Document · PDF

06-03 Bijlage 2 - Marktanalyse

Commissie Fysiek 10 oktober 2022, gemeente VeendamBij agendapunt: Raadsvoorstel: Industriezone A7 - N3316.914 woorden

Open het PDF bij iBabs ↗Naar de vergadering →

Tekst van het document

Uit het bestand gehaald, zonder opmaak, tabellen en afbeeldingen · deel 1 van 2

Marktanalyse A7/N33 regio Naar duurzaam verdienvermogen voor bedrijvigheid Bouwsteen voor het integraal ruimtelijk en economisch perspectief

In opdracht van: Gemeenten Midden-Groningen, Oldambt en Veendam Provincie Groningen Buck Consultants International Nijmegen, 31 augustus 2021

Marktanalyse A7/N33 regio Naar duurzaam verdienvermogen voor bedrijvigheid Bevindingen

Bevindingen 1) De marktanalyse is een bouwsteen voor het integraal ruimtelijk en economisch perspectief De gemeenten Midden-Groningen, Oldambt en Veendam en de provincie Groningen stellen een integraal ruimtelijk en economisch perspectief op voor de A7/N33 regio - het gebied vanaf de stad Groningen in oostelijke richting, met als grootste kernen Hoogezand, Veendam, Zuidbroek en Winschoten. Een belangrijke bouwsteen voor het integraal perspectief is een economische markt- en doelgroepenanalyse. Buck Consultants International heeft de markt geanalyseerd en komt op basis van analyseresultaten en input van stakeholders tot economische actielijnen, die in positieve zin bijdragen aan het duurzaam verdienvermogen voor bedrijvigheid in de A7/N33 regio. De acht actielijnen zijn benut als economische bouwstenen voor het integraal perspectief. 2) Een goede en stabiele economische basis om op voort te bouwen De A7/N33 regio ligt in een dynamische economische omgeving, waar in de komende jaren op voortgebouwd kan worden. Er zijn met de A7, N33 en verschillende water- en spoorwegen meerdere vervoersassen die de regio doorkruisen. Ook zijn er sterke economische relaties met de groeiende stad Groningen en met de industriële havengebieden Eemshaven en Chemiepark Delfzijl. De regio is met de A7-corridor ook een belangrijke toegangspoort richting het (Noord-)Duitse en Scandinavische achterland.

De A7/N33 regio telt met de drie gemeenten samen 126.4050 inwoners en circa 51.000 banen, waarvan 22.400 in Midden-Groningen, 16.000 in Oldambt en 12.600 in Veendam. De economische samenstelling van de regio kenmerkt zich door een stevige industriële basis, die in de afgelopen jaren (in aantal banen) stabiel is gebleven. De regionale arbeidsmarkt is iets minder gespannen dan in andere Nederlandse regio’s en er is sprake van een relatief hoge pendelstroom van de drie gemeenten naar de stad Groningen. Het aandeel lager opgeleiden in de regio ligt met 34% iets boven het landelijk gemiddelde van 28%. Het areaal aan uitgegeven bedrijventerreinen bedraagt ruim 850 hectare, waarvan het overgrote deel geconcentreerd is (direct) aan de A7 en N33. Het areaal aan bedrijventerreinen in de drie gemeenten is samen groter dan de gemeente Groningen (690 hectare). In totaal zijn er 17.000 banen (33%) gevestigd op de bedrijventerreinen in de A7/N33 regio. Dat komt neer op gemiddeld 20 banen per hectare. Ongeveer de helft van deze banen op bedrijventerreinen valt binnen de industriële sector. © Buck Consultants International, 2021

3) Twee leidende principes voor een ruimtelijk-economische koers De marktanalyse van de A7/N33 regio is primair uitgevoerd vanuit een economische invalshoek. Uiteraard zijn er veel raakvlakken en dwarsverbanden met ruimtelijke en maatschappelijke vraagstukken. Voor zover mogelijk zijn deze verbanden met thema’s als energie, wonen, leefbaarheid etc. benoemd. De ruimtelijke vertaling en -impact van de acht economische actielijnen is ondergebracht in het integraal ruimtelijk en economisch perspectief. De volgende twee leidende principes staan zowel in de marktanalyse als in het integraal perspectief centraal: ➔ ➔

Het optimaal benutten van de bestaande kwaliteiten en autonome groeikracht (‘versterken wat je al hebt’) Het zorgvuldig en goed onderbouwd kiezen voor nieuwe impulsen van buitenaf (‘niet alles zomaar overal’)

Alle betrokken regionale stakeholders zijn het erover eens dat het belangrijk is om zowel aandacht te hebben voor de bestaande economische structuren met onderscheidende kwaliteiten als voor het aantrekken van nieuwe impulsen van buitenaf. Vanuit die gedachte zijn ook de bestaande bedrijventerreinen zeer waardevol, omdat daar veel van de huidige bedrijvigheid is geconcentreerd. Op de bestaande bedrijventerreinen is nog (beperkt) ruimte beschikbaar voor verdere economische ontwikkeling, vooral voor de groei van lokale en regionale bedrijven in het kleine en middelgrote segment. Voor deze typen bedrijven zijn niet alleen bedrijventerreinen relevant, maar ook de gemengde vestigingslocaties, zoals centrumgebieden, linten, erven en vrijkomende agrarische bebouwing in het buitengebied. De bedrijven die nu in de A7/N33 regio zijn gevestigd, zowel binnen als buiten de bedrijventerreinen, vormen het belangrijkste economische fundament voor de toekomst. Het aantrekken van additionele economische impulsen van buiten de regio vraagt om zorgvuldige en goed onderbouwde keuzes. In de verschillende workshops met stakeholders is deze zorgvuldigheid meermaals benadrukt, omdat het belangrijk is dat de voordelen goed worden afgezet tegen eventuele nadelen. Dit geldt vooral voor het aantrekken van grootschalige bedrijven, die veel ruimte, energie en/of water gebruiken.

Grootschalige ontwikkelingen zijn doorgaans niet of zeer moeilijk inpasbaar op (of aangrenzend aan) de bestaande bedrijventerreinen. Dit vraagt daarom om een volledig nieuwe gebiedsontwikkeling in het waardevolle landschap. © Buck Consultants International, 2021

4) Combineren van autonome groei van gevestigde bedrijven met nieuwe impulsen van buitenaf Op basis van diverse regionale analyses naar de historische economische ontwikkeling, de verwachte groei van werkgelegenheid, uitgiftecijfers en economische perspectieven van sectoren is de verwachting dat de regionale economie in de komende jaren licht zal blijven doorgroeien. Om daarbovenop een extra economische plus te kunnen realiseren in werkgelegenheid zijn economische impulsen van buitenaf van nodig. Deze impulsen kunnen bovendien een positief spin-off effect hebben op de bestaande bedrijven in de A7/N33 regio. De behoedzame groei van de regionale economie zal gepaard gaan met een wisselend beeld van groei en krimp voor verschillende bedrijfstakken. Deze economische perspectieven worden ook herkend door veel van de gevestigde ondernemers, die in het kader van dit onderzoek zijn gesproken en ook hebben deelgenomen aan de workshops. Ondernemers geven aan dat de uitdaging voor de A7/N33 regio vooral zit in het garanderen van een hoogwaardig ondernemersklimaat (kwantitatief én kwalitatief) en ondersteuning van overheden bij het doormaken van grote transities op het gebied van energie, technologie, klimaat etc. Het gaat voor bedrijven niet altijd om méér ruimte, maar juist ook om kwalitatief geschikte en toekomstbestendige ruimte.

De verwachting voor de bedrijventerreinenmarkt is dat deze, zonder eventuele grote vestigers van buitenaf meegerekend, licht zal blijven doorgroeien in de komende 10 tot 15 jaar. Een nieuwe provinciale behoefteraming zal scherper inzicht moeten geven in de omvang van de uitbreidings- en vervangingsvraag. In de komende jaren zullen er jaarlijks nieuwe uitgiftes blijven plaatsvinden op de bedrijventerreinen, maar er zullen door verplaatsingen van bedrijven ook locaties worden achtergelaten. In de meeste gevallen kiezen bedrijven voor uitbreiding op de huidige locatie of voor verplaatsing over korte afstand. Het aanbieden van voldoende ‘schuifruimte’ is nodig om de groei- en verplaatsingsdynamiek op gang te houden.

