05-02 conceptbeleidsplan Riool- en Waterzorg Programma 2024-2028

Riool- en waterzorgprogramma Gemeente Veendam 2024-2028

Datum: 23 maart 2023, CONCEPT V3 WORD-tekstversie

INHOUDSOPGAVE INHOUDSOPGAVE............................................................................................................... 1 VOORWOORD .......................................................................................................................

1. INLEIDING..................................................................................................................... 3 1.1 Waarom riolering? ........................................................................................................................... 3 1.2 Waarom een nieuw RWP? .............................................................................................................. 4 1.3 Riolering in Veendam ....................................................................................................................... 4 1.4 De riolering in een breder perspectief ......................................................................................... 4 1.5 Procedure ........................................................................................................................................... 5 1.6 Geldigheidsduur ................................................................................................................................ 5 1.7 Opbouw RWP.................................................................................................................................... 6 2. KADER ..........................................................................................................................

7 2.1 Rioleringszorg .................................................................................................................................... 7 2.2 Gemeentelijke watertaken .............................................................................................................. 7 2.3 Wet- en regelgeving........................................................................................................................ 8 2.4 Beleid en plannen ............................................................................................................................. 8 2.5 Ontwikkelingen ............................................................................................................................... 10 2.6 Omgevingswet ............................................................................................................................... 10 2.7 Wie doet wat? ................................................................................................................................ 12 3. DOELEN EN KERNTHEMA’S ........................................................................................ 14 3.1 Inleiding............................................................................................................................................

14 3.2 Doelen gemeentelijke watertaken .............................................................................................. 14 3.3 Kernthema’s .................................................................................................................................... 14 3.3.1. Kwetsbaarheid en samenwerking .................................................................................. 14 3.3.2 Klimaatadaptatie ................................................................................................................. 15 3.3.3 Ketensturing ........................................................................................................................... 16 3.3.4 Waterkwaliteit...................................................................................................................... 16 3.3.5 Duurzaamheid ....................................................................................................................... 17 4. WAAR STAAN WE NU? .............................................................................................. 18 4.1 Evaluatie van vigerende GRP...................................................................................................... 18 4.2 Riolering in Veendam ....................................................................................................................

19 4.3 Overzicht hoeveelheden ............................................................................................................... 20 4.4. Overzicht knelpunten .................................................................................................................... 21 4.4.1. Functioneren systeem .............................................................................................................. 21 4.4.2 Toestand van objecten ............................................................................................................ 21 4.4.3. Klachten registratie ................................................................................................................ 21 4.5 Ontwikkelingen ............................................................................................................................... 21 5. STRATEGIE .................................................................................................................. 23 5.1 Afvalwater ...................................................................................................................................... 23 5.1.1 Optimaliseren systeem ............................................................................................................

23 5.1.2 Planning van maatregelen ..................................................................................................... 24 5.1.3 Rioolreiniging ............................................................................................................................ 24 1

5.1.4 Rioolinspectie ............................................................................................................................ 25 5.1.5 Straatvegen .............................................................................................................................. 25 5.2 Hemelwater ..................................................................................................................................... 25 5.3 Grondwater .................................................................................................................................... 27 5.4 Oppervlaktewater ......................................................................................................................... 28 5.5 Gegevensbeheer............................................................................................................................ 28 5.6 Onderzoek ...................................................................................................................................... 28 5.7 Nieuwbouw ...................................................................................................................................... 28 5.8 Communicatie en participatie ......................................................................................................

30 5.9 Samenwerken in de waterketen.................................................................................................. 30 6. ORGANISATIE ............................................................................................................ 31 6.1 Financiële middelen ....................................................................................................................... 31 6.1.1 Rioolheffing ............................................................................................................................... 31 6.1.2 Uitgangspunten ........................................................................................................................ 31 6.1.3 Vergelijking andere gemeenten ........................................................................................... 32 6.1.4 Verloop rioolheffing ................................................................................................................ 32 6.2 Personele middelen........................................................................................................................ 28 7. TOT SLOT ....................................................................................................................

29 7.1 Conclusies ......................................................................................................................................... 29 7.2 Besluit................................................................................................................................................ 29 BIJLAGEN........................................................................................................................... 30 1.RWP in het kort ...................................................................................................................................... 2.Wet- en regelgeving ........................................................................................................................ 32 3.Wie doet wat? ................................................................................................................................... 44 4.Functionele eisen en maatstaven ..................................................................................................... 49 5.Planning van de maatregelen .............................................................................................................. 6.Woorden- en begrippenlijst ............................................................................................................

52 7.Literatuurlijst ........................................................................................................................................ 49 8.Rioolheffingsberekening ................................................................................................................... 52 9.Besluit ................................................................................................................................................... 55

2

1. INLEIDING

Visie

Voor u ligt het Riool- en Waterzorgprogramma (RWP) van de gemeente Veendam voor de periode 2024-2028. Dit RWP omvat zowel de gemeentelijke watertaken als de rioleringszorg. Het beheer van water en riolering is een wettelijke taak voor de gemeente. Het raakt aan het beleid van Rijk, provincie en waterschappen. Met dit plan geven wij invulling aan de wettelijke verplichting om vast te leggen hoe wij inhoud geven aan de zorgplichten voor het afvalwater, hemelwater en grondwater. Het RWP is een beleidsplan met veel technische termen. In bijlage 4 is daarom een verklarende woordenlijst toegevoegd en zijn websites aangegeven waar meer informatie beschikbaar is.

Met de watertaken geven we invulling aan onze zorgplichten voor stedelijk afvalwater, hemelwater en grondwater, zodat onze inwoners een veilige en gezonde leefomgeving hebben en het milieu wordt beschermd. We doen deze taken integraal en zo doelmatig mogelijk om de lasten zo laag mogelijk te houden.

1.1 Waarom riolering? Riolering is een vanzelfsprekende voorziening, bij het bestaan hiervan wordt niet vaak stil gestaan. De riolering is niet of nauwelijks zichtbaar, maar heeft een heel belangrijke functie in onze maatschappij. Riolering wordt van oorsprong aangelegd voor de verbetering van de volksgezondheid. Naast de verwerking van het afvalwater, voert het rioolstelsel overtollige neerslag af. Riolering wordt met name een actueel gespreksonderwerp op momenten dat het niet goed functioneert, of niet voldoende goed functioneert. De riolering bestaat uit een afvalwater-, een hemelwater- en een grondwaterstelsel en maakt onderdeel uit van de waterketen (zie onderstaand schema). Het is van groot belang dat het water- en rioolsysteem goed wordt beheerd en dat het optimaal functioneert.

3

1.2 Waarom een nieuw RWP? In dit RWP 2024-2028 geeft gemeente Veendam aan hoe ze invulling geeft aan de wettelijke gemeentelijke watertaken op het gebied van afvalwater, hemelwater en grondwater. • Het afvalwater wordt (m.u.v. de IBA’s) ingezameld met riolering en getransporteerd naar de RWZI (rioolwaterzuiveringsinrichting) van het waterschap. De afvoer van afvalwater uit de directe leefomgeving is ter bescherming van de volksgezondheid, natuur en het milieu en mede bedoeld om stankoverlast tegen te gaan. • Het hemelwater werd van oudsher veelal ingezameld met het afvalwater. Het beleid nu is erop gericht om hemelwater zoveel mogelijk te scheiden van afvalwater en te infiltreren of te lozen nabij de plek waar het valt, voor zover de lokale omstandigheden dit toelaten. Door de klimaatverandering komen extreme buien vaker voor. Om de bewoonbaarheid van de leefomgeving te blijven verzorgen zijn er nieuwe of grotere opgaven vanuit klimaatadaptatie. • Voor grondwater geldt een terughoudend beleid. Alleen bij structurele problemen wordt door de gemeente een afweging gemaakt om in te grijpen in de grondwaterstand. Het RWP is geschreven voor bestuurders, gemeenteraadsleden, vakmensen van de riolering, beleidsambtenaren van andere vakgebieden, bestuurders en medewerkers van waterschap en provincie en ook voor geïnteresseerde inwoners.

Deze brede doelgroep heeft uiteenlopende voorkennis en interesses. Er is daarom gekozen voor een beknopte hoofdtekst waarin de essenties aan bod komen. In de bijlagen staan meer details voor achterliggende informatie en doorverwijzingen. Het RWP 2024-2028 gaat over het volledige grondgebied van de gemeente Veendam en betreft de volgende onderdelen van het water- en rioolsysteem: 1. Zorgplicht voor inzameling en transport van stedelijk afvalwater. 2. Zorgplicht voor doelmatige inzameling en verwerking van afvloeiend hemelwater. 3. Zorgplicht voor het nemen van grondwatermaatregelen. 4. Oppervlaktewater, voor zover het in beheer is bij de gemeente.

1.3 Riolering in Veend am In gemeente Veendam wonen 27.466 (stand 1-1-2023) mensen. De gemeente Veendam omvat ook de volgende plaatsen: Bareveld, Borgercompagnie (deels), Kibbelgaarn, Korte Akkers, Numero Dertien, Ommelanderwijk, Tripscompagnie (deels), Veendam, Westerdiepsterdallen, Wildervank, Wildervanksterdallen en Zuidwending. De gemeente beschikt over een groot en fijnmazig systeem van riolering, rioolgemalen, kolken, wadi’s, waterbergingen en dergelijke om de genoemde doelen te realiseren. In dit RWP wordt een beeld gegeven hoe het beheer van dit systeem wordt gedaan, wat er allemaal bij komt kijken, welke afstemming en samenwerking een rol speelt en welke formatie hiertoe benodigd is. Recent zijn nadere onderzoeken uitgevoerd naar de opgaven in het water- en rioolsysteem. Dit betreft opgaven in het kader van kwaliteit, maar ook ter verbetering van de afvoer van hemelwater. De normen zijn in het kader van een klimaatrobuuste leefomgeving verzwaard. Iedere ingreep in de openbare ruimte wordt afgestemd met de andere disciplines binnen de gemeente, zodat de aanpak altijd integraal is. Dat werkt soms vertragend, maar is het meest doelmatig en leidt tot het beste eindresultaat voor onze gemeente. Gemeente Veendam beschikt over 405 km vrijverval riolering, 23 km druk- en persriolering, 47 gemalen en dit alles heeft een vervangingswaarde van ongeveer 207 miljoen euro.

1.4 De rioleri ng in een bred er perspectief De riolering van Veendam staat niet op zichzelf. Het is onderdeel van de waterketen en maakt deel uit van het watersysteem. Alle onderdelen zijn met elkaar verbonden en beïnvloeden elkaar. Samen met de andere waterketenpartners zoeken we continu naar een zo optimaal mogelijk functionerende afvalwaterketen tegen zo laag mogelijke kosten. Dat doen we zowel op het gebied van investeringen als beheeractiviteiten. Behalve van de waterketen is de riolering ook een onderdeel van de gemeentelijke openbare ruimte. De te realiseren efficiency wordt gevonden in de afstemming tussen werkzaamheden aan onze stedelijke riolering en aan de (inrichting van de) openbare ruimte, het ‘werk met werk’ maken.

4

1.5 Procedure Het RWP wordt vastgesteld door de gemeenteraad van Veendam. Na vaststelling is een exemplaar van het definitieve RWP naar de genoemde instanties verzonden. Daarnaast is de vaststelling van het RWP bekend gemaakt op de internetsite en in een plaatselijk nieuwsblad zodat de inwoners van de gemeente Veendam kennis hebben kunnen nemen van het vastgestelde beleid. In het kader van de samenwerking in de waterketen in Groningen en Noord-Drenthe werkt de gemeente Veendam samen met waterschap Hunze en Aa’s en de gemeenten Midden-Groningen, Pekela, Stadskanaal, Oldambt en Westerwolde in het cluster Groningen Oost. In clusterverband worden ook gezamenlijke projecten uitgevoerd. De financiële dekking van deze projecten is voor wat betreft het deel van de gemeente Veendam opgenomen in dit plan.

1.6 Geldigheidsduu r Dit RWP is na vaststelling geldig voor de duur van vijf jaar van 1 januari 2024 tot en met 31 december 2028.

5

1.7 Opbouw RWP In onderstaand schema staat weergegeven hoe dit plan is opgezet en welke onderwerpen waar zijn beschreven.

Inleiding •Aanleiding •Procedure •Geldigheidsduur Kader •Rioleringszorg •Wet- en regelgeving Doelen en kernthema's •Wat zijn onze doelen •Wat zijn de kernthema's Waar staan we nu? •Evaluatie vigerend plan •Wat hebben we nu? Strategie •Hoe bereiken we onze doelen? •Wat moeten we doen? •Wat gaan we doen deze planperiode? Organisatie •Financiële middelen •Personele middelen Tot slot •Conclusie •Besluit

6

2. KADER In dit hoofdstuk leest u de kaders waar binnen dit RWP valt. Het betreft wet- en regelgeving, maar ook vastgestelde plannen die dit plan raken.

2.1 Rioleringszorg De zorg voor riolering staat niet op zichzelf, maar past binnen een breed perspectief van de openbare ruimte. Dit betekent dat we te maken hebben met wet- en regelgeving, maar ook met vastgesteld beleid op andere terreinen, die het beheer van het water- en rioolsysteem raken. De afgelopen periode 2019 - 2022 is het taakveld steeds breder geworden.

2.2 Gemeentelijke w atertaken Op het gebied van water hebben wij de taak om de volgende maatschappelijke belangen te waarborgen: 1. Het beschermen van de volksgezondheid De aanleg en het beheer van riolering zorgt ervoor dat verontreinigd afvalwater uit de directe leefomgeving wordt verwijderd. 2. Het op peil houden van de kwaliteit van de leefomgeving De riolering voorkomt (samen met andere hemelwatervoorzieningen) overlast door neerslag in de bebouwde omgeving. De riolering zamelt naast het afvalwater van huishoudens en bedrijven ook het overtollige hemelwater in van daken, pleinen, wegen e.d. en voert dit af. 3. Het beschermen van de bodem, het grondwater en het oppervlaktewater De gemeente draagt zorg voor de kwaliteit van de openbare ruimte en het woon- en leefmilieu. De invulling van de onder 1 en 2 genoemde belangen reikt verder dan de gemeentelijke inspanningen en omvat ook taken van andere overheden. Met het inwerkingtreden van de Omgevingswet vervalt de wettelijke verplichting en wordt het Gemeentelijk Rioleringsplan een vrijwillig programma. Dit RWP is zo geschreven dat het voldoet aan zowel de huidige wettelijke verplichting als aan het format voor een programma onder de Omgevingswet. In artikel 10.33 van de Wet milieubeheer en de Waterwet zijn de zorgplichten van de gemeenten geregeld.

Wij dragen als gemeente zorg voor: • de inzameling en het transport van (stedelijk) afvalwater dat vrijkomt bij de binnen het grondgebied van de gemeente gelegen percelen. (Zorgplicht stedelijk afvalwater); • de doelmatige inzameling en verwerking van afvloeiend hemelwater. (Zorgplicht hemelwater); • het in openbaar gemeentelijk gebied treffen van maatregelen om structureel nadelige gevolgen van de grondwaterstand voor de aan de grond gegeven bestemming te voorkomen of te beperken. (Zorgplicht grondwater). Deze zorgplichten zijn hieronder uitgewerkt. Zorgplicht stedelijk afvalwater Stedelijk afvalwater is huishoudelijk afvalwater en al het andere water dat daarmee gemengd wordt. Wij hebben, volgens de Wet Milieubeheer, de zorgplicht om dit afvalwater in te zamelen en te verwerken. Zorgplicht hemelwater Volgens de Waterwet hebben wij de zorgplicht om hemelwater doelmatig in te zamelen en te verwerken, voor zover perceel eigenaren dit redelijkerwijs niet zelf kunnen. Dit betekent dat de perceeleigenaar het hemelwater zoveel mogelijk zelf moet verwerken, bijvoorbeeld door te infiltreren of te lozen op het oppervlaktewater. De gemeente moet bepalen in welke situaties dit redelijkerwijs kan. Als dat niet kan, treedt de gemeentelijke zorgplicht in werking. Wij moeten dan besluiten hoe (gemengd of gescheiden) het overtollig hemelwater ingezameld wordt.

De nieuwe regelgeving geeft aan dat hemelwater in principe schoon genoeg is om zonder behandeling in het milieu te worden teruggebracht. Wij kunnen eventueel per maatwerkvoorschrift of verordening nadere eisen stellen voor hemelwater afkomstig van grote dakoppervlakken van bijvoorbeeld koper of voor de afvoerhoeveelheid van grote verharde oppervlakken. Zorgplicht grondwater

7

Wij hebben de zorgplicht om maatregelen te treffen in het openbaar gemeentelijke gebied om structureel nadelige gevolgen van de grondwaterstand voor de bestemming van de grond zoveel mogelijk te voorkomen of te beperken. Deze zorgplicht is opgenomen in de Waterwet. Deze plicht heeft de gemeente voor zover die maatregelen doelmatig zijn en niet tot de zorg van het waterschap of de provincie behoort. Verder is de gemeente het aanspreekpunt voor de burger met grondwaterproblemen. De eigenaar blijft verantwoordelijk voor de staat van de woning en het perceel. Bij grondwaterproblemen wordt dus in eerste instantie verwacht dat de eigenaar waterhuishoudkundige en bouwkundige maatregelen neemt.

2.3 Wet- en regelgevin g In onderstaand overzicht is weergegeven welke positie het RWP heeft ten opzicht van andere plannen en ontwikkelingen:

Gerelateerde plannen:

Omgevingsvisie

- Waterschappen

Ontwikkelingen:

- RAS/LAS

- Klimaatadaptatie

- RES

- Energietransitie

- Provincie - Nationale plannen/regels - Rioned/VNG aanbevelingen kennisbank

- Ruimtelijke Ordening

RWP:

- Wegen

- Ambities

- Groen

- Beleid

- Participatie - Handhaving

- Strategie - Rioolheffing - Personeel

Basis en uitwerking GWRP: - Gegevensbeheer - SSW (Systeemoverzicht stedelijk water)

Omgevingsplan

- Stresstesten - Inrichting Opernbare ruimte - Beheer en onderhoud - Degradatieanalyse

Op wetten.nl staan van alle wetten beschreven. De overige regelgeving en beleidsstukken zijn te vinden op de websites van Provincie Groningen, waterbedrijf Groningen, waterschap Hunze en Aa’s en onze gemeente.

2.4 Beleid en plann en Binnen gemeente Veendam zijn de hieronder genoemde plannen en/of beleidsstukken vastgesteld die van belang zijn voor dit plan. Bomenbeleidsplan (2021) Groen- en waterbeleidsplan (2021) Wegenbeheerprogramma 2017, een nieuw programma is in voorbereiding. Met alle disciplines wordt integraal afgestemd.

8

Samenwerken in waterketen Vanuit het Bestuursakkoord Water wordt in Groningen en Noord-Drenthe door gemeenten, waterschappen en waterbedrijven samengewerkt in de waterketen. De riolering, waterzuivering en drinkwatervoorziening stemmen we elkaar af en taken voeren we gezamenlijk uit. Daarbij streven we de volgende doelen na (3K’s+D): • Kosten besparen door investeringen op elkaar af te stemmen en taken gezamenlijk uit te voeren. • Kwetsbaarheid verminderen door de uitvoering van taken gezamenlijk te borgen. • Kwaliteit verbeteren door gebruik te maken van elkaars kennis en ervaring. • Duurzaamheid en innovatie in de waterketen. In het samenwerkingsverband is de notitie “Water verbindt” opgesteld. In 2019 is het bestuursakkoord verlengd tot en met 2024. In dit akkoord wordt doorgegaan met de bestaande samenwerking, de lopende en geplande (regionale) projecten en ligt de nadruk op kwetsbaarheid en duurzaamheid. (Bron: http://www.waterketengroningendrenthe.nl/). Gemeente Veendam participeert in het samenwerkingsverband in de gehele regio en in cluster “Groningen Oost” met gemeenten: Midden-Groningen, Pekela, Stadskanaal, Oldambt en Westerwolde en waterschap Hunze en Aa’s. Per onderwerp wordt beoordeeld of samenwerken een meerwaarde heeft. In dat geval wordt dat opgepakt in dit verband.

Grondwaterbeschermingsgebied/waterwingebied In onze gemeente is geen drinkwaterwingebied, er is wel een onderzoek gaande naar eventuele mogelijkheden. De provincie is op zoek naar een wingebied om de strategische voorraad op peil te brengen en zoekt hiervoor onder andere in onze gemeente///of grondwaterbeschermingsgebied aanwezig. Winning van drinkwater wordt door de toenemende vraag wel steeds vaker een actueel onderwerp. Drinkwaterwinning uit grondwater staat rechtstreeks in verbinding met het bestrijden van droogte en is om die reden ook relevant in de kaders van dit RWP. EU Richtlijn Stedelijk Afvalwater Voor een schoon milieu moet het afvalwater van huishoudens en bedrijven zo goed mogelijk worden opgevangen en gezuiverd. Om dit in alle Lid-Staten van de Europese Unie te bevorderen is sinds 1991 de Richtlijn inzake de behandeling van stedelijk afvalwater van kracht. In de Nederlandse wetgeving komt deze wetgeving tot uitdrukking in de algemene regels van het Activiteitenbesluit en hoofdstuk 10, titel 10.5 van de Wet milieubeheer. De Europese richtlijn stelt eisen aan het rioolstelsel, aan de zuiveringsinrichtingen en aan de verwerking van het zuiveringsslib dat als afval ontstaat bij de zuivering. Bovendien verplicht de richtlijn de Lid-Staten elke twee jaar te rapporteren over de voortgang, niet alleen aan "Brussel", maar ook aan de eigen bevolking.

Deze rapportage wordt ook wel aangeduid als het situatierapport. Deze richtlijn wordt op het moment van het opstellen van dit RWP geactualiseerd. Kader Richtlijn Water De Kaderrichtlijn Water is in 2000 van kracht geworden en heeft als doel de kwaliteit van oppervlakte- en grondwater in Europa te verbeteren. Het RIVM adviseert de Nederlandse overheid in de vertaling van de KRW in landelijk beleid. Dit gebeurt in overleg met provincies, waterschappen, gemeenten, stakeholders zoals de waterwinbedrijven en onderzoeksinstituten. Het RIVM adviseert over maatregelen die genomen kunnen worden, over welke stoffen relevant zijn om een norm voor vast te stellen en hoe hoog die norm dan moet zijn. Systeemoverzicht Stedelijk Water (SSW) In het Systeemoverzicht Stedelijk Water (SSW) Veendam 2023 is een overzicht en beschrijving van het functioneren gegeven van de voorzieningen voor stedelijk water: het oppervlaktewater-, afvalwater-, hemelwater- en grondwatersysteem. Aan de hand van een aantal werksessies is het huidige functioneren van dit systeem geëvalueerd en is onderzocht waar de kansen liggen bij ontwikkelingen zoals herstructurering, klimaatverandering en bodemdaling. De uitkomsten van het SSW zijn meegenomen in dit RWP en verder beschreven in hoofdstuk 5.

Methode SSW Kenmerk van een SSW is dat de focus niet alleen ligt op het gehele water- en rioleringssysteem maar ook op de ruimtelijke ontwikkelingen die invloed hebben op het functioneren van het systeem. Om hierop grip te krijgen, is in een aantal sessies met medewerkers uit verschillende vakgebieden van gemeente en waterschap, het systeem doorgenomen. Per sessie werd een specifiek gebied besproken. De gemeente werd hierom verdeeld in zes

9

deelgebieden: binnenstedelijk gebied (centrum Veendam); oudere woonwijken; jongere woonwijken; lintbebouwing; buitengebied en bedrijventerreinen. Hierbij is aangesloten bij de gebiedsindeling van de Omgevingsvisie Veendam. Dit is gedaan omdat elk gebied zijn eigen specifieke problemen en aandachtspunten heeft. Vervolgens zijn per gebied oplossingsrichtingen bepaald en verwerkt in het maatregelenplan. De kosten van de maatregelen zijn geraamd op basis van de kostenkengetallen van Stichting RIONED en geïndexeerd met de laatst bekende prijsindex voor de GWW/ civieltechnische sector van het CBS (prijspeil oktober 2022). De scope van het maatregelenplan is 5 jaar; die van onderhouds- en vervangingsplanningen 20 jaar. De maatregelen zijn gebaseerd op de aanwezige gegevens in het rioolbeheerbestand van de gemeente per medio 2022.

2.5 Ontwikkelingen Klimaatadaptatie De verandering van ons klimaat treft onze samenleving in de volle breedte. Parallel aan het opstellen van dit RWP werken we aan klimaatadaptatie. Dit richt zich op de volgende onderdelen: Het wordt natter. Het wordt warmer. Het wordt droger. De mogelijke gevolgen hiervan. Vooralsnog is een inschatting gemaakt voor noodzakelijke middelen. Het uitvoeringsprogramma moet nog worden opgesteld en is afhankelijk van veel factoren. Water-bewust-zijn Het klimaat verandert en dat vraagt onder andere om een nieuwe kijk op water. Dat is niet alleen een taak van de overheid. Het is belangrijk dat onze inwoners en bedrijven die gevestigd zijn in onze gemeente ook bewust bezig zijn met dit vraagstuk. Cyberveiligheid Steeds meer data wordt openbaar gedeeld en steeds meer communicatie vindt digitaal plaats. Het is van belang optimaal beschermd te zijn tegen cybercriminaliteit.

2.6

Omgevingswet

Met het inwerkingtreden van de Omgevingswet verandert er veel. Hierin worden de belangrijkste aspecten voor water en riolering benoemd: De wettelijke verplichting om een rioolplan te hebben vervalt dan maar de gemeente behoudt de wettelijke taken ten aanzien van water en riolering, de rioolheffing blijft en daarmee een bestemmingsheffing, waarmee zij in de gelegenheid wordt gesteld relevante taken uit te voeren. De omgevingsvisie en het omgevingsplan worden de wettelijke middelen waarmee gemeenten hun beleid vormgeven. Hierin zijn dan ook de kernelementen van het beleid ten aanzien van water en riolering terug te vinden. Van plan naar programma Om de ontwikkelingen te kunnen sturen en om de beheerkeuzen en toerekening aan de rioolheffing te kunnen onderbouwen, wordt het RWP omgezet in een programma. Op hoofdlijn vervult dit programma dezelfde functie als dit RWP. De rioolheffing zal ook na de invoering van de Omgevingswet op een voldoende detailniveau onderbouwd moeten zijn om het tarief te kunnen verantwoorden naar bewoners en bedrijven. Op deze manier kunnen bezwaren worden gepareerd met onderbouwd beleid. Het RWP is daarnaast een uitvoeringsprogramma, waarmee de uitvoering van beheertaken en projecten wordt vastgesteld. Ontheffing buitengebied De provinciale ontheffing voor percelen die niet (kunnen) worden aangesloten op de riolering vervalt.

In plaats daarvan kan het waterschap algemene regels ten aanzien van lozingen en waterkwaliteit opstellen en daarop gaan handhaven. Aanwijzing milieubelastende activiteiten Landelijk is het Besluit activiteiten leefomgeving vastgelegd welke activiteiten vergunning plichtig zijn. Gemeente en waterschap zijn in de meeste gevallen bevoegd gezag. Na inwerking treden van de Omgevingswet kunnen de

10

gemeente en het waterschap nadere regels (maatwerkvoorschriften) opstellen voor milieubelastende activiteiten. Dit moeten zij dan regelen in het omgevingsplan en de waterschapsverordening.

11

2.7 Wie doet wat? Bij de uitvoering van het waterbeleid zijn verschillende partijen betrokken. Hieronder is een overzicht gegeven (bron: www.onswater.nl): Drinkwater Het drinkwaterbedrijf produceert en distribueert het drinkwater.

Duurzaamheid Zwemwater De locaties waar je veilig kunt zwemmen worden aangewezen door de provincie. Het waterschap controleert ’s zomers om de paar weken de kwaliteit hiervan. Oppervlaktewater De kwaliteitsnormen voor het oppervlaktewater worden vastgesteld door het ministerie van Infrastructuur en Waterstaat. De waterschappen zorgen voor voldoende en schoon oppervlaktewater. Rijkswaterstaat doet dit voor de grote wateren. Grondwater De provincie verleent vergunningen voor de winning van grondwater. De gemeente zorgt voor het grondwaterbeheer in het stedelijk gebied. Peilbeheer Het waterschap houdt het water in sloten en vaarten op het juiste peil met stuwen, sluizen, duikers en gemalen. Hiermee kan water worden afgevoerd, vastgehouden of soms ook binnengelaten. Rioolzuivering Het waterschap beheert de installaties waarmee het regen- en afvalwater wordt gezuiverd dat daar via het riool binnenkomt. In toenemende mate is er sprake van hergebruik van energie en grondstoffen die bij het zuiveringsproces vrijkomen. Dorp/stad De gemeente is verantwoordelijk voor het grondwaterbeheer in het stedelijk gebied en voor de afvoer van regen- en afvalwater via het riool. Een grondeigenaar is zelf verantwoordelijk voor het (grond)water op zijn perceel en onder de gebouwen op deze grond.

12

Duurzaam beheer van ons water- en rioolsysteem wordt steeds belangrijker. Bronnen zijn niet onuitputtelijk en we moeten zuinig omgaan met alles wat we hebben. In ons beheer komt dat terug in de vorm van zo goed mogelijk inzicht verkrijgen in de werking van het systeem en technische kwaliteit, zodat we vervangingen zo lang mogelijk verantwoord kunnen uitstellen. In plaats van ondergronds het hemelwater bovengronds afkoppelen is ook duurzaam, omdat het veel materiaal bespaart (PVC). Daarnaast richten we ons op energiebesparing, voornamelijk bij de gemalen en koppelen we zoveel mogelijk hemelwater af van gemengde rioolstelsels, zodat het schone water niet wordt verpompt naar een rioolwaterzuivering, maar terugkomt in de natuur waar het valt. Waterbewustzijn bij onze inwoners en bedrijven is en blijft een belangrijk speerpunt ook in deze planperiode.

