06-01-03 Bijlage 2 Woonzorgvisie gemeenten Oost-Groningen - versie Veendam (februari)
Tekst van het document
CONCEPT 3.0
Woonzorgvisie gemeente Veendam [PASSENDE ONDERTITEL IOM GEMEENTE]
Auteur(s)
Lennart Homan Ilco Toebes Alyssa Wegman
Opdrachtgever
De gemeenten in Oost-Groningen
Kenmerk
IT/25/0180/wzvog
Datum
februari 2025 © Bureau HHM
CONCEPT 3.0
Inhoud
Bijlage 1.
Woonzorganalyse en Position paper ............................................... 30
Samenvatting .............................................................................................. 3
Bijlage 2.
Begrippenlijst ........................................................................................ 31
Bijlage 3.
Opzet uitvoeringsplan op hoofdlijnen ............................................. 35
Bijlage 4.
Overzicht aanpalend beleid ............................................................... 39
Bijlage 5.
Overzicht positie Woonzorgvisie en relevante wetten ................ 43
1.
Waarom deze visie? .......................................................................... 4
1.1
Wat is een woonzorgvisie? ................................................................................. 4
1.2
Waarom maken we een woonzorgvisie? ........................................................ 4
1.3
Wat ging aan deze woonzorgvisie vooraf? ..................................................... 5
1.4
Hoe verhoudt deze woonzorgvisie zicht tot ander beleid? ........................ 6
1.5
Over wie gaat de woonzorgvisie? .................................................................... 7
1.6
Hoe is de woonzorgvisie tot stand gekomen? .............................................. 8
1.7
Hoe is deze woonzorgvisie opgebouwd?........................................................ 8
2.
Trends, ontwikkelingen en opgaven in de gemeente ................ 10
2.1
Inzichten vanuit provinciale woonzorganalyse ...........................................10
2.2
Ouderen ...............................................................................................................12
2.3
Aandachtsgroepen .............................................................................................13
2.4
Gemeentelijke kenmerken ...............................................................................14
2.5
Opgaven samengevat ........................................................................................16
3.
Speerpunten voor beleid ............................................................... 18
3.1
Regionale afspraken ..........................................................................................18
3.2
Onze gemeentelijke visie ..................................................................................20
3.3
Speerpunten voor lokaal beleid ......................................................................20
4.
Van beleid naar uitvoering ............................................................ 27
4.1
Afstemming uitvoering met aanpalend beleid ............................................27
4.2
Wat doen we al?..................................................................................................27
4.3
Wat gaan we aanvullend doen? ......................................................................28
4.4
Hoe gaan we hiermee verder? ........................................................................29
IT/25/0180/wzvog
Bijlage 6. Betrokkenheid netwerkpartners bij totstandkoming visie .................. 44
[CONCEPT 3.0] Woonzorgvisie gemeente Veendam | © bureau HHM 2024 | 2
CONCEPT 3.0
Samenvatting
— Dit vraagt om een grote(re) rol en verantwoordelijkheid van de lokale
gemeenschappen zelf. — Ook vraagt het om een andere, innovatievere manier van
(domeinoverstijgend) (samen)werken.
In deze derde conceptversie is de samenvatting nog niet uitgeschreven. Wel is een
— Maar uiteindelijk betekent dit, keuzes maken en uitleggen waarom je
mogelijk verhaallijn beschreven.
deze keuzes maakt. Vertel het eerlijke verhaal (niet alles kan overal). Waarom deze woonzorgvisie •
Korte beschrijving over het hoe en waarom van deze woonzorgvisie.
•
Waarom zijn de gemeenten hiermee aan de slag gegaan?
•
Wat is de aanleiding (deels inhoud, deels regelgeving)?
•
Waarom hebben de gemeenten afgesproken om te komen tot regionaal
De visie samengevat •
beleid. •
We vinden het belangrijk dat: — Bewustwording onder inwoners (over wonen met een
afgestemde, lokale woonzorgvisies? •
De visie opbouwen langs de lijn van de geformuleerde speerpunten voor
zorg/ondersteuningsbehoefte) wordt gestimuleerd
Tot slot de scope benoemen. Waar gaat deze visie over:
— Noaberschap wordt versterkt
— aanpak huisvestingsopgave ouderen.
— We regionaal beschikken over voldoende passende
— aanpak huisvestingsopgave aandachtsgroepen.
woningen/woonvormen voor ouderen en aandachtsgroepen
— en legt de verbinding met aanpalend beleid.
— We werken aan een passend voorzieningenniveau, waardoor Zorg en
ondersteuning bereikbaar en beschikbaar blijft voor onze inwoners, “De zorg- en ondersteuningsbehoefte bij het huisvesten van aandachtsgroepen en ouderen in regionaal verband afstemmen en eraan bijdragen dat alle inwoners, ook
rekening houdend met de plek waar zij wonen •
zij die kwetsbaar zijn, een passende plek hebben waar ze prettig kunnen leven”
Regionaal werken we aan (bijvoorbeeld): — Afsprakenkader ouderenhuisvesting —
Fairshare afspraken huisvesting aandachtsgroepen
— Afspraken met provincie, centrumgemeente, zorgkantoor over
De woonzorgopgave samengevat
specialistische (boven)regionale voorzieningen
•
Welke opgaven kenmerken de regio?
•
Welke opgaven kenmerken de lokale gemeente?
•
Lijn van redeneren:
De vervolgstappen samengevat
— de opgave is groot. De behoefte neemt toe, arbeid is schaars,
•
Hoe gaan we invulling geven aan onze speerpunten voor beleid?
•
Wat doen we al?
•
Wat gaan we (aanvullend) doen?
•
Wie hebben we daarvoor nodig/wie doet wat?
passend woningen zijn tekort, financiële middelen zijn ontoereikend. — Op dezelfde manier doorgaan is niet haalbaar.
IT/25/0180/wzvog
[CONCEPT 3.0] Woonzorgvisie gemeente Veendam | © bureau HHM 2024 | 3
CONCEPT 3.0
1.1 Wat is een woonzorgvisie?
1. Waarom deze visie?
Een woonzorgvisie is een integraal beleidsdocument dat de beleidsterreinen
De meeste mensen willen zo lang mogelijk thuis blijven wonen of
ondersteuning is voor ouderen en aandachtsgroepen in binnen een
(weer) zelfstandig gaan wonen. Door de vergrijzing, de decentralisatie van zorgtaken en de wijzigingen in de zorgwetgeving verandert de wijze van het aanbieden van zorg en de kijk op (geschikte) huisvesting. Voor de gemeente aanleiding om een integrale visie op wonen in relatie tot welzijn en zorg te ontwikkelen.
wonen, zorg, welzijn en ruimtelijke ordening met elkaar verbindt en ervoor zorgt dat er in de toekomst voldoende passende woonruimte en zorg en gemeente. Een woonzorgvisie vormt de basis voor gemeenten om afspraken te maken met woningcorporaties, verhuurders, zorgaanbieders en zorgkantoren over wat mensen uit de aandachtsgroepen en ouderen, naast huisvesting, nodig hebben aan zorg en ondersteuning.
1.2 Waarom maken we een woonzorgvisie? De woonzorgvisie met integrale woonzorgafspraken was voorheen een document dat niet wettelijk was voorgeschreven. Gemeenten konden zelf bepalen met wie en hoe zij de woonzorgvisie opstelden, over welke groepen deze ging en welke inhoud deze had 1. Dat wordt de komende jaren anders. Landelijke ontwikkelingen
In de afgelopen jaren heeft het Rijk verschillende akkoorden opgesteld. Relevant voor de woonzorgvisie zijn het Wonen Ondersteuning en Zorg voor Ouderen (WOZO), het Integraal Zorg Akkoord (IZA), het Gezond en Actief Leven Akkoord (GALA) en de Hervormingsagenda Jeugd. Het gezamenlijke doel van IZA, GALA, WOZO en de Hervormingsagenda Jeugd is een toekomstbestendig zorg- en ondersteuningssysteem, waarbij preventie en een betere verbinding tussen zorg, welzijn en wonen een belangrijk streven is.
1
Wonen en zorg in het volkshuisvestingsprogramma, Platform 31 IT/25/0180/wzvog
[CONCEPT 3.0] Woonzorgvisie gemeente Veendam | © bureau HHM 2024 | 4
CONCEPT 3.0
Daarnaast is er de nationale Woon- en Bouwagenda, die zich richt op de
worden over de regio en welke bijdrage de verschillende gemeenten hieraan
beschikbaarheid, betaalbaarheid en kwaliteit van wonen. Deze agenda is
leveren.
uitgewerkt in zes programma’s, waaronder het programma Wonen en zorg voor ouderen en het programma Een thuis voor iedereen.
