05-02 Bouwstenendocument omgevingsvisie Veendam ontwerp-omgevingsvisie

3.4

Voorzieningen Introductie Voorzieningen zijn nodig om fijn te kunnen wonen in onze gemeente. Het is belangrijk dat er voldoende voorzieningen in jouw buurt zijn en dat deze van goede kwaliteit zijn. Dit noemen we ook wel het voorzieningenniveau. Onze wereld verandert razendsnel door digitalisering en we zien ook steeds meer ouderen in onze gemeente door vergrijzing. Wat betekent dit voor onze voorzieningen in onze gemeente? Volledige tekst Wat zijn voorzieningen? Voorzieningen zijn de hulpmiddelen in de gemeente waar inwoners gebruik van kunnen maken. Voorzieningen zijn nodig om fijn te kunnen wonen in een dorp of stad. U kunt denken aan winkels voor boodschappen, de huisarts of huisartsenpost, scholen en nog veel meer. Het is belangrijk dat er voldoende voorzieningen in de buurt zijn en dat deze van goede kwaliteit zijn. Dit noemen we ook wel het voorzieningenniveau. Hier volgt een lijst met voorzieningen in de gemeente:

Blad 23 van 51

Bouwstenen omgevingsvisie Veendam projectnummer 0467718.100 9 september 2021 Gemeente Veendam

• • • • • • • • • • •

winkels; scholen; kinderdagverblijven; zorgcomplexen; huisartsen, tandartsen en andere zorgvoorzieningen; Horecagelegenheden; speelplekken; een zwembad; maatschappelijke dienstverlening zoals het gemeentehuis; culturele voorzieningen zoals verenigingsgebouