05-11-01 jaarrekening 2020 PGZ

GEMEENSCHAPPELIJKE REGELING PUBLIEKE GEZONDHEID & ZORG | JAARVERSLAG & JAARREKENING 2020

23

Jaarverslag en jaarrekening 2020 PG&Z gegeven, ondersteuning geboden en geadviseerd bij vragen over hygiëne en infectiepreventie. Deze waren in 2020 vrijwel uitsluitend op preventie van Covid-verspreiding gericht. Antibioticaresistente was hierin secundair. Infectieziektebestrijding Het team Infectieziektebestrijding is heel 2020 ingezet in de coronapandemie. De coronabestrijding vraagt een grote en langdurige inzet van dit team. Denk hierbij aan het bijhouden van ontwikkelingen in relatie tot het virus, het beantwoorden van vragen, testbeleid, analyse, informatievoorziening, het uitvoeren van testen en bron- en contactonderzoek van inwoners. Door de coronapandemie was de GGD genoodzaakt om de organisatiestructuur hierop aan te passen en werd in de zomer van 2020 een Covid-19 team toegevoegd. Dit Covid-19 team ondersteunt bij (thuis)bemonstering, bron- en contactonderzoek (BCO) en de telefonische bereikbaarheid. Eind 2020 kwam de voorbereiding op het grootschalig vaccineren vanaf begin 2021 daar nog bij. Tuberculosebestrijding Het team TBC werkt nauw samen binnen de noordelijke GGD’en, UMCG Beatrixoord en met 8 GGD’en in het Regionaal Expertise Centrum Noord-Oost (REC) aan een toekomstbestendige TBCbestrijding. Dat is nodig omdat het aantal TBC-gevallen afneemt, maar de complexiteit van de gevallen toeneemt. Groningen heeft hierin een belangrijke positie.

De meeste cliënten zijn asielzoekers, gedetineerden, buitenlandse studenten en immigranten. Seksuele Gezondheid Vanwege het coronavirus is er meer zorg op afstand verleend. Binnen het team SG worden spreekuren gehouden voor risicogroepen. Diverse werkgroepen houden zich bezig met concrete acties. Zo is seksuele vorming de leidraad van de werkgroep JONG, werkt de werkgroep LHBT onder andere aan het regelen van de PrEP-zorg (hiv-preventie medicatie) voor Noord-Nederland, heeft de werkgroep Seksuele Gezondheid Migranten diverse activiteiten met ketenpartners gericht op het bevorderen van de seksuele gezondheid van statushouders en richt de werkgroep Sekswerkers zich op mensen die sekswerk verrichten, waardoor zij meer vertrouwen in de GGD krijgen en de GGD weten te vinden. Forensische geneeskunde De drie noordelijke provincies werken toenemend samen op het gebied van Medische Arrestantenzorg (MAZ) en Forensisch Medisch Onderzoek (FMO). Het uniformeren van de werkprocessen en de arbeidsvoorwaarden tussen de noordelijke GGD’en is verder uitgewerkt en er is een samenwerkingsvorm op basis van penvoering vastgesteld, die verder wordt uitgewerkt. Inmiddels heeft de door politie aangekondigde marktconsultatie ten behoeve van de aanbesteding van de MAZ plaatsgevonden. Het is nog onduidelijk wanneer de aanbesteding daadwerkelijk van start gaat.

In 2020 hebben meer lijkschouwen plaatsgevonden dan in voorgaande jaren (toename met bijna 12%) en is het forensisch onderzoek met 3% toegenomen. Openbare Geestelijke Gezondheidszorg De OGGz is, onder andere door de decentralisatie van zorgtaken naar gemeenten, onderhevig aan veranderingen. Personen met (overlast veroorzakend) verward gedrag en complexe problematiek vragen om een goede ketensamenwerking en een sluitende aanpak, waarbij de OGGz een goede positie in de netwerken heeft. Vanuit de vorig jaar opgestelde OGGz-visie wil het team een belangrijke bijdrage leveren aan de OGGz-problematiek in het sociale domein, in samenspraak met gemeenten en (uitvoerings)partners. Vanwege onze gedegen (maar verspreide) kennis op veel terreinen werken we aan de doorontwikkeling naar een expertisecentrum waarin expertise op het gebied van zaken als hoarding- en vervuilingsproblematiek, hygiënemaatregelen voor vervuilde woningen, bemoeizorg, dwang- en drangprotocollen goed toegankelijk worden gemaakt. Ook wordt GEMEENSCHAPPELIJKE REGELING PUBLIEKE GEZONDHEID & ZORG | JAARVERSLAG & JAARREKENING 2020

24

Jaarverslag en jaarrekening 2020 PG&Z 2x per jaar het Kennisnetwerk OGGz georganiseerd voor alle medewerkers in de provincie Groningen die met OGGz problematiek te maken hebben. Tijdens de coronacrisis heeft de OGGz grotendeels door kunnen werken, maar er zijn ook medewerkers gedurende drie maanden (gedeeltelijk) ingezet in de coronabestrijding. Op 1 januari 2020 is Wet Bopz vervangen door de Wet verplichte geestelijke gezondheidszorg (Wvggz). Deze wet is gericht op behandeling van een persoon met psychische problemen. De medewerkers Verkennend Onderzoek (VO) voeren we voor een aantal gemeenten het VO uit. Medische Milieukunde In het begin van 2020 bleek uit rapporten van het Rijksinstituut voor Volksgezondheid en Milieu (RIVM) en de Gezondheidsraad dat er bij loden leidingen nog steeds lood in het drinkwater te vinden is. Dit is een gezondheidsrisico voor zuigelingen, kinderen tot een jaar of zeven en ongeboren kinderen (via hun zwangere moeder). In de media werden deze zorgen gedeeld en MMK werd door veel gemeenten, corporaties en inwoners gevraagd om advies. Hiervan is een factsheet gemaakt. Ook riep de coronacrisis vragen op over het binnenmilieu en ventilatie, waarover het team MMK door verschillende partijen werd bevraagd. Door het hele jaar heen werd het team benaderd met vragen over mogelijke gezondheidseffecten van activiteiten en ingrepen in de leefomgeving.

Doordat de samenwerking met MMK Drenthe is versterkt (ook omdat het MMK team Groningen een rol in het opleiden van nieuwe medewerkers heeft) is er meer potentieel om te specialiseren en te participeren in regionale en landelijke werkgroepen. Daarnaast is MMK aangesloten op de website www.GGDLeefomgeving.nl, waarnaar mensen via onze website worden doorverwezen voor verdieping van bepaalde onderwerpen op het gebied van leefomgeving en gezondheid. GGD als crisisdienst Met ingang van 26 februari trad het GGD Rampenopvangplan (GROP) in werking c.q. was er sprake van een opgeschaalde structuur en stond het werk van de GGD voor een belangrijk deel in het teken van de coronabestrijding. Het is een kerntaak van de GGD om bij dit soort gezondheidscrises op te schalen, waarbij het uitgangspunt is dat dit zoveel als mogelijk met eigen personeel gebeurt. De inzet van eigen medewerkers was mogelijk doordat een aantal reguliere processen sterk moest worden afgeschaald als gevolg van de lockdown. Dankzij deze inzet was slechts zeer beperkt inhuur nodig.

Wat hebben we gedaan? Antibioticaresistentie • Gezamenlijke aanpak Een gezamenlijke aanpak met Noord-Nederlandse partners van antibioticaresistentie is ontwikkeld met onder andere een digitaal meldingssysteem, landelijke afstemming, meldingen en vervolgacties. De scholingen hebben vanwege Covid forse vertraging opgelopen. • Antibiotica Resistentie (ABR) Zorgnetwerk De GGD heeft een actieve rol in het door VWS gesubsidieerde ABR-Zorgnetwerk NoordNederland. De activiteiten zijn in 2020 voortgezet, evenals het in 2019 gestarte regionale informatiepunt BRMO/MRSA (bijzonder resistente micro-organismen), waar burgers en professionals terecht kunnen met vragen over antibioticaresistentie. Het aantal vragen was minimaal. Door de Covid-pandemie was de aandacht voor andere terreinen van de infectieziektebestrijding gering en dit was ook hier goed merkbaar. Verder is aandacht besteed aan het beter leren communiceren over uitbraken van antibiotica-resistentie binnen en tussen zorginstellingen en het rationeler voorschrijven van antibiotica door huisartsen en specialisten in zorginstellingen.