Gemeentelijke opgaven
Los van de wettelijke verplichting, hebben we in onze gemeente grote In de nationale programma’s ‘Een thuis voor iedereen’ en ‘Wonen en zorg voor
opgaven op het snijvlak van wonen en zorg. De krapte op de woningmarkt, de
ouderen’, wordt aangestuurd op het realiseren van voldoende en geschikte
groeiende zorg- en ondersteuningsbehoefte en het personeelstekort in de
huisvesting voor aandachtsgroepen en ouderen, met een arrangement van
zorg leiden ook voor ouderen en aandachtsgroepen tot uitdagingen bij het
voorzieningen.
realiseren van passende woonruimte. Met deze woonzorgvisie beschrijven we onze visie en geven we onze beleidsdoelstellingen weer. In het bijbehorende
Om ervoor te zorgen dat deze huisvestingsopgaven ook worden opgepakt is
uitvoeringsplan op hoofdlijnen, beschrijven we de acties waar we aan werken
de Wet Versterking Regie op de Volkshuisvesting opgesteld. Deze wet, die
om onze doelen te behalen.
naar verwachting op 1 januari 2026 in werking treedt, heeft als doel het instrumentarium van gemeenten, Provincie en het Rijk te versterken. Op basis van de omgevingswet stellen gemeenten een omgevingsvisie op. De gemeenten werkt deze visie vervolgens uit in het volkshuisvestingsprogramma, Dit programma vervangt de woonzorgvisie en gaat ook in op de visie op wonen en zorg. In het volkshuisvestingsprogramma moeten ook beleidsvoornemens en afspraken over de invulling van ouderen en aandachtsgroepen worden opgenomen.
1.3
Wat ging aan deze woonzorgvisie vooraf?
Niet alleen wij als Veendam hebben deze woonzorgvisie opgesteld, Ook in de andere Oost-Groningse gemeenten is gelijktijdig en in nauwe samenwerking met elkaar gewerkt aan de realisatie van een lokale visie. In de startnotitie ‘Wonen en Zorg visie gemeenten Oldambt, Pekela, Stadskanaal, Veendam en Westerwolde (d.d. 28 juni 2022)’ hebben we gemotiveerd waarom we als gemeenten in Oost-Groningen samen het proces om te komen tot regionaal afgestemde, lokale woonzorgvisies zijn gestart
Naast een volkshuisvestingsprogramma wil het Rijk dat wij als gemeenten ook
De gemeenten in Oost-Groningen hebben namelijk een vergelijkbare
een huisvestingsverordening met urgentieregeling opstellen. In deze
bevolkingssamenstelling en opgaven. De regio werkt reeds op vele terreinen
urgentieregeling moeten minimaal de wettelijke urgente aandachtsgroepen
samen zowel in (Regionaal Woon- en Leefbaarheidsplan Oost-Groningen)
meegenomen worden. In het wetsvoorstel is hierbij opgenomen dat gemeenten regionaal afstemmen over het huisvesten van aandachtsgroepen en ouderen, en het evenredig verdelen van de wettelijke urgente aandachtsgroepen. Deze afspraken gaan in op hoe de urgente groepen verdeeld
IT/25/0180/wzvog
RWLP verband (wonen) als op het gebied van zorg. Deze bestaande samenwerkingen bieden een vruchtbare bodem voor de ontwikkeling en uitvoering van deze woonzorgvisie.
[CONCEPT 3.0] Woonzorgvisie gemeente Veendam | © bureau HHM 2024 | 5
CONCEPT 3.0
Als basis voor de woonzorgvisie is gebruikgemaakt van de provinciale
voor de lange termijn. We streven naar gezondheid, veiligheid, en balans
woonzorganalyse. De Provincie, de tien gemeenten, zorgaanbieders en
tussen ruimte en milieu, met speciale aandacht voor erfgoed en landschaps-
corporaties (G13) hebben deze analyse laten uitvoeren door de STEC Groep,
behoud.
als onderdeel van het Koploperproject2 ‘Een thuis voor iedereen’. Deze koers wordt ondersteund door de Position Paper Wonen met Zorg in In deze analyse is de omvang en opgave van ouderen en aandachtsgroepen
Groningen, die concrete handvatten biedt. De woonzorgvisie bouwt voort op
in beeld gebracht voor de gehele provincie, woondealregio-niveau, op
de woonvisie gemeente Veendam 2023-2027, dat zich o.a. richt op ruimte,
gemeenteniveau en op CBS-wijk- en dorpsniveau. Er is bewust gekozen om
groen en alle voorzieningen die je nodig hebt in de buurt. Daarbij houden we
deze woonzorganalyse provinciaal aan te vliegen, omdat hiermee een beleids-
ook rekening met andere beleidsstukken zoals de Woonvisie en de centrum-
arm en gemeenschappelijk startpunt te bieden op basis waarvan de
visie.
Groninger gemeenten, Provincie, corporaties e.a. de woonzorgopgaven en beleid daaromtrent verder kunnen uitwerken. De resultaten van deze analyse
Daarnaast zijn er verschillende regionale afspraken en plannen die samen-
zijn beschreven in een uitgebreid onderzoeksrapport (zie bijlage 1).
hangen met de opgaven waar de woonzorgvisie betrekking op heeft. In bijlage 4 is hier een opsomming van gegeven. De volgende twee plannen lichten we
Naast de resultaten van de woonzorganalyse, is er voor de duiding gebruik
hieronder kort toe.
gemaakt van een Position paper met feiten uit de dataverzameling. Hierin zijn op basis van de duiding een aantal adviezen geformuleerd die regionaal en
Nij Begun
lokaal verder moeten worden opgepakt. De Position paper: wonen en zorg in
Met Nij Begun is structureel budget beschikbaar gekomen om in de regio het
Groningen staat in bijlage 1.
verschil te maken vanuit de Sociale Agenda. Met als doel te zorgen voor een mooie, leefbare, veilige en betere toekomst voor de inwoners van de regio.
1.4
Hoe verhoudt deze woonzorgvisie zicht tot ander beleid?
Als gemeente en regio Oost-Groningen werken we al aan verschillende woonzorgopgaven en sluiten met deze woonzorgvisie aan op bestaande beleidsdocumenten om op een integrale wijze door te gaan. Onze gemeentelijke visie, zoals beschreven in de Omgevingsvisie Veendam, is onder andere gericht op een duurzame en aantrekkelijke woon- en leefklimaat
2
Regioplan Gezond Groningen
Het netwerk Gezond Groningen geeft uitvoering aan de afspraken uit het Integraal Zorg Akkoord. In dit netwerk is het regioplan Gezond Groningen opgesteld waarin de gezamenlijke ambitie geformuleerd is om te streven naar Gezonde Groningers, Gezonde Zorg. Het regioplan geeft inzage in de belangrijkste prioritaire opgaven en de gezamenlijke afspraken hoe we deze
provinciegroningen.nl/projecten/een-thuis-voor-iedereen/ IT/25/0180/wzvog
[CONCEPT 3.0] Woonzorgvisie gemeente Veendam | © bureau HHM 2024 | 6
CONCEPT 3.0
opgaven gaan aanpakken. De woonzorgvisie borduurt voort op de opgaven
in figuur 1.1. Een deel van deze aandachtsgroepen zijn in het wetsvoorstel
die in dit regioplan benoemd zijn.
Versterking Regie volkshuisvesting opgenomen als urgente aandachtsgroep. De Wvrv heeft als doel om te borgen dat deze urgente aandachtsgroepen
Als gemeente vervullen we onze wettelijke taken op het gebied van
meer kans hebben op een woonruimte. Gemeenten krijgen hierbij de
wonen en sociale zorg, zoals door het Rijk is bepaald. Dit betekent dat we
verplichting om met elkaar afspraken te maken over de verdeling van deze
zorgen voor goede basisvoorzieningen en dat mensen de ondersteuning
urgente aandachtsgroepen over de regio, zogenoemde fair share afspraken.
krijgen die ze nodig hebben. Maar dit betekent niet dat we overal
Deze afspraken beogen een eerlijke en evenredige verdeling van urgente
verantwoordelijk voor (kunnen) zijn. We zorgen voor wat wettelijk nodig
woningzoekenden, rekening houdend met de specifieke behoeften en
is, maar we verwachten ook dat onze inwoners en partners hun eigen
mogelijkheden van elke gemeente.
verantwoordelijkheid nemen. Door de opgaven die op ons af komen
Op woondeal niveau en provinciaal niveau is de Werkgroep Wet Versterking
moeten we dan soms ook keuzes maken; zoals in de Position Paper
regie Volkshuisvesting bezig om een voorstel te ontwikkelen voor deze Fair
duidelijk werd, ‘Opgave dwingt tot kiezen: ‘niet alles kan in elke kern’.
Share afspraken van aandachtsgroepen tussen de gemeenten.
Zo zorgen we uiteindelijk samen voor een krachtige plattelandsgemeente waar het goed wonen en leven is in een fijne en veilig omgeving. Een gemeente waarin we omzien naar elkaar en waar iedereen meetelt en meedoet. Waarin een goed voorzieningenniveau is met een sterk verenigingsleven.
1.5
Over wie gaat de woonzorgvisie?
Voor de woonzorgvisie richten we ons op de behoefte aan passende woonzorgvormen voor de groepen onder het wetsvoorstel Versterking regie volkshuisvesting (Wvrv), namelijk ouderen en aandachtsgroepen. De doelgroep ouderen spreekt het meest voor zich. Bij ouderen gaat het om inwoners van 65 jaar of ouder, zonder en met een zorgvraag (bijvoorbeeld ouderen met dementiële klachten). Onder de aandachtsgroepen zijn doelgroepen te onderscheiden met een woon-zorgvraag en doelgroepen met een huisvestingsvraag, zoals ook te zien
IT/25/0180/wzvog
[CONCEPT 3.0] Woonzorgvisie gemeente Veendam | © bureau HHM 2024 | 7
CONCEPT 3.0
Naast de huisvestingsopgave van deze groepen in zelfstandige woonruimte kijken we ook naar behoefte en gewenste spreiding aan intramurale en extramurale woonvormen voor deze groepen.
1.6
Hoe is de woonzorgvisie tot stand gekomen?
Deze visie is in samenwerking met verschillende netwerkpartners tot stand gekomen. Het gaat om onder andere de zorgaanbieders, woningcorporaties, zorgkantoor, provincie, belangenorganisaties, welzijnsorganisaties, huisartsen etc. Deze netwerkpartners zijn op verschillende momenten in het traject betrokken bij de totstandkoming van deze visie, waarbij ze aan hebben kunnen geven en door hebben kunnen praten over wat zij zien gebeuren in hun werkomgeving en welke aandachtspunten zij hadden voor de visie. Figuur 2 (volgende pagina) geeft schematisch het doorlopen proces weer. Bijlage 6 geeft een meer gedetailleerdere beschrijving van de doorlopen stappen en de betrokken netwerkpartners.
1.7 Figuur 1 Overzicht aandachtsgroepen en urgentiecategorieën (zie ook bijlage 2 uit analyse door STEC-groep).
Hoe is deze woonzorgvisie opgebouwd?
Hoofdstuk 2 schetst de belangrijkste opgaven voor de gemeente op het vlak van wonen met zorg en welzijn.
Met deze woonzorgvisie beogen we een inhoudelijke basis te bieden voor deze, nog te maken afspraken. Daarbij ligt de focus ook nadrukkelijk op de aandachtsgroepen die urgentie krijgen op basis van de Wvrv (in de rest van de woonzorgvisie benoemen we ze als aandachtsgroepen). Dit betekent ook dat de huisvesting van statushouders, Oekraïense
Hoofdstuk 3 beschrijft de visie en belangrijkste speerpunten voor het beleid de komende jaren. Hoofdstuk 4 geeft weer hoe de vertaling naar het uitvoeringsplan op hoofdlijnen wordt gemaakt.
vluchtelingen, arbeidsmigranten, woonwagenbewoners en studenten buiten de scope van deze woonzorgvisie vallen.
IT/25/0180/wzvog
[CONCEPT 3.0] Woonzorgvisie gemeente Veendam | © bureau HHM 2024 | 8
CONCEPT 3.0
Figuur 2. Schematische weergave van het doorlopen proces.
IT/25/0180/wzvog
[CONCEPT 3.0] Woonzorgvisie gemeente Veendam | © bureau HHM 2024 | 9
CONCEPT 3.0
2. Trends, ontwikkelingen en opgaven in de gemeente In dit hoofdstuk beschrijven we de huisvestings- en zorg- en ondersteuningsopgave voor ouderen en aandachtsgroepen. We gaan in op trends en ontwikkelingen die van invloed zijn op deze opgaven.
2.1
Inzichten vanuit provinciale woonzorganalyse
In de provinciale woonzorganalyse die is uitgevoerd door STEC Groep zijn de woonzorgopgaven voor de aandachtsgroepen en de ouderen in de Provincie Groningen in kaart gebracht (zie bijlage 1 voor een nadere toelichting). In dit hoofdstuk de belangrijkste bevindingen voor de regio Oost-Groningen. De cijfers uit de woonzorganalyse zijn gebaseerd op verschillende bronnen, waarbij CBS-microdata een belangrijke bron was. Om door te kunnen kijken naar de toekomst is het gebruik van zorg afgezet tegen de ontwikkeling van het aantal huishoudens in Oost-Groningen. In het kader van de woonzorgvisie zijn op basis van een analyse van bestaande documenten, een uitvraag onder netwerkpartners, gesprekken met de gemeente en een werkconferentie met netwerkpartners de opgaven nader geduid en zijn trends en ontwikkelingen in
%
beeld gebracht. Bevolkingsontwikkeling
In onze gemeente woonden in totaal 27.466 inwoners en 12.732 huishoudens in 2022. De gemeente Veendam kenmerkt zich door een hoog aandeel 65plussers in 2024. Ongeveer de helft van de inwoners is ouder dan 45 jaar, en 24% is ouder dan 65 jaar, dit is boven het landelijk gemiddelde van 20%3. Het ging hierbij om meer dan 30% van het totaal aantal huishoudens. Het aantal inwoners zal de komende jaren waarschijnlijk licht afnemen, waarbij het aandeel inwoners die ouder zijn van 65 jaar toeneemt tot 29%. Provinciaal gezien zal naar verwachting ongeveer 35% van het totaal aantal huishoudens in 2041 ouder zijn dan 65 jaar. Hoewel het aantal inwoners waarschijnlijk licht afneemt is de verwachting dat het aantal huishoudens zal
3
Woonvisie gemeente Veendam 2023-2027
IT/25/0180/wzvog
[CONCEPT 3.0] Woonzorgvisie gemeente Veendam | © bureau HHM 2024 | 10
CONCEPT 3.0
toenemen tot 2041 van 524 huishoudens naar 824. Deze toename wordt
Het aandeel ouderen in onze gemeente neemt de komende jaren verder toe
verklaard door een flinke toename in het aantal alleenstaanden en stellen
en de zorgvraag binnen de gemeente stijgt. Een algemene ontwikkeling
bestaande uit personen boven de 65 jaar. Op basis van deze
daarnaast is een krappe arbeidsmarkt met schaarste aan zorgpersoneel.
huishoudensontwikkeling is er in de Woonvisie van Veendam de beleidskeuze
Hieruit ontstaat een opgave om ook de komende jaren zorg- en
gemaakt om minimaal 800 woningen toe te voegen tot en met 2030. In tabel
ondersteuning bereik- en beschikbaar te houden voor onze inwoners.
1 zijn de benoemde cijfers weergegeven. In tabel 2 zijn de bovengenoemde aantallen weergegeven. Het aandeel Aandeel 65-plus huishoudens t.o.v.
2024
2041
Gemeente Veendam
35%
39%
Provincie Groningen
24%
35%
totaal aantal huishoudens
Tabel 1. Aandeel 65-plus huishoudens gemeente Veendam en Provincie o.b.v. analyse Stec Groep
ouderen in onze gemeente neemt de komende jaren verder toe en de zorgvraag binnen de gemeente stijgt. Daarnaast is een algemene ontwikkeling dat er door de krappe arbeidsmarkt schaarste is aan zorgpersoneel. Hieruit ontstaat een opgave om ook de komende jaren zorg- en ondersteuning bereik- en beschikbaar te houden voor onze inwoners. Doordat er sprake is van arbeidsmarkt schaarste zal hierbij een groter beroep gedaan moeten worden op informele zorg, zoals mantelzorg en zal er meer gevraagd worden van inwoners, buurten en netwerken.
Zorggebruik
De gehele provincie Groningen vergrijst sterk. Niet alle ouderen hebben zorg
2024
2041
25%
27%
Wlz-gebruik
545 inwoners
675 inwoners
Zvw-gebruik
1.160 huishoudens
1.510 huishoudens
2.300 huishoudens
2.920 huishoudens
nodig, hiervoor zijn ook bijvoorbeeld de gegevens of ouderen samen of alleen wonen en het inkomen van de ouderen bepalend. Toch zien we dat het aandeel particuliere huishoudens dat zorg gebruikt toeneemt. In de regio Oost-Groningen is dit aandeel het hoogst, namelijk 31% ten opzichte van 20% provinciaal. Voor onze gemeente geldt dat het aandeel huishoudens dat zorg gebruikt in 2024 25% van het totale aantal huishoudens is. Dit aandeel stijgt naar 27% van het totale aantal huishoudens in 2041. Ook het aandeel
Aandeel huishoudens dat zorg gebruikt
inwoners dat gebruikmaakt van zorg uit de Wlz neemt toe de komende jaren.