13

3. DOELEN EN KERNTHEMA’S 3.1 Inleiding Bij het uitwerken van de doelen wordt onderscheid gemaakt in de drie zorgplichten en de voorwaarden die hieruit voortvloeien voor het vuilwatersysteem, het hemelwatersysteem en het ontwateringsysteem.

3.2 Doelen gemeenteli jke watertaken Bij de invulling van onze zorgplichten stellen wij ons de volgende doelen: 1. Doelmatige en duurzame inzameling van het binnen gemeentelijk gebied geproduceerde afvalwater; 2. Doelmatige en duurzame inzameling en verwerking van het hemelwater dat niet mag of kan worden gebruikt voor de lokale waterhuishouding; 3. Transport van het ingezamelde water naar een geschikt lozingspunt; 4. Ongewenste emissies naar oppervlaktewater, bodem en grondwater worden voorkomen; 5. Overlast (in brede zin van het woord) voor de omgeving door de inzameling en transport wordt zoveel mogelijk voorkomen; 6. Zorgen dat het grondwater de bestemming van een gebied, voor zover mogelijk, niet structureel belemmert. 7. Zorgen dat de riolering efficiënt beheerd kan worden. Deze doelen zijn gebaseerd op de doelen zoals gesteld in de kennisbank van stichting RIONED en passen binnen de kaders van de Waterwet en de toekomstige Omgevingswet. In bijlage 3 is een tabel opgenomen met daarin per doel de functionele eisen, maatstaven en meetmethoden voor de gemeentelijke watertaken. Deze tabel geeft een overzicht van de eisen die wij stellen aan systeem en organisatie en de manier waarop wij deze toetsen en meten. In onze afwegingen houden we rekening met de wettelijke voorkeursvolgorde voor het omgaan met afval- en hemelwater om het milieu te beschermen: a.

Het ontstaan van afvalwater wordt voorkomen of beperkt; b. Verontreiniging van afvalwater wordt voorkomen of beperkt; c. Afvalwaterstromen worden zoveel mogelijk gescheiden gehouden; d. Huishoudelijk afvalwater en vergelijkbaar afvalwater wordt ingezameld en naar een RWZI getransporteerd; e. Hemelwater wordt zoveel mogelijk hergebruikt, teruggebracht in de bodem of in het oppervlaktewater (zonodig na retentie of zuivering bij de bron).

3.3

Kernth ema’s

Het uitvoeren van de water- en rioleringstaken is een continu proces. In hoofdstuk vijf worden de reguliere taken beschreven die deel uitmaken van dit proces. Elke tijd brengt ook zijn eigen ontwikkelingen en thema’s met zich mee die om extra aandacht en/ of nieuwe kaders vragen. Er worden op dit moment vijf kernthema’s onderscheiden waar dat voor geldt, dat zijn: 1. Kwetsbaarheid en samenwerking 2. Klimaatadaptatie 3. Ketensturing 4. Waterkwaliteit 5. Duurzaamheid

Voor de vijf thema’s geldt dat ze de komende jaren om een extra inspanning vragen en tot een aanpassing van de werkwijze zullen leiden. Door ze apart te benoemen en er de komende jaren extra aandacht aan te geven zullen ze over vijf jaar volledig geïntegreerd zijn in het reguliere werkproces.

3.3.1. Kwetsbaarheid en samenwerking Het thema kwetsbaarheid speelt al langere tijd in het vakgebied water en riolering. Onder kwetsbaarheid wordt verstaan: • Beperkte personele capaciteit • Een breed taakveld dat door slechts enkele medewerkers wordt uitgevoerd • Beperkte beschikbaarheid van vakmensen

14

Vacatures vragen altijd om een kwalitatief goede invulling. Door de breedte van het taakveld is specialistische kennis moeilijk te ontwikkelen, dit gaat dan al snel ten koste van andere belangrijke taakonderdelen. Personeel dat werkt binnen het taakveld wordt betaald uit de rioolheffing. De laagste rioolheffing kan worden bereikt door een optimum te zoeken tussen benodigde capaciteit en efficiënte en doelmatige uitvoering van taken en maatregelen. Voldoende capaciteit is dus een belangrijke voorwaarde voor een betaalbare rioolheffing. De geringe beschikbaarheid van vakmensen wordt optimaal benut door de volgende strategieën te hanteren: • Ervoor zorgen dat de capaciteit op orde is en deze goed is afgestemd op de wijze van uitvoering van taken en regievoering. • Interne samenwerking binnen de gemeente goed laten verlopen. • Samenwerken met het waterschap en andere gemeenten om kennis te delen en waar mogelijk elkaars capaciteit te benutten, taken gezamenlijk uit te voeren en gezamenlijk projecten uit te voeren. • Taken uitbesteden aan de markt of in samenwerking gezamenlijk op te pakken. Voor deze strategieën speelt de samenwerking in de waterketen in de regio Groningen en Noord-Drenthe en in het cluster Groningen Oost een belangrijke rol.

3.3.2

Klimaatadaptatie

Het klimaat verandert. Gemeenten en waterschap zijn al een aantal jaar bezig om zich hierop aan te passen. De landelijke aanpak via het Deltaplan Ruimtelijk Adaptatie geeft richting aan de opgaven voor gemeenten, waterschappen en andere betrokken overheden. Een van de eerste opgaven die hieruit voortkomt, betreft de klimaatstresstesten. In 2020 zijn deze uitgevoerd. De stresstest is aangepakt conform de Nationale Adaptatie Strategie (NAS). De Regionale Adaptatiestrategie (RAS) is in onze samenwerkingsregio opgesteld en vastgesteld door alle samenwerkende organisaties. Met deze RAS als basis, wordt gewerkt aan een aanvraag voor de Impulsregeling die vanuit het Deltaprogramma Ruimtelijke adaptatie (DPRA) beschikbaar is gesteld. Projecten die voldoen aan criteria van deze subsidie (zoals 67% van het totale budget is gedekt) kunnen worden ingediend. De klimaatstresstest brengt een aantal risico’s in beeld. Welke risico’s accepteren we, en waar grijpen we in? Via ‘risicodialogen’ zijn de gemeenten het maatschappelijke debat over dit thema gestart. De resultaten hiervan zullen, gecombineerd met de stresstest, de basis van de gemeentelijke uitvoeringsagenda gaan vormen. Er wordt ingezet op een integrale aanpak, zowel wat betreft hitte en droogte als voor heviger neerslag. Resultaten worden medio 2023 verwacht.

Het klimaatbeleid vraagt om aanscherping van de beleidsuitgangspunten en werkwijze rond de risico’s van hitte, droogte en wateroverlast. We willen de kans op schade en ernstige overlast bij zware buien verminderen. Dat vraagt om een integrale aanpak van ontwikkelingsplannen, waarbij we in een vroeg stadium in gaan zetten op klimaatbestendig ontwerpen. De stresstest uit 2020 had tot doel de invloed van klimaatverandering in beeld te brengen en bewustwording voor de gevolgen te vergroten. De test omvat analyses en modelberekeningen en mondt uit in kaartbeelden, die inzicht geven in potentiële negatieve gevolgen of schade, zoals: • Het ontstaan van hitte-eilanden met mogelijke negatieve gevolgen voor gezondheid voor bepaalde risicogroepen. • Aantasting van recreatievoorzieningen door hitte (recreatielocaties met hittestress overdag). • Gevolgen van bodemdaling door droogte (kwetsbare gebouwen, paalrot en infrastructuur). • Gevolgen van droogte voor stedelijk groen, natuur en landbouw. • Gevolgen van overstroming en van wateroverlast voor vitale infrastructuur, wegen, tunnels, voorzieningen, objecten. • Schade aan gebouwen, auto’s etc. als gevolg van wateroverlast. • Potentieel onbegaanbare wegen als gevolg van wateroverlast.