GEMEENSCHAPPELIJKE REGELING PUBLIEKE GEZONDHEID & ZORG | JAARVERSLAG & JAARREKENING 2020

25

Jaarverslag en jaarrekening 2020 PG&Z •

Scholing, voorlichting en advies De Deskundigen Infectiepreventie (DI) zijn actief geweest in het geven van scholing, voorlichting en advies. Ook hebben de DI’s diverse controles en audits gedaan en intern en extern ondersteuning gegeven en geadviseerd bij vragen over hygiëne en infectiepreventiemaatregelen aan o.a. bestaande, tijdelijke en nieuwe COA locaties, Groninger studentenverenigingen, Groninger Museum en de Oosterpoort. Verder hebben de DI’s veel gewerkt voor derden zoals verpleeg- en verzorgingshuizen samen met andere collega’s AIZB. Samen met Certe heeft de GGD alle huisartsen in Oost-Groningen nageschoold in het rationeel en restrictief voorschrijven van antibiotica. Dit heeft geleid tot 5% reductie in de antibioticaprescriptie in Oost-Groningen en meetbare verbeteringen in het voorschrijven van de juiste antibiotica. Deze methodiek zal over heel Noord-Nederland uitgerold worden. Twee huisartsen zijn opgeleid voor de begeleiding van deze nascholingen in Noord-Nederland. Tijdens de coronacrisis is het regionale risicoprofiel geactualiseerd. Het project ‘antibiotic stewardship in verpleeghuizen’, gericht op rationeler voorschrijven van antibiotica in verpleeghuizen, loopt in drie grote instellingen (ongeveer 25% van alle verpleeghuizen) en wordt gewaardeerd en lijkt effectief.

Infectieziektebestrijding • Regionaal Overleg Niet Acute Zorg (RONAZ) Door de GGD is in april op verzoek van de minister van VWS het RONAZ opgericht, waarin onze deskundigen infectiepreventie actief zijn geweest met hygiëneadviezen aan de verpleeg- en verzorgingshuizen en thuiszorgorganisaties. • Onderzoek Toen de coronapandemie voet aan de grond had gekregen heeft de GGD een onderzoek opgestart samen met Sociale geneeskunde UMCG onder positief op Covid-19 geteste zorgmedewerkers van 18 jaar of ouder. De titel van het onderzoek was ‘Covid-19: thuis uitzieken valt niet mee’. Door 109 positief op Covid-19 geteste zorgmedewerkers die thuis konden uitzieken te volgen is inzicht gekregen in de ervaren klachten en het ziekteproces. Gekeken werd naar de impact hiervan op het psychisch welbevinden en de ervaringen met zorgverlening en infectiepreventiemaatregelen. Aan het eind van het jaar heeft dit geleid tot een publicatie in het Nederlands Tijdschrift voor Geneeskunde. • Webinars Het team IZB heeft op verzoek van het RONAZ, in samenwerking met Zorgplein Noord, twee webinars “Hygiëne en infectiepreventie & COVID”, gegeven aan totaal 140 medewerkers van zorginstellingen in provincie Groningen. • Weinig kinkhoestmeldingen Elk jaar signaleren we normaal gesproken kleine uitbraken van kinkhoest. In 2020 was het aantal kinkhoestmeldingen opvallend laag.

Zeer waarschijnlijk hebben maatregelen die getroffen zijn om Covid-19 in te dammen een positief effect op de verspreiding van andere infectieziekten. • Aantal meldingen infectieziekten en uitbraken artikel 26 Wpg Dit jaar werd het hoogste aantallen meldingen en uitbraken artikel-26 sinds de oprichting van GGD Groningen in 1919 geregistreerd. De meldingen waren hoofdzakelijk Covidmeldingen. Er was ook een uitbraak van aviaire influenza (vogelgriep) in een pluimveebedrijf in Lutjegast, waar gelukkig geen mensen zijn besmet. Tuberculosebestrijding • Preventief screenen op latente tuberculose infectie (LBTI) Het team TBC zou in 2020 een start te maken met het preventief screenen op latente tuberculose infectie (LBTI) bij asielzoekers, waarmee we TBC en LTBI uitsluiten. Bij LBTI is iemand geïnfecteerd met de tuberkelbacterie zonder dat er ziekteverschijnselen zijn. Maar

GEMEENSCHAPPELIJKE REGELING PUBLIEKE GEZONDHEID & ZORG | JAARVERSLAG & JAARREKENING 2020

26

Jaarverslag en jaarrekening 2020 PG&Z

• •

vanwege de terugloop van asielzoekers en de inzet op de coronacrisis is dit project doorgeschoven naar 2021. Screening op incidentie De screening op incidentie is aangepast, waardoor er minder wordt gescreend bij landen waar weinig TBC voorkomt (< 100 gevallen per 100.000 inwoners). Inzet coronaprocessen Een deel van het team is ingezet in coronaprocessen.

Seksuele Gezondheid • Werkgroep Jong Jongeren vormen een belangrijke doelgroep, met name voor Sense (tot 25 jaar), en voor de werkgroep Jong. In 2020 is er 26 uur voorlichting gegeven aan jongeren en 11 uur aan professionals die met jongeren werken. Seksuele vorming en weerbaarheid zijn belangrijke thema’s. Een aantal scholen heeft stimuleringsgeld voor relaties en seksualiteit toegewezen gekregen, maar vanwege corona zijn de voorgenomen activiteiten opgeschort. Wel zijn de aangepaste menukaarten met betrekking tot relaties en seksualiteit op de website geplaatst. Een stagiaire heeft een plan geschreven hoe de PABO te verleiden om relaties en seksualiteit en seksueel geweld in het curriculum op te nemen. • Werkgroep LHBT Vanuit de werkgroep LHBT is vanwege corona minder voorlichting gegeven aan migranten en MSM. • Werkgroep Migranten De werkgroep Migranten was genoodzaakt om de activiteiten waar mogelijk coronaproof uit te voeren. Het gaat hier om trainingen en voorlichtingen seksuele gezondheid, vrouwelijke genitale verminking en weerbaarheid. Vanwege corona hebben er maar twee theatervoorstellingen plaatsgevonden. Samen met ketenpartners zijn er activiteiten ondernomen gericht op het bevorderen van de seksuele gezondheid van statushouders.

• Werkgroep Sekswerkers De werkgroep Sekswerkers heeft op het spreekuur voor sekswerkers zo’n 220 cliënten gesproken en via internetveldwerk bijna 125 berichten gestuurd aan vrouwen. Er zijn dit jaar geen seksbedrijven bezocht. Signalering mensenhandel blijft een aandachtsgebied. Er zijn brieven met informatie over testmogelijkheden gestuurd naar prostitutiebedrijven en er is met ketenpartners in de gemeente Groningen overlegd omtrent samenwerken in een huiskamer. • Voorlichting Vanwege corona is er in beperkte mate gelegenheid geweest om voorlichting gegeven aan de doelgroepen (licht verstandelijk beperkte jongeren, basisscholen, speciaal onderwijs, studenten, professionals) aangaande seksuele gezondheid en grensoverschrijdend gedrag. • ‘Veilige stad’ In de gemeente Groningen is eind 2019 onder het thema ‘Veilige stad' inzet gepleegd op het onder aandacht brengen van seksueel geweld in het uitgaansleven. Doelgroepen hierbij waren studenten, barpersoneel, artsen, intermediairs en hulpverleners. Begin 2020 is er een concept-training signaleren seksueel geweld voor horecapersoneel in elkaar gezet en er is een discussieavond over seksueel geweld geleid. In het decanenoverleg Noord-Nederland is uitleg gegeven over seksueel geweld en de rol van de decaan, is een stroomdiagram gemaakt voor praktisch gebruik bij signaleren van en handelen op onthulling van seksueel geweld.

Onder de decanen van de hogeschool en universiteit is een vast contactpersoon om verder te praten over dit onderwerp.

GEMEENSCHAPPELIJKE REGELING PUBLIEKE GEZONDHEID & ZORG | JAARVERSLAG & JAARREKENING 2020

27

Jaarverslag en jaarrekening 2020 PG&Z •

•

Testlab Testlab (de faciliteit voor anoniem en online testen op soa’s voor mannen die seks hebben met mannen) is in december 2019 weer opnieuw van start gegaan. Er wordt scherper gemonitord en een quotum gehanteerd om de kosten beheersbaar te houden. Tijdens de coronacrisis is Testlab doorgegaan en het aantal klanten is vrijwel binnen het gestelde quotum gebleven. De beoogde tijdswinst past meer binnen de begroting, maar blijft minimaal. PrEP-pilot Sinds 1 september 2019 wordt meegedaan aan een pilot PrEP, een pil waarmee voorkomen wordt om hiv op te lopen. Deze wordt, bij voorkeur via de huisarts, verstrekt aan MSM die een hoog risico oplopen op hiv. De behandeling van PrEP-cliënten zijn tijdens de coronacrisis gecontinueerd, maar nieuwe PrEP-aanvragen kwamen op een wachtlijst. Door landelijke technische problemen en personele onderbezetting is de tijdelijke stop gehandhaafd. Er zijn 266 deelnemers. Hopelijk kan na de lockdown weer gestart worden met nieuwe cliënten.