Wmo-gebruik (een of
Het aandeel neemt met 24% toe tussen 2024 en 2041. Waar er in 2024 545
meer voorziening)
inwoners zijn met een Wlz-indicatie, zal dit groeien naar 675 inwoners in 2041. Daarnaast geldt dat het aantal huishoudens dat gebruikmaakt van een
Tabel 2. Zorggebruik gemeente Veendam o.b.v. analyse Stec Groep
of meer Wmo-voorzieningen de aankomende jaren met 27% toeneemt, van 2.300 huishoudens in 2024 tot 2.920 huishoudens in 2041. IT/25/0180/wzvog
[CONCEPT 3.0] Woonzorgvisie gemeente Veendam | © bureau HHM 2024 | 11
CONCEPT 3.0
2.2
Ouderen
Door de vergrijzing en de veranderende woonbehoeften van ouderen neemt de vraag naar nultreden woningen, geclusterde woningen en zorggeschikte woningen de komende jaren toe. Omdat het aantal beschikbare plekken in een zorginstelling beperkt is en de komende jaren naar verwachting niet zal groeien, zal een groot deel van de woonzorgbehoefte voor ouderen buiten de instellingen, binnen de reguliere woningvoorraad, ingevuld moeten worden. Hier ligt een belangrijke opgave. Om een inschatting te maken van het aantal benodigde woningen voor ouderen tot 2041 is er in de woonzorganalyse gekeken naar de ontwikkeling van het aantal 65-plus huishoudens (Primos), de huidige woonsituatie van ouderen (WoOn2021), de verhuisbereidheid van deze ouderen (WoON2021), de woonvoorkeuren van deze ouderen (WoON2021), het aanbod in de bestaande woningvoorraad (LMW) en de ontwikkeling van de zorgbehoefte (CBS). Deze aantallen zijn ook weergegeven in tabel 3. Regionaal gaat het om een opgave van 5.820 woningen voor ouderen. Deze woningen zijn onderverdeeld in nultreden woningen, geclusterde woningen en zorggeschikte woningen. Een definitie van deze verschillende vormen geven we in bijlage 2. Voor onze gemeente gaat het om een opgave van 995 woningen waarvan 570 nultreden woningen, 310 geclusterde woningen en 245 zorggeschikte woningen.
Een deel van deze vraag kan opgevangen worden in de bestaande woningvoorraad door het aanpassen van woningen. Wij als gemeente hebben de opgave om voor de doelgroep ouderen genoeg woonaanbod gecreëerd worden, wat past bij de behoeften van deze ouderen. Een belangrijk aandachtspunt hierbij is dat de woningen die gecreëerd worden niet alleen woningen sec voor ouderen zijn, maar woningen zijn die
IT/25/0180/wzvog
zowel geschikt zijn voor ouderen als voor andere doelgroepen. De piek met van de vergrijzing zal over een jaar of 15 zijn bereikt. Het aantal ouderen stabiliseert en zal naar verwachting op termijn afnemen. In ons woningmarktbeleid moeten we hier rekening mee houden. Op het moment van schrijven is niet bekend hoe veel van de huidige woningvoorraad al in bovengenoemde categorieën valt. Ook is niet bekend welk deel van de woningvoorraad zodanig aangepast kan worden dat het voldoet aan de voorwaarde van deze categorieën. Het ontbreekt aan een goede en betrouwbare nulmeting. We staan hierbij voor de opgave om samen met ketenpartners in beeld te brengen wat er al is en wat er dan nog mist. Dit geldt ook voor het in beeld brengen van de groeiende vraag naar zorgvoorzieningen voor deze ouderen. Soort woningen
Aantal
Nultreden woningen
570
Geclusterde woningen
310
Zorggeschikte woningen
245
Totaal
995
Tabel 3. Aantal benodigde woningen voor ouderen tot 2041 voor de gemeente Veendam o.b.v. analyse Stec Groep
Zienswijze netwerkpartners (incl. evt. bestaande plannen)
De netwerkpartners zijn in een uitvraag en tijdens een werkconferentie gevraagd naar hun zienswijze op de opgaven voor ouderen. Zij gaven aan deze te herkennen en dat het gezamenlijke maatschappelijke belang van alle netwerkpartners en de gemeente voorop moet staan. Hiervoor is intensieve(re) samenwerking nodig. Ook zijn er verschillende bestaande [CONCEPT 3.0] Woonzorgvisie gemeente Veendam | © bureau HHM 2024 | 12
CONCEPT 3.0
initiatieven genoemd waar de netwerkpartners bezig zijn om de opgaven aan te pakken. Enkele voorbeelden hiervan:
Aandachtsgroepen
•
Concepten voor Volledig Pakket Thuis (VPT)-zorg.
•
Gesprekken met corporaties over huisvestingsverordening en
Woningzoekende
urgentieregeling .
mantelzorgontvanger
•
Inventariseren van woonzorgzones.
s- en verleners
•
Creëren van ontmoetingsplekken, zoals open restaurants en buurtcentra.
Uitstroom Wlz
2.3
Aandachtsgroepen
Naast de ouderen is het belangrijk om aandacht te besteden aan andere groepen woningzoekenden met een woon-, zorg- of ondersteuningsvraag.
Uitstroom Beschermd Wonen Uitstroom Jeugdzorg
deze aandachtsgroepen. We gaan daarom in op zowel lokale als regionale
Uitstroom
aantallen. Voor een deel van deze urgente aandachtsgroepen is onbekend
forensische zorg
om welke aantallen het lokaal gaat, in dat geval zijn vaak regionale of gaat om mensen die voornamelijk een woning zoeken in de sociale
Veendam
2024
2041
2024
2041
Onbekend
Onbekend
Onbekend
Onbekend
25
25
5
5
75
60
25
25
35
35
Onbekend
Onbekend
(provinciaal) (provinciaal)
Zoals eerder benoemd moeten er regionaal afspraken worden gemaakt over
provinciale aantallen beschikbaar. Voor de gegeven aantallen geldt dat het
Regionaal
Onbekend
Onbekend
Onbekend
Onbekend
Uitstroom MO
Marginaal
Marginaal
Marginaal
Marginaal
Uitstroom detentie
Marginaal
Marginaal
Marginaal
Marginaal
Marginaal
Marginaal
Marginaal
Marginaal
huursector, wat betekent dat de aantallen min of meer overeenkomen met
Stoppende
het jaarlijks aantal benodigde sociale huurwoningen. Er ligt een belangrijke
sekswerkers
opgave in het beschikbaar stellen van voldoende passende (sociale
Tabel 4. Aandachtsgroepen aantallen o.b.v. analyse STEC Groep
huur)woningen. Echter moet hierbij de nuancering gemaakt worden dat er ook mensen zijn die niet doorstromen naar een reguliere woning. In tabel 4
Zienswijze netwerkpartners (incl. evt. bestaande plannen)
de aantallen op regionaal en lokaal niveau.
De netwerkpartners zijn in een uitvraag en tijdens een werkconferentie gevraagd naar hun zienswijze op de opgaven voor aandachtsgroepen. Zij herkennen deze opgave en benadrukken hierbij nadrukkelijk dat de aandachtsgroepen net zoveel aandacht verdienen als ouderen. Huisvesting en zorg van aandachtsgroepen vraagt volgens hen om nog intensievere samenwerking tussen netwerkpartners en gemeenten. Hierbij geven netwerkpartners aan dat in de ene gemeente sommige aandachtsgroepen
IT/25/0180/wzvog
[CONCEPT 3.0] Woonzorgvisie gemeente Veendam | © bureau HHM 2024 | 13
CONCEPT 3.0
beter passen dan in een andere gemeente, gezien de ligging en de
2.4
voorzieningen in deze gemeenten. Dit is in de huidige situatie ook al het geval.
Elke gemeente heeft zo haar eigen kenmerkende opgaven. Deze opgaven zijn
Hier moet naar de toekomst toe naar gekeken worden, waarbij heldere
van verschillende aard. Onze gemeente kenmerkt zich door haar geografie,
afspraken worden gemaakt, Bij relatief kleine aantallen is het voor de hand
bevolkingssamenstelling, zorggebruik, vastgoed en voorzieningen.