In 2021/2022 is een start gemaakt met de risicodialoog: het bespreken van de stresstesten in thematische bijeenkomsten met in- en externen over veiligheid, recreatie, natuur en landbouw, water en stedelijk gebied. Aan de hand van deze bijeenkomsten wordt de stresstest op basis van o.a. gebiedskennis bijgesteld. Op basis van rapportage van de risicodialoog wordt in 2023 een ‘klimaatagenda’ opgesteld waarin de maatregelen en de klimaatstrategie worden beschreven voor onze gemeente.

15

De klimaatagenda heeft raakvlakken met veel disciplines. Water is een van de hoofdthema’s, een deel van de maatregelen zal daarom uit de rioolheffing worden bekostigd. Daarbij is een integrale aanpak met wegen en groen essentieel. Daarom wordt ook in de beheerplannen voor deze onderdelen uitwerking gegeven aan klimaatadaptatie.

3.3.3

Ketensturing

Onder ketenoptimalisatie verstaan we de afstemming binnen de afvalwaterketen. Deze keten is het geheel van riolering en afvalwaterzuivering: van de rioolaansluiting tot met de lozing van het gezuiverde rioolwater. De afvalwaterketen is in de loop van vele decennia steeds complexer geworden, omdat steeds weer nieuwe uitbreidingen zijn toegevoegd, omdat normen en inzichten zijn veranderd en omdat het systeem twee beheerders kent: de gemeente en het waterschap. Het uiteindelijke doel is om de afvalwaterketen zo te organiseren dat de hoogst mogelijke (water)kwaliteit wordt bereikt tegen de laagst mogelijke maatschappelijke kosten. Daarbij wordt gestreefd naar het laagst mogelijke energieverbruik en een zo groot mogelijke benutting (terugwinnen) van grondstoffen en energie uit afvalwater.

3.3.4

Waterkwaliteit

Water is onmisbaar voor de natuur, de landbouw en de leefomgeving. Schoon, helder water is een belangrijke kwaliteit in de woonomgeving. Het leidt tot woongenot en een hogere waarde van aanliggend vastgoed. In het verleden zijn veel vijvers in het stedelijk bebouwd gebied aangelegd als verlengstuk van de riolering. Als gemengde rioolstelsels tijdens een flinke bui vol zijn gelopen met hemelwater, moet dat tijdelijk ergens worden geborgen. Veelal gebeurt dat (ook nu nog) in de bergingsvijvers in stedelijk gebied. Tussen 1990 en 2000 is een omslag gemaakt naar het toepassen van gescheiden rioolstelsels. Hierin wordt het hemelwater aan de bron gescheiden van het afvalwater en rechtstreeks naar oppervlaktewater afgevoerd. Nieuwe wijken zijn op deze manier aangelegd. In onze gemeente hebben we daarnaast te maken met veel nevenriolering. Bij rioolvervanging wordt dat zoveel mogelijk gesaneerd, hierdoor ontstaat een steeds robuuster en beter controleerbaar rioolsysteem. De gemeente is eigenaar van het meeste water in het bebouwd gebied, wat we aanduiden met de term ‘stedelijk water’. Het waterschap is eigenaar voor het hoofdwatersysteem (in landelijk, maar ook in bebouwd gebied) en het water in het landelijk gebied. Het waterschap is verantwoordelijk voor de waterkwaliteit en de waterkwantiteit (te veel of te weinig).

In het bebouwd gebied werken gemeente en waterschappen samen aan het realiseren van een goede waterkwaliteit.

16

3.3.5

Duurzaamheid

Duurzaam waterbeheer zet in op natuurlijke processen om de (ecologische) waterkwaliteit zo hoog mogelijk te houden. “Wat schoon is schoonhouden” is uitgangspunt, en de menselijke invloed op het watersysteem zo klein mogelijk maken. Daarbij passen een laag (drink)waterverbruik en een brongerichte benadering van het af te voeren grond- en hemelwater. In het regionale programma “Ons Water Centraal” is duurzaamheid een speerpunt: Duurzaamheid moet worden versterkt in beleid en projecten. Voor 2025 moet er een helder beeld zijn van de mogelijkheden van energiebesparing, energie opwekken, hergebruik drink-/ industriewater, minimale inzet van chemicaliën, optimale afstemming van milieutechnisch functioneren van riolering in relatie tot afstelling van gemalen en zuiveringen. Nauw verweven met duurzaam waterbeheer zijn klimaatadaptatie, verbetering van de waterkwaliteit en ketenoptimalisatie. Veel maatregelen uit de voorgaande paragrafen dragen hieraan bij. Duurzaam waterbeheer is bij uitstek ook een thema dat verbonden is met maatschappelijke ontwikkelingen, natuuren groenbeheer en de kwaliteit van de woonomgeving. Het is logisch om daarin als gemeente samen met de inwoners op te trekken. De afgelopen jaren zijn we anders naar het afvalwatersysteem gaan kijken.

Door te scheiden aan de bron kunnen we uit het geconcentreerde afvalwater nuttige stoffen terugwinnen en opnieuw gebruiken, als onderdeel van de circulaire economie. Op steeds meer plekken wordt uit afvalwater schoon water gewonnen, en stoffen als fosfaat en cellulose. Ook winnen we al warmte uit het riool. De waterschappen zijn druk met de ontwikkeling van de Energie- en grondstoffenfabriek: www.efgf.nl. De duurzaamheid van het watersysteem is in sterke mate afhankelijk van hoe de gebruikers, de inwoners en bedrijven, hiermee omgaan. Duurzaam gebruik en gedrag stimuleren levert een belangrijke bijdrage. Het afvalwatersysteem is gebouwd op duurzame principes: een laag energiegebruik en een lange levensduur. Toch dateert een groot deel van het systeem uit tijden dat het begrip duurzaamheid zoals wij dat nu hanteren, nog niet bestond. Door de ontwikkeling van inzichten, maar vooral ook van technieken, zien we nu in dat er ook in het afvalwatersysteem winst te boeken is. De belangrijkste duurzaamheidsdoelen zijn: • Hemelwater en afvalwater zoveel mogelijk scheiden aan de bron, wat schoon is schoonhouden. Sturen op samenstelling afvalwater. • Duurzaam materiaalgebruik, gericht op een lange levensduur. • Energie besparen. • Grondstoffen en warmte terugwinnen.

17

4. WAAR STAAN WE NU? In dit hoofdstuk wordt ingegaan op de huidige situatie. Hoeveel riolering hebben we, wat is de opbouw in type stelsel, in aanlegjaren en welke bijzonderheden zijn er. Dit is de basis voor goed beheer en onderhoud. Om die reden is het van groot belang dat deze gegevens optimaal in beeld zijn. Ook in dit hoofdstuk worden veel technische termen gebruikt. Een verklaring van woorden en termen is terug te vinden in bijlage 4.

4.1 Evaluatie van vigerende GRP De rioolheffing is gedurende een lange periode laag geweest, zelfs het laagst van heel Nederland. Lage lasten, weinig uitvoeringsprojecten en lage toerekening van lasten waren hiervan de oorzaak. Ook de omslag naar het zogenaamde ideaalcomplex heeft ervoor gezorgd dat er geen rente en afschrijving is. Zeker op lange termijn heeft dat een groot financieel voordeel en is het een duurzame wijze van financieren. Daarmee heeft gemeente Veendam destijds een duurzame keuze gemaakt waardoor -zeker als de rente stijgt- de lasten structureel lager zijn. De rioolheffing is echter meer gestegen dan eerder werd voorzien. Hogere lasten door beheer en onderhoud en meer toerekeningen van bijvoorbeeld btw, personeel en kwijtschelding maken dat het kostendekkende tarief hoger is dan in het vigerende beleidsplan is voorspeld. Ook met deze stijging is de rioolheffing van Veendam nog steeds fors lager dan het landelijk gemiddelde (dat is namelijk ruim €200). Dit heeft te maken met de 100% kostendekkendheid. In onderstaande grafiek is het verloop te zien van de rioolheffing (werkelijk versus de prognose uit het vigerende beleidsplan).