Publieke gezondheid asielzoekers In onze provincie waren in 2020 drie COA-locaties operationeel (Ter Apel, Delfzijl en sinds september ook weer Musselkanaal). Vanwege Covid-19 heeft COA in oktober in Haren een zogenaamde uitwijklocatie in een voormalig hotel ingericht ten behoeve van de opvang van besmette asielzoekers. Medewerkers JGZ hebben ook in 2020 PGA JGZ-taken verricht. Het team TBC screent deze groep in Ter Apel waarbij ook het team IZB is betrokken. Het team Seksuele gezondheid geeft gerichte voorlichting aan diverse groepen asielzoekers. Reizigersadvisering Omdat er vanaf half maart vrijwel niet werd gereisd, had de GGD een ‘slecht’ jaar voor reis- en beroepsvaccinaties. Ook werden nauwelijks medewerkers van bedrijven die risico lopen gevaccineerd. De hepatitis-B vaccinatie voor specifieke groepen leerlingen uit het beroepsonderwijs werd sinds juli weer volledig uitgevoerd. In oktober en november zijn veel griepvaccinaties verstrekt, ook aan externe bedrijven. Forensische geneeskunde • Regionaal expert FMEK Het handelingskader voor het leveren van Forensisch Medische Expertise voor Kinderen (FMEK) is eind juni vastgesteld en is onderdeel van, en sluit aan bij het landelijke programma Geweld Hoort Nergens Thuis. Vanaf 2021 zal volgens dit Handelingskader worden gewerkt, waarbij nadrukkelijk is gekozen voor een ‘lerende aanpak’.

• Toetsingskader lijkschouw FOR NNL is in het kader van een pilot voor het ontwikkelen van een toetsingskader voor de lijkschouw door de Inspectie Gezondheidszorg en Jeugd (IGJ) als eerste regio in Nederland gevisiteerd. Een rapport met bevindingen en aanbeveling is inmiddels ontvangen. Het toezicht op de lijkschouw is stimulerend en agenderend van aard. • Bloedproeven Door de corona-pandemie liep het volume verrichte bloedproeven in het kader van alcohol en drugs in het verkeer met 10% terug ten opzichte van 2019. Over het hele jaar is het forensisch onderzoek vergeleken met 2019 licht toegenomen. • Toegepaste Forensische geneeskunde Aan het eind van 2020 is het team FG uitgenodigd om deel te nemen aan een landelijk onderzoek. Daarnaast neemt het team deel aan meerdere lopende onderzoeken op het gebied van suïcide en preventie.

GEMEENSCHAPPELIJKE REGELING PUBLIEKE GEZONDHEID & ZORG | JAARVERSLAG & JAARREKENING 2020

28

Jaarverslag en jaarrekening 2020 PG&Z Openbare Geestelijke Gezondheidszorg • Sluitende aanpak Als GGD leveren we een actieve bijdrage gericht op een sluitende aanpak voor personen met (overlast veroorzakend) verward gedrag en complexe problematiek door onder andere met onze OGGz medewerkers en onze forensisch artsen op verzoek van het Actiecentrum Veiligheid en Zorg (AVZ) te participeren in het multidisciplinair overleg complexe casuïstiek. Vanaf 01-01-2021 zijn de bestaande overleggen gebundeld in het levensloopbestendige team van het AVZ. Het OGGz-team is onderdeel van de stuurgroep AVZ en sluit aan bij zorgoverleggen die vanuit het AVZ worden georganiseerd. Er is een actief relatiebeheer met netwerkpartners. Er is een DVO Centrumgemeente voorbereid voor 2021. Hierin zijn afspraken over de inzet van bemoeizorg en de inhoudelijke doorontwikkeling van de OGGz opgenomen. • Cliënten vangnet en Advies OGGz Evenals vorig jaar was meer dan een derde van het aantal cliënten ouder dan 65 jaar. De meest genoteerde soorten problematiek waarvoor Vangnet en Advies is ingezet had betrekking met het huishouden (ca 40%) en het psychische functioneren (bijna 20%). • GGD-er in de buurt De pilot ‘GGD-er in de buurt’ (Westerkwartier) is vervolgd en uitgebreid, met nadruk op signalering en preventie ter voorkoming van dreigende escalatie.

De GGD-er in de buurt doet naast de meldingen die hij/zij krijgt van de politie ook de E33 meldingen (betreft verward gedrag). Dit waren in 2020 zo’n 62 meldingen. De GGD’er in de buurt inventariseert of er al hulpverlening is, gaat desnoods op huisbezoek en leidt toe naar de hulpverlening. • Handelingsprotocol OGGz AVG De Coördinator OGGz heeft met de Juridisch medewerker een Handelingsprotocol OGGz AVG opgesteld. Het registratieprogramma Apto is daarop aangepast. Voor de Wvggz is een aparte handleiding privacy voorbereid. • Verkennend onderzoek Wvggz De coördinatoren van alle regio’s/gemeenten die het VO hebben ingekocht bij de GGD zijn twee keer bijeen geweest, om te leren van elkaars ervaringen en de processen te verbeteren. Het werkproces is geoptimaliseerd (bijgesteld stroomschema) en de afspraken met de gemeenten zijn verduidelijkt. De GGD heeft een concept-privacy regeling geschreven over hoe om te gaan met gegevensdeling. Samen met de opdrachtgevers zijn aan het eind van het jaar de evaluaties van de VO’s gestart en is besproken hoe de gemeenten verder willen. Het is duidelijk dat uniformiteit in de aanpak in het VO-proces lastig is, omdat gemeenten hun eigen beleidskeuzen maken en zelf de regie willen houden. In 2020 hebben 24 VO’en plaatsgevonden, waarmee in totaal meer dan 330 uren was gemoeid. Ongeveer 2/3 van de VO’en hebben geleid tot een Zorgmachtiging/Melding.

Medische Milieukunde • Mogelijke gezondheidseffecten Het team Medische Milieukunde wordt steeds vaker benaderd over mogelijke gezondheidseffecten van diverse activiteiten en ingrepen in de leefomgeving. Dit betrof onder andere de volgende onderwerpen; lood in drinkwater, lood in de bodem, geitenhouderijen, woningbouwplannen, biomassa-installaties, windturbines, beoordeling saneringsplan, overlast autoschadeherstelbedrijf, risicodialoog klimaatadaptatie, 5G, ventilatie scholen en andere gebouwen in relatie tot corona. Het team MMK heeft geparticipeerd in informatieavonden over windenergie en gezondheid in Groningen en Het Hogeland, een bijdrage geleverd aan de rapportage windenergie in Groningen, en overlegd met het landelijk expertisenetwerk windenergie over een onderzoeksopzet (Stadskanaal, Veendam, Midden-Groningen en Oldambt) in samenwerking met GGD Drenthe en betrokken

GEMEENSCHAPPELIJKE REGELING PUBLIEKE GEZONDHEID & ZORG | JAARVERSLAG & JAARREKENING 2020

29

Jaarverslag en jaarrekening 2020 PG&Z

•

•

•

Drentse gemeenten. Ook is het team van MMK actief betrokken bij de gezondheidskundige risicobeoordeling ESD-Sic en de beoordeling van het concept rapport ‘Meetnet luchtkwaliteit op en rond het bedrijventerrein Oosterhorn’ van TNO. Ter voorbereiding op de komst van de Omgevingswet is expertise van het team Medische Milieukunde geconsulteerd bij o.a. vergunningverleningstrajecten. Vragen inwoners Inwoners hadden de meeste gezondheidsvragen over het binnenmilieu, lood in drinkwater, ventilatie in relatie met corona, vocht & schimmel en giftige stoffen. Vragen over het buitenmilieu gingen meestal over luchtkwaliteit, houtrook/biomassa, asbest, (laagfrequent) geluid, bodem en stank. De meest geraadpleegde pagina’s op de landelijke site waren gericht op geluid/bromtoon, houtrook en gezondheid, hitte en gezondheid en schadelijke stoffen. Adviseren aan de voorkant Het team Medische Milieukunde wil meer aan de voorkant van planvorming adviseren en heeft daartoe interne handboeken ontwikkeld ter ondersteuning van de advisering over gezondheid in relatie tot de Omgevingswet, energietransitie en klimaatadaptatie. Door onder meer te participeren in een werk-tweedaagse over vergunningverlening, toezicht en handhaving met ketenpartners Regionaal Platform Omgevingswet hebben we meegedacht aan een werkbare samenwerking.

