvest bedrijven die toonaangevend zijn in de volgende branches: • • • • • • •

⚫

Grondstofverwerking Zetmeelindustrie Scheepsbouw Verpakkingsmaterialen Houtbouw/modulaire bouw Recycling en circulair NAM-locaties

In de A7/N33 zijn vier industriële hubs geïdentificeerd (omgeving Foxhol, Sappemeer Oost, Veendam omgeving A.G. Wildervanckkanaal en in Winschoten omgeving Reiderland, Rensel en Hoogebrug. Om tot een versnelling in de transitie te komen en de hubs te intensiveren zullen bedrijven en andere stakeholders betrokken moeten worden om tot een gedeeld ruimtelijkeconomische toekomstbeeld te komen. Ook bieden de industriële energiehubs ruimte voor experiment en ontwikkeling van nieuwe duurzame (productie)technieken. Binnen bestaande industriële netwerken, zoals de Noordelijke Productie Alliantie en Industrietafel Noord-Nederland wordt hier al over nagedacht.

Hub 1

Omgeving Foxhol

Selectie van bedrijven (o.b.v. LISA, 2019) Eekels Technology Electric Glass Fiber

Essity Operations Hoogezand Hydro Extrusion Hoogezand Coöperatie Avebe Unicharm Mölnlycke Incontinence Scheepswerf Ferus Smit Wolfard & Wessels Werktuigbouw Kampen Industrial Care Ap Nederland Msn Unicharm Mölnlycke Baby

Hub 2

Sappemeer Oost

Selectie van bedrijven (o.b.v. LISA, 2019) Eska Kikkoman Foods Europe Borgesius Sappemeer Nijburg Industrie Gieterij Borcherts

Hub 3

Veendam A.G. Wildervanckkanaal

Selectie van bedrijven (o.b.v. LISA, 2019) Wedeka Industrie Veendam Meilof Riks Mobacc Transportbandenfabriek E.A. Broekema SUEZ Recycling Services Variass Electronics Nedmag Paramelt Veendam Kijlstra Bestrating Paragon Pet Products Europe Perfox

Hub 4

Winschoten Reiderland / Rensel / Hoogebrug

Selectie van bedrijven (o.b.v. LISA, 2019)

Afeer Textiel & Papier Qsil Nederland Lamico Synergon Flint Group Gkms Pyroll Winschoten Interfurn Cordial Adhesives Ziegler Brandweertechniek

Kringlooplandbouw als duurzame toekomst

Relevantie ⚫ Een nieuw perspectief voor de Groningse landbouw door slim gebruik te maken van natuurlijke processen en zuiniger om te gaan met grondstoffen ⚫ Eiwittransitie en benutten van reststromen uit de akkerbouw en voedingsindustrie (circulair) Integraliteit ⚫ Aantrekkelijk landschap en boerennatuur omzetten naar maatschappelijke waardering en vernieuwende verdienmodellen (relatie met actielijn toerisme) ⚫ Combineren van ecologische principes met moderne technologie en nieuwe partnerschappen ⚫ Evenwicht in duurzaamheid, natuur, gezonde voeding en economie ⚫ Relatie landbouw – agrofood als sterke sector in de regionale economie ⚫ (Circulaire) landbouw als leverancier van voedsel en grondstoffen voor de industrie en de bouw Aanknopingspunten ⚫ CAN-DO-IT project (Circular Agriculture in North-Netherlands: Daring scenarios and Interlinked Transformation). ⚫ Food Agro Sustainable Circular Nature Technology in Groningen (Fascinating programma) ⚫ Productie van bouwmateriaal en gebruik van restmateriaal is interessant in relatie tot biobased bouwen en houtbouw (breed draagvlak in provincie/regio) © Buck Consultants International, 2021

Toepassing van duurzame energie in productieprocessen

Relevantie ⚫ De energiesector is belangrijk voor de Groningse economie. De provincie ziet veel kansen voor nieuwe duurzame economische activiteiten, (groene) banen en kennis, en wil koploper zijn als het gaan om energietransitie. In de Regionale Energiestrategie (RES) Groningen is afgesproken welke bijdrage geleverd wordt aan duurzame energieopwekking via zon en wind. Integraliteit ⚫ Er is een strijd om de ruimte gaande tussen duurzame energie en bedrijvigheid (beter om dit met elkaar te integreren) ⚫ Geen zonnevelden in gebieden die door hun ligging t.o.v. infrastructuur en stedelijk gebied geschikt zijn voor economische functies ⚫ Op bedrijventerreinen zijn mogelijkheden voor duurzame energie (inzet van daken en restwarmte van industriële processen) ⚫ Opwekking aansluiten op industriehubs © Buck Consultants International, 2021

H+N+S: bovenregionale concurrentiepositie (infrastructuur: weg, spoor, kanaal, energienet)) 56

Aanknopingspunten ⚫ De energiesector zal ook in de toekomst een belangrijke sector blijven in de regionale economie. De werkgelegenheid uit zonne-energieprojecten is vooral tijdelijk van aard (realisatiefase). In de exploitatiefase is er zeer beperkte structurele werkgelegenheid in onderhoud, monitoring en beveiliging. ⚫

De provincie en ook de A7/N33 regio kunnen zich in de komende 10 jaar gaan profileren als de nieuwe kraamkamer van bedrijven die vooroplopen in nieuwe toepassingen in duurzame energie.

⚫

De bedrijventerreinen kunnen een belangrijke rol spelen in het opwekken van groene energie op het grote dakoppervlak van (logistiek) bedrijfsvastgoed. Ook fungeren bedrijventerreinen als schakels in nieuwe energienetwerken waar opslag en distributie van hernieuwbare energie plaatsvindt. In de regio is veel duurzame energie (inclusief infrastructuur!) beschikbaar voor een nieuw type ‘schone’ maakindustrie

⚫

Bedrijventerreinen fungeren als schakels in nieuwe energienetwerken waar opslag en distributie van hernieuwbare energie plaatsvindt en zijn onlosmakelijk verbonden met energietransitie. Energietransitie en economische vernieuwing gaan hand in hand.