Naast het ontwikkelen van nieuwe locaties is het ook van belang om duurzaam te investeren in het kwalitatief op peil houden van de bestaande bedrijventerreinen (en andere werklocaties). Economische kansen liggen dus niet alleen op de nieuwe bedrijventerreinen, maar juist ook op de bestaande bedrijventerreinen, waar een belangrijk deel van het duurzaam verdienvermogen van de regio nu al is gevestigd. © Buck Consultants International, 2021

5) Beperkte beschikbaarheid van kavels op de bestaande bedrijventerreinen De bestaande bedrijventerreinen in de regio zijn sterk geconcentreerd rondom de infrastructuur en dan met name aan de zuidkant van de A7. Het overgrote deel van het areaal is (direct) gelegen aan de A7 en N33. Er zijn een aantal sterke clusters van bedrijvigheid aanwezig in de regio op goed bereikbare locaties op korte afstand van woongebieden (dicht op het arbeidsaanbod). Het nog beschikbare aanbod van kavels op bedrijventerreinen in de regio (o.b.v. IBIS) lijkt op het eerste oog voldoende om alle lokale en regionale ruimtevraag op te kunnen vangen. De huidige gegevens zijn echter nog niet up-to-date. Provincie en gemeenten werken momenteel aan actualisatie van gegevens over de bedrijventerreinen. De gegevens in IBIS geven inzicht in de verkochte en aangeboden bedrijventerreinen. Dit brengt de huidige vraag naar kavels niet goed in beeld. Daarom is onder de gemeenten geïnventariseerd welke marktvraag zij op dit moment nog kunnen bedienen. Onderstaande tabel heeft het beeld voor de regio, maar de situatie op lokaal en/of gemeenteniveau kan hiervan afwijken. Voor grotere bedrijven is het lastig om een goede plek te vinden en ook voor de kleinere bedrijven knelt het soms ook al. Met de huidige gegevens zien we het volgende regionale beeld: Segment

Beschikbaarheid aanbod op bedrijventerreinen

Toelichting

Klein Tot 5.000 m²

Voldoende aanbod voor kleinschalige ontwikkelingen op de bedrijventerreinen en ook op diverse plekken daarbuiten, zeker voor niet-hindergevende bedrijven.

Middel 0,5 tot 3,0 ha

Teruglopend aanbod op de bedrijventerreinen voor de groei en verplaatsing van lokale en regionale bedrijven tot maximaal 3 hectare. Aanbodknelpunten treden geregeld op.

Groot 3,0 tot 7,0 ha

Zeer beperkt kwalitatief geschikt aanbod op bedrijventerreinen voor de grotere ruimtevragen vanuit de regio zelf of van buiten de regio (nieuwe grote vestigers)

XXL Vanaf 7,0 ha

Geen direct/snel beschikbaar aanbod voor (zeer) grootschalige ontwikkelingen op goed ontsloten en aaneengesloten XXL-kavels (integrale gebiedsontwikkelingen).

Voor toekomstige ruimtelijk-economische ontwikkelingen is meer inzicht nodig. Naast inzicht in het beschikbare aanbod, maximale kavelomvang en de huidige ruimtevraag zijn er ook ideeën voor herstructurering van bedrijventerreinen en bedrijfsverplaatsingen. Ook gelden voor een aantal bedrijventerreinen bepaalde eisen, zoals milieuruimte. Deze ontwikkelingen en beperkingen geven een beter inzicht in de vraag naar bedrijventerreinen. © Buck Consultants International, 2021

6) Toenemende marktbelangstelling A7/N33 regio door (grote) bedrijven van buitenaf Er is in de afgelopen jaren vanuit diverse (internationale) bedrijven toenemende marktbelangstelling getoond voor vestiging in de regio. De A7/N33 corridor beschikt over een aantal specifieke kwaliteiten, die grootschalige bedrijven aanspreekt, zoals de potentie voor ontwikkeling van grote kavels, de beschikbaarheid van veel duurzame energie en het arbeidsaanbod. De Investerings- en Ontwikkelingsmaatschappij Noord-Nederland (NOM) benadrukt ook dat er sprake is van een groeiende belangstelling vanuit de internationale markt voor grootschalige kavels in de gehele provincie Groningen. De A7/N33 regio komt daarbij vaak in beeld als potentiële vestigingslocatie. Om de grootschalige doelgroepen te kunnen accommoderen is veel aaneengesloten fysieke ruimte nodig. Op de bestaande bedrijventerreinen in de drie gemeenten is zoals gezegd sprake van kleinschalige en/of middelgrote verkaveling. Grote ruimtevragers zijn dan niet of nauwelijks ruimtelijk in te passen. Ook het samenvoegen of herontwikkelen van meerdere kavels tot één grote kavel is ontoereikend voor dit grootschalige segment. De nieuwe economische impulsen van buitenaf kunnen wel sterk bijdragen aan de gezamenlijke groeiambities.

Het is in dat kader echter wel verstandig om selectief om te gaan met het toelaten van nieuwe initiatieven, zeker als deze een grote claim leggen op de ruimte. Dit vraagt om een zorgvuldige afweging van de economische baten in termen van werkgelegenheid, toegevoegde waarde, innovatie etc. versus de (te minimaliseren) negatieve effecten op de landschappelijke kwaliteit, het energie- en waterverbruik, leefkwaliteit etc. Een brede aanpak vanuit economie is nodig, waarbij uitdrukkelijk ook oog moet zijn voor de mogelijkheden op bestaande bedrijventerreinen en kleinschalige vestigers daarbuiten. Voor grootschalige XXL-ontwikkelingen zou het ‘ja, mits’ principe van toepassing moeten zijn. We creëren ruimte voor grootschalige ontwikkelingen, mits het niet op de bestaande bedrijventerreinen ingepast kan worden én het ook resulteert in een substantiële economische impuls voor de regio. Voor de gemeente Oldambt kan de ontwikkelpotentie aan de A7 ook grensoverschrijdend, in samenwerking met de Duitse partners, vormgegeven worden.

7) Economische actielijnen als bouwsteen voor het integraal ruimtelijk en economisch perspectief Als bouwsteen voor het integraal perspectief zijn acht economische actielijnen geformuleerd. De actielijnen zijn tot stand gekomen door inzichten uit (data)analyses, beleidsambities van gemeenten en provincie, gesprekken met bedrijven, meerdere workshops met stakeholders en expertise van BCI. De actielijnen zijn gericht op het verzilveren van kansen (waar wenselijk) en het tegengaan van bedreigingen (waar mogelijk). Ze sluiten ook goed aan bij de twee leidende principes. De aard van de actielijnen (zie tabel) varieert en is zowel gericht op het stimuleren van de groeikracht van binnenuit als op het realiseren van nieuwe impulsen van buiten de regio.

Verder is er een onderscheid gemaakt in de schaalgrootte van actielijnen: ▪ Klein: de fijnmazige economie ▪ Middel: de concentraties van werken ▪ Groot: de extensieve(re) bedrijfsfuncties Tot slot zijn de actielijnen gekoppeld aan belangrijke economische beleidsambities van provincie en gemeenten (zie sheet 15): ▪ Versterken regionale concurrentiekracht ▪ Aantrekkelijk maken vestigingsklimaat ▪ Versnelling realiseren in verduurzaming ▪ Leefbaarheid en sociaaleconomisch

Hierna worden de acht actielijnen (A t/m H) kort toegelicht van klein naar groot. © Buck Consultants International, 2021

Schaal Klein

Middel

Groot

Aard

Groeikracht van binnenuit

Combineren wonen en werken in kernen/linten

Toepassing van duurzame energie in productieprocessen

Additionele impuls creëren woningbouw

H G

Transitie en intensivering industriële energiehubs

Kringlooplandbouw als duurzame toekomst

Impulsen van buitenaf

Herontwikkeling delen van bedrijventerreinen

Nieuwe grootschalige bedrijfsvestigingen

Toerisme en leisure als economische drager

Combineren wonen en werken in kernen en linten (actielijn A) Een substantieel deel van de werkgelegenheid (ongeveer 2/3e) in de regio is niet gevestigd op bedrijventerreinen, maar zit verspreid in de centrumgebieden, woonkernen, linten en buitengebied. Op deze plekken waar wonen en werken naast elkaar bestaan zijn mogelijkheden voor vestiging van uiteenlopende kleinschalige economische activiteiten. Dat kan gaan om startende bedrijven en middelgrote bedrijven met lichte activiteiten, die niet per definitie aan een bedrijventerrein zijn gebonden. Deze bedrijven kunnen in kernen en linten van waarde zijn voor de leefbaarheid en economische dynamiek. In het integraal perspectief zal aandacht moeten zijn voor deze economische functie in relatie tot diversiteit en kwaliteit van woon- en werklandschappen. Een goede afweging blijft wel nodig voor de bedrijven met omgevingshinder (geluid, geur, stof en verkeer). Voor deze bedrijven heeft vestiging op bedrijventerreinen de voorkeur. Kringlooplandbouw als duurzame toekomst (actielijn D) De landbouwsector is en blijft een belangrijke economische pijler voor de A7/N33 regio en is historisch gezien ook sterk verweven met andere sectoren, zoals de (voedings)industrie.