Verloop rioolheffing € 150,00

€ 160,00 € 140,00

€ 123,90

€ 120,00 € 100,00 € 80,00

€ 86,60

€ 91,00

€ 86,60

€ 81,80

2018

2019

€ 103,50

€ 94,57

€ 98,82

€ 103,28

2020

2021

2022

€ 60,00 € 40,00 € 20,00 € 0,00

Werkelijk verloop

Prognose vigerend beleidsplan

In de loop van de periode is geconstateerd dat het totaaloverzicht in zowel de werking als in de kwaliteit van wateren rioolsysteem te laag is. Daar is/wordt in 2022/2023 hard aan gewerkt. Dat leidt tot nieuwe inzichten en een (integraal) uitvoeringsprogramma voor deze planperiode. Waarbij de huidige rioolheffing zal moeten stijgen om de ambities te kunnen realiseren. Uitgevoerde projecten: Aanpassen van verbeterd gescheiden naar volledig gescheiden riolen. Verbeteren van regenwaterstelsels in Gildenbuurt en Golflaan. Rioolrenovatie Nijverheidskade en Marktstraat. De doorstroming van de vijver aan de AE-kade vergroten. Afkoppelen van regenwater in de Zwaluwstraat, de Plevierstraat en de Nachtegaalstraat. Het afkoppelen van regenwater bij particulieren begint steeds meer een item te worden maar kan nog intensiever worden. Een beter communicatietraject gaat hierbij ondersteuning geven. Dat geldt ook voor de klimaatverandering, de boodschap gaan wij uitdragen dat het niet alleen een probleem is voor de overheid maar ook dat dit bij de bron, de bewoners opgepakt moet worden en dat het een gezamenlijke verantwoordelijkheid is. De grote hoeveelheid nevenriolering in onze gemeente is een steeds groter wordende factor voor storingen, klachten en meldingen. De riolering ligt veelal in particulier terrein, is klein in diameter en daardoor heel gevoelig voor

18

verstoppingen. Het beleid is om indien mogelijk de nevenriolering om te bouwen en op te ruimen (of dicht te schuimen als het op particulier en moeilijk bereikbaar terrein ligt).

4.2 Riolering in Veend am Vanuit het beheersysteem en het Systeemoverzicht Stedelijk Water (SSW) is een overzicht gemaakt van de voorzieningen voor water- en rioleringssysteem. Enerzijds de kwantiteit (hoeveelheden), anderzijds de kwaliteit (knelpunten). Gemengd 248 km Hemelwaterriool (HWA) 116 km Vuilwaterriool (DWA) 23 km Divers* 17 km Totaal 405 km Hoofdgemalen 47 stuks Persleidingen 23 km Minigemalen/ pompunits 17 stuks Drukleidingen 4 km Externe overstorten (gemengd) 17 stuks Randvoorzieningen 1 stuk Uitlaten (gemengd + HWA) 586 stuks * overstortleiding, duiker, drain, aansluitleiding, petrochemieleiding Bodemdaling De gemeente Veendam is vlak, dit betekent enerzijds dat water niet of minder naar laaggelegen delen stroomt waar dat tot overlast zou kunnen leiden. Maar anderzijds is het lastig om water te vast te houden en te bergen, door weinig mogelijkheden in peilverschillen. De bodemdaling kan gevolgen hebben voor het watersysteem. Dit biedt echter ook kansen om een watersysteem te realiseren met meer doorspoelmogelijkheden door het toepassen van stuwen en gemalen. Er is een onderzoek gedaan naar de bodemdaling, ook in relatie tot de zoutwinning in de gemeente. Er zijn afspraken gemaakt dat de veroorzaker van bodemdaling door zoutwinning ook de kosten draagt voor herstel.

Overeenkomst Op vrijdag 16 december 2022 hebben het Waterschap Hunze en Aa’s, gemeente Veendam, gemeente MiddenGroningen en Nedmag een hernieuwde overeenkomst getekend over het vergoeden van kosten als gevolg van bodemdaling door zoutwinning. De overeenkomst is aangegaan voor een periode van twintig jaar. In de overeenkomst staat vastgelegd dat Nedmag alle maatregelen vergoedt die het waterschap moet nemen om het waterpeil als gevolg van bodemdaling te reguleren, zoals de bouw van gemalen en stuwen en de jaarlijkse kosten daarvan. Ook eventuele kosten voor de gemeente die gemaakt moeten worden t.g.v. de bodemdaling door de zoutwinning worden door Nedmag volledig vergoed. Met de overeenkomst borgen het waterschap en de gemeentes dat kosten als gevolg van bodemdaling door zoutwinning niet bij de burger terechtkomen. Woningeigenaren kunnen schade als mogelijk gevolg van zoutwinning sinds november vorig jaar melden bij de Commissie Mijnbouwschade.

19

4.3 Overzicht hoeveelh eden In gemeente Veendam ligt totaal 405 km riolering, daarnaast 23 km druk- en persriolering.

LENGTE RIOOLBUIS (IN KM) 250 200 150 100 50 0 GEMENGD

HWA

DWA

DIVERS

GEMENGD = Rioolstelsel waarbij het vuile afvalwater en hemelwater gezamenlijk in één buis komt. HWA = Hemelwaterriool, rioolbuis voor alleen hemelwater. DWA = Droogweer afvoer, rioolbuis voor alleen vuil afvalwater. DIVERS = overstortleiding, duiker, drain, aansluitleiding, petrochemieleiding. Voor een overzicht van het rioolstelsel per kern, met de bijbehorende bijzondere constructies (zoals riooloverstorten, rioolgemalen en hemelwateruitstroompunten) wordt verwezen naar het Systeemoverzicht stedelijk water (SSW). De gemiddelde levensduur van het rioolstelsel is tussen de 60 en 100 jaar. In deze planperiode wordt hier nader onderzoek naar gedaan omdat praktijk kan afwijken van de theoretische levensduur. In het onderstaand overzicht is weergegeven hoe de opbouw is van het rioolstelsel. Uit deze basisgegevens blijkt dat over een groot deel van ons rioolstelsel is aangelegd vanaf de jaren 70, dat betekent dat er op (middel)lange termijn een vervangingspiek op ons af komt. In theorie zal dat over ongeveer over een jaar of 20 zijn, maar we vervangen uiteraard alleen riool op basis van technische kwaliteit, niet op leeftijd. Het beheer en inzicht in kwaliteit van het rioolstelsel heeft een hoge prioriteit, zodat we tijdig kunnen anticiperen op vervangingspieken.