Additionele impuls creëren woningbouw

Relevantie ⚫ Het creëren van een extra impuls in woningbouw vertaalt zich naar economische dynamiek voor de regio en draagt ook bij aan het realiseren van sociaal-maatschappelijke doelstellingen. De behoefte aan betaalbare en duurzame woningen in Nederland is op dit moment groot en de A7/N33 regio kan een bijdrage aan leveren aan het terugdringen van de woningnood. ⚫ De krimpproblematiek zet economische vitaliteit, voorzieningen en leefbaarheid in kernen mogelijk onder druk. Er is een kwalitatieve opgave om verpaupering, lage sociaaleconomische status en criminaliteit tegen te gaan

Integraliteit ⚫ Aantrekkelijke woonmilieus (bestaand en nieuw) als economische vestigingsfactor. Woonmilieus voor starters (en groeiers) aanbieden betekent ook voeding voor de regionale arbeidsmarkt Aanknopingspunten ⚫ In de regio Groningen-Assen wordt binnen de Verstedelijkingsstrategie gewerkt aan een Woondeal om de woningtekorten aan te pakken, met ook een ontwikkelopgave voor Hoogezand. ⚫ In de gemeenten Veendam en Oldambt ligt er vooral een kwalitatieve opgave voor de woningmarkt. Het inzetten op een aantrekkelijke omgeving voor wonen met verschillende woon(-werk)milieus kan goed aansluiten bij het realiseren van economische ambities en versterking van de regionale arbeidsmarkt. ⚫ Koppeling met het brede concept van houtbouw (biobased bouwen), bijvoorbeeld om versnelling aan te brengen in woningbouw op een flexibele wijze (aanvullen bij groei en verplaatsen bij krimp). © Buck Consultants International, 2021

Toerisme en leisure als economische drager

Relevantie ⚫ De toeristische sector is voor de gemeenten een belangrijke sector. In elke gemeenten worden inspanningen geleverd om het aantal toeristen te laten groeien en de sector te versterken. De kwaliteit van de dorpen, het landschap en de natuur biedt goede kansen voor toerisme en leisure. Recreatieve voorzieningen en evenementen zorgen niet alleen voor banen, maar zorgen ook voor een positieve beleving door inwoners van de regio en bieden ook vrijetijdsmogelijkheden.

Integraliteit ⚫ Landschap en cultuurhistorie zijn een economische drager en leveren een positieve impuls aan de leefbaarheid ⚫ Zorgvuldig omspringen met het landschap en versterken van de cultuurhistorische en ruimtelijke kwaliteiten in de regio

Aanknopingspunten ⚫ In Veendam en Midden-Groningen wordt sterk ingezet op de unieke kwaliteiten van de ‘oude’ Veenkoloniën en kansen voor groene woon- en recreatiemilieus (o.a. Wildervank, Meeden). Ook zijn er initiatieven voor leisure, bijvoorbeeld met Veendammer Poort aan de N33. ⚫ In de gemeente Oldambt wordt ingezet op speerpunten voor de binnenstad van Winschoten, Blauwestad en Bad Nieuweschans. De gemeenten hebben een goed zicht op het functioneren van de toeristischrecreatieve sector, maar geven aan dat er nog wel sprake is van een onbenut ontwikkelpotentieel. De opgave is om de krachtige ‘assets’ van de regio optimaal te blijven verzilveren in goede samenhang met het landschappelijke kwaliteiten. ⚫ Andere voorbeelden zijn de Graanrepubliek, De Dollard als onderdeel van het Waddengebied en de Borgmeren, ‘t Roegwold en het Schildmeer. © Buck Consultants International, 2021

Nieuwe grootschalige bedrijfsvestigingen

Relevantie ⚫ De A7/N33 staat in de belangstelling van grote vestigers van buitenaf, vanwege specifieke kwaliteiten die grootschalige bedrijven aanspreek (beschikbare ruimte, duurzame energie, authenticiteit, arbeidsaanbod). ⚫

Het ontbreekt op dit moment echter aan een heldere regionaal kader voor het ruimtelijk accommoderen van dit type ruimtevragers. De initiatieven die binnenkomen kunnen niet adequaat (snel) en integraal beoordeeld en afgewogen worden op wenselijkheid. Ook de Investerings- en Ontwikkelingsmaatschappij Noord-Nederland (NOM) benadrukt dat er sprake is van een toenemende belangstelling vanuit de markt voor grotere kavels in de provincie Groningen, maar zeker ook in de A7/N33 regio.

⚫

Er is een marktanalyse uitgevoerd naar grootschalige doelgroepen (zie verdieping B): •

In fase 1 zijn de bovenregionale doelgroepen beoordeeld op marktpotentie. In de beoordeling zijn aspecten als werkgelegenheidscreatie, sectorale dynamiek en groeiverwachting en aansluiting op regionale arbeidsmarkt meegenomen.

•

In fase 2 is voor de meest kansrijke doelgroepen (zie tabel) gekeken naar de match met huidige vestigingsvoorwaarden: arbeidsaanbod en kennispropositie, bereikbaarheidsprofiel, kavels en sectorspecifieke vestigingseisen.

Integraliteit ⚫ Vestigingseisen moeten aansluiten op vestigingsvoorwaarden (arbeidsaanbod, kennispositie, bereikbaarheid, kavels, energienet etc.) Selectie bovenregionale doelgroepen

Productie

Circulair

Logistiek Data

Batterijen

Agro/Food

Fase 1: Beoordeling marktpotentie

Automotive

Werkgelegenheidscreatie

Hightech (assemblage)

Sectorale dynamiek

Chemie

Sectorale groeiverwachting

Bouwmaterialen (prefab)

Aansluiting op regionale arbeidsmarkt

Biobased

Aansluiting op economische kansen regio

XXL-logistiek

Relatie met bestaande bedrijvigheid

E-commerce

Hyperscale Datacenters

Aanknopingspunten ⚫ Complementariteit met ontwikkelingen in Eemshaven en Chemiepark Delfzijl ⚫ Marktanalyse naar doelgroepen © Buck Consultants International, 2021

Fase 1: Beoordeling marktpotentie bovenregionale doelgroepen Doelgroepen Productie

Circulair

Logistiek

Data

Goed

Redelijk

Matig

Beperkt

Batterijen

⚫

Agro/Food

⚫

Automotive (elektrisch/waterstof)

⚫

Hightech (assemblage)

⚫

Chemie

⚫

Modulaire bouwmaterialen (prefab)

Biobased

⚫

XXL-logistiek

⚫

E-commerce

Hyperscale Datacenters

⚫

⚫ ⚫

Kleurcodes Goed: verder onderzocht op vestigingsvoorwaarden Redelijk: verder onderzocht op vestigingsvoorwaarden Matig: (voorlopig) afgevallen voor verdere verkenning Beperkt: afgevallen voor verdere verkenning © Buck Consultants International, 2021

De 4 afgevallen bovenregionale doelgroepen Biobased Bovenregionale investeringen vinden beperkt plaats. Als het gaat om grotere vestigingen zijn deze bovendien vaak havengebonden, dit kan de A7/N33 regio niet bieden. Gebiedsontwikkelingen in de Eemshaven en Delfzijl komen daar beter voor in aanmerking. XXL-logistiek Dergelijke vestigingen hebben vaak West-Europa als bedieningsgebied. De ligging van de regio is onvoldoende centraal ten opzichte van grotere bevolkingsconcentraties en de majeure Europese transportroutes. De belangstelling vanuit de XXL logistieke vastgoedmarkt is daarom beperkt. Hightech assemblage Het economisch profiel van de regio past beperk bij dit segment. Vestigingsbeslissingen draaien vaak rond relatief lage loonkosten in combinatie met beschikbaarheid van (hoogopgeleid) talent. Zeker in het veld van buitenlandse investeringen zijn er nauwelijks projecten die in (Noord)-Nederland landen. Chemie Nieuwe productievestigingen landen vaak in een bestaand chemisch complex zoals dat in Delfzijl bestaat of bijvoorbeeld op Chemelot (Geleen). De mogelijkheid om aan te haken op bestaande chemische infrastructuur (buisleidingen) en om afnemer/toeleverancier te zijn van andere on site bedrijven is in de regio niet beschikbaar. Gebiedsontwikkelingen in de Eemshaven en Delfzijl komen hier beter voor in aanmerking. © Buck Consultants International, 2021