Gemeentelijke kenmerken
liggend om te kijken naar clustering in bepaalde gemeenten, maar gemeenten moeten ook lokaal kijken naar de mogelijkheden om bepaalde
Geografie
aandachtsgroepen op te vangen. Ook zijn er een aantal bestaande initiatieven
De gemeente Veendam is gelegen aan de Westelijke rand van de regio Oost-
genoemd waar de netwerkpartners mee bezig zijn om de opgaven aan te
Groningen en is een compacte gemeente wat betreft geografische vorm. Het
pakken.
centrum ligt relatief centraal in de gemeente. Hieromheen ligt een groot woongebied bestaande uit drie wijken: Veendam Noord, Sorghvliet en
Enkele voorbeelden hiervan:
Buitenwoel4. Naast het centrum en het woongebied zijn er ook meerdere
•
Acties op het gebied van Housing First.
lintdorpen verspreid over de gemeente. Verder heeft Veendam een groot
•
Nieuwe woonvormen, zoals woonvormen met formele en informele zorg.
buitengebied, dat veelal wordt gebruikt voor landbouw. De lintdorpen in de
•
Vangnet-afspraken.
onze gemeente liggen op relatief kleine afstand van het centrum waar de
•
Initiatieven begeleid wonen 18-18+ om instroom jeugdzorg in Beschermd
meeste voorzieningen zijn gelegen (maximaal 10 minuten met de auto vanuit
Wonen tegen te gaan
het centrum)4.
•
Pilot nachtzorg Veendam om groeiende personeelstekort het hoofd te bieden
Toch creëert dit wel een paar uitdagingen op het gebied van wonen, zorg en
•
Transformatie intramurale zorg
welzijn, bijvoorbeeld wanneer iemand niet meer zelf auto kan rijden.
•
Transformatie Beschermd Wonen (extramuralisering)
Momenteel is de OV-dekking binnen de gemeente 73%. Dit is hoger dan het Nederlands gemiddelde voor weinig stedelijke gebieden (59%) en matig
Niet alleen de aantallen maken dat wij voor woonzorgopgaven staan. Ook
stedelijke gebieden (67%)4. Veendam heeft daarmee een goede OV-
gemeentelijke kenmerken zijn van invloed om te komen tot passende
bereikbaarheid.
huisvesting en zorg- en ondersteuning voor ouderen en aandachtsgroepen. In de volgende paragraaf gaan we in op deze gemeentelijke kenmerken.
Ook zijn andere mobiliteitsmogelijkheden aanwezig zoals de Wmo taxi als vraaggerichte vorm van publiek vervoer, het Automaatje en het stadsbusje (plaatselijk openbaar vervoersvoorziening). Om voorzieningen voor iedereen
4
Omgevingsvisie Veendam, februari 2022
IT/25/0180/wzvog
[CONCEPT 3.0] Woonzorgvisie gemeente Veendam | © bureau HHM 2024 | 14
CONCEPT 3.0
bereikbaar te houden zijn goede fiets- en wandelpaden nodig. De vergrijzing
sterke lokale binding en vertrouwdheid met de omgeving, waardoor de
van onze bevolking zorgt ervoor dat het aantal ouderen toeneemt. Daarmee
bevolkingssamenstelling relatief stabiel blijft.
kan ook het aantal verplaatsingen met bijvoorbeeld een rollator toenemen. Goed begaanbare voetpaden zijn voor ouderen, maar ook voor andere
Doordat inwoners erg gebonden zijn aan de eigen kern en weinig mogelijk-
minder mobiele personen, belangrijk. We hebben een opgave in het bereik-
heden hebben om te verhuizen en hier ook maar beperkt toe bereid zijn ligt
baar houden van diverse soorten voorzieningen voor de inwoners van de
er een belangrijke opgave om aan de ene kant inwoners die wel willen
verschillende lintdorpen. Aangezien de bevolking vergrijsd en meer beroep zal
verhuizen, maar dit niet kunnen, te helpen en aan de andere kant inwoners
doen op zorg moet hierbij opgemerkt worden dat het naar de toekomst toe
die niet willen verhuizen, maar wel een zorg- of ondersteuningsvraag hebben,
wellicht niet meer mogelijk is om in alle kernen bepaalde zorg te kunnen
passend te bedienen.
leveren. Kenmerken van de woningmarkt Kenmerken van de bevolking
De woningvoorraad in onze gemeente is gecentreerd in de kern van
Volgens de ‘Leefbaarometer’ scoort de veilige woon- en leefomgeving van de
Veendam, ongeveer driekart van het totaal6. Bijna 80% van de woningen zijn
gemeente iets beter dan het landelijk gemiddelde. Zo’n 92% van onze
eengezinswoningen, het grootste deel hiervan, 65%, zijn koopwoningen
inwoners geeft een voldoende voor de eigen woonbuurt. ‘Noaberschap’ (een
Daarnaast zijn er relatief gezien weinig corporatiewoningen in onze
sterke gemeenschapszin, waarbij buren en inwoners nauw met elkaar
gemeente, namelijk 24%. Gezien het gegeven dat aandachtsgroepen
verbonden zijn en elkaar ondersteunen) is echter niet overal volop aanwezig
voornamelijk behoefte hebben aan een woning in de sociale huur ligt hier
en is met name in de aandachtswijken problematisch. Hier ligt een opgave
mogelijk een opgave voor onze gemeente. Het met urgentie toewijzen van
voor de gemeente om fors in te zetten op zorgzame wijken en informele
sociale huurwoningen aan aandachtsgroepen betekent dat er minder aanbod
steunstructuren.
beschikbaar is voor regulier woningzoekenden.
Ongeveer de helft van de bewoners is ouder dan 45 jaar en 24,1% is ouder
Van de totale woningvoorraad was in 2022 64% aangeduid als niet
dan 65 jaar, dit is meer dan het landelijk gemiddelde van 20,5% 5.De gemeente
toekomstbesteding door bijvoorbeeld een lage bouwkundige kwaliteit6.
kampt met een relatief lage sociaaleconomische status, gekenmerkt door
Daarnaast geven inwoners aan dat ze behoefte hebben aan meer geschikte
beperkte werkgelegenheid en lagere inkomensniveaus. Hierdoor is er relatief
woningen voor aandachtsgroepen. Er ligt een opgave voor de gemeente om
vaak sprake van energiearmoede en betaalrisico’s6. Dit komt voort uit de
hiervoor geschikte woningen te realiseren met aandacht voor de betaalbaar-
5
Ouderen per leeftijdscategorie, CBS 2024
6
Woonvisie gemeente Veendam 2023-2027
IT/25/0180/wzvog
[CONCEPT 3.0] Woonzorgvisie gemeente Veendam | © bureau HHM 2024 | 15
CONCEPT 3.0
heid en een evenwichtige verdeling van de zorgbehoevende groepen binnen
2.5
de gemeente.
De trends, ontwikkelingen en gemeentelijke kenmerken zorgen voor opgaven
Opgaven samengevat
nu en richting de toekomst. Kenmerken van de voorzieningen
Het centrum van Veendam heeft een groot aanbod aan voorzieningen in detailhandel, horeca en dienstverlening, die zitten echter verspreid over een groot gebied. Naast deze voorzieningen heeft het centrum ook uit culturele en maatschappelijke functies zoals de kerk, musea, bibliotheek, cultuurcentrum en gemeentehuis. Binnen de seniorproofscan wordt onderscheid gemaakt in de voorzieningen: apotheek, huisarts, fysiotherapeut en buurthuis. Hierbij is bepaald of deze voorziening binnen 250 meter (2 punten) of binnen 500 meter (1 punt) te bereiken zijn vanaf een woonadres. Dit betekent dat elk adres in totaal acht punten kan scoren binnen deze subcategorie. In de gemeente Veendam zijn voorzieningen het minst vaak binnen 250 of 500 meter van het woonadres bereikbaar. Slechts 4% van de woningen bevindt zich dicht bij meerdere zorg- en/of welzijnsvoorzieningen, namelijk binnen een straal van 250 tot 500 meter7. Dit is een opgave voor de gemeente. Bereikbaarheid met het openbaar vervoer is in onze gemeente relatief goed. 17% van de woningen bevinden zich op meer dan 500 meter van een bushalte en 27% tussen 250 en 500 meter. Dit is in vergelijking met de andere gemeenten in de regio aanmerkelijk beter. De interactie met de seniorproofscan en de bereikbaarheid via het openbaar vervoer zoals hierboven aangegeven is geen blauwdruk, maar vraagt om maatwerk.
Hierbij is een gedifferentieerde aanpak, afgestemd op het sociale wijkprofiel en inkomensprofiel denkbaar.