LEEFTIJDSOPBOUW RIOOLSTELSEL 30,0%

26,9% 22,9%

25,0% 18,4%

20,0%

14,8% 15,0%

12,3%

10,0% 5,0%

1,6%

2,6%

0,0% Ouder dan Van 56 tm Van 46 tm Van 36 tm Van 26 tm Van 16 tm 15 jaar en 65 jaar 64 jaar 55 jaar 45 jaar 35 jaar 25 jaar jonger

20

4.4. Overzicht knelpu n ten 4.4.1. Functioneren systeem Hydraulisch en milieutechnisch functioneren Hydraulische berekeningen met een zware bui tonen op sommige locaties water op straat. Het rioleringssysteem is daarmee al bijna toekomstbestendig. Ook zijn er weinig klachten en meldingen over wateroverlast of afvoerproblemen. De meeste problemen vinden plaats in de nevenriolering, waarbij verzakkingen ten gevolge van belasting door het steeds zwaardere verkeer vaak de oorzaak zijn. Milieutechnisch voldoet het stedelijk watersysteem van Veendam al geruime tijd aan de landelijke normen. Er zijn geen waterkwaliteitsproblemen bekend als direct gevolg van lozingen vanuit het rioolstelsel. Grondwater Er is gering inzicht in het functioneren van het grondwatersysteem, maar er zijn geen grondwater gerelateerde klachten bekend. Er is een aantal infiltratievoorzieningen in de wijk Oude Ae, zoals een wadi en waterpasserende bestrating. Met het oog op toekomstige klimaatadaptieve maatregelen wil de gemeente d.m.v. het plaatsen van een grondwatermeetnet meer inzicht krijgen in het stedelijk grondwatersysteem, met name in de gebieden waar ruimtelijke ontwikkelingen in voorbereiding zijn. Oppervlaktewater Veendam heeft veel groen en waterpartijen in de openbare ruimte. In combinatie met haar vlakheid is dit zeer gunstig in relatie tot klimaatadaptatie (hitte, droogte, wateroverlast).

In de woonwijken is relatief veel verharding afgekoppeld van het gemengde rioolstelsel. Dit heeft geresulteerd in een complex systeem van waterpartijen, duikers en hemelwaterriolen. Hier en daar is onderhoud en doorstroming een aandachtspunt.

4.4.2 Toestand van objecten Een globale vervangingsplanning is gemaakt aan de hand van het huidige gegevensbeheer. Op basis van de inspectieresultaten en de ouderdom van de riolering is het beeld van de huidige toestand van de vrijverval riolering goed, er zijn weinig riolen die moeten worden vervangen. Echter een relatief lage inspectiegraad van de riolering (26% van het hoofdriool is geïnspecteerd) maakt de huidige inschatting van de vervangingsmaatregelen wel vrij onzeker waardoor de inschatting van de kwaliteit op lange termijn lastig is. Daarom wil de gemeente de komende planperiode het inzicht in de toestand van het hoofdriool vergroten en wordt de inspectiefrequentie verhoogd. Het systeem van gemalen, persleidingen en drukriolering functioneert naar behoren, voor de komende periode wordt het onderhoud op dezelfde wijze voortgezet.

4.4.3. Klachten registratie Klachten en meldingen zijn tevens belangrijke bronnen van informatie. Het aantal is sterk afhankelijk van weersomstandigheden. Na een flinke hoosbui komen veel meldingen binnen. De aard van de klachten en meldingen kunnen aanleiding geven om eventueel het (beheer)beleid aan te passen. Het aantal klachten en meldingen dat in 2021 geregistreerd is bedraagt 265, daarvan zijn enkele eigen waarnemingen en soms meerdere meldingen met dezelfde oorzaak. Landelijk gemiddeld wordt vaak als norm aangehouden 1% van het aantal inwoners als jaarlijks aantal klachten en meldingen. Daar ligt het aantal van Veendam ruim onder. https://www.Veendam.nl/afval-en-milieu/rioolverstopping

4.5 Ontwikkelingen Binnen de gemeente Veendam zijn op dit moment de volgende uitbreidings- en herstructureringsplannen bekend: • Buitenwoel-Golflaan in Veendam: uitbreiding nieuwbouw woningen Golfeiland, Dijkeneiland, Bastioneiland en Golfkop • Herstructurering Oude AE noordwest - woningbouw Acantus • Herontwikkeling Centrum Veendam (“Veendam, compact en compleet” Centrumperspectief 2021) Ontwikkelingsgebieden: 1. WP locatie Pinksterstraat

21

2. Parkzijde Kerkstraat midden 3. Promenade 4. Molenstreek en Hazepad 5. Lloyds Terras, stationsomgeving • Woellust: nieuwbouw woningen Diep en Sluis • Wildervank: nieuwbouw woningen Kuifreiger Oost • Uitbreiding bedrijventerrein richting het zuiden Zie paragraaf 5.7 hoe wordt omgegaan met ontwikkelingen.

22

5. STRATEGIE In de afgelopen periode is vooral gewerkt aan het toetsen van de praktijk aan de theorie en het verkrijgen van meer inzicht in de werking en kwaliteit van ons water- en rioolsysteem. Dat is dynamisch proces en gaat altijd door. We hadden hierin nog een inhaalslag te maken. Dat levert nieuwe inzichten op en daarbij behorende nieuwe opgaven. Per onderwerp wordt dat in dit hoofdstuk beschreven.

5.1 Afvalwater 5.1.1 Optimaliseren systeem De bekende en berekende knelpunten zijn opgenomen in ons uitvoeringsprogramma, daarnaast wordt op diverse locaties gemeten om meer inzicht te krijgen in de daadwerkelijke noodzaak en efficiëntie van maatregelen. Indien blijkt uit de meetgegevens dat een maatregel noodzakelijk is, voeren we ze uit of nemen we ze op in het investeringsof onderhoudsprogramma. Op basis van metingen en herberekeningen laten we zien hoe de emissie uit de stelsels zich verhoudt tot de referentie-emissie. Bij overschrijding van de referentie-emissie kijken we met het waterschap of er een knelpunt is voor de waterkwaliteit en wordt in overleg bepaald hoe we dat oplossen. Er wordt integraal gekeken naar het functioneren van het systeem. Door te meten en monitoren wordt inzichtelijk of de theoretische maatregelen ook het gewenste effect hebben in de praktijk. Op die manier worden de theoretische modellen gekalibreerd en komen de uitkomsten van berekeningen steeds dichter bij de werkelijkheid. Zodat de maatregelen efficiënt en effectief zijn. Het programma Meten en Monitoren wordt als regionaal project uitgevoerd binnen de Waterketen Groningen Noord Drenthe. Nevenriolering Gemeente Veendam heeft veel nevenriolering. Dit systeem is complex, levert veel areaal op en is gevoelig voor verstoppingen en klachten.

Hiervoor is in het verleden voor gekozen om bij klachten niet de weg open te hoeven maken om verstoppingen op te lossen maar omdat de materialen en de manier van aansluiten op het hoofdriool in de weg in de loop van tijd sterk verbeterd zijn gaan we nevenriolering waar het kan opruimen. Deze aanpak is vorige planperiode ook al ingezet en wordt gehandhaafd. Uiteindelijk zal dit leiden tot een sterk en robuust systeem, dat minder gevoelig is voor verstoppingen. Het areaal zal hierdoor ook afnemen en dat is tevens kostenbesparend. Dit is een speerpunt dat de komende jaren actueel blijft. Het systeem is echter niet zomaar omgebouwd. De nevenriolering zijn kleine rioolbuizen waarop de huis- en kolkaansluitingen zijn aangesloten. De nevenriolering is vervolgens aangesloten op het hoofdriool. Naast de centrale rioolbuizen liggen er dus extra rioolbuizen en putten achter. Bij een gescheiden riool liggen er in totaal zelfs 6 buizen! Deze systematiek wordt al geruime tijd niet meer toegepast. Het nevenriool is gevoelig voor verzakkingen en verstoppingen en geeft een verhoogde kans op verstoppingen en klachten. Het ligt vaak in particulier terrein en is moeilijk bereikbaar. Bovendien is de diameter klein, zodat het niet of nauwelijks geïnspecteerd kan worden. In de doorsnede hieronder is de situatie schematisch weergegeven.///Waarom hebben we dit ooit zo gedaan?///