Gezondheidsadviseur gevaarlijke stoffen (GAGS) De GAGS is in 2020 in totaal 52 keer ingezet in Noord-Nederland (16 keer GRIP 1), waarvan 13 keer in onze provincie (branden, asbest, chloor, zuur, aardgaslekkages, kind drinkt wasmiddel, mensen onwel in gebouw DUO en overlast door een drugslab). Dat waren minder inzetten dan in 2019; toen waren het 67 waarvan 34 in Groningen. Tevens was de GAGS betrokken bij de evaluatie van GAGS-inzetten bij explosies Beijum (Groningen) en aardgaslekkage Finsterwolde (Oldambt). De GAGS heeft ook taken in de koude fase. Zo is een bijdrage geleverd aan de actualisatie Rampbestrijdingsplannen voor Pixxent (Midden-Groningen), NAM Grijpskerk (Westerkwartier), Chemiepark Delfzijl (Delfzijl) en JPB (Oldambt). Daarnaast is een advies uitgebracht betreffende stillegging en ontmanteling van de Kerncentrale Emsland en de bouw en exploitatie van een technologie- en logistiekgebouw Emsland.

GGD als crisisdienst Het ingestelde Crisisteam (onder leiding van de directeur) kwam meestal dagelijks bijeen in de periode 26 februari- 30 juni en nam veel beslissingen met impact op de dienstverlening en de bedrijfsvoering van de GGD. Wat heeft het gekost? Primitieve Begroting Deelprogramma baten of lasten Programma- onderdeel Gezondheid beschermen en bevorderen lasten Totaal lasten Gezondheid beschermen en bevorderen baten Reserve-mutaties

Totaal baten Gerealiseerd saldo baten en lasten Toevoeging Onttrekking Gerealiseerd resultaat

Actuele begroting

Jaarrekening Afwijking

2020 9.010

2020 9.260

2020 18.476

2020 -9.216

-9.010 0 0 0 0

-9.260 0 0 0 0

-18.597 -121 0 0 -121

9.337 121 0 0 121

GEMEENSCHAPPELIJKE REGELING PUBLIEKE GEZONDHEID & ZORG | JAARVERSLAG & JAARREKENING 2020

30

Jaarverslag en jaarrekening 2020 PG&Z

2.5.

Deelprogramma Adviseren over gezonde wijken, dorpen en steden

Wat houdt het deelprogramma in? Het deelprogramma Adviseren over gezonde wijken, dorpen en steden omvat de producten epidemiologie, gezondheidsbevordering en lokaal gezondheidsbeleid. GGD Groningen ondersteunt gemeenten bij het maken van integraal regionaal en lokaal beleid over gezondheid en een gezonde leefomgeving. De GGD helpt ook bij de implementatie. Het gedachtengoed van positieve gezondheid staat hierbij centraal. De insteek is om de mogelijkheden, veerkracht en eigen regie van inwoners te versterken. De GGD verricht eigen epidemiologisch onderzoek en monitoring van kengetallen. Daarbij wordt gebruikgemaakt van beschikbare relevante (landelijke) data en kennis om advies op maat te geven

Wat hebben we bereikt? Advisering regionaal en lokaal gezondheidsbeleid Ook dit jaar hebben gemeenten bepaald welke thema’s in hun regionaal en lokaal beleid prioritair zijn. Daarbij hebben gemeenten gebruik gemaakt van de deskundigheid over de publieke gezondheid van de GGD. Hierbij is het uitgangspunt een brede kijk op gezondheid die domein-verbindend is, intersectorale samenwerking stimuleert en focus houdt op onderliggende determinanten van gezondheid. Gemeenten sluiten in hun lokaal beleid en uitvoeringsplannen aan bij het Landelijk Rijksbeleid. In 2020 is de nieuwe landelijke Nota Gezondheidsbeleid 2020-2024 uitgekomen en werden maatregelen uit het Nationaal Preventieakkoord verder uitgerold. De data van de jeugdmonitor 2019 zijn door de GGD aan gemeenten gepresenteerd en geduid, en meegenomen in lokaal beleid. Gemeenten en hun raden hebben verschillende vragen gesteld over regionale en lokale vraagstukken zoals: vaccinatiegraad, luchtkwaliteit, geitenhouderijen, 5G, zienswijzen op bouwplannen en veel vragen over corona. De advisering en beantwoording kwam tot stand door het bundelen van beleidsmatige, specifieke en onafhankelijke expertise. Daarnaast is er aansluiting gezocht bij werkgroepen en projecten van gemeenten om handelingsstrategieën met elkaar te delen. Beleidsintegraliteit was hierbij een relevante focus.

Gezondheid en preventie staan steeds meer op de regionale agenda. Regionale samenwerking is daarbij essentieel. De gemeenten, diverse (veld)partners en GGD Groningen hebben daarom het afgelopen jaar intensief samengewerkt. Om de publieke gezondheid in de provincie Groningen te agenderen en te versterken hebben we als GGD actief deelgenomen aan relevante werkgroepen en regionale netwerken die de publieke gezondheid raken. GGD wil de kwaliteit van haar advisering continu verbeteren door het ontwikkelen van praktisch toepasbare expertise. Dit doen we door nabij te zijn, aan te sluiten op de lokale context, tijdig en efficiënt te anticiperen op beleidsontwikkelingen en (onderzoeks)aanvragen en door constant afstemming te zoeken met gemeenten en samenwerkingspartners in de (zorg)ketens. De opgedane kennis en ervaringen in deze netwerken worden gedeeld met de gemeenten. Het delen hiervan is een wederkerig (leer)proces waarbij behoeften en beleidsadvies constant tegen elkaar worden afgezet en getoetst. Epidemiologie en onderzoek Om inzicht te krijgen in de gezondheidssituatie van de bevolking in de provincie Groningen worden er voor de gemeenten periodiek epidemiologische gegevens verzameld door de GGD. Afgelopen jaar hebben twee periodieke gezondheidsonderzoeken centraal gestaan: de analyse en duiding van de

GEMEENSCHAPPELIJKE REGELING PUBLIEKE GEZONDHEID & ZORG | JAARVERSLAG & JAARREKENING 2020

31

Jaarverslag en jaarrekening 2020 PG&Z Gezondheidsmonitor Jeugd 2019 en het voorbereiden en uitzetten van de Volwassenmonitor 2020. In de voorbereiding van beide onderzoeken zijn er specifieke wensen t.a.v. de vragenlijst van gemeenten geïnventariseerd en worden deze meegenomen. De resultaten van de Jeugdmonitor 2019 zijn (door corona) uiteindelijk in het najaar gepresenteerd aan alle gemeenten. De resultaten van de Volwassenmonitor worden in 2021 verwacht. Om de resultaten voor Groningen met andere GGD-regio’s en landelijke referentiecijfers te kunnen vergelijken zijn afgelopen jaar de gezondheidsmonitors van alle GGD‘en in Nederland verder geharmoniseerd. De digitale portal van de GGD omvat informatie over de publieke gezondheid in Groningen, waaronder informatie uit de landelijke monitors. De portal is vrij toegankelijk en ook in 2020 werd deze actueel gehouden en aangevuld, ook met informatie uit de JGZ-contactmomenten “Jij en je gezondheid”. GGD Groningen heeft afgelopen jaar meer onderzoek gedaan op de eigen data, zodat we bijdragen aan een wetenschappelijk onderbouwde werkwijze ter bevordering van de publieke gezondheid in de provincie Groningen. Afgelopen jaar heeft de GGD op verzoek van het RIVM en GGD GHOR meegewerkt aan corona-gerelateerde onderzoeken/ uitvragen, zoals het grote gedragsonderzoek coronamaatregelen van het RIVM.

Gezondheidsbevordering Om gezond gedrag van onze inwoners te bevorderen werkt de GGD nauw samen met gemeenten, inwoners en lokale netwerken om uitvoering te geven aan lokaal beleid. GGD Groningen geeft advies en ondersteuning, én initieert en participeert in verschillende (effectieve) lokale gezondheidsbevorderende netwerken en programma’s. Hierbij wordt de verbinding gemaakt met landelijke en regionale ontwikkelingen zoals het Nationaal Preventieakkoord (NPA), de landelijke Nota Gezondheidsbeleid 2020-2024, de Jeugdmonitor 2019 en corona-gerelateerd beleid en uitvoering. Gezondheidsbevordering gericht op het thema leefstijl blijft de komende jaren een belangrijk thema. Vanuit het NPA werken we als GGD mee in verschillende programma’s en interventies gericht op een rookvrije generatie, alcoholpreventie, bewegen en gezonde voeding. GGD Groningen heeft de regierol in het ‘Netwerk Rookvrij Opgroeien Groningen’ voortgezet. Met het regionaal netwerk (ongeveer 120 partijen), bestaande uit gemeenten, maatschappelijke partners, zorgverzekeraar, bedrijfsleven en inwoners, streven we ernaar dat elk kind dat vanaf 2021 geboren wordt rookvrij kan opgroeien. GGD faciliteert lokale netwerken om te komen tot een rookvrije generatie en ondersteunt bij de uitvoering. GGD GHOR en Alliantie Nederland Rookvrij ondersteunen GGD Groningen.