Fase 2: Match grootschalige bovenregionale doelgroepen met regionale vestigingsvoorwaarden Vestigingsvoorwaarden

Elementen

Oplossingsrichtingen

Arbeidsaanbod en kennispositie

Kwantiteit en kwaliteit van het aanbod

Investeren in scholing op specifieke competenties (in industrie en logistiek bijvoorbeeld)

Bereikbaarheidsprofiel

Weg, water, spoor

Beter toegankelijk maken multimodale ontsluiting

Vestigingsmogelijkheden

Kavels op bedrijventerreinen (omvang, aantal, kwaliteit)

Herontwikkeling, kavels samenvoegen, eventueel bedrijventerreinen toevoegen als bestaande terreinen niet voldoen

Sectorspecifieke vestigingseisen

Elektrische netcapaciteit, grote kavels, specifieke expertise

Afhankelijk van de doelgroepen die als kansrijk worden beoordeeld

Resultaat fase 2: match kansrijke doelgroepen met het huidige vestigingsmilieu van de regio Kansrijke doelgroep

Arbeidsaanbod / kennispositie

Bereikbaarheidsprofiel

Vestigings mogelijkheden

Sectorspecifieke vestigingseisen

Hyperscale datacenters

++ / +++

++++

+++

Batterijenfabriek / Automotive

++ / +++

++++

Food

++++

+++ / ++++

++++

Modulaire bouwmaterialen

++++

+++

++++

E-commerce

++++

+++

++++

⚫ ⚫

⚫

Match huidige vestigingsvoorwaarden

Vooral voor hyperscale datacenters en batterijenfabrieken is de beschikbaarheid van gekwalificeerd personeel beperkt in de regio. De bereikbaarheid is voor de meeste doelgroepen voldoende. E-commerce is een uitzondering. Dit gaat niet om de kwaliteit van de fysieke infrastructuur, maar vooral om de enigszins perifere ligging ten opzichte van bevolkingsconcentraties en goederenstromen. Als de herkomst van goederen de regio/provincie zelf is, speelt dit probleem veel minder. Grootschalige vestigingsmogelijkheden in de dimensies van hyperscale datacenters en batterijenfabrieken zijn momenteel niet beschikbaar in de regio. Voor de overige doelgroepen zijn er nog vestigingsmogelijkheden. Vooral batterijenfabrieken hebben enkele sectorspecifieke vestigingseisen die minder goed passen bij de regio, dit hangt vooral samen met de schaal (tot wel 2.000 werknemers) en de relatief grote afstand tot automotive clusters.

Conclusie: marktpotentie en match vestigingsvoorwaarden Fase 1 Beoordeling marktpotentie

Fase 2 Match huidige vestigingsvoorwaarden

Agro & food Modulaire bouwmaterialen Hyperscale datacenters E-commerce Batterijenfabriek / automotive Biobased XXL-logistiek Hightech (assemblage)

Afgevallen na beoordeling fase 1

Chemie

Conclusie: marktpotentie en match vestigingsvoorwaarden Fase 1 Beoordeling marktpotentie

Fase 2 Match huidige vestigingsvoorwaarden

Agro & food

Modulaire bouwmaterialen Hyperscale datacenters E-commerce Batterijenfabriek / automotive ⚫ ⚫

⚫

Agro & food: een al sterk segment in de regio met vooral kansen vanuit diversificatie van de markt (ingredients, plantaardig voedsel, kant-en-klaar maaltijden). Modulaire bouwmaterialen: groeisegment vanwege sterke behoefte aan extra woningen en hogere milieueisen aan bouwen. Past goed bij de economische structuur van de regio (bijv. houtbouw/biobased bouw). Hyperscale datacenters: reële marktbelangstelling maar een match met de regio ‘onder voorwaarden’: de regio zal potentiële investeerders reëel zicht moeten kunnen geven op beschikbaarheid van een voldoende grote kavel in combinatie met voldoende netcapaciteit en daarvoor ook het tijdpad kunnen aangeven om succesvol te kunnen acquireren. E-commerce: er liggen kansen, maar vooral voor reeds in de regio gevestigde spelers en voor consolidatiedistributiecentra van al gevestigde logistiek dienstverleners. Nationale en internationale spelers zullen een sterke voorkeur hebben voor een vestigingslocatie dichter bij de (inter-)nationale transportroutes en grotere bevolkingsconcentraties. Batterijenfabriek / Automotive: marktsegment is geïnteresseerd in de regio. Naast het (op dit moment) ontbreken van voldoende grote kavels, het ontbreken van gekwalificeerd personeel en het (nog) niet aanhaken op Europese subsidieregelingen in de regio is een inhaalslag te maken met verschillende internationaal concurrerende regio’s.

Bandbreedte kavelgrootte bovenregionale doelgroepen Meest kansrijke segmenten A7/N33

Bandbreedte omvang kavel (in hectare)

Beschikbaarheid geschikte kavels in harde plannen Beperkt

Agro & Food

Modulaire bouwmaterialen

Hyperscale datacenters

E-commerce

Batterijenfabriek / automotive

1 tot 5

Prefab fabrieken maken gebruik van ruime bedrijfshallen, maar kavels van 4-6 hectare kunnen in de meeste gevallen volstaan. Voor dit grotere segment zijn in de regio mogelijk nog in zeer beperkte mate vestigingsmogelijkheden te vinden

Niet beschikbaar

Hyperscale datacenters vestigen zich op kavels vanaf 10 hectare (standalone) tot 100 hectare en groter. Dit is fors groter dan een aantal jaren geleden en de omvang blijft groeien. In de regio zijn kavels >10 hectare momenteel niet beschikbaar.

Zeer beperkt

Voor middelgrote e-commerce distributiecentra volstaan kavels vanaf circa 5 hectare, maar grotere spelers gebruiken een veelvoud van deze oppervlakte. Voor het middelgrote segment in zeer beperkte mate vestigingsmogelijkheden te vinden.

Niet beschikbaar

Schaalgrootte is van belang voor batterijproducenten en fabrieken voor automotive. Voor een typische fabriek met een substantiële output moet gedacht worden aan een kavel van 50-100+ hectare. In de regio zijn kavels >50 hectare niet beschikbaar.

10 tot 100+

5 tot 7

Binnen het segment voedselverwerkende industrie moet voor nieuwe vestigingen worden gedacht aan kavels van 1-5 hectare. Voor dit segment zijn binnen de A7/N33 regio op bedrijventerreinen nog diverse vestigingsmogelijkheden te vinden.