7
De zorg van de toekomst ziet er anders uit dan in het verleden, ook in de gemeente Veendam. Er is aan de een kant sprake van een personeelstekort in de zorg en aan de andere kant blijven (soms noodgedwongen) langer thuis wonen. Daarnaast zijn er in absolute aantallen steeds meer ouderen en neemt daardoor ook de zorgvraag toe. Voor ouderen betekent dit dat zij eerder en mogelijk ook anders na moeten denken over hoe zij zo lang mogelijk zelfstandig kunnen blijven wonen. Ouderen in onze gemeente zijn erg gebonden aan hun kern door gebrek aan andere mogelijkheden en de lage bereidheid om te verhuizen. Hier ligt een opgave voor de gemeente om ouderen bewust te maken van het feit dat ze na moeten denken over de toekomst en dat ook zij een verantwoordelijkheid hebben in het tijdig aanpassen van hun (koop)woning. Door de personeelskrapte is het voor zorgpartijen in de gemeente een opgave om de zorg- en ondersteuning aan ouderen en aandachtsgroepen beschikbaar te houden. Er moet hierdoor een groter beroep worden gedaan op de gemeenschappen binnen onze gemeente. Ook om aandachtsgroepen goed te kunnen laten landen in de wijk moeten gemeenschappen behouden en versterkt worden. Deze opgave ligt voor aandachtsgroepen niet alleen op de uitstroom vanuit een instelling naar zelfstandig wonen, maar ook nadrukkelijk op het in de eerste plaats voorkomen dat deze inwoners, als
Woonzorganalyse Stec Groep IT/25/0180/wzvog
[CONCEPT 3.0] Woonzorgvisie gemeente Veendam | © bureau HHM 2024 | 16
CONCEPT 3.0
gevolg van (verergering) van bepaalde problematiek in een instelling moeten
In het volgende hoofdstuk werken we deze opgaven uit in onze visie en
worden opgenomen of dak- of thuisloos raken.
bijbehorende speerpunten voor beleid.
Onze gemeente heeft daarnaast een forse opgave in het realiseren van passende woonruimte voor ouderen. Het gaat hierbij specifiek om het creëren van voldoende nultreden-, geclusterde en zorggeschikte woningen. We moeten hiervoor een nulmeting bepalen en met ketenpartners kijken welke zorgvoorzieningen naar de toekomst toe nodig zijn. Daarnaast geldt dat er in Veendam weinig woningen in de sociale huur zijn (groot aandeel koopwoningen), in relatie tot het aantal inwoners die gezien hun inkomen een beroep doen op de sociale huur, zoals aandachtsgroepen. De landelijkheid van Veendam en de beperkte nabijheid van voorzieningen in veel gebieden binnen de gemeente, vraagt om een doordachte aanpak van woningbouw en infrastructuurontwikkeling. De druk op de zorg in Veendam vraagt om ook extra aandacht te hebben voor de voorzieningen in de buurt. Door de geografische spreiding is het bevorderen van sociale cohesie en het bestrijden van eenzaamheid cruciaal. We kunnen concluderen dat de woonzorgopgaven voor ouderen en aandachtsgroepen groot zijn. Zorgpersoneel is schaars, er ligt druk op de woningmarkt en financiële middelen zijn beperkt. Op dezelfde manier doorgaan, zonder maatregelen is niet haalbaar. Er is een integrale aanpak nodig.
Een aanpak waarbij we inzetten op het vergroten van het bewustzijn van onze inwoners, oog hebben voor het noaberschap in onze samenleving, werken aan een gedifferentieerd woonzorgaanbod en een passend, bereikbaar voorzieningenaanbod.
IT/25/0180/wzvog
[CONCEPT 3.0] Woonzorgvisie gemeente Veendam | © bureau HHM 2024 | 17
CONCEPT 3.0
3. Speerpunten voor beleid
3.1
Regionale afspraken
De gemeenten in Oost-Groningen hebben een gezamenlijk vertrekpunt opgesteld, van waaruit de huisvestingopgave voor ouderen en aandachts-
De woonzorgvisie heeft als doel om een beleidskader te bieden waarmee
groepen wordt aangevlogen. Dit vertrekpunt is geordend naar 1) regionale
partijen (gemeente, organisaties die actief zijn op het gebied van wonen in
vertaling vanuit landelijke verplichtingen; 2) aanvullende afspraken vanuit de
relatie tot welzijn en zorg en inwoners) de komende jaren aan de slag gaan.
regio; 3) proces dat hiervoor nodig is. Regionale vertaling van de landelijke verplichtingen
1.
De gemeenten in Oost-Groningen willen dat er voldoende en passende huisvesting en zorg is voor ouderen en aandachtsgroepen. Door de oplopende vergrijzing neemt de behoefte aan zorg de komende jaren flink toe. Daar komt bij dat zorg steeds vaker thuis geleverd moet worden. Daarom maken we deze Woonzorgvisie. De visie sluit vanzelfsprekend aan bij andere regionale beleidskeuzes uit programma’s zoals: Nij Begun, Gezonde Groningers, Gezonde Zorg.
2.
Elke gemeente levert een evenredige bijdrage aan het (doen) realiseren van voldoende woningen en zorg(vastgoed). Om dit complexe vraagstuk aan te pakken maken we in 2025 een uitvoeringsprogramma, zodat we vanaf 2026 gerichte maatregelen kunnen treffen. We maken het uitvoeringsprogramma samen met lokale woningcorporaties en organisaties van zorg en welzijn.
3.
De huidige woningvoorraad is niet toereikend om te voorzien in de benodigde huisvesting. Er moeten woningen worden bijgebouwd en bestaande woningen moeten soms worden aangepast. Iedere gemeente neemt hierin haar verantwoordelijkheid binnen de samenwerking van de Regionale Woondeal Oost-Groningen (door nieuwbouw, het beter benutten van bestaande bouw en/of door alternatieve huisvesting). In de woondeal staan afspraken
IT/25/0180/wzvog
[CONCEPT 3.0] Woonzorgvisie gemeente Veendam | © bureau HHM 2024 | 18
CONCEPT 3.0
(kwantitatief en kwalitatief) tussen gemeenten onderling en met de
Proces dat hiervoor nodig is
8.
provincie, over hoe voldoende passende woonruimte te realiseren. 4.
De gemeenten maken in 2025 afspraken over Fair-share: hoe zorgen
kwalitatieve aanbod aan nultreden, geclusterde en zorggeschikte
we voor een evenredige verdeling van de woonzorgopgave over de
woningen in onze gemeenten in regionale samenwerking: de
gemeenten. De Fair-share afspraken gaan ook over de spreiding van
inventarisatie van de 0-situatie. In het uitvoeringsplan van deze
wettelijke urgente aandachtsgroepen.
woonzorgvisie werken we hiervoor een procesvoorstel uit. 9.
We monitoren jaarlijks de voortgang van voorgenomen maatregelen.
10. Als stakeholders in Oost-Groningen onderschrijven we de ambities
Aanvullende afspraken vanuit de regio
5.
We inventariseren op uniforme wijze het huidige kwantitatieve en
Het aanbod en de continuïteit van zorg (waaronder Verpleeg- en
en doelstellingen van de gemeenten Oldambt, Pekela, Stadskanaal,
Verzorgingshuizen en Thuiszorg) zien wij als een regionale opgave
Veendam en Westerwolde en zetten we ons hier naar vermogen voor
waarover samen met zorgorganisaties, zorgkantoor en
in.
zorgverzekeraars afspraken gemaakt moeten worden. De groeiende schaarste van personeel en middelen, verdergaande digitalisering en
Vanuit dit gezamenlijke vertrekpunt zijn de volgende, gedeelde uitgangs-
vergrijzing dwingen betrokken partijen tot het maken van goede
punten geformuleerd, die in de uitwerking van de lokale woonzorgvisie verder
afspraken en onderlinge samenwerking. Een belangrijk onderdeel
vorm worden gegeven:
hiervan is een spreidingsplan. Hiervoor maken we een regionaal
•
afwegingskader voor initiatieven (dat volgt in het uitvoeringsprogramma). Waar kansen zich voordoen voor clustering 6.
we deels in nieuwbouw, maar ook binnen de bestaande bouw. •
We maken daarbij onderscheid tussen nultreden woningen, geclusterde
van voorzieningen, worden die benut en gefaciliteerd.
woningen en zorggeschikte woningen. We sluiten hierbij aan bij de
In regionale afstemming zoeken we de balans tussen de particuliere
definities die door het Rijk en de provincie worden gehanteerd.
verantwoordelijkheid, marktverantwoordelijkheid en gemeentelijke 7.