In het kader van alcoholpreventie worden samen met gemeenten en verschillende partners zoals VNN, onderwijs en JGZ landelijke publiekscampagnes en interventies (gericht op jeugd en volwassenen) uitgedragen en geborgd binnen bestaande programma’s. Voor het thema overgewicht en gezonde voeding zijn we als GGD betrokken bij de uitvoering van de Groningse aanpak Jongeren Op Gezond Gewicht (JOGG). Naast aandacht voor gezonde voeding en beweging is er binnen deze Groningse aanpak expliciet aandacht voor onderliggende factoren die liggen binnen de sociale en fysieke omgeving van het opgroeiende kind. Door de coronamaatregelen werden in 2020 veel activiteiten binnen programma’s uitgesteld of in aangepaste vorm uitgevoerd. Er is extra aandacht geweest voor kwetsbare gezinnen, om deze in beeld te houden en te ondersteunen bij beginnende problemen (vroegsignalering). Aardbevingen en gezondheid Aardbevingsschade heeft een negatief effect op de gezondheid en het welbevinden van de getroffen Groningers. GGD Groningen zet zich in voor een integrale aanpak van de gezondheidsproblemen als gevolg van de gaswinning en participeert in beleid en onderzoek naar de gevolgen van aardbevingen op de volksgezondheid (Gronings Perspectief, Leefbaar en Kansrijk Groningen).

GEMEENSCHAPPELIJKE REGELING PUBLIEKE GEZONDHEID & ZORG | JAARVERSLAG & JAARREKENING 2020

32

Jaarverslag en jaarrekening 2020 PG&Z In 2020 zijn we gestart met het uitvoeren van het plan van aanpak gefinancierd door het ministerie van BZK: ‘Sociale en emotionele ondersteuning in het aardbevingsgebied’. GGD Groningen draagt in dit project zorg voor een ondersteuningsaanbod aan professionals werkzaam in het aardbevingsgebied, zodat zij inwoners kunnen ondersteunen. Tegelijkertijd is een monitor voor de Aardbevings AEcademie ontwikkeld. GGD en gemeenten hebben gezamenlijk een integrale tussenrapportage opgesteld, die is aangeboden aan BZK en schriftelijk behandeld in de Tweede Kamer. Jong Leren Eten (JLE) De GGD is betrokken bij het door het ministerie van Landbouw Natuur en Voedselveiligheid (LNV) gesubsidieerde (landelijke) programma ‘Jong Leren Eten 2017-2020’ (JLE). Het programma wordt provinciaal door een makelaar Jong Leren eten en een co-makelaar (gezondheidsbevorderaar) uitgevoerd. JLE wil bereiken dat zoveel mogelijk kinderen en jongeren meer structureel in aanraking komen met informatie en activiteiten over voedsel/voeding, met als uiteindelijk doel dat zij leren om gezonde en duurzame keuzes te maken. In Groningen zijn de makelaars JLE voor de duur van dit programma (2017-2021) ondergebracht bij de GGD.

Wat hebben we gedaan? Monitoring • Gezondheidsmonitor Jeugd 2019 De Gezondheidsmonitor Jeugd werd in 2019 voor de tweede keer geharmoniseerd uitgevoerd, er hebben in onze regio 6173 jongeren aan deelgenomen. Door de coronacrisis is er dit jaar (in overleg met gemeenten) voor gekozen om de resultaten in oktober te presenteren. De epidemiologen hebben de resultaten voor onze regio en gemeenten verwerkt en geanalyseerd. De belangrijkste resultaten zijn gepresenteerd in een rapport en werden gekoppeld aan regionale en landelijke ontwikkelingen en interventies. Wethouders van verschillende gemeenten hebben hier een mooie bijdrage aan geleverd. Daarnaast heeft GGD Groningen de resultaten toegelicht en geduid in diverse sessies met ambtenaren Volksgezondheid. De resultaten zijn te vinden op ggdgroningen.incijfers.nl. Daarnaast zijn in december ook de gemeentelijke cijfers vanuit het JGZ-contactmoment “Jij en Je Gezondheid” in de portal beschikbaar gesteld. • Gezondheidsmonitor volwassenen 2020 In het najaar van 2020 hebben wij samen met het RIVM, CBS en 24 andere GGD’en in Nederland de Gezondheidsmonitor Volwassenen en Ouderen uitgevoerd. Gemeenten zijn nauw betrokken bij de opzet van de monitor. In totaal heeft GGD Groningen in de periode september - december bijna 30.000 volwassen Groningers benaderd.

De resultaten uit de Gezondheidsmonitor Volwassenen en Ouderen worden voor de zomer van 2021 gepresenteerd. • Bijdrage gedragsonderzoek corona-maatregelen RIVM & GGD GHOR Op verzoek van het RIVM en GGD GHOR Nederland en de wetenschappelijke adviesraad van het RIVM heeft GGD Groningen een bijdrage geleverd aan gedragswetenschappelijk onderzoek naar wat mensen vinden van de bewegingsbeperkende maatregelen als gevolg van corona, wat hun drijfveren zijn om zich hieraan te houden en wat de impact hiervan op mensen is. Via onze social media kanalen hebben we Groningers gevraagd om deel te nemen aan dit onderzoek. Zie voor meer informatie over het onderzoek en de uitkomsten: https://www.rivm.nl/gedragsonderzoek • Informatie en datamanagement coronavirus Epidemiologie ondersteunt de afdeling IZB bij de informatievoorziening en datamanagement rondom de bestrijding van het coronavirus. Informatie uit diverse interne en externe datasystemen wordt door de epidemiologen geanalyseerd en zowel intern als extern

GEMEENSCHAPPELIJKE REGELING PUBLIEKE GEZONDHEID & ZORG | JAARVERSLAG & JAARREKENING 2020

33

Jaarverslag en jaarrekening 2020 PG&Z

•

gerapporteerd. De beschreven trends en ontwikkelingen kunnen worden gebruikt bij het bepalen van het IZB-beleid. Ontwikkelen RONAZ-vragenlijst Epidemiologen zijn ingezet voor het maken, uitzetten, analyseren en rapporteren van de wekelijkse RONAZ-vragenlijst in opdracht van VWS. De verkregen informatie uit de vragenlijst is van belang om een actueel beeld te kunnen geven van o.a. de vastgestelde en verdachte COVID-19 besmettingen onder cliënten en personeel, de beddencapaciteit en eventuele knelpunten in de niet acute zorg.

Aardbevingen en gezondheid • Ontwikkelen van een ondersteuningsaanbod Om tot een ondersteuningsaanbod te komen voor (zorg)professionals werkzaam in het aardbevingsgebied is GGD Groningen in 2020 gestart met het online ophalen van behoeften. De Hanzehogeschool heeft op basis van een Masterplan dat is besproken met de aardbevingsgemeenten de Aardbevings AEcademie ontwikkeld. Daarnaast is de uitwisseling tussen het Kennisplatform Leefbaar en Kansrijk Groningen en de ambtenaren van de aardbevingsacademie georganiseerd. • Participeren in beleid en onderzoek naar de gezondheidsgevolgen van aardbevingen De monitor voor de Aardbevings AEcademie is door de GGD ontwikkeld. De ”light” monitor voor het volgen van de inzet van de aardbevingscoaches is aangescherpt en verrijkt met kwalitatieve gegevens. Per 1 januari 2021 wordt op nieuwe wijze gemonitord. • Tussenrapportage BZK De GGD (verantwoordelijk voor ondersteuning aan de professionals) en aardbevingsgemeenten (verantwoordelijk voor ondersteuning aan de inwoners) hebben gezamenlijk een integrale tussenrapportage ’Sociaal-emotionele ondersteuning aardbevingsgebied’ opgesteld en aangeboden aan BZK. Hierin wordt verslag gedaan over de brede integrale inzet en de behaalde resultaten. Deze tussenrapportage is behandeld in de Tweede Kamer.