Zeer beperkt 4 tot 6

50 tot 100+

Toelichting

Mogelijke oplossingsrichtingen knelpunten doelgroepen van buiten Knelpunten

Oplossingsrichtingen

Beperkte beschikbaarheid grote kavels (>10 ha)

• Gezien de zeer beperkte beschikbaarheid van kavels > 10 hectare in de regio, maar ook elders in Nederland, liggen er kansen voor de regio om hieraan te werken en daarmee een onderscheidende propositie te kunnen aanbieden aan mogelijke investeerders • Dit moet wel in afstemming zijn met de grotere regio, gelijktijdig in één regio meerdere grote kavels op verschillende bedrijventerreinen in de markt zetten is risicovol • Indien de regio op grote ruimtevragers wil acquireren verdient het aanbeveling om te beginnen met het doorlopen van de vereiste procedures om een dergelijke ontwikkeling mogelijk te maken

• Hyperscale datacenters • Batterijfabrieken / automotive

Beperkte elektrische netcapaciteit • Hyperscale datacenters • Batterijfabrieken / automotive

• Hyperscale datacenters, en in mindere mate batterijfabrieken, hebben forse elektrische netcapaciteit nodig met bovendien voorkeur voor groene stroom. Vooral voor hyperscale datacenters zijn vaak opwaarderingen van het elektriciteitsnet vereist. • Om een sterkere uitgangspositie te creëren voor het aantrekken van een hyperscale datacenter verdient het aanbeveling om niet alleen een locatie aan te wijzen, maar ook voor te sorteren op voldoende capaciteit van het elektriciteitsnet.

Mogelijke oplossingsrichtingen knelpunten doelgroepen van buiten Knelpunten

Oplossingsrichtingen

Beschikbaarheid technisch personeel

• De doelgroepen hyperscale datacenters en batterijfabrieken zoeken specifieke vaardigheden die in de huidige samenstelling van de beroepsbevolking in de regio beperkt beschikbaar zijn • Bij concrete belangstelling van marktpartijen of voor het sterker positioneren van de regio voor acquisitie op deze doelgroepen dient aandacht uit te gaan naar meer toegespitst onderwijs op de volgende vlakken: o Operationeel technisch personeel voor datacenters. De aanwezigheid van Google in de Eemshaven geeft al een eerste impuls, additionele hyperscale datacenters kunnen dit verder stimuleren. Als de regio wil inzetten op de komst van meer hyperscale datacenters, zal geïnvesteerd moeten worden in het uitbreiden van de opleidingscapaciteit o Technische vakkrachten voor een batterijenfabriek (HBO/MBO niveau)

• Hyperscale datacenters • Batterijfabrieken / automotive

Toegang tot Europese subsidies

• Indien de regio kiest voor acquisitie op batterijfabrieken/automotive, moet een verkenning worden uitgevoerd rond de vraag op welke manier toegang gekregen kan worden tot Europese subsidies

• Batterijfabrieken / automotive Nabijheid automotive cluster (batterijfabrieken)

• Geen ‘knop’ waar overheden aan kunnen draaien/op kunnen sturen

• Batterijfabrieken / automotive © Buck Consultants International, 2021

Verdieping A Economische achtergronden A7/N33 regio

Vergelijking provincies Nederland Provincie Groningen in de middenmoot qua groei aantal banen. Ontwikkelingen op COROPniveau laten zien dat de stad Groningen (Overig Groningen) een belangrijke aanjager is voor de groei van banen. Provincie

2015

2019

Drenthe

214.970

Flevoland

173.470

12%

Friesland

284.460

COROP

Gelderland

973.600

Groningen

271.130

Limburg

2015

2019

∆ 15-19

Delfzijl en omgeving

18.740

-4%

-660

Oost-Groningen

50.900

2.170

514.270

Overig Groningen

201.490

17.890

Noord-Brabant

1.229.240

Noord-Holland

1.476.170

11%

Overijssel

564.370

Utrecht

699.630

Zeeland

178.130

Zuid-Holland

1.650.320

Nederland

8.229.760

Ontwikkeling

Verschil

Zeer sterke groei

> 10%

Sterke groei

+5% tot +10%

Groei

+1% tot +5%

Gelijk

-1% tot +1%

Krimp

-1% tot -5%

Sterke krimp

-5% tot -10%

Zeer sterke krimp

> -10%

Bron: LISA, 2019 (bewerking BCI) 72

Aandeel banen naar sector Verschil in aandeel banen (%) tussen Noord-Nederland (Drenthe, Friesland en Groningen) en de drie COROP-regio’s in Groningen Sector

Noord-Nederland

Bouw

Financiele instellingen

Handel

16%

15%

18%

14%

Delfzijl en omgeving

Oost-Groningen

Overig Groningen

Horeca

Industrie

11%

19%

16%

Informatie en Communicatie

Landbouw en Visserij

Nutsbedrijven

Onderwijs

10%

Overheid

Overige diensten

Vervoer en Opslag

10%

Zakelijke diensten

12%

10%

14%

Zorg

19%

15%

20%

Totaal

100%

Delfzijl en omgeving: hoger aandeel industrie en vervoer, minder diensten Oost-Groningen: hoger aandeel industrie, minder diensten Overig Groningen: hoger aandeel ICT en onderwijs, minder industrie

Aandeel

Verschil (procentpunten)