Op dit moment werken veel stakeholders in de regio aan nieuwe perspectieven voor de Groningse landbouw, door slim gebruik te maken van natuurlijke processen en zuiniger om te gaan met grondstoffen. In de toekomst is de beoogde circulaire landbouw zowel een leverancier van voedsel als een leverancier van grondstoffen voor onder meer de industrie en de bouwsector. De verwaarding van reststromen uit de akkerbouw en voedingsindustrie speelt daar een belangrijke rol in. De A7/N33 regio beschikt over een waardevol open landschap met een landbouwsector die fungeert als een sterke economische drager. In Noord-Nederland lopen er diverse programma’s in relatie tot kringlooplandbouw. In de komende jaren zullen steeds meer principes vertaald worden naar regionale toekomstbeelden en concrete handelingsperspectieven. Voor de A7/N33 is het van belang om goed aangehaakt te zijn op deze programma’s, zoals Fascinating of het CAN-DO-IT project. Ook sociaal-economische thema’s spelen hierin een belangrijke rol, omdat veel werkgelegenheid direct of indirect gelieerd is aan de landbouwsector. © Buck Consultants International, 2021

Additionele impuls creëren woningbouw (actielijn F) Het creëren van een mogelijke extra woningbouwimpuls vertaalt zich naar economische dynamiek voor de regio en kan ook bijdragen aan het realiseren van sociaal-maatschappelijke doelstellingen. De behoefte aan betaalbare en duurzame woningen in Nederland is op dit moment groot en ook de A7/N33 regio kan een bijdrage leveren aan het terugdringen van de woningnood. In de regio Groningen-Assen wordt binnen de Verstedelijkingsstrategie gewerkt aan een Woondeal om de woningtekorten aan te pakken, met ook een ontwikkelopgave voor Hoogezand. In de gemeenten Veendam en Oldambt ligt de nadruk meer op de kwalitatieve opgave voor de woningmarkt. Het inzetten op een aantrekkelijke omgeving voor wonen met verschillende woon(-werk)milieus kan goed aansluiten bij het realiseren van economische ambities en versterking van de regionale arbeidsmarkt. Toerisme en leisure als economische drager (actielijn G) De toeristische sector wordt door de gemeenten beschouwd als een groeiende bedrijfstak. In de drie gemeenten worden inspanningen geleverd om het aantal toeristen te laten groeien en de sector te versterken. De kwaliteit van de dorpen, het landschap en de natuur bieden goede kansen voor toerisme en leisure.

Recreatieve voorzieningen en evenementen zorgen niet alleen voor banen, maar zorgen ook voor een positieve beleving door inwoners van de regio en bieden ook vrijetijdsmogelijkheden. Ook grensoverschrijdend liggen er kansen voor de regio. In Veendam en Midden-Groningen wordt sterk ingezet op de unieke kwaliteiten van de ‘oude’ Veenkoloniën en kansen voor groene woon- en recreatiemilieus (o.a. Wildervank en Meeden). Ook zijn er initiatieven voor leisure, bijvoorbeeld met Veendammer Poort aan de N33. In Oldambt wordt vooral ingezet op speerpunten voor de binnenstad van Winschoten, Blauwestad en Bad Nieuweschans. Ook worden er concrete kansen gezien voor grensoverschrijdende samenwerking met Duitsland, onder meer in een fysieke aanpak gericht op positieve recreatief-toeristische effecten. De gemeenten hebben een goed zicht op het functioneren van de sector, maar geven aan dat er sprake is van een onbenut ontwikkelpotentieel. De opgave is om de krachtige ‘assets’ van de regio optimaal te blijven verzilveren in goede samenhang met het landschappelijke kwaliteiten die in het integraal perspectief duidelijk terug moeten komen. Voorbeelden zijn de Graanrepubliek, De Dollard als onderdeel van het Waddengebied en de Borgmeren, ‘t Roegwold en het Schildmeer. © Buck Consultants International, 2021

Herontwikkeling delen van bedrijventerreinen (actielijn B) Het belang van goede en toekomstbestendige vestigingslocaties voor bedrijven is groot. Bedrijven willen adequaat inspelen op: veranderingen in markten, wensen van personeel en een goede uitstraling naar klanten. Bedrijven investeren bij voorkeur in uitbreidingen en optimalisaties op de huidige locatie en willen dat combineren met andere onderdelen van de bedrijfsvoering, zoals energietransitie en duurzame inrichting.

Herontwikkeling van bedrijventerreinen staat al jaren hoog op de agenda van de A7/N33 gemeenten. Gemeenten willen de bestaande bedrijventerreinen zo veel mogelijk optimaliseren, intensiveren en verduurzamen. Het werken aan de toekomstbestendigheid van de terreinen draagt bij aan de versterking van het concurrentievermogen van de regio, de gemeenten en uiteindelijk de individuele bedrijven. De vraag naar bedrijventerreinen hoeft niet altijd op nieuwe locaties te worden opgevangen. Door kwalitatieve verbetering van bestaande bedrijventerreinen ontstaan ook mogelijkheden om het effectieve terreinaanbod voor bedrijven te vergroten. Er is geconstateerd dat een deel van de bedrijventerreinen in de A7/N33 regio kenmerken vertoont van veroudering. De mate van deze veroudering, en daarmee de urgentie voor herontwikkeling, verschilt per terrein. Op basis van gesprekken met gemeenten zijn prioritaire bedrijventerreinen aangemerkt met de grootste urgentie voor herontwikkeling of transformatie. Bij het (her)ontwikkelen zal nagedacht moeten worden over de juiste interventiestrategieën en rol van de gemeente. Een aanpak is vooral kansrijk als deze is gericht op deelzones van bedrijventerreinen met grote betrokkenheid vanuit private partijen, die zich organiseren als trekker van de herontwikkeling. Gemeenten en provincie kunnen mee investeren (bijv.

met onderhoudsgelden of leningen) als er ook voldoende elementen van energietransitie en duurzame(re) inrichting in de plannen zitten. Ook kunnen gemeenten individuele bedrijven die willen investeren op de huidige locatie faciliteren, bijvoorbeeld door versnelde vergunningverlening of aanpassing van het bestemmingsplan om investeringen in groei en verduurzaming mogelijk te maken. In het ruimtelijk en economisch perspectief zou het zeker moeten gaan over het optimaal benutten van de kwaliteit op de bestaande bedrijventerreinen, waar op dit moment circa 17.000 banen zijn gevestigd. © Buck Consultants International, 2021

Toepassing van duurzame energie in productieprocessen (actielijn E) De energiesector is belangrijk voor de Groningse economie. De provincie ziet veel kansen voor nieuwe duurzame economische activiteiten, (groene) banen en kennis, en wil koploper zijn als het gaat om energietransitie. In de Regionale Energiestrategie (RES) van Groningen is afgesproken welke bijdrage geleverd wordt aan duurzame energieopwekking via zon en wind. Er is veel belangstelling vanuit de markt voor het realiseren van zonneparken (ook voor de A7/N33 regio) en op daken. De gemeenten maken eind 2021 gezamenlijke afspraken over de ruimtelijke aspecten van nieuwe locaties voor grondgebonden opweklocaties zoals zonneparken. De locaties voor zonneparken zijn door gemeenten bepaald (in een energie- of zonnevisie). De energiesector zal ook in de toekomst een belangrijke sector blijven in de regionale economie. De werkgelegenheid uit zonne-energieprojecten is echter vooral tijdelijk van aard (realisatiefase). In de exploitatiefase is er zeer beperkte structurele werkgelegenheid in onderhoud, monitoring en beveiliging. De provincie en ook de A7/N33 regio kunnen zich in de komende 10 jaar gaan profileren als de nieuwe kraamkamer van bedrijven die vooroplopen in nieuwe toepassingen in duurzame energie.