Gezondheidsbevordering • Rookvrij opgroeien in Groningen GGD Groningen heeft de regierol in het Netwerk Rookvrij Opgroeien Groningen dat in 2019 is opgezet, voortgezet. De GGD heeft gemeenten en veldpartijen ondersteund om zich aan te sluiten bij deze alliantie en samen met het lokale netwerk de behoeften van organisaties en inwoners op te halen en daar uitvoering aan te geven. In 2020 heeft het netwerk zich gericht op het ontwikkelen en uitdragen van landelijke en regionale publiekscampagnes, het ontwikkelen van een waterdicht stoppen met roken aanbod en het rook- en tabaksvrij maken van de omgeving wordt ingezet op een normverschuiving naar rookvrij. Dit heeft geresulteerd in twee publiekscampagnes (m.b.v. landelijke subsidies). Zo werd de campagne ‘Aarzel niet’ met succes gelanceerd en zowel regionaal als landelijk door de pers opgepikt, omdat dit de eerste publiekscampagne in Nederland is waaraan zowel rokers als niet-rokers (uit Groningen) gezamenlijk mee hebben gewerkt. De campagne ‘Aarzel niet’ werd 6.431.136 keer gezien. Er kwamen 3.500 reacties via Facebook en Instagram. De website heeft 15.162 unieke bezoekers, er zijn 400 posterplekken en 15 perspublicaties. Dit heeft geleid tot 50 directe hulpvragen van rokers om te stoppen. In november 2020 werd een tweede publiekscampagne gelanceerd: ‘Wat is Roken Waard?’.

Samen met mbo-scholieren werd deze campagne opgestart en ontwikkeld, en online werden filmpjes geplaatst. Maar liefst 48.583 jongeren in de doelgroep hebben de campagne bekeken. Parallel aan deze campagnes werden er (digitale) stoppen-met-roken cursussen aangeboden in samenwerking met Menzis, FC Groningen en Bewegen Werkt. Ruim 200 inwoners hebben zich inmiddels aangemeld. Ook GGD-medewerkers die roken zijn

GEMEENSCHAPPELIJKE REGELING PUBLIEKE GEZONDHEID & ZORG | JAARVERSLAG & JAARREKENING 2020

34

Jaarverslag en jaarrekening 2020 PG&Z

•

•

•

•

•

ondersteund bij het stoppen met roken. Tot slot is GGD Groningen lid van de Landelijke thematafel Roken VWS en nemen we deel aan de werkgroep Rookvrije Zorg, waarin we beide de GGD GHOR vertegenwoordigen. Alcoholpreventie GGD Groningen heeft samen met verschillende gemeenten, veldpartijen zoals VVN en inwoners (als ambassadeur) gewerkt aan een duurzame uitrol van drie landelijke campagnes: ‘Ik Pas’ en ‘Nix18’ en ‘Zien drinken doet drinken’, met als doel bewustwording van het drinkgedrag van zowel volwassenen en jongeren. Er was bij de uitvoering extra aandacht voor de borging door de jaarlijkse campagnes en bijbehorende interventies te koppelen aan bestaande interventies zoals ziekenhuisspreekuren en Kansrijke start en Gezonde School. De campagnes werden (afhankelijk van de doelgroep) o.a. uitgedragen via social mediakanalen, op het (voortgezet) onderwijs, jongerenwerk, studentenverenigingen, de Alcoholpoli en de consultatiebureaus/ JGZ. Het afgelopen jaar deden er 1979 deelnemers in de provincie Groningen aan ‘Ik Pas’ mee. Ook is GGD samen met Hanzehogeschool aan het kijken op welke wijze een gezonde leefstijl bij studenten kan worden bevorderd. Groningse aanpak JOGG vertalen naar een gebiedsgerichte aanpak De gemeente Groningen heeft GGD Groningen de opdracht gegeven het programma Jongeren Op Gezond Gewicht (JOGG) uit te voeren.

GGD Groningen heeft de JOGG-aanpak vertaald naar een Groningse aanpak. In deze aanpak komen verschillende interventies en programma’s samen, o.a. Kansrijke Start, Gezonde School, Jong Leren Eten en de Rookvrije Generatie. Het doel van deze aanpak luidt: ouders, kinderen, instellingen en lokale overheid versterken gezamenlijk de leefbaarheid in wijken. De regisseurs worden ingezet om dit netwerk en de doelen te versterken met expertise op het gebied van (duurzame) gedragsverandering en gezondheidsbevordering. De afgelopen periode (gedurende de corona-uitbraak) is er extra aandacht geweest voor kinderen in een kwetsbare gezinssituatie. Er is het afgelopen jaar extra ingezet op plezier in bewegen met als doel het voorkomen van overgewicht bij kinderen. Zo wordt JOGG betrokken bij het ontwerp en realisatie van een nieuwe buitensportplek voor jong en oud. Ook werken zij mee aan het inzichtelijk maken van het JOGG aanbod waardoor netwerkpartners zichtbaarder worden en samenwerkingslijnen korter worden. Jong Leren Eten (JLE) Gezondheidsbevorderaars ondersteunen en versterken JLE bij haar activiteiten om kinderen en jongeren tot 18 jaar structureel in aanraking laten komen met informatie en activiteiten over voedsel. Dit doen we door inzet op Gezonde School met accent op voeding, het Project Gezond Scoren in samenwerking met FC Groningen en het organiseren van netwerkbijeenkomsten.

Zo hebben in 2020 17 scholen de JLE “Lekker naar buiten” subsidie toegekend gekregen om voedsel- en kookactiviteiten uit te voeren, en zijn zo’n 200 scholen en kinderopvangorganisaties voorzien van een moestuinzadenpakket om op de eigen locatie te gebruiken. Extra aandacht voor thema lachgas Het afgelopen jaar zijn er vanuit diverse gemeenten vragen gekomen over lachgas en de effecten daarvan op gezondheid. Per 1 januari 2021 zal (op initiatief van VWS) een verbod op lachgas ingaan. Tot dan gelden bestaande handreikingen en preventieve maatregelen voor genotmiddelen. Ter ondersteuning van gemeenten heeft de GGD vragen van gemeenten beantwoord en een factsheet lachgas gemaakt die verschillende handelingsperspectieven beschrijft. Ondersteunen regionale Wie is de Bock campagne – veilig carbid schieten/ gehoorschade De GGD participeert in de campagne ‘Wie is de BOCK’ (veilig carbid schieten) op het onderdeel gehoorschade. De campagne is via social media uitgedragen en de GGD heeft samen met HALT in oktober t/m december voorlichting gegeven op scholen.

GEMEENSCHAPPELIJKE REGELING PUBLIEKE GEZONDHEID & ZORG | JAARVERSLAG & JAARREKENING 2020

35

Jaarverslag en jaarrekening 2020 PG&Z •

Mondgezondheid GGD Groningen laat het thema mondgezondheid nadrukkelijk aansluiten op programma’s als de Rookvrije generatie en Kansrijke Start. Daarnaast wordt het thema meegenomen met het thema voeding bij de aanpak Gezonde School, JOGG en Jong Leren Eten. GGD is betrokken bij het GigaGaaf! Onderzoek, dat als doel heeft om de mondgezondheid van jonge kinderen te bevorderen. De GGD neemt deel aan het samenwerkingsproject rond verslaafden het UMCG en Menzis heeft als doel het behandelen van gebitsproblemen bij verslaafden als gevolg van achterstallig onderhoud. Tot slot is er aandacht voor de mondzorg van thuiswonende zorgafhankelijke ouderen. GGD Groningen en GGD Fryslân en het CTM/UMCG zijn samen aan het bekijken of er onderzoeksmogelijkheden zijn om meer kennis te vergaren over dit vraagstuk.

Advisering • Gemeenten adviseren en ondersteunen bij domeinoverstijgend regionaal en lokaal gezondheidsbeleid Publieke Gezondheid wordt door intersectoraal beleid verbonden met andere domeinen binnen de gemeenten en is eveneens verbonden aan landelijk beleid, zoals de speerpunten van het Nationaal Preventieakkoord, de landelijke Nota gezondheidsbeleid 2020-2024 en de Omgevingswet. Op verzoek van gemeenten heeft GGD Groningen meegedacht en integraal advies gegeven over regionale- en lokale gezondheidsvraagstukken. De GGD participeert in het proces van totstandkoming en prioritering van beleidskeuzes. Aan de hand van de epidemiologische monitoring wordt input gegeven voor het te vormen beleid. • Adviseren gemeenten en raden over lokale en actuele gezondheidsvraagstukken Op verzoek van de Groninger gemeenten en hun raden heeft de GGD meegedacht en integraal advies gegeven over regionale en lokale gezondheidsvraagstukken. In nauwe samenspraak met de verschillende afdelingen van de GGD zoals Medische Milieukunde (MMK) en IZB, werd specialistische, wetenschappelijke en praktijkkennis gebundeld en vertaald in een integraal advies/ antwoord. Gemiddeld krijgen de adviseurs 20 vragen per week binnen die intern worden behandeld.