Fors hoger

> +2,5

Hoger

+0,5 tot +2,5

Gelijk

-0,5 tot +0,5

Lager

-0,5 tot -2,5

Fors lager

< -2,5

Bron: LISA, 2019 (bewerking BCI) © Buck Consultants International, 2021

Ontwikkeling banen Delfzijl en omgeving

Delfzijl en omgeving

2015

2019

∆ 15-19

Bouw

1.180

1.090

-8%

450

320

-29%

Handel

2.610

2.680

Horeca

590

670

14%

Industrie

3.490

3.410

-2%

Informatie en Communicatie

140

160

14%

Landbouw en Visserij

970

1.030

Nutsbedrijven

160

200

25%

Onderwijs

940

900

-4%

Overheid

510

680

33%

Ontwikkeling

Verschil

Overige diensten

640

680

Zeer sterke groei

> 10%

Sterke groei

+5% tot +10%

Groei

+1% tot +5%

Financiele instellingen

Vervoer en Opslag

1.800

1.850

Zakelijke diensten

1.930

1.740

-10%

Gelijk

-1% tot +1%

Krimp

-1% tot -5%

Sterke krimp

-5% tot -10%

Zeer sterke krimp

> -10%

Zorg

3.330

2.670

-20%

Totaal

18.740

18.080

-4%

Bron: LISA, 2019 (bewerking BCI) © Buck Consultants International, 2021

Ontwikkeling banen Oost Groningen

Oost-Groningen

2015

2019

∆ 15-19

Bouw

3.010

3.560

18%

560

480

-14%

Handel

9.290

9.380

Horeca

1.550

1.840

19%

Industrie

8.340

8.380

530

730

38%

2.280

2.330

290

310

Onderwijs

3.030

3.120

Overheid

2.850

2.910

Ontwikkeling

Verschil

Overige diensten

2.430

2.540

Zeer sterke groei

> 10% +5% tot +10%

Financiele instellingen

Informatie en Communicatie Landbouw en Visserij Nutsbedrijven

Vervoer en Opslag

1.950

1.930

-1%

Sterke groei Groei

+1% tot +5%

Zakelijke diensten

4.350

4.780

10%

Gelijk

-1% tot +1% -1% tot -5%

Zorg

10.440

10.780

Krimp Sterke krimp

-5% tot -10%

Totaal

50.900

53.070

Zeer sterke krimp

> -10%

Bron: LISA, 2019 (bewerking BCI) © Buck Consultants International, 2021

Ontwikkeling banen Overig Groningen

Overig Groningen

2015

2019

∆ 15-19

Bouw

8.870

9.310

5,0%

Financiele instellingen

2.400

2.410

0,4%

Handel

28.810

31.640

9,8%

Horeca

9.120

11.550

26,6%

Industrie

16.130

15.930

-1,2%

Informatie en Communicatie

9.720

11.420

17,5%

Landbouw en Visserij

5.580

5.700

2,2%

Nutsbedrijven

3.010

3.250

8,0%

Onderwijs

19.400

21.920

13,0%

Overheid

14.140

14.060

-0,6%

Overige diensten

8.990

10.080

12,1%

Ontwikkeling

Verschil

Zeer sterke groei

> 10% +5% tot +10%

Vervoer en Opslag

5.800

6.230

7,4%

Sterke groei Groei

+1% tot +5%

Zakelijke diensten

29.450

31.670

7,5%

Gelijk

-1% tot +1%

Krimp

-1% tot -5%

Sterke krimp

-5% tot -10%

Zeer sterke krimp

> -10%

Zorg

40.070

44.210

10,3%

Totaal

201.490

219.380

8,9%

Bron: LISA, 2019 (bewerking BCI) © Buck Consultants International, 2021

Ontwikkeling banen A7/N33 gemeenten ∆ 15-19 Sector

Midden-Groningen

Oldambt

Veendam

Bouw

-3,7%

19,9%

5,2%

Financiele instellingen

-7,9%

-18,8%

13,2%

Handel

10,1%

-1,1%

-6,6%

Horeca

21,7%

10,6%

16,8%

Industrie

-0,9%

-2,5%

3,1%

Informatie en communicatie

2,0%

114,2%

154,2%

Landbouw en Visserij

6,0%

6,3%

3,2%

Nutsbedrijven

25,7%

-31,7%

9,2%

Onderwijs

8,4%

-1,6%

5,1%

Overheid

2,7%

2,2%

0,9%

Overig diensten

5,5%

11,6%

11,7%

Vervoer en opslag

10,1%

-33,2%

19,5%

Zakelijke diensten

-3,0%

9,4%

4,6%

Zorg

19,0%

22,5%

-22,6%

Totaal

6,0%

6,7%

-0,5% Ontwikkeling

Verschil

Zeer sterke groei

> 10%

Sterke groei

+5% tot +10%

Groei

+1% tot +5%

Gelijk

-1% tot +1%

Krimp

-1% tot -5%

Sterke krimp

-5% tot -10%

Zeer sterke krimp

> -10%

Bron: LISA, 2019 (bewerking BCI) © Buck Consultants International, 2021

Ontwikkeling banen A7/N33 gemeenten A7/N33 gemeenten

2011

2015

2019

∆ 11-15

∆ 15-19

Bouw

2.825

2.735

2.871

-3%

136

592

533

491

-10%

-8%

-42

Handel

8.337

8.391

8.596

205

Horeca

1.558

1.487

1.732

-5%

16%

245

Industrie

10.915

9.954

9.923

-9%

-31

589

580

876

-2%

51%

296

2.422

2.256

2.387

-7%

131

474

465

525

-2%

13%

Onderwijs

2.938

2.636

2.748

-10%

112

Overheid

2.715

2.720

2.768

Overig Diensten

2.108

2.055

2.244

-3%

189

Vervoer en Opslag

2.642

1.739

1.699

-34%

-2%

-40

Zakelijke Diensten

4.780

4.495

4.592

-6%

Zorg

8.805

8.694

9.491

-1%

797

Totaal

51.700

48.740

50.943

-5,7%

4,5%

2.203

Financiele Instellingen

Informatie en Communicatie Landbouw en Visserij Nutsbedrijven

Groei van 2.200 banen tussen 2015 en 2019: ⚫ Midden-Groningen +1.260 ⚫ Oldambt +1.000 ⚫ Veendam -60

Ontwikkeling

Verschil

Zeer sterke groei

> 10%

Sterke groei

+5% tot +10%

Groei

+1% tot +5%

Gelijk

-1% tot +1%

Krimp

-1% tot -5%

Sterke krimp

-5% tot -10%

Zeer sterke krimp

> -10%

Bron: LISA, 2019 (bewerking BCI) © Buck Consultants International, 2021

Samenstelling banen A7/N33 gemeenten Top 5 sectoren: ⚫ Industrie (9.923) ⚫ Zorg (9.491) ⚫ Handel (8.596) ⚫ Zakelijke diensten (4.592) ⚫ Bouw (2.871) 2019 Sector