De bedrijventerreinen kunnen een belangrijke rol spelen in het opwekken van groene energie op het grote dakoppervlak van het (logistiek) bedrijfsvastgoed. Ook fungeren bedrijventerreinen in de toekomst als schakels in nieuwe energienetwerken waar opslag en distributie van hernieuwbare energie zal gaan plaatsvinden. De bedrijventerreinen, met veel productieprocessen waar duurzaamheidswinst te behalen valt, zijn onlosmakelijk verbonden met energietransitie. Energietransitie en economische vernieuwing gaan hand in hand.

Transitie en intensivering industriële energiehubs (actielijn C) De energietransitie en overgang naar een volledig circulaire economie vraagt om meer lokale productie, korte ketens en het sluiten van kringlopen. Zeker de industriële bedrijven staan voor grote opgaven m.b.t. energie, technologie, milieu en klimaat. De transities zijn niet alleen economische opgaven, het zijn ook ruimtelijke opgaven. De bedrijventerreinen met veel industriële bedrijvigheid hebben daarom de potentie om een belangrijke functie te vervullen, omdat ze goed verbonden zijn met infrastructuur (weg, water, spoor, elektriciteit en gas). Er liggen economische kansen voor duurzamer vervoer van grondstoffen, goederen en restromen die nu nog onvoldoende worden benut. De aanwezige verbindingen over water (en spoor) kunnen een sleutelrol gaan spelen in het robuuste netwerk waarop de nieuwe economie gaat draaien. Ook de elektrificatie van de bestaande industrie is een enorme opgave met grote impact op het elektriciteitsnetwerk. De industriële bedrijven in de A7/N33 regio staan voor een uitdaging om de productie- en verwerkingsprocessen duurzaam in te richten en uitwisseling te organiseren tussen verschillende ketens. Argumenten voor het versterken van industriële energiehubs: ▪ ▪ ▪ ▪ ▪ ▪ ▪

Infrastructuur is al aanwezig (weg, water en/of spoor) Goede aansluitingen (KV) op energienet (ook voor terugleveren) Duurzaam vervoer en transport beter mogelijk Onderlinge uitwisseling van warmte en reststromen Meer samenwerking tussen bedrijven (ladingen, opslag, arbeid) (Milieu)ruimte voor groei en innovaties van bedrijven Ruimte voor experiment en ontwikkeling duurzame (productie)technieken

Vier industriële energiehubs (zie ook p.48)

Binnen de A7/N33 regio zijn vier industriële energiehubs geïdentificeerd (omgeving Foxhol / Sappemeer Oost / Veendam omgeving A.G. Wildervanckkanaal / Winschoten omgeving Reiderland, Rensel en Hoogebrug. Om tot een versnelling in de transities te komen en de hubs te intensiveren zullen bedrijven en andere stakeholders met elkaar in contact moeten komen om tot een gezamenlijk ruimtelijk-economische toekomstbeeld te komen. © Buck Consultants International, 2021

Nieuwe grootschalige bedrijfsvestigingen (actielijn H) De A7/N33 regio staat zoals eerder benoemd in de belangstelling van grote vestigers van buitenaf, vanwege specifieke kwaliteiten die grootschalige bedrijven aanspreekt (ruimte, duurzame energie, authenticiteit, arbeidsaanbod). Het ontbreekt echter aan een integraal regionaal kader over het accommoderen van dit type ruimtevraag. De initiatieven die binnenkomen kunnen niet adequaat (snel) en integraal beoordeeld en afgewogen worden op wenselijkheid. Er is een marktanalyse uitgevoerd naar grootschalige doelgroepen (zie verdieping B): Fase 1 - Beoordeling van de marktpotentie voor 10 bovenregionale doelgroepen Fase 2 - Match 5 meest kansrijke doelgroepen met regionale vestigingsvoorwaarden In fase 1 zijn de bovenregionale doelgroepen beoordeeld op marktpotentie. In de beoordeling zijn aspecten als werkgelegenheidscreatie, sectorale dynamiek en groeiverwachting en aansluiting op de regionale arbeidsmarkt meegenomen. In fase 2 is voor de 5 meeste kansrijke doelgroepen gekeken naar arbeidsaanbod en kennispropositie, bereikbaarheidsprofiel, kavels (zie tabel rechts) en sectorspecifieke vestigingseisen. De zeer grootschalige vestigingsmogelijkheden, in de dimensies van hyperscale datacenters en batterijenfabrieken (zie rode bollen in tabel) zoeken, zijn momenteel niet beschikbaar in de A7/N33 regio.

Voor de overige doelgroepen zijn er nog vestigingsmogelijkheden te vinden, waarbij kavels vanaf 3 ha in omvang zeer beperkt beschikbaar zijn (oranje bollen). De structurele werkgelegenheid in grootschalige typen bedrijfsvestigingen kan sterk uiteen lopen. In verdieping B is per segment meer inzicht gegeven in het aantal banen voor een gemiddelde grootschalige bedrijfsvestiging. © Buck Consultants International, 2021

8) Essentie en integraliteit van de acht economische actielijnen De acht actielijnen (zie tabel) zijn verschillend van aard, maar hangen wel sterk met elkaar samen. Het realiseren van de gewenste economische structuurversterking (o.a. werkgelegenheid), versnelling in de energietransitie en circulaire economie en een duurzaam en multifunctioneel gebruik van de ruimte gaan hand in hand. Een integrale benadering van economie en ruimte is nodig om tot duurzaam verdienvermogen voor bedrijvigheid te komen. Actielijn

Relevantie

Integraliteit

Ruimte

A. Combineren van wonen en werken in kernen/linten

Faciliteren van kleinschalige en lokale economische dynamiek

Versterking sociaaleconomische ontwikkeling en leefbaarheid

Optimaal benutten van bestaand en het vrijkomend vastgoed

B. Herontwikkeling delen van bedrijventerreinen

Tegengaan verouderingsproces door Verduurzamen van bestaande stimuleren economische dynamiek terreinen i.c.m. energietransitie

Intensiveren van ruimtegebruik, revitaliseren en/of transformeren

C. Transitie en intensivering industriële energiehubs

Beter benutten van potentieel goed ontsloten industriële terreinen

Transitie naar duurzame, circulaire en hoogwaardige economie

Focus op vier industriële hubs met het grootste potentieel

D. Kringlooplandbouw als duurzame toekomst

Hernieuwd perspectief voor relatie landbouw-agrofood als sterke sector

Evenwicht duurzaamheid, natuur, gezonde voeding en economie

Landbouw als leverancier voor (voedsel)industrie en bouw

E. Toepassing van duurzame energie in productieprocessen

Belangrijke rol bestaande en nieuwe Bedrijvigheid en duurzame energie bedrijventerreinen energieopwekking zijn goed te integreren met elkaar

(Tijdelijk) opwekken energie op kavels en daken bedrijfsvastgoed

F. Additionele impuls creëren woningbouw

Extra woningbouw in kernen vertaalt zich in economische dynamiek

Aantrekkelijkheid woonmilieus als economische vestigingsfactor

Onderdeel van verschillende woonagenda’s en woondeals

G. Toerisme en leisure als economische drager

Kwaliteit van dorpen, landschap en natuur biedt economische kansen

Versterken van cultuurhistorie en ruimtelijke kwaliteiten in de regio

Sterke relatie met kwaliteiten landschap in integraal perspectief

H. Nieuwe grootschalige bedrijfsvestigingen

Aantrekken grote ontwikkelingen kan Eisen bedrijven moeten aansluiten substantiële banenimpuls opleveren op vestigingsvoorwaarden regio

Nieuwe grootschalige locatie(s) nodig voor dit type vestigers 14

9) Actielijnen en mogelijke betekenis voor beleidsopgaven De acht economische actielijnen zijn afgezet tegen de economische beleidsambities van provincie en gemeenten. Onderstaande tabel illustreert dat toepassing van duurzame energie in productieprocessen en vestigingen van grootschalige bedrijven positief kunnen uitwerken op economie en verduurzaming, maar dat het ook op gespannen voet kan staan met de leefbaarheid in kernen en linten. Onderstaande tabel is een ruwe inschatting van de betekenis op basis van individuele gesprekken met bedrijven en gemeenten en workshops met stakeholders. Beleidsopgaven