De volgende thema’s kwamen zoal aan de orde: milieu/gezonde leefomgeving, windmolens sport en beweging, voeding en rookvrij opgroeien, uitbreiding geitenhouderijen, luchtkwaliteit, gezondheid in asielzoekerscentra. Vanaf maart werden vanuit gemeenten vrijwel dagelijks corona-gerelateerde vragen gesteld aan de GGD. Deze gingen over de praktische uitvoering van overheidsmaatregelen, vaak met bijzondere aandacht voor de gevolgen voor kwetsbare groepen. De GGD heeft deze vragen kunnen beantwoorden en signalen vanuit het veld doorgespeeld naar het GGD-crisisteam en vertaald naar publieksinformatie en beleid. • GGD is partner in het Preventie Overleg Groningen (POG) De GGD neemt actief deel aan de ambtelijke regiegroep van het POG waar vele partners die werken aan (preventieve) gezondheid verzameld zijn. Samen met de gemeenten behartigen we de publieke gezondheid vanuit gemeentelijk en inwonersperspectief en worden de mogelijkheden tot regionale samenwerking onderzocht. De GGD heeft in september bijgedragen aan de bestuurlijk startconferentie van het POG. De GGD faciliteert maandelijks de gemeentelijke trekkersgroep. • GGD is Partner Lectoraat Healthy Ageing De GGD Groningen is een partner van het lectoraat Healthy Ageing publieke gezondheid/ Ouderen en werkt nauw samen met de Aletta Jacobs School of Public Health.

De lector publieke gezondheid ouderen van de Hanzehogeschool Groningen heeft samen met het Rijksinstituut voor Volksgezondheid en Milieu (RIVM) en de noordelijke GGD’en het onderzoeksprogramma ‘public health voor kwetsbare ouderen’ geïnitieerd. Centraal staat de vraag welke preventieve aanpak past bij de groep kwetsbare ouderen in NoordNederland en op welke wijze gemeentelijk beleid dit kan (gaan) ondersteunen.

GEMEENSCHAPPELIJKE REGELING PUBLIEKE GEZONDHEID & ZORG | JAARVERSLAG & JAARREKENING 2020

36

Jaarverslag en jaarrekening 2020 PG&Z •

•

•

•

•

Deelname aan en versterken van landelijke en regionale netwerken en overleggen GGD Groningen participeert in diverse landelijke en regionale overleggen en netwerken, zoals Kansrijke start en Suïcidepreventie, die het thema gezondheid direct raken. De GGD legt de verbinding tussen landelijke en regionale ontwikkelingen vanuit haar expertise op het gebied van de publieke gezondheid. Daarnaast is er meegedacht en input gegeven in het proces van de totstandkoming van de landelijke Nota Volksgezondheid en de Contourennota VWS. Bij de volgende overleggen zijn we het afgelopen half jaar actief betrokken geweest: de GGD GHOR vakgroepen, de Werkgroep Landelijke Nota Gezondheidsbeleid VWS, Regionaal netwerk Rookvrije Generatie, Preventie Overleg Groningen (POG), De Mond Niet Vergeten, Provinciale Sport-, Beweeg- en Preventie-akkoorden, Provinciaal Leefbaarheidsprogramma, Regionaal Platform Omgevingswet Groningen, Alliantie van Kracht, FAITH-ouderen onderzoeksnetwerk en het Netwerk Dementie Groningen Daarnaast participeert de GGD in de vorm van projectleiderschap voor zes uur per week in het leernetwerk C4Youth. GO! NN (Gezondheid in de Omgeving) Noord-Nederland De GO!NN methode wordt in de landelijke Nota Gezondheidsbeleid 2020 - 2024 als één van de drie voorkeursmethoden genoemd om samen te werken aan een gezonde leefomgeving. De methode wordt meegenomen in de advisering aan gemeenten.

De GGD heeft ook in 2020 bijgedragen aan de doorontwikkeling van de GO! Methode (ZonMw subsidiecall) en de ontwikkeling van de dorpsprofielen van drie dorpen in het Westerkwartier. Op basis van de uitkomsten van een bewonersbijeenkomst in de gemeente, waarbij gezondheidsdata van de GGD werden meegenomen, zijn er thema’s voor een gezonde leefomgeving in de gemeente naar voren gekomen. In november 2020 is samen met de gemeente Groningen een ZonMwaanvraag ingediend rond gezonde leefomgeving in de wijk. De aanvraag is specifiek gericht op onderzoek naar een gezonde voedselomgeving, rookvrije publieke ruimtes en welke regionale preventie infrastructuur hierbij nodig is. Rond jeugdigen vinden er verschillende onderzoeken plaats, onder andere naar het ontwikkelen van tools voor de prognose van overgewicht. Regionaal Platform Omgevingswet In dit platform en de werkgroepen werken provincie, gemeenten, waterschappen, Rijkswaterstaat, ODG, VRG, GGD en andere relevante partijen gezamenlijk aan de voorbereidingen voor de Omgevingswet (van kracht per januari 2022). De GGD heeft een adviserende en agenderende rol over het meenemen van gezondheidsbeschermende en bevorderende maatregelen in de totstandkoming van instrumenten van de wet, bijvoorbeeld in omgevingsvisies en omgevingsplannen van gemeenten. Ook biedt de GGD haar deskundigheid aan in het vergunningverleningstraject.

GGD Groningen heeft samen met collega’s van GGD Drenthe en GGD Fryslân een interactieve webinar verzorgd met de titel ‘Gezonde leefomgeving. Tuurlijk! Maar hoe?’. Hieraan hebben zo’n 100 mensen deelgenomen. Bijdrage aan wetenschappelijk onderzoek (ZonMw) corona GGD Groningen draagt bij aan verschillende onderzoekstrajecten, veelal door middel van ZonMw-subsidies. Rond corona nemen we deel aan een aantal toegewezen ZonMw onderzoeken: het verloop van COVID-19 bij patiënten in de thuissituatie, de effectiviteit van bron- en contactonderzoek en de inrichting van landelijke en regionale coördinatie tijdens de coronapandemie. Deelname van een GGD is binnen bijna alle ZonMw-aanvragen gewenst of verplicht. De GGD heeft daardoor van vele partners verzoeken tot samenwerking ontvangen. Er zijn zo’n twintig aanvragen beoordeeld op relevantie van GGD deelname en er is actief geadviseerd en geparticipeerd in het merendeel van de aanvragen. Onderwijs De GGD investeert in het bevorderen van kennis van publieke gezondheid door onder andere het geven van onderwijs en het begeleiden van onderzoeksopdrachten van geneeskunde

GEMEENSCHAPPELIJKE REGELING PUBLIEKE GEZONDHEID & ZORG | JAARVERSLAG & JAARREKENING 2020

37

Jaarverslag en jaarrekening 2020 PG&Z studenten. Daarbij ligt de focus op preventie en integrale beleidsadvisering binnen de publieke gezondheid.

Wat heeft het gekost? Primitieve Actuele Jaarrekening Afwijking Begroting Begroting Deelprogramma Adviseren over gezonde wijken, dorpen en steden

baten of lasten Programma- onderdeel lasten Totaal lasten

Adviseren over gezonde wijken, dorpen en steden

baten

Reserve-mutaties

Totaal baten Gerealiseerd saldo baten en lasten Toevoeging Onttrekking Gerealiseerd resultaat

2020 1.500

2020 2.800

2020 2.208

2020 592

-1.410 90 0 -90 0

-1.710 1.090 0 -1.090 0

-1.858 350 0 -479 -129

148 740 0 -611 129

GEMEENSCHAPPELIJKE REGELING PUBLIEKE GEZONDHEID & ZORG | JAARVERSLAG & JAARREKENING 2020

38

Jaarverslag en jaarrekening 2020 PG&Z

2.6

Deelprogramma Inspecteren en adviseren van locaties ter bevordering van kwaliteit, veiligheid en hygiëne

Wat houdt het deelprogramma in? Het deelprogramma Inspecteren en adviseren van locaties ter bevordering van de kwaliteit, veiligheid en hygiëne omvat de functie Toezicht en Advies. Als GGD voeren we in opdracht van gemeenten hygiëne-inspecties uit bij kinderopvanglocaties, seksinrichtingen en asielzoekerscentra. Ook adviseren we (zorg)instellingen over hun hygiënebeleid. Voor een aantal gemeenten voert de GGD sinds 2017 het toezicht op de Wet maatschappelijke ondersteuning (Wmo) uit. We zien toe op en bevorderen de kwaliteit van de maatschappelijke ondersteuning die gemeenten in het kader van de Wmo inkopen bij zorg- en welzijnsinstellingen. Het kwaliteitstoezicht spitst zich toe op cliënten, personeel en veiligheid. Daarnaast is het rechtmatigheidstoezicht en het toezicht bij calamiteiten belegd bij de GGD. Het team Toezicht en Advies voert in opdracht van het ministerie van VWS hygiëne-inspecties uit bij tattoo- en piercingshops en op schepen in zeehavens. Wat hebben we bereikt? Toezicht kinderopvang De GGD heeft toezicht gehouden door middel van inspecties waarbij getoetst wordt of er wordt voldaan aan de wettelijk gestelde kwaliteitsvoorschriften. De GGD maakt jaarlijks afspraken met gemeenten over de inspecties bij kinderopvanginstellingen op basis van het risicoprofiel. Met gemeenten is afgesproken welk percentage van het aantal gastouders wordt geïnspecteerd.