Midden-Groningen

Oldambt

Veendam

A7/N33

Bouw

1.239

887

745

2.871

Financiele instellingen

164

190

137

491

Handel

3.906

2.952

1.738

8.596

Horeca

762

637

333

1.732

Industrie

5.084

2.343

2.496

9.923

363

302

211

876

1.504

659

224

2.387

328

154

525

Onderwijs

1.157

848

743

2.748

Overheid

881

648

1.239

2.768

Overig diensten

862

876

506

2.244

Vervoer en opslag

719

403

577

1.699

Zakelijke diensten

1.960

986

1.646

4.592

Zorg

3.447

4.228

1.816

9.491

Totaal

22.376

16.002

12.565

50.943

Informatie en communicatie Landbouw en Visserij Nutsbedrijven

Bron: LISA, 2019 (bewerking BCI) © Buck Consultants International, 2021

Ontwikkeling bedrijfsvestigingen A7/N33 gemeenten A7/N33 gemeenten

2011

2015

2019

∆ 11-15

∆ 15-19

Bouw

944

900

1.041

-5%

16%

141

Financiele Instellingen

132

115

112

-13%

-3%

-3

Handel

2.064

1.885

1.890

-9%

Horeca

380

352

364

-7%

Industrie

497

426

443

-14%

Informatie en Communicatie

312

318

362

14%

Landbouw en Visserij

789

751

741

-5%

-1%

-10

Nutsbedrijven

17%

Onderwijs

337

313

395

-7%

26%

Overheid

-11%

28%

Overig Diensten

982

987

1.106

12%

119

Vervoer en Opslag

283

240

264

-15%

10%

Zakelijke Diensten

1.509

1.565

1.712

147

Zorg

730

732

940

28%

208

Totaal

9.015

8.638

9.436

-4%

798 Ontwikkeling

Verschil

Zeer sterke groei

> 10%

Sterke groei

+5% tot +10%

Groei

+1% tot +5%

Gelijk

-1% tot +1%

Krimp

-1% tot -5%

Sterke krimp

-5% tot -10%

Zeer sterke krimp

> -10%

Bron: LISA, 2019 (bewerking BCI) © Buck Consultants International, 2021

Vestigingen naar grootteklasse A7/N33 gemeenten Bouw Financiele Instellingen

Vestigingen

200+

1.041

100-200

50-99

5-49

2-4

≤1

114

165

758

112

Handel

1.890

396

677

794

Horeca

364

147

121

Industrie

443

107

199

Informatie en Communicatie

362

279

Landbouw en Visserij

741

372

295

Nutsbedrijven

Onderwijs

395

141

163

Overheid

Overig Diensten

1.106

233

806

Vervoer en Opslag

264

132

Zakelijke Diensten

1.712

112

312

1.276

Zorg

940

216

150

552

Totaal

9.436

1.384

2.464

5.434

0,3%

0,6%

0,8%

15%

26%

58%

Bron: LISA, 2019 (bewerking BCI) © Buck Consultants International, 2021

Banen en vestigingen (niet) op bedrijventerreinen Banen A7/N33 regio: ⚫ Op bedrijventerreinen ⚫ Niet op bedrijventerreinen 2019

17.005 33.938

33% 67% Vestigingen

Banen

4.512

Midden-Groningen

22.376

Op bedrijventerrein

7.295

33%

414

Niet op bedrijventerrein

15.081

67%

4.098

91%

Oldambt

16.002

Op bedrijventerrein

5.355

33%

381

13%

Niet op bedrijventerrein

10.647

67%

2.601

87%

Veendam

12.565

Op bedrijventerrein

4.355

35%

286

15%

Niet op bedrijventerrein

8.210

65%

1.656

85%

A7/N33 gemeenten

50.943

Op bedrijventerrein

17.005

33%

1.081

11%

Niet op bedrijventerrein

33.938

67%

8.355

89%

2.982

1.942

9.436

Bron: IBIS 2020, LISA, 2019 (bewerking BCI) © Buck Consultants International, 2021

Ontwikkeling banen (niet) op bedrijventerreinen Banen op bedrijventerreinen in afgelopen jaren stabiel. Aantal banen buiten bedrijventerreinen sterker gegroeid. 2011

2015

2019

∆ 11-15

∆ 15-19

Midden-Groningen

22.535

21.118

22.376

-6,3%

6,0%

1.258

Op bedrijventerrein

7.447

7.166

7.295

-3,8%

1,8%

129

Niet op bedrijventerrein

15.088

13.952

15.081

-7,5%

8,1%

1.129

Oldambt

15.692

14.996

16.002

-4,4%

6,7%

1.006

Op bedrijventerrein

4.712

5.601

5.355

18,9%

-4,4%

-246

Niet op bedrijventerrein

10.980

9.395

10.647

-14,4%

13,3%

1.252

Veendam

13.473

12.626

12.565

-6,3%

-0,5%

-61

Op bedrijventerrein

4.603

4.005

4.355

-13,0%

8,7%

350

Niet op bedrijventerrein

8.870

8.621

8.210

-2,8%

-4,8%

-411

A7/N33 gemeenten

51.700

48.740

50.943

-5,7%

4,5%

2.203

Op bedrijventerrein

16.762

16.772

17.005

0,1%

1,4%

233

Niet op bedrijventerrein

34.938

31.968

33.938

-8,5%

6,2%

1.970

Bron: IBIS 2020, LISA, 2019 (bewerking BCI) © Buck Consultants International, 2021

Sectoren wel/niet op bedrijventerreinen Vooral op bedrijventerreinen gevestigd: ⚫ Industrie 82% ⚫ Nutsbedrijven 79% ⚫ Vervoer en opslag 67%

A7/N33 gemeenten

2019

Bedrijventerrein

Aantal (ja)

Nee

2.871

61%

39%

1.112

491

81%

19%

Handel

8.596

68%

32%

2.774

Horeca

1.732

96%

Industrie

9.923

18%

82%

8.140

876

62%

38%

337

2.387

98%

525

21%

79%

416

Onderwijs

2.748

93%

204

Overheid

2.768

93%

181

Overig Diensten

2.244

91%

194

Vervoer en Opslag

1.699

33%

67%

1.132

Zakelijke Diensten

4.592

73%

27%

1.242

Zorg

9.491

89%

11%

1.061

Totaal

50.943

67%

33%

17.005

Bouw Financiele Instellingen

Informatie en Communicatie Landbouw en Visserij Nutsbedrijven

7% 16% 48%

Bron: IBIS 2020, LISA, 2019 (bewerking BCI) © Buck Consultants International, 2021

Sectoren op bedrijventerreinen Wisselend beeld van ontwikkeling sectoren op bedrijventerreinen: A7/N33 gemeenten

2011

2015

2019

∆ 11-15

∆ 15-19

Bouw

1.072

1.149

1.112

7,2%

-3,2%

-37

Handel

2.417

2.540

2.774

5,1%

9,2%

234

Industrie

8.621

8.165

8.140

-5,3%

-0,3%

-25

Vervoer en Opslag

1.830

1.221

1.132

-33,3%

-7,3%

-89

Zakelijke Diensten

1.554

1.562

1.242

0,5%

-20,5%

-320

Samenstelling banen op bedrijventerreinen naar sector voor de A7/N33 gemeenten: Bedrijventerrein totaal

Bouw, handel en reparatie

ICT en zakelijke diensten

Industrie en nutsbedrijven

Logistiek en groothandel

Overig

Midden-Groningen

100%

10%

62%

16%

Oldambt

100%

19%

38%

14%

23%

Veendam

100%

18%

47%

14%

A7/N33

17.005

2.499

1.672

8.556

2.519

1.759

62% van de banen op bedrijventerreinen in de gemeente Midden-Groningen binnen sectoren industrie en nutsbedrijven.