Actielijnen

Regionale concurrentiekracht

Aantrekkelijkheid vestigingsklimaat

Versnelling in verduurzaming

Leefbaarheid en sociaaleconomisch

Combineren van wonen en werken in kernen en linten

Herontwikkeling delen van bedrijventerreinen

Transitie en intensivering industriële energiehubs

+++

Kringlooplandbouw als duurzame toekomst

Toepassing van duurzame energie in productieprocessen

Additionele impuls creëren woningbouw

Toerisme en leisure als economische drager

Nieuwe grootschalige bedrijfsvestigingen*

+++

* sterk afhankelijk van type vestiging (onderzocht in marktanalyse)

−

−−

Mogelijk Negatief

−−− © Buck Consultants International, 2021

Mogelijk Positief

−−

−

+++ 15

10) Om grootschalige (en XXL) bedrijvigheid te kunnen accommoderen is nieuwe ruimte nodig De beschikbaarheid van grotere kavels vanaf 3 hectare is beperkt op de bedrijventerreinen in de A7/N33 regio. Ook voor het XXL-segment vanaf 7 tot 100+ hectare is momenteel geen aanbod beschikbaar. In de rest van Nederland zijn de XXL-locaties overigens ook zeer beperkt beschikbaar, zeker naarmate de kavelomvang toeneemt. Er liggen daarom mogelijkheden voor de A7/N33 regio om een onderscheidende propositie aan te bieden aan mogelijke investeerders. Om in de toekomst meer proactief (in plaats van reactief) te kunnen optreden bij het accommoderen van grootschalige bedrijven is het zinvol om in regionaal verband op voorhand al te kijken naar de ontwikkeling van grotere kavels op goed bereikbare locaties. Uiteraard dient stevig gemotiveerd te worden waarom deze bedrijven niet terecht kunnen op de bestaande bedrijventerreinen met nog uitgeefbaar aanbod. Naast de grote kavelomvang zijn ook andere kwalitatieve aspecten relevant, zoals de beschikbaarheid van duurzame energie, de maximaal toegestane milieucategorieën en eventueel multimodale bereikbaarheid. Genoemde aspecten zijn ook belangrijke uitgangspunten in de provinciale omgevingsverordening en bij de ladder voor duurzame verstedelijking. Er worden twee categorieën van nieuwe ruimte voor grootschalige bedrijven onderscheiden: 1.

Grootschalige uitbreidingen (3-7 ha): aangrenzend aan de bestaande bedrijventerreinen zouden er ‘logische’ of ‘organische’ grootschalige uitbreidingen gerealiseerd kunnen worden. Dit kan zijn voor bedrijven uit de regio zelf of voor bedrijven van buitenaf. De meest kansrijke nieuwe doelgroepen voor dit segment (3-7 ha) uit de marktanalyse zijn agro & food, modulaire bouwmaterialen en e-commerce. Gebiedsontwikkeling XXL (7-100+ ha): het accommoderen van XXL-ontwikkelingen is niet mogelijk op of aangrenzend aan de bestaande bedrijventerreinen. Hiervoor is een volledig nieuwe gebiedsontwikkeling nodig op een strategisch gekozen locatie. De ontwikkeling richt zich dan op het aantrekken van XXL-vestigers van buitenaf met een internationale bedrijfsvoering. De meest kansrijke doelgroepen voor het XXL-segment zijn de hyperscale datacenters en de batterijen- en autofabrieken.

11) Integrale afweging nodig voor aantrekken grootschalige vestigingen van buitenaf Vanuit de drie gemeenten en provincie is er bereidheid om de noodzakelijke stappen te zetten om kansrijke bovenregionale doelgroepen met veel meerwaarde voor de regio aan te trekken. Er worden vooral kansen gezien om de economische ontwikkeling en werkgelegenheid in de A7/N33 regio te stimuleren met impulsen van buitenaf. Het is belangrijk om als samenwerkende overheden adequaat (snel) in te kunnen spelen op nieuwe grootschalige initiatieven die in de komende jaren op de regio af zullen komen. Gezien de landschappelijke impact van grootschalige ontwikkelingen is een integraal beoordelingskader zinvol om aspecten die voor de regio belangrijk zijn goed mee te laten wegen. Het zou moeten gaan over de vraag wat de regio er op lange termijn daadwerkelijk aan heeft. Gedacht kan worden aan het meewegen van de volgende aspecten: ▪ ▪ ▪ ▪ ▪ ▪

Wat levert het op aan structurele en duurzame werkgelegenheid (bijv. per m²)? Hoe is de aansluiting van de nieuwe werkgelegenheid bij de regionale arbeidsmarkt? Kunnen bestaande bedrijven in de regio profiteren van de nieuwe ontwikkeling (spin-off)? Wordt er gebruik gemaakt van duurzaam multimodaal goederenvervoer? Wat is het effect op het water- en energieverbruik? Zijn de activiteiten op een goede manier landschappelijk in te passen?

Het is vanuit economisch perspectief wenselijk om voort te bouwen op de kwaliteiten die al in de A7/N33 regio aanwezig zijn, zodat nieuwe impulsen van buitenaf ook van meerwaarde zijn voor de huidige economische structuur. Het zorgvuldig landschappelijk inpassen van mogelijke nieuwe grootschalige en XXL-ontwikkelingen zou hoe dan ook moeten gebeuren. De economische baten voor omgeving en regio zullen onder aan de streep positief moeten opwegen tegen de landschappelijke lasten.

12) Goede regionale afstemming belangrijk bij ontwikkeling nieuwe grootschalige kavels Afgezien van de A7/N33 regio zijn er ook andere regio’s in de provincie Groningen met ambities en ruimtelijke mogelijkheden voor het aantrekken van nieuwe grootschalige en XXL-ontwikkelingen. Dit vraag om een goede onderlinge afstemming tussen vestigingslocaties en beoogde doelgroepen. Het gelijktijdig aanbieden van meerdere min of meer vergelijkbare grote kavels op verschillen locaties is risicovol. Provincie en regio’s zullen zorgvuldig moeten kijken naar welke doelgroepen het beste passen op de verschillende vestigingslocaties met een specifiek economisch cluster. De bedrijventerreinen zijn idealiter complementair aan elkaar, zodat er geen sprake is van onderlinge concurrentie. Kortom, niet alle bedrijven overal toestaan, maar sturen op de beste locatie voor het specifieke bedrijf.

De provincie heeft recent laten onderzoeken wat de meest interessante zoekgebieden zijn voor potentiële nieuwe grootschalige ontwikkelingen. Naast de A7/N33 regio zijn dat Chemiepark Delfzijl, Eemshaven/Oostpolder en ZuidGroningen. De vestigingslocaties in Delfzijl en Eemshaven zijn als haven- en industriegebied met een directe zeehavenverbinding aantrekkelijk voor segmenten in onder meer de chemie, energie (o.a. waterstof), offshore en recycling. De marktpotentie voor grootschalige doelgroepen voor Zuid-Groningen wordt nog verkend wat de potentie is van het gebied. Een goede regionale afstemming is belangrijk bij het ontwikkelen van nieuwe grootschalige locaties. Hierbij past voor de A7/N33 regio een vraaggerichte benadering, waarbij aan de voorkant (op hoofdlijnen) wordt vastgelegd waar grootschalige bedrijvigheid wenselijk is en onder welke condities (de integrale afweging). Om adequaat in te kunnen spelen op initiatieven vanuit de markt is het zinvol om bepaalde ruimtelijke procedures alvast te doorlopen.

Marktanalyse A7/N33 regio Naar duurzaam verdienvermogen voor bedrijvigheid Analyses

Inhoudsopgave 1

Inleiding

Economie A7/N33 regio

Kansen en bedreigingen

Economische actielijnen

Uitwerking actielijnen

Verdiepingen: A

Economische achtergronden A7/N33 regio

Marktpotentie bovenregionale doelgroepen

Inleiding

⚫ De gemeenten Midden-Groningen, Veendam, Oldambt en de provincie Groningen werken aan een integraal ruimtelijk en economisch perspectief voor de A7/N33 corridor - het gebied vanaf de stad Groningen in oostelijke richting, met als grootste kernen Hoogezand, Veendam, Zuidbroek en Winschoten ⚫ Gemeenten en provincie zien veel kansen om de economische ontwikkeling en werkgelegenheid in het A7/N33 gebied te stimuleren om de volgende redenen: • • • •

Concentratie van logistieke en industriële bedrijvigheid Verbindingen over weg, water en spoor Belangstelling van grote internationale vestigers Aantrekkelijkheid voor recreatie en toerisme

⚫ Een belangrijke bouwsteen voor het integraal perspectief is een economische markt- en doelgroepenanalyse met helder inzicht in de uitgangssituatie, de belangrijkste marktontwikkelingen en de marktpotentie voor bestaande en nieuwe bedrijvigheid ⚫ Buck Consultants International is gevraagd om de marktpotentie van de A7/N33 als economische corridor te onderzoeken en kansen te identificeren die bijdragen aan het duurzaam verdienvermogen voor bedrijvigheid © Buck Consultants International, 2021

Vraagstelling Wat is de economische potentie van de A7/N33 regio en wat zijn de meeste kansrijke (additionele) doelgroepen? Welke vestigingsmogelijkheden zijn er op bestaande en nieuwe bedrijventerreinen in het gebied en hoe sluit dat aan op de marktvraag? •

Verkenning huidige situatie A7/N33: inzicht in de economische omvang en samenstelling, omvang regionale arbeidsmarkt, areaal en kwaliteit van de bedrijventerreinen en het perspectief voor ontwikkeling van economische sectoren.