Het realiseren van voldoende, passende woonruimte voor ouderen doen
•
In de lokale uitvoeringsplannen werken we verder uit hoe deze opgave
verantwoordelijkheid op het gebied van wonen en zorg.
(voldoende passende woonruimte voor ouderen) wordt ingevuld. Dit
We maken een regionale en provinciale overlegstructuur om de vele
betreft onder andere de bepaling hoe en waar wordt er gebouw, ‘wie
regionale en provinciale programma’s rond wonen en zorg op elkaar
bouwt’ en wanneer vindt dit plaats.
te laten aansluiten. Daar wordt ook het uitvoeringsprogramma besproken en het beleid van regionale organisaties.
•
Daarnaast spreken we af om blijvend te investeren in de leefbaarheid en veerkracht van onze steden, dorpen, wijken en buurten, als belangrijke basis voor ouderen en aandachtsgroepen om zo lang, of zo snel mogelijk zelfstandig te wonen. Dit betreft ook elementen van de openbare ruimte zoals rustplekken (bankjes) en rollatorvriendelijke straten.
IT/25/0180/wzvog
[CONCEPT 3.0] Woonzorgvisie gemeente Veendam | © bureau HHM 2024 | 19
CONCEPT 3.0
Daarnaast vinden we het belangrijk om op onderdelen constructief samen te In de lokale uitvoeringsplannen werken we verder uit hoe dit wordt ingevuld,
werken met onze buurgemeenten. Om deze samenwerking te borgen vinden
waarbij ook nadrukkelijk aandacht is voor nut en noodzaak om bepaalde
we het belangrijk om regionaal afspraken te maken.
doelgroepen te spreiden of te clusteren.
3.3 3.2
Onze gemeentelijke visie
Speerpunten voor lokaal beleid
Om te komen tot een lokaal uitvoeringsplan is het belangrijk om eerst
De gemeente Veendam staat bekend als groene Parkstad en kenmerkt zich
concrete speerpunten voor beleid op te stellen. Deze speerpunten en het
door prachtig landschap met veel groen en water. Daarnaast zijn we een
daarbij behorende doelen werken we in deze paragraaf uit.
gemeente met een rijke cultuurhistorie. Veendam heeft een ruim aanbod aan voorzieningen en recreatie8. Veendam is een relatief kleinschalige gemeente
Om de woonzorgopgave van ouderen en aandachtsgroepen aan te pakken,
waarin een sterke maatschappelijke betrokkenheid en noaberschap heerst.
streven we ernaar om voldoende, passende woonruimte realiseren. Het
Onze inwoners, die in Veendam geboren en getogen zijn blijven hier het liefst
realiseren van woonruimte is echter niet genoeg. Hiervoor is een integrale
en inwoners die naar onze gemeente verhuizen kiezen hier bewust voor.
aanpak nodig.
We willen naar de toekomst zorgen voor een blijvende binding en
We komen daarom tot vier speerpunten voor ons beleid:
aantrekkingskracht van inwoners in de kernen. Hierbij streven we naar een
•
Bewustwording
situatie waarin iedereen die in Veendam wil blijven wonen en komen wonen,
•
Noaberschap en zorgzame wijken
die mogelijkheid heeft. We willen een inclusieve samenleving zijn waarin
•
Gedifferentieerd woonzorgaanbod
iedereen volwaardig meetelt. Dit geldt dus ook voor ouderen en
•
Passend voorzieningenniveau
aandachtsgroepen. Dit betekent dat we willen streven naar zoveel mogelijk keuzevrijheid in woonplek voor mensen met een zorg- of
Bewustwording
ondersteuningsvraag. Hierbij hoort voldoende passende woonruimte en
Ons doel is om de bewustwording van onze inwoners verder te vergroten,
toegang tot voorzieningen en diensten om maximale maatschappelijke
zodat zij nog beter weten wat het betekent om zo lang of snel mogelijk
deelname mogelijk te maken. Hierbij houden we rekening met de unieke
zelfstandig te wonen. Daarbij vertellen we het eerlijke verhaal, niet alles kan
kenmerken van onze gemeente.
meer op de manier zoals het vroeger was geregeld.
8
Omgevingsvisie Veendam, februari 2022
IT/25/0180/wzvog
[CONCEPT 3.0] Woonzorgvisie gemeente Veendam | © bureau HHM 2024 | 20
CONCEPT 3.0
Voor onze ouderen betekent dit dat we hen willen stimuleren om vroegtijdig
Gezond Groningen, We specificeren waar de woonzorgvisie van
na te denken of ze in de huidige woning kunnen blijven wonen op het moment dat de zorg- of ondersteuningsvraag toeneemt. Het secundaire doel hierbij is dat onze inwoners na bewustwording ook hiernaar handelen, zoals
betekenis is voor de uitvoering van deze plannen. •
onze inwoners. Daarbij sluiten we aan op bestaande campagnes, zoals
door het aanpassen van woningen, versterken van netwerken of indien nodig
‘Praat vandaag over morgen’. Regionale samenwerking voor een
zelfs verhuizen. Vanuit de Wmo zijn er meerdere mogelijkheden tot hulp bij
publiciteitscampagne en lokaal persoonlijk advies behoren hierbij tot de
langer zelfstandig thuis wonen. Als gemeente helpen we hen om hierop te anticiperen, door bijvoorbeeld inwoners te informeren over de mogelijkheden om tijdig hun woning aan te passen of door te ondersteunen met een
opties. •
dient te worden gevonden tussen particuliere verantwoordelijkheid,
onbekendheid met (toekomstig) woningaanbod, onbekendheid met eigen overzien en organiseren van iets ingrijpends als de verkoop en aankoop van een woning. Hiermee stimuleren we indirect ook de doorstroom op de bredere woningmarkt. Ook vinden we het belangrijk om vanuit preventie te kijken naar activiteiten die eraan bijdragen dat onze inwoners gezond(er) oud worden, waardoor de mogelijkheden om lang(er) zelfstandig te blijven wonen, worden vergroot. Ook voor de verschillende aandachtsgroepen speelt preventie een belangrijke rol. Voor deze groepen vinden we het belangrijk om te voorkomen dat zij als gevolg van verergering of verzwaring van problematiek, tijdelijk in een instelling moeten verblijven. Ook willen we ervoor zorgen dat inwoners die dak- of thuisloos dreigen te raken vroegtijdig worden geholpen.
We ondersteunen onze inwoners met maatregelen om (tijdig) hun woning aan te passen, waarbij in regionaal een verband een balans
verhuizing naar een beter passende woning. Deze ondersteuning kan zijn bij financiële mogelijkheden, het ontbreken van een partner of netwerk bij het
We verbeteren de communicatie en informatieverstrekking richting
marktverantwoordelijkheid en gemeentelijke verantwoordelijk. •
We informeren onze inwoners over de mogelijkheden om (tijdig) te verhuizen naar een meer passende woning.
•
We verstevigen ons lokale preventiebeleid waar nodig.
Noaberschap en zorgzame wijken
Om de uitdagingen van een groeiend aantal kwetsbare inwoners, afnemende potentiële mantelzorgers en een krimpend aantal zorgprofessionals aan te gaan, ligt de oplossing in het stimuleren van noaberschap en het creëren van zorgzame wijken. Ons doel is om ervoor te zorgen dat we bestaande (steun)structuren uit het sociale netwerk van ouderen en aandachtsgroepen behouden en waar nodig versterken. Het Noaberschap in Veendam is niet overal volop aanwezig. Hier ligt dus een
Voor in het uitvoeringsplan: •
opgave voor de gemeente en haar inwoners. Het GGD onderzoek geeft
We stimuleren een gezonde levensstijl en leggen nadrukkelijk de
daarnaast aan dat er nog veel eenzaamheid is en dat dit toeneemt. Het
verbinding met het lokale plan van aanpak GALA, het provinciale plan
behouden en (waar nodig) versterken van het noaberschap is van bijzonder
IT/25/0180/wzvog
[CONCEPT 3.0] Woonzorgvisie gemeente Veendam | © bureau HHM 2024 | 21
CONCEPT 3.0
belang voor ouderen met een zorg- of ondersteuningsbehoefte en heeft ook
We bevorderen een structurele samenwerking tussen zorgprofessionals
•
positieve impact op ander doelgroepen. Veendam zal daarom fors moeten
en bewoners, waarbij we bewustwording creëren over de gezamenlijke
inzetten op “gemeenschapsopbouw”. We gaan informele steunstructuren,
zorgbehoeften in de wijk en middelen inzetten om dit proces te
hun reikwijdte en doelgroep-oriëntatie inventariseren en consequent
ondersteunen.