Grootste bedrijventerreinen in provincie Groningen Er zitten 9 bedrijventerreinen uit A7/N33 gemeenten in provinciale top 25: Gemeente

Bedrijventerrein

Groningen

Winschoterdiep/Eemskanaal

16.034

Groningen

Eemspoort

5.950

Groningen

Kranenburg

3.046

Delfzijl

Oosterhorn

2.980

Groningen

Driebond

2.770

Groningen

Peizerweg/Suikerunie

2.270

Groningen

Kranenburg West

2.262

Groningen

Euvelgunne

2.005

Stadskanaal

Bedrijvenpark Stadskanaal

1.917

Westerkwartier

Leeksterhout

1.917

Groningen

Zernike Science

1.903

Groningen

Hoendiep

1.618

Oldambt

Reiderland 2

1.477

Midden-Groningen

Bedrijvenpark Rengers

1.418

Oldambt

Reiderland 1

1.167

Stadskanaal

Dideldom

1.162

Westerkwartier

Oldebert

1.116

Delfzijl

Farmsumerpoort (Gem/Gsp)

1.109

Veendam

Vrijheid

1.023

Veendam

Zwaaikom

973

Midden-Groningen

Westerbroek

942

Midden-Groningen

Martenshoek Noord

935

Midden-Groningen

Martenshoek Zuid

915

Midden-Groningen

Sappemeer Oost

847

Westerwolde

T Heem

842

Banen

Bron: IBIS 2020, LISA, 2019 (bewerking BCI) 86

Grootste (in banen) bedrijventerreinen A7/N33 regio Gemeente

Bedrijventerrein

2011

2015

2019

∆ 11-15

∆ 15-19

Midden-Groningen

Bedrijvenpark Rengers

1.642

1.786

1.418

8,8%

-20,6%

-368

Westerbroek

1.013

774

942

-23,6%

21,7%

168

Martenshoek Noord

1.088

875

935

-19,6%

6,9%

Martenshoek Zuid

823

705

915

-14,3%

29,8%

210

Sappemeer Oost

1.015

1.020

847

0,5%

-17,0%

-173

Gouden Driehoek

495

558

594

12,7%

6,5%

Sappemeer Oost/Oud

486

501

465,1%

3,1%

Middenstraat

246

164

267

-33,3%

62,8%

103

Korte Gron.Weg

141

139

178

-1,4%

28,1%

Hoogezand Noord

242

184

160

-24,0%

-13,0%

-24

Industrieterrein Fase I

159

135

160

-15,1%

18,5%

Reiderland 2

498

1.629

1.477

227,1%

-9,3%

-152

Reiderland 1

1.260

1.058

1.167

-16,0%

10,3%

109

Rensel

915

817

642

-10,7%

-21,4%

-175

Hoogebrug 2

508

630

24,0%

0,0%

Hoogebrug I

493

470

502

-4,7%

6,8%

Eextahaven I

541

496

413

-8,3%

-16,7%

-83

Vrijheid

1.083

932

1.023

-13,9%

9,8%

Zwaaikom

803

829

973

3,2%

17,4%

144

Tradepark

861

676

652

-21,5%

-3,6%

-24

Lloyd

567

389

415

-31,4%

6,7%

Dallen II (Fase I )

176

256

401

45,5%

56,6%

145

Dallen I/Ind.Weg/Meihuizenweg

382

416

385

8,9%

-7,5%

-31

Beneden Verlaat

253

155

159

-38,7%

2,6%

Oldambt

Veendam

Bedrijvigheid (niet) op bedrijventerreinen Oldambt

S. Overige dienstverlening R. Cultuur, sport en recreatie Q. Gezondheids- en welzijnszorg P. Onderwijs O. Openbaar bestuur, overheidsdiensten, sociale verzekeringen N. Verhuur van roerende goederen, overige zakel. dienstverl. M. Advisering, onderzoek, special. zakelijke dienstverlening

Bedrijventerrein

L. Verhuur van en handel in onroerend goed

Anders

K. Financiële instellingen J. Informatie en communicatie I. Logies-, maaltijd- en drankverstrekking H. Vervoer en opslag G. Groot- en detailhandel; reparatie van auto’s F. Bouwnijverheid E. Winning/distributie van water; afval(water)beheer,sanering D. Productie, distributie, handel in elektriciteit en aardgas C. Industrie B. Winning van delfstoffen

A. Landbouw, bosbouw en visserij -

500

1.000

1.500

2.000

2.500

3.000

3.500

4.000

4.500

Bedrijvigheid (niet) op bedrijventerreinen Midden-G S. Overige dienstverlening R. Cultuur, sport en recreatie Q. Gezondheids- en welzijnszorg P. Onderwijs O. Openbaar bestuur, overheidsdiensten, sociale verzekeringen N. Verhuur van roerende goederen, overige zakel. dienstverl. M. Advisering, onderzoek, special. zakelijke dienstverlening

Bedrijventerrein

L. Verhuur van en handel in onroerend goed

Anders

1.000

2.000

3.000

4.000

5.000

6.000

Bedrijvigheid (niet) op bedrijventerreinen Veendam S. Overige dienstverlening R. Cultuur, sport en recreatie Q. Gezondheids- en welzijnszorg P. Onderwijs O. Openbaar bestuur, overheidsdiensten, sociale verzekeringen N. Verhuur van roerende goederen, overige zakel. dienstverl. M. Advisering, onderzoek, special. zakelijke dienstverlening

Bedrijventerrein

L. Verhuur van en handel in onroerend goed

Anders

500

1.000

1.500

2.000

2.500

Historische uitgifte 2010-2019 Uitgiftetempo van gemeenten in de A7/N33 regio op basis van IBIS is 2,3 hectare per jaar in de periode 2010-2019. Gegevens zijn niet up-to-date, omdat niet alle uitgiften op bedrijventerreinen tussen 2017 en 2020 nog zijn verwerkt in IBIS voor drie gemeenten.

Midden-Groningen 3,5 3,0 2,5 2,0 1,5 1,0 0,5 -

3,1 2,0

0,5 2010

2011

2012

2013

Corridor A7/N33 10,0 8,0 5,4 3,2

4,0 2,0

0,5

3,3

0,2

7,0 6,0 5,0 4,0 3,0 2,0 1,0 -

2010 2011 2012 2013 2014 2015 2016 2017 2018 2019

2017

2018

2019

2017

2018

2019

2017

2018

2019

3,0 1,3

2010

2011

1,4

2012

2013

2014

2015

2016

1,9

2,0

49,6 33,1

2016

2,5

82,3

60,0 20,0

2015

Veendam

80,0 40,0

2014

6,4

Provincie Groningen 100,0

0,1

Oldambt

8,4

6,0

0,2

1,5

24,9

14,2

23,1 11,3

7,9

23,1

0,4

0,9

1,0 0,5

2010

2011

2012

0,2

2013

2014

2015

2016

Grote vestigingen industrie en nutsbedrijven Industrie en nutsbedrijven Vestigingen >50 banen

Prov. Groningen:142 vestigingen A7/N33: 54 vestigingen

Grote vestigingen logistiek en groothandel Logistiek en groothandel Vestigingen >50 banen

Prov. Groningen: 63 vestigingen A7/N33: 11 vestigingen

Grote vestigingen bouw, handel en reparatie Bouw, handel en reparatie Vestigingen >50 banen

Prov. Groningen: 37 vestigingen A7/N33: 4 vestigingen

Pendelstromen Midden-Groningen

Op basis van de geregistreerde pendel data telt de gemeente Midden-Groningen 18.800 banen van werknemers en 26.400 inwoners met een baan bij een werkgever Ongeveer 8.100 personen wonen en werken in de gemeente. Het saldo van inkomende stromen is lager dan uitgaande stromen. Belangrijkste bestemmingsgemeenten van werkenden uit Midden-Groningen zijn: Groningen, Veendam en Oldambt.