•

Groeikracht van binnenuit: de groeipotentie van binnenuit door gevestigde bedrijven, beschikbaarheid en kwaliteit van bedrijventerreinen en stimulerende maatregelen voor extra economische groei en meer kwaliteit.

•

Nieuwe impulsen van buitenaf: analyse van de marktpotentie voor het aantrekken van bovenregionale doelgroepen, match tussen eisen van bovenregionale doelgroepen en vestigingsvoorwaarden van de regio en oplossingsrichtingen voor geïdentificeerde knelpunten.

•

Economische actielijnen: verzilveren van kansen en verbeteren van de match tussen regionale propositie van bedrijventerreinen en de ruimte voor werken met de vestigingseisen van de doelgroepen, advies over additionele bedrijventerreinen/specifieke proposities en aanknopingspunten voor ruimtelijke vertaalslag.

Economie A7/N33 regio

Een goede basis om op voort te bouwen ⚫

⚫

A7/N33 regio bestaat hoofdzakelijk uit de gemeenten Midden-Groningen, Oldambt en Veendam, maar er zijn ook sterke relaties met andere economische zones in de provincie Groningen en daarbuiten

Chemiepark Delfzijl

Positionering van de A7/N33 regio: • • • •

⚫

Eemshaven

Meerdere belangrijke vervoersassen doorkruisen de regio (A7, N33, waterwegen en spoorverbinding) Nabijheid van de dynamische en groeiende stad Groningen Een achterland van twee groeiende havengebieden met aanzienlijk ambities i.r.t duurzaamheid De A7 is een belangrijke toegangspoort richting Duitsland en Scandinavië

Stad Groningen

Duitsland / Scandinavië

De A7/N33 regio staat niet op zichtzelf en beschikt over een goede regionaal economische basis om op voort te bouwen.

Nadere blik op huidige economische situatie A7/N33 regio Economische samenstelling ⚫ De ontwikkeling van het aantal banen in de regio laat in de periode 2011-2020 een stabiel beeld zien. Tot 2015 was er sprake van een afname van banen, maar in de afgelopen jaren is dit tot op het oude niveau gegroeid ⚫ Belangrijke constatering is dat de robuuste industriële basis, die de A7/N33 regio kenmerkt, behouden is gebleven ⚫ Op dit moment is ongeveer 33% van de banen op bedrijventerreinen gevestigd. De overige 67% zit op andere locaties, zoals centrumlocaties, woonwijken, linten en het landelijk gebied. Regionale arbeidsmarkt ⚫ De arbeidsmarkt is Oost-Groningen is minder gespannen dan in andere delen van NoordNederland. ⚫ Er is sprake van een hoge uitgaande pendelstroom richting de stad Groningen ⚫ Een hoger aandeel van de werknemers in de regio is laag opgeleid (34% / 28% NL) © Buck Consultants International, 2021

Economische samenstelling

Regionale arbeidsmarkt

Aanbod en kwaliteit bedrijventerreinen

Woon-, werk- en leefklimaat

Nadere blik op huidige economische situatie A7/N33 regio Aanbod en kwaliteit bedrijventerreinen ⚫ De uitgifte op bedrijventerreinen in de regio was in de periode 2010-2019 circa 2,5 hectare per jaar. Het aandeel binnen de provincie Groningen bedraagt daarmee slechts 7% ten opzichte van een aandeel in het totale oppervlak van 28%. ⚫ De regio telt in totaal 64 planfasen van bedrijventerreinen, waarvan er 14 een uitgegeven oppervlak hebben van 20 hectare ⚫ In IBIS hebben 23 van de 64 terreinen het label verouderd. In de praktijk blijkt dat hier een sterke differentiatie in zit. Per gemeenten zijn er een aantal bedrijventerreinen, waarvoor concrete plannen voor herontwikkeling zijn.

Economische samenstelling

Woon-, werk- en leefklimaat Aanbod en kwaliteit ⚫ De woningbouwopgave in de regio is kwantitatief bedrijventerreinen vrij beperkt vergeleken met de stad Groningen. ⚫ Ongeveer 2/3e van de banen in de regio is buiten de bedrijventerreinen. Dit uit zich in een hoge diversiteit van wonen en werken in kernen en linten ⚫ De leefbaarheid en economische vitaliteit staan in sommige kleine kernen in toenemende mate onder druk door een terugloop van voorzieningen © Buck Consultants International, 2021

Regionale arbeidsmarkt

Woon-, werk- en leefklimaat

Economische samenstelling en ontwikkeling banen ⚫ ⚫

De A7/N33 regio telt circa 51.000 banen (2019), waarvan 22.400 in Midden-Groningen, 16.000 in Oldambt en 12.600 in Veendam De regio telt ongeveer 9.900 banen in de industrie (aandeel 19%) en in elke gemeente staat de sector in de top 4. Sector

A7/N33 regio

Bouw

Midden-Groningen

Oldambt

Veendam 700

2.900

1.200

900

500

200

100

Handel

8.600

17%

3.900

3.000

1.700

Horeca

1.700

800

600

300

Industrie

9.900

19%

5.100

2.300

2.500

900

400

300

200

2.400

1.500

700

200 200

Financiele instellingen

Informatie en communicatie Landbouw en Visserij Nutsbedrijven

⚫

Aandeel

500

300

Onderwijs

2.700

1.200

800

700

Overheid

2.800

900

600

1.200

Overig diensten

2.200

900

500

Vervoer en opslag

1.700

700

400

600

Zakelijke diensten

4.600

2.000

1.000

1.600

Zorg

9.500

19%

3.400

4.200

1.800

Totaal

50.900

100%

22.400

16.000

12.600

Het aantal banen is lichte gegroeid in de afgelopen jaren na een periode van krimp tussen 2011 en 2015 (niet in tabel, zie bijlage 1): • •

2011-2015: 2015-2019:

-5,7% +4,5%

Let op: door afronding komen de totalen niet in alle gevallen overeen met de som der delen

Bron: LISA, 2019 (bewerking BCI) © Buck Consultants International, 2021

Bedrijventerreinen ⚫

In de regio was in 2019 ruim 850 hectare aan bedrijventerrein uitgegeven (zie tabel). Opgeteld is het areaal in de A7/N33 regio groter dan in de gemeente Groningen. Bestaande voorraad bedrijventerreinen per gemeente (IBIS, 2020) Gemeente

Uitgegeven (ha)

Aandeel (%)

3.074

100%

Groningen

686

22%

Het Hogeland

562

18%

Delfzijl

398

13%

Midden-Groningen

316

10%

Veendam

273

Oldambt

259

Westerkwartier

200

Westerwolde

159

Stadskanaal

109

Pekela

Appingedam

Loppersum

Provincie Groningen

⚫

De kaart laat zien dat er een sterke concentratie van bedrijventerreinen is (direct) aan de A7 en N33. Ook is te zien dat het aantal bedrijventerreinen ten noorden van de A7 zeer beperkt is. Er is sprake van een mooi clustering op goed bereikbare locaties dicht bij de kernen (de arbeid). Ook is te zien dat er 3-4 clusters aanwezig zijn: ten noordwesten van Hoogezand, bij Zuidbroek, ten oosten van Veendam aan het kanaal en ten oosten van Winschoten. Bron: IBIS, 2020

Bedrijventerreinen ⚫

Circa 33% van de banen in de regio is op bedrijventerreinen gevestigd. Het gaat in totaal om 17.000 banen, waarvan bijna de helft binnen de industrie.