Vanwege de sluiting van kinderopvanginstellingen gedurende de lockdown in het voorjaar was het niet haalbaar om alle afgesproken instellingen te inspecteren. Uiteindelijk is het gelukt om alle instellingen met een hoog risicoprofiel te bezoeken en een beperkt deel van de instellingen met het laagste risicoprofiel. Toezicht WMO Landelijk neemt ongeveer tweederde van de gemeenten toezicht WMO af van de GGD. Onze GGD voert preventief regulier toezicht WMO uit op de aanbieders van zorg in natura en de persoonsgebonden budgetten in de gemeenten Het Hogeland, Appingedam, Delfzijl, Loppersum en van mei 2019 t/m de zomer 2020 ook in Westerkwartier. Dit kwaliteitstoezicht spitst zich toe op cliënten, personeel en veiligheid. Ook wordt GGD voor Het Hogeland en de ADL-gemeenten sinds januari 2017 het calamiteiten- en rechtmatigheidsonderzoek uitgevoerd. Toezicht overige instellingen Het toezicht tattoo/piercing/PMU was tussen half maart tot 8 juni opgeschort. De aanmeldingen voor toezicht zeeschepen zijn in de corona periode wel binnengekomen maar er zijn geen bezoeken afgelegd (wel zijn in die periode 21 extensions afgegeven). Vanaf 8 juni zijn ook deze inspecties weer uitgevoerd.

GEMEENSCHAPPELIJKE REGELING PUBLIEKE GEZONDHEID & ZORG | JAARVERSLAG & JAARREKENING 2020

39

Jaarverslag en jaarrekening 2020 PG&Z Wat hebben we gedaan? Toezicht kinderopvang • Inspecties Vanwege corona werden kinderopvanginstellingen gedurende periodes gesloten, waardoor het team Toezicht & Advies minder instellingen heeft kunnen bezoeken dan was afgesproken. Gemeenten hebben in juni een aangepast aanbod gehad voor de nog te inspecteren locaties voor de rest van het jaar. We hebben voorrang gegeven aan inspecties van nieuwe locaties kinderopvang en gastouders. Daarna hebben we gekeken naar organisaties met de hoogste risicoprofielen (rood, oranje, geen risicoprofiel, geel, groen). De inspecties zijn zoveel mogelijk administratief voorbereid, waardoor het bezoek op de locatie zo kort mogelijk kon worden gehouden. In het aanbod dat voor 2021 is verstuurd aan gemeenten is aangegeven dat instellingen die in 2020 niet bezocht zijn met voorrang worden geïnspecteerd. In de tabel is het aantal toezichtbezoeken opgenomen.

2020 •

•

•

KDV (VVE) 300 (108)

BSO 167

GOB 16

VGO 269

PSZ1 0

totaal 752

Inzet Corona Gedurende de lockdown in het voorjaar heeft het team zich ingezet voor andere taken binnen de GGD, zoals het bemensen van het Publieksinformatienummer. Intensiveren toezicht In 2020 zouden we het toezicht op gastouders intensiveren omdat hier extra gelden voor beschikbaar waren gesteld. De steekproef bij gastouders was bij een aantal gemeenten opgehoogd tot 33% en ook zijn gastouders onaangekondigd bezocht. Vanwege de coronacrisis is met gemeenten afgesproken dat de steekproef weer wordt teruggebracht tot gemiddeld 15%. Toezichtskaders VVE De GGD was in 2019 betrokken bij het ontwikkelen van aanvullende eisen en toezichtskaders VVE bij een aantal gemeenten en heeft in 2019/2020 een pilot, waarbij getoetst is aan nieuwe toezichtkaders, geëvalueerd en bijgesteld. Met het bijgestelde kader is in 2020 het toezicht in die gemeenten voortgezet.

Toezicht WMO De te verrichten werkzaamheden voor 2020 zijn volgens de planning uitgevoerd. Voor Het Hogeland en de ADL-gemeenten hebben we de toezichtkaders voor ZIN- en PGB-aanbieders uitgewerkt met als doel om de aanbieders inzicht te geven in wat we toetsen en op welke manier. De kaders zijn klaar en op de website van de gemeenten geplaatst. In 2019/2020 hebben we een onderzoek naar de ondersteuningsplannen uitgevoerd dat eind 2020 is afgerond. Tevens zijn we gestart met het bezoeken van PGB-aanbieders voor deze gemeenten. Door corona hebben we onze werkwijze aangepast en hebben de inspecties in overleg met aanbieders uitgevoerd. Soms vond het toezicht fysiek op locatie plaats en soms via beeldbellen. Voor Westerkwartier zijn in het kader van een pilot zes aanbieders bezocht en getoetst aan de hand van het toetsingskader voor ZIN aanbieders. De resultaten van de pilot zijn verwerkt in een rapportage en aangeboden aan Westerkwartier. Omdat Westerkwartier eind 2019 had besloten om het jaarcontract toezicht WMO niet te verlengen, is het toezicht in september 2020 beëindigd met een eindrapportage en een gesprek. De gemeenten Het Hogeland en ADL hebben het Wmo-toezicht wel verlengd en hier voert de GGD dit in elk geval tot en met 2024 uit. Dat geldt ook voor het calamiteiten- en rechtmatigheidsonderzoek en onderzoek aangaande de ondersteuningsplannen. 1

Peuterspeelzalen zijn vanaf 2017 geleidelijk omgezet in kinderopvang.

GEMEENSCHAPPELIJKE REGELING PUBLIEKE GEZONDHEID & ZORG | JAARVERSLAG & JAARREKENING 2020

40

Jaarverslag en jaarrekening 2020 PG&Z

Toezicht overige instellingen Vanwege Covid hebben er in 2020 minder overige inspecties plaatsgevonden. Alleen het aantal inspecties bij tattoo & piercingshops lag in 2020 hoger dan in voorgaande jaren. In onderstaande tabel wordt een overzicht gegeven van de overige inspecties die in 2020 hebben plaatsgevonden. Aantal overige inspecties

2020

- Seksbedrijven

0

- Tattoo & Piercingshops

54

- Schepen

129

Toelichting tabel: • Seksbedrijven - meestal eens per twee of drie jaar inspectie; afhankelijk van de vergunning van de gemeente. • Tattoo & Piercing & PMU – eens per drie jaar en bij aanvraag nieuwe vergunning • Schepen – afhankelijk van het aantal schepen dat binnenkomt in onze twee zeehavens (Delfzijl en Eemsmond)

Wat heeft het gekost?

Primitieve Begroting Deelprogramma Inspecteren en adviseren van locaties ter bevordering van de kwaliteit, veiligheid en hygiene

baten of lasten Programma- onderdeel lasten Totaal lasten

Inspecteren en adviseren van locaties ter bevordering van de kwaliteit, veiligheid en hygiene

baten

Reserve-mutaties

Totaal baten Gerealiseerd saldo baten en lasten Toevoeging Onttrekking Gerealiseerd resultaat

Actuele Begroting

Jaarrekening Afwijking

2020 1.413

2020 1.343

2020 1.210

2020 133

-1.413 0 0 0 0

-1.343 0 0 0 0

-1.210 0 0 0 0

-133 0 0 0 0

GEMEENSCHAPPELIJKE REGELING PUBLIEKE GEZONDHEID & ZORG | JAARVERSLAG & JAARREKENING 2020

41

Jaarverslag en jaarrekening 2020 PG&Z

2.7

Bedrijfsvoering

Sinds 1 januari 2020 is de nieuwe afdeling Bedrijfsvoering een feit. De meeste functies uit de Inrichtingsnotitie afdeling Bedrijfsvoering (2019) zijn ingevuld. Per 1 april Per 1 juni Per 25 juni Per 13 juli Per 17 augustus Per 1 september