Inkomend 10.100

Midden-Groningen 8.100

Herkomst

Bestemming

Groningen (gem.)

1.800

Groningen (gem.)

7.800

Veendam

1.100

Veendam

1.700

Oldambt

1.000

Oldambt

1.000

Assen

600

Delfzijl

700

Stadskanaal

500

Assen

600

Tynaarlo

500

Haren

500

Delfzijl

400

Emmen

400

Pekela

300

Meppel

400

Westerwolde

300

Stadskanaal

400

NB: het CBS rond af op duizendtallen waardoor de totalen niet in alle gevallen overeenkomen met de som der delen © Buck Consultants International, 2021

Uitgaand 17.200

Bron: CBS, 2019 95

Pendelstromen Oldambt

Op basis van de geregistreerde pendel data telt Oldambt 13.000 banen van werknemers en 16.000 inwoners met een baan bij een werkgever Zo’n 6.400 personen wonen en werken in de gemeente. Het saldo van inkomende stromen is iets kleiner dan uitgaande stromen. Belangrijkste bestemmingsgemeenten van werkenden uit Midden-Groningen zijn: Groningen, Midden-Groningen en Veendam.

Inkomend 6.100

Oldambt 6.400

Uitgaand 8.600

Bestemming

Herkomst Pekela

1.100

Groningen (gem.)

2.200

Midden-Groningen

1.000

Midden-Groningen

1.000

Groningen (gem.)

700

Westerwolde

700

Veendam

800

Delfzijl

800

500

Assen

500

Delfzijl

500

Emmen

500

Stadskanaal

400

Stadskanaal

400

Appingedam

200

Westerwolde

400

Assen

100

Pekela

400

NB: het CBS rond af op duizendtallen waardoor de totalen niet in alle gevallen overeenkomen met de som der delen © Buck Consultants International, 2021

Bron: CBS, 2019 96

Pendelstromen Veendam

Op basis van de geregistreerde pendel data telt Veendam 10.800 banen van werknemers en 11.800 inwoners met een baan bij een werkgever Zo’n 3.500 personen wonen en werken in de gemeente. Het saldo van inkomende stromen is iets kleiner dan uitgaande stromen. Belangrijkste bestemmingsgemeenten van werkenden uit Midden-Groningen zijn: Groningen, Midden Groningen en Oldambt.

Inkomend 6.600

Veendam 3.500

Bestemming

Herkomst Midden-Groningen

Uitgaand 7.600

1.700

Groningen (gemeente)

2.200 1.100

Oldambt

800

Midden-Groningen

Stadskanaal

700

Oldambt

500

Groningen (gemeente)

600

Assen

500

Pekela

600

Stadskanaal

400

Westerwolde

400

Pekela

300

Aa en Hunze

400

Hoogeveen

300

Assen

300

Delfzijl

200

Tynaarlo

200

Emmen

200

NB: het CBS rond af op duizendtallen waardoor de totalen niet in alle gevallen overeenkomen met de som der delen © Buck Consultants International, 2021

Bron: CBS, 2019 97

Verdieping B Marktpotentie bovenregionale doelgroepen

Batterijen

A1 Werkgelegenheidscreatie ⚫ Voor zowel (technische) vakkrachten als hoogopgeleide technici creëren batterijfabrieken met 1500+ FTE een behoorlijke werkgelegenheid. A2 Sectorale groeiverwachting ⚫ De groeiverwachting van de batterij-sector is hoog, waarbij de vraag naar lithium-ion batterijen voornamelijk wordt gestuwd door de groei van elektrisch aangedreven voertuigen. De EU is in 2017 gestart met de ‘European Battery Alliance’ (EBA), een initiatief om Europa wereldwijd marktleider te laten worden in deze sector. Dit gaat gepaard met het beschikbaar stellen van financiële middelen en ondersteunt zowel de concurrentiepositie van de Europese auto-industrie als de omslag naar schone energie. Subsidieprogramma’s zijn echter al gestart waardoor andere regio’s een voorsprong genieten. Om enkel aan de Europese vraag te voldoen zijn er naar verwachting de komende jaren 10-20 ‘gigafabrieken’ nodig, tot 25-80 additionele gigafabrieken in 2040. ⚫

Daarnaast groeit de toepassing van batterijen als opslag van (duurzaam opgewekte) energie. De verwachting is dat dit op middellange termijn zo’n 10% van de batterijmarkt gaat innemen.

Recente en aangekondigde investeringen Voorbeelden

Omschrijving

Northvolt fabriek Skellefteå, Zweden

Momenteel wordt de nieuwe de EV-batterijfabriek van Nortvolt ontwikkeld in Zweden op een kavel van 100 hectare. Start productie vindt plaats in 2021 met een voorziene output van 32 GWh in 2024 op basis van 100% groene energie. Er worden 2.000+ banen voorzien.

CATL Fabriek Erfurt, Duitsland

De Chinese batterijen producent CATL is gestart met de bouw van een nieuwe EV-batterijfabriek in Erfurt op een kavel van 70 hectare. Start productie vindt plaats in 2022 met met een voorziene output van 24 GWh na verloop van tijd (er wordt over een uitbreidingsvariant van 60+ GWh gesproken). Er worden 2.000+ banen voorzien in de initiële 24 GWh variant.

SK Innovation fabriek Komárom, Hongarije

Het Zuid-Koreaanse SK Innovation bouwt momenteel een tweede EV-batterijfabriek in Hongarije met een output van 16 GWh (de eerste fabriek is operationeel vanaf dit jaar met een output van 7,5 GWh). Start productie van de tweede fabriek vindt plaats in 2022 en brengt meer dan 1.000 banen met zich mee.

Automotive Cell Company, Haute-deFrance, Frankrijk

Automotive Cell Company is een joint venture tussen Total en PSA. Total, die afgelopen jaren flink geïnvesteerd in de ontwikkeling van nieuwe brandstoffen en batterijproducenten heeft overgenomen, en autofabrikant PSA van onder meer Citroën, Peugeot en Opel/Vauxhall ambiëren een toonaangevende positie in Europa. In Noord-Frankrijk wordt in een naar 24 GWh uitbreidbare productielocatie van 8 GWh geïnvesteerd. Met een tweede fabriek in Duitsland moet over 10 jaar de capaciteit vergroot worden naar 48 GWh. Dit staat gelijk aan ongeveer een miljoen batterijen per jaar, zo’n 10 tot 15 procent van de Europese productie.

← Vorig deel

De tekst is automatisch uit het bestand gehaald en kan afwijken van het origineel (kolommen, tabellen en koppen lopen door elkaar). Het officiële stuk bij iBabs is leidend. Bron: https://api.notubiz.nl/document/11887737/2