A7/N33 gemeenten

Bedrijventerrein

Aantal (ja)

Nee

2.871

61%

39%

1.112

491

81%

19%

Handel

8.596

68%

32%

2.774

Horeca

1.732

96%

Industrie

9.923

18%

82%

8.140

876

62%

38%

337

2.387

98%

525

21%

79%

416

Onderwijs

2.748

93%

204

Overheid

2.768

93%

181

Overig Diensten

2.244

91%

194

Vervoer en Opslag

1.699

33%

67%

1.132

Zakelijke Diensten

4.592

73%

27%

1.242

Zorg

9.491

89%

11%

1.061

Totaal

50.943

67%

33%

17.005

Bouw Financiele Instellingen

Informatie en Communicatie Landbouw en Visserij Nutsbedrijven

⚫

2019

7% 16% 48%

De overige 67% is buiten de bedrijventerreinen gevestigd, bijvoorbeeld in centrumlocaties, woonwijken, linten en het landelijk gebied. Bron: IBIS, 2020; LISA 2019

Bedrijfsverplaatsingen vooral binnen de gemeentegrenzen ⚫

Een gemiddeld bedrijventerrein in Nederland trekt in zeer beperkte mate werkgelegenheid van buiten de regio aan. Onderzoeken van het PBL en het CBS hebben laten zien dat veruit de meeste bedrijven die naar een bedrijventerrein verhuizen afkomstig zijn uit dezelfde gemeenten als waar ze zich vestigen. Volgens onderzoek van CBS (2013) gaat het om circa 75% van de bedrijven.

⚫

Ook onderzoeken naar de wensen van ondernemers laten zien dat 95% van de ondernemers de fysieke ruimte voor uitbreiding van de bedrijfsactiviteiten niet buiten de gemeentegrenzen wil zoeken.

⚫

Het is daarom voor een gemeente belangrijk om goed te luisteren naar de wensen van lokale ondernemers. Het beleid voor bedrijventerreinen is bij voorkeur ondernemersgericht en vraagt om lokaal maatwerk, ook in relatie tot herontwikkeling van bestaande bedrijventerreinen.

⚫

Bedrijven zijn dus over het algemeen sterk lokaal geworteld en verplaatsen niet of nauwelijks over een grote afstand vanaf de huidige vestigingsplaats. Circa 40% van de bedrijven verhuist binnen 1 kilometer en 75% binnen 5 kilometer.

Aanbod bedrijventerreinen A7/N33 regio ⚫

Het nog beschikbare aanbod van kavels op bedrijventerreinen in de regio (o.b.v. IBIS) lijkt op het eerste oog voldoende om alle lokale en regionale ruimtevraag op te kunnen vangen. De huidige gegevens zijn echter nog niet up-to-date. Provincie en gemeenten werken momenteel aan actualisatie van gegevens over de bedrijventerreinen.

⚫

De gegevens in IBIS geven inzicht in de verkochte en aangeboden bedrijventerreinen. Dit brengt de huidige vraag naar kavels niet goed in beeld. Daarom is onder de gemeenten geïnventariseerd welke marktvraag zij op dit moment nog kunnen bedienen. Onderstaande tabel heeft het beeld voor de regio, maar de situatie op lokaal en/of gemeenteniveau kan hiervan afwijken. Voor grotere bedrijven is het lastig om een goede plek te vinden en ook voor de kleinere bedrijven knelt het soms ook al. Met de huidige gegevens zien we het volgende regionale beeld:

⚫

Uit een verdieping samen met de drie gemeenten blijkt dat het uitgeefbare aanbod kleiner is dan in de ‘systemen’ staat en dat niet alle kavels daadwerkelijk ‘vrij’ uitgeefbaar zijn. Veelvoorkomende situaties voor kavels zijn: • • • • • •

Kavel is inmiddels uitgegeven In optie genomen door nieuwe vestigers Strategisch gereserveerd voor toekomstige uitbreiding Privaat eigendom voor specifieke doeleinden (bijv. terminal) Incourante restkavel vanwege de vorm, ligging of omgeving (geen marktbelangstelling) Zachte planstatus en ook geen ontwikkelwens of perspectief

Aanbod bedrijventerreinen A7/N33 regio ⚫

Kern

Plannaam

Direct uitgeefbaar Gemeente

Midden-Groningen

Foxhol

Korte Gron.Weg

0,6

Midden-Groningen

Kolham

Bedrijvenpark Rengers

12,5

Midden-Groningen

Muntendam

Rscg Noord

Midden-Groningen

Zuidbroek

Gouden Driehoek

Midden-Groningen

Zuidbroek

Industrieterrein Fase II

Oldambt

Nieuweschans

Bolwerck

6,5

Oldambt

Scheemda

Eextahaven Fase III 1e Fase 2e Deel

6,2

Oldambt

Scheemda

Eextahaven III 1e en 2e Fase

7,7

Oldambt

Scheemda

Scheemder Hoogte

Oldambt

Scheemda

Scheemdermeer

Oldambt

Winschoten

Hoogebrug 2

4,4

Oldambt

Winschoten

Hoogebrug 3

11,4

Oldambt

Winschoten

Hoogebrug I

Oldambt

Winschoten

Rensel

1,7

Veendam

Dallen II (Fase I )

9,3

Veendam

Groningen Railport / Rscg

Veendam

Lloyd

3,3

Eindtotaal

69,7

Midden-Groningen

19,2

Oldambt Veendam

Particulier

Niet-direct uitgeefbaar Gemeente

Particulier

2,6 6,1

1,8 2,3 9,8

16,0 19,0

2,2

1,5 3,7

32,5

37,9

2,2

25,8

12,6

1,5

19,0

6,7 19,0

Beoordeling A7/N33 regio door bedrijfsleven Wat zijn sterke punten?

Wat zijn beperkingen?

⚫

Grote diversiteit van economische activiteiten in de regio

⚫

Het industrieel DNA is nog onvoldoende herkenbaar (een gemêleerd gezelschap)

⚫

De weidsheid van het gebied is een kwaliteit die behouden moet worden

⚫

Grote bedrijven in transitie zijn hard op zoek naar samenwerking met anderen

⚫

Meerdere bedrijven zijn wereldwijd leidend met innovatieve oplossingen

⚫

Strijd om de ruimte tussen duurzame energie en bedrijvigheid

⚫

Brede basis van kleine- en middelgrote bedrijven met ‘roots’ in de regio

⚫

Grote investeringen in bereikbaarheid hangen al jaren boven de markt

⚫

Sterke agrarische sector op vruchtbare kleigronden voor akkerbouwgewassen

⚫

Bedrijfsleven organiseert zich vooral op lokaal niveau (beperkte slagkracht)

⚫

Nog ruim voldoende arbeidskrachten te vinden met hoog arbeidsethos

⚫

Geen direct beschikbaar aanbod van grote kavels op bedrijventerreinen

⚫

Goede bereikbaarheid van de bedrijventerreinen door ligging aan A7/N33

⚫

Energietransitie en circulaire economie vinden plaats op bedrijventerreinen

⚫

Gunstige internationale ligging t.o.v. Eemshaven, Hamburg en Rotterdam

⚫

Het ontbreekt aan een profiel en integraal perspectief voor komende 20 jaar

⚫

De energiesector is sterke troef van veel bedrijven de regio (direct of indirect)

⚫

Industriële bedrijven die volledig zijn ingebed in de economische structuur

Hoog opgeleide jongeren vertrekken nog te vaak naar andere regio’s voor een baan die in deze regio ook te vinden is

⚫

Verdwijnen banen aan onderkant industrie

Kansen en bedreigingen

Op basis van: positionering, economische data en bedrijfsleven Kansen

Bedreigingen

▪

Beter benutten van kwaliteiten in de dorpen, het landschap en de natuur

▪

Verouderingsproces bedrijventerreinen door ontbreken van economische dynamiek

▪

Ruimte voor opwekking van duurzame energie (waterstofeconomie)

▪

Bedrijventerreinen vormen harde overgang naar landschap en dorpen (hinder)

▪

Transitie naar een moderne landbouw biedt veel kansen (kringlooplandbouw)

▪

Onbenut potentieel op multimodaal ontsloten industriële vestigingslocaties

▪

Noord-Nederland mogelijk aantrekkelijker in de komende jaren om te wonen

▪

Versnipperd aanbod van kleine kavels op bedrijventerreinen zonder perspectief

▪

Ontstaan overloop van bedrijvigheid uit de gemeente Groningen (door transformaties)

▪

Autonome kracht gevestigde bedrijven ook realiseren van een extra ‘plus’