monitoren. We willen toewerken naar zoveel mogelijk zorgzame wijken en
We zetten ons in om wijkinitiatieven te ondersteunen die gericht zijn op
•
buurten waar eenzaamheid wordt voorkomen en men omkijkt naar elkaar. Door in te zetten op de versterking van noaberschap bevorderen we niet alleen praktische hulp en informele hulp, maar bieden we ook emotionele steun en sociale interactie. Hiermee streven we ernaar de druk op zorg- en welzijnspartijen te verlichten en de veerkracht van de gemeenschap te verstreken. En dat de zorg beschikbaar blijft voor hen die het echt nodig
het vergroten van zorgzaamheid en de inwonersbetrokkenheid. Voor in het uitvoeringsplan: •
behouden en versterken van noaberschap / zorgzame wijken. •
rekenen op zowel informele als formele ondersteuning.
wijk of kern typologie. •
noodzaak hiervan is essentieel, waarbij tevens een cultuurverandering vereist is. Om deze verandering mogelijk te maken, zijn randvoorwaarden cruciaal, zoals toegankelijke openbare ruimte, voldoende ontmoetingsplekken, en een doelgroep overstijgende samenwerking tussen informele en formele zorg. Om dit te faciliteren hanteert de gemeente de volgende uitgangspunten: •
veerkracht, aanpak eenzaamheid en omkijken naar elkaar. • •
vergroten, zodat zij beter voorbereid zijn om elkaar te ondersteunen.
IT/25/0180/wzvog
Afgestemd op het sociale profiel en de cohesie van de wijken en buurten zullen we prioriteren in welke buurten en wijken informele steunstructuren het hardst nodig zijn én kans van slagen hebben (inclusief plan B wanneer dat niet lukt). We vinden dat dit situationeel
ontmoeten en sociale activiteiten kunnen organiseren. vaardigheden op het gebied van mantelzorg en sociale cohesie te
Hoe we informele steunstructuren, hun reikwijdte en doelgroeporiëntatie gaan inventariseren en consequent monitoren.
•
We enthousiasmeren inwoners om deel te nemen aan het creëren van
We bieden trainingen en workshops aan voor inwoners om hun kennis en
De manier waarop we de samenwerking verstevigen tussen partijen die informele of formele zorg en ondersteuning bieden.
toegankelijke ontmoetingsplekken in de wijken, waar zij elkaar kunnen •
De manier waarop we sociale projecten stimuleren, zoals buurtinitiatieven en vrijwilligerswerk gericht op het versterken van de
Gemeenschappen zijn echter ook zelf aan zet bij de realisatie van deze zorgzame wijken. Het bewustzijn onder inwoners over het nut en de
De manier waarop we de zorgzame wijken structureel willen gaan inrichten, waarbij we willen gaan werken met een regionaal afgestemde
hebben. Zo bouwen we aan een inclusieve en ondersteunende woon- en leefklimaat waarin inwoners met een zorg- of ondersteuningsvraag kunnen
De manier waarop we gebiedsgericht aan de slag gaan met het
moet worden benaderd en niet uniform. •
We werken een plan uit hoe nazorg en steunstructuren voor uitgestroomde, zelfstandig wonende aandachtsgroepen in onze gemeenten moet worden vormgegeven.
[CONCEPT 3.0] Woonzorgvisie gemeente Veendam | © bureau HHM 2024 | 22
CONCEPT 3.0
•
Hoe we de spreiding (en wijzigingen daarin) van zelfstandig wonende 75+ers actief gaan monitoren.
Gedifferentieerd woonzorgaanbod
Ons doel is om ervoor te zorgen dat we een gedifferentieerd en passend woonzorgaanbod realiseren voor ouderen en aandachtsgroepen. Dit betekent dat we, rekening houdend met de huidige en toekomstige behoefte, voldoende passende woningen en woonvormen realiseren samen met netwerkpartners. Daarbij kijken we in de eerste plaats naar de mogelijkheden in de bestaande woningvoorraad. Daarnaast houden we bij onze nieuwbouwplannen nadrukkelijk rekening met de huisvestingsopgave voor ouderen en aandachtsgroepen. We zijn ons bewust dat slechts een deel van deze opgave gerealiseerd wordt in de (sociale)huursector, we kijken daarom ook nadrukkelijk naar de (mogelijkheden in de) koopsector. Naast voldoende, passende woningen in de reguliere woningvoorraad (huur en koop), hebben we oog voor de specifieke woonzorgvormen voor de verschillende groepen. We nodigen partijen uit om met passende, innovatieve plannen te komen, die aansluiten bij de lokale behoefte. Innovatieve initiatieven kunnen bijvoorbeeld de randvoorwaarden vergemakkelijken , zoals een ouderenflat met huisartsenpost, samenwonen van doelgroepen of innovatieve vormen ter voorkoming van dakloosheid. Daarbij vinden we het belangrijk dat er ook voldoende aandacht is voor dementievriendelijk bouwen. De woningen willen we adaptief programmeren.
We passen onze woningbouwprogrammering elke twee jaar aan, op basis van de hoe de bevolking en woonbehoeften zich ontwikkelen.
IT/25/0180/wzvog
We bouwen divers en flexibel aanbod, zodat er doorstroming is in de wijken en dorpen. We sturen op een divers aanbod aan seniorenwoningen dat aansluit bij de grote diversiteit van woonwensen onder ouderen: van appartementen in het centrum tot ruime gelijkvloerse woningen met een (kleine) tuin in de woonbuurten en lintdorpen. Als gemeente staan we positief tegenover de ontwikkeling van nieuwe woningen en woonvormen, maar wel binnen de kaders van ons ruimtelijk beleid en woonbeleid. We willen dergelijke initiatieven faciliteren. Woonvormen waar jong en oud samenkomen worden gestimuleerd omdat ze bijdragen aan de ontmoeting en ook zorg voor elkaar, wat in onze vergrijzende gemeente van belang is. We willen woningbouwinitiatieven die in de samenleving ontstaan ondersteunen. Een groot deel van onze woningvoorraad is in principe om te vormen tot een nultredenwoning maar is nu nog niet levensloopbestendig. Als gemeente willen we woningeigenaren ondersteunen om hun woning levensloopbestendig te maken door hen te ondersteunen bij het doorvoeren van aanpassingen, zoals het installeren van een traplift en het weghalen van drempels. Ons uitgangspunt is dat de woningeigenaar primair verantwoordelijk is voor het levensloopbestendig maken van de woning. De gemeente ondersteunt waar nodig om die eigen verantwoordelijkheid op te pakken.
Met de regiogemeenten maken we afspraken over de huidige spreiding en de toekomstige, gewenste spreiding van woonzorgvormen over de regio. Dit is met name van belang daar waar we het hebben over woonzorgvormen die een regionale of soms zelfs bovenregionale behoefte invullen.
[CONCEPT 3.0] Woonzorgvisie gemeente Veendam | © bureau HHM 2024 | 23
CONCEPT 3.0
De afspraken die we hierover maken integreren we in de Regionale Woondeal
•
Gezien de huisvestingsopgave van aandachtsgroepen in met name de
Oost-Groningen 2022-2023. Hiermee zorgen we ervoor dat er samenhang is
(betaalbare) corporatieve voorraad formuleren we met ketenpartners,
met de bredere woonopgave in de regio.
corporatie(s) en huurdersorganisatie beleid om de leefbaarheid in onze wijken en buurten met veel corporatief bezit te waarborgen.
Een gedifferentieerd woonzorgaanbod is een gezamenlijke
•
In aanvulling op de huisvestingsverordening met urgentieregeling
verantwoordelijkheid is van het fysieke en sociale domein binnen de
labelen we nultreden, zorggeschikte en geclusterde woningen om deze
ambtelijke organisaties en deze onderlinge samenwerking moet ingegeven
voor ouderen en aandachtsgroepen te behouden, c.q. te reserveren
zijn vanuit integraliteit.
zolang sprake is van schaarste van deze woningen. •
Voor in het uitvoeringsplan: •
Met onze corporaties en particuliere verhuurders beoordelen we en spreken we af in hoeverre onze fair share in de bestaande voorraad kan
We werken de kwantitatieve en kwalitatieve behoefte aan nultreden,
worden opgevangen en wat aanvullend nodig is in de nieuwbouwsfeer
geclusterde en zorggeschikte woningen voor ouderen lokaal verder uit,
en transformatie van de bestaande voorraad.
rekening houdend met het voorzieningenniveau in de kernen. •
•
We verkennen de mogelijkheden om de bestaande woningvoorraad
Passend voorzieningenniveau
beter te benutten. Denk daarbij aan het beter benutten van bestaande
Ons doel is om ervoor te zorgen dat in onze gebieden een minimaal
panden, de mogelijkheden tot woningsplitsing, erfdeling, etc.