▪

Aanhoudende belangstelling vestiging grote internationale bedrijven

▪

Goede voedingsbodem om economie te genereren uit recreatie en leisure

Mogelijk te veel aandacht voor aantrekken van bedrijven van buiten en te weinig aandacht voor perspectief gevestigde bedrijven

▪

Landschapsvervuilende duurzame energie opwekking (passende schaal)

▪

Te weinig draagvlak onder voorzieningen

▪

Kwaliteit door bestaande functiemenging in lintbebouwing met: agrarische bedrijven, detailhandel en publieke functies

Economische actielijnen

Waar moet het integraal perspectief op ingaan? ⚫ Opgaven • •

Verzilveren van kansen (waar wenselijk) Tegengaan van bedreigingen (waar mogelijk)

⚫ Aard • •

Door groeikracht van binnenuit Door nieuwe impulsen van buitenaf − − −

Naast autonome groeikracht gevestigde bedrijven realiseren extra ‘plus’ Ook in verleden heeft A7/N33 regio impulsen van buitenaf gehad Impulsen zorgen voor extra dynamiek binnen bestaande economische structuur

⚫ Schaalgrootte • • •

Klein: fijnmazige economie Middel: concentraties van werken Groot: extensieve economische functies

⚫ Beleid • • • •

Regionale concurrentiekracht Aantrekkelijkheid vestigingsklimaat Versnelling in verduurzaming Leefbaarheid en sociaaleconomisch

Economische actielijnen De A7/N33 regio open zal moeten staan voor nieuwe economische impulsen van buitenaf om de gewenste werkgelegenheidsgroei en daarmee de extra ‘plus’ te kunnen realiseren. Tegelijkertijd is het zaak om ook duurzaam te investeren in het kwalitatief op peil houden en toekomstbestendig maken van de bestaande bedrijventerreinen en andere locaties waar gewerkt wordt. Economische kansen liggen niet alleen op nieuw te realiseren bedrijventerreinen, maar juist ook op de bestaande bedrijventerreinen, waar een belangrijk deel van het duurzaam verdienvermogen van de regio is gevestigd.

Combineren van wonen en werken in kernen/linten

Herontwikkeling delen van bedrijventerreinen

Transitie en intensivering industriële energiehubs

Kringlooplandbouw als duurzame toekomst

Toepassing van duurzame energie in productieprocessen

Additionele impuls creëren woningbouw

Toerisme en leisure als economische drager

Nieuwe grootschalige bedrijfsvestigingen

8 actielijnen: verschillend van aard en schaal Schaal Klein

Middel

Groot

Aard

Groeikracht van binnenuit

Combineren wonen en werken in kernen/linten

Impulsen van buitenaf

Toepassing van duurzame energie in productieprocessen

Additionele impuls creëren woningbouw H

Transitie en intensivering industriële energiehubs

Kringlooplandbouw als duurzame toekomst

Herontwikkeling delen van bedrijventerreinen

Nieuwe grootschalige bedrijfsvestigingen

Toerisme en leisure als economische drager

8 actielijnen en mogelijke betekenis voor beleidsopgaven Beleidsopgaven Actielijnen

Regionale concurrentiekracht

Aantrekkelijkheid vestigingsklimaat

Versnelling in verduurzaming

Leefbaarheid en sociaaleconomisch

Combineren van wonen en werken in kernen en linten

Herontwikkeling delen van bedrijventerreinen

Transitie en intensivering industriële energiehubs

+++

Kringlooplandbouw als duurzame toekomst

Toepassing van duurzame energie in productieprocessen

Additionele impuls creëren woningbouw

Toerisme en leisure als economische drager

Nieuwe grootschalige bedrijfsvestigingen*

+++

* sterk afhankelijk van type vestiging (onderzocht in marktanalyse)

−

−−

Mogelijk Negatief

−−−

Mogelijk Positief

−−

−

+++

Uitwerking actielijnen

Actielijnen dragen bij aan beleidsopgaven A

Combineren van wonen en werken in kernen/linten

Herontwikkeling delen van bedrijventerreinen

Transitie en intensivering industriële energiehubs

Kringlooplandbouw als duurzame toekomst

Toepassing van duurzame energie in productieprocessen

Additionele impuls creëren woningbouw

Toerisme en leisure als economische drager

Nieuwe grootschalige bedrijfsvestigingen

Regionale concurrentiekracht ▪ Basis voor economische ontwikkeling ▪ Onderscheidend vermogen en profilering Aantrekkelijkheid vestigingsklimaat ▪ Kwaliteit in de bedrijfsomgeving ▪ Goede infrastructuur en arbeidsmarkt Versnelling in verduurzaming ▪ Energietransitie en circulaire economie ▪ Transitie van alle bedrijfstakken Leefbaarheid en sociaaleconomisch ▪ Behoud hoge kwaliteit landschap ▪ Sociaal-economische doelstellingen

Combineren van wonen en werken in kernen/linten

Relevantie ⚫ Hoge aantrekkelijkheid van gebied voor wonen en werken vormt goede basis voor ontwikkeling economie ⚫ Het is belangrijk om werklocaties kwalitatief op orde te hebben en te houden, met ook voldoende (schuif)ruimte voor het faciliteren van lokale dynamiek in de kernen. ⚫ Versterken van sociaaleconomische ontwikkeling en leefbaarheid Integraliteit ⚫ Ruimtelijke kwaliteit en historie fundament onder modern vestigingsklimaat en kleinschalige economie ⚫ Goede ruimtelijke afweging blijft nodig voor typen economische activiteiten

Economische samenstelling

Bron: H+N+S: Kleine kernen en linten bomvol bedrijvigheid

Aanknopingspunten ⚫ Een groot deel van de bedrijvigheid (ongeveer 2/3e) in de regio is niet gevestigd op de bedrijventerreinen, maar zit verspreid in de woonkernen, de linten en in het buitengebied. Op deze plekken waar wonen en werken naast elkaar bestaan is nog voldoende ruimte voor kleinschalige bedrijfsvestigingen, zoals starters en MKB. Ook de economische invulling van vrijkomende agrarische erven speelt een rol, vooral in Oldambt. ⚫

Door de ruimtelijk-planologische beperkingen die vaak aan de orde zijn in kleinere dorpskernen is er soms beperkt ruimte beschikbaar voor verdere groei van de gevestigde ondernemers. Bij vraagstukken over uitbreiding of verplaatsing wordt (al dan niet terecht) direct gekeken naar de mogelijkheden op bedrijventerreinen. In de centrumontwikkelingen van Veendam, Winschoten en Hoogezand-Sappemeer zal ook voldoende aandacht moeten zijn voor de werkfunctie.

⚫

De mate waarin deze bedrijven zijn verbonden en verweven met de kernen moet niet onderschat worden, zeker omdat veel winkels en voorzieningen in de afgelopen jaren al zijn gesloten of vertrokken. De leefbaarheid staat soms al onder druk. Een goede afweging blijft echter nodig voor typen economische activiteiten met omgevingshinder (geluid, verkeer etc.). Voor deze bedrijven heeft vestiging op bedrijventerreinen de voorkeur.

Herontwikkeling delen van bedrijventerreinen

Relevantie ⚫ Het belang van goede vestigingslocaties voor bedrijven (ook in deze corona-recessieperiode) is groot. Ze willen adequaat inspelen op: veranderingen in markten, wensen van personeel en een goede uitstraling naar klanten. Bedrijven investeren doorgaans liever in uitbreiding en optimalisatie van de huidige vestigingslocatie en willen dat combineren met andere onderdelen van de bedrijfsvoering, zoals de energietransitie en een duurzame inrichting van de kavel. Veroudering ontstaat door elkaar versterkende problemen m.b.t. infrastructuur, ruimte, milieu representativiteit en economie Integraliteit ⚫ Investeringen in duurzame vestigingslocaties met kwaliteit voor bedrijven, duurzaam ruimtegebruik en energietransitie (privaat en publiek) ⚫ Herontwikkeling van bedrijventerreinen staat al jaren hoog op de agenda van de A7/N33 gemeenten. Gemeenten willen de bestaande bedrijventerreinen zo veel mogelijk optimaliseren, intensiveren en verduurzamen

Volgend deel →

De tekst is automatisch uit het bestand gehaald en kan afwijken van het origineel (kolommen, tabellen en koppen lopen door elkaar). Het officiële stuk bij iBabs is leidend. Bron: https://api.notubiz.nl/document/11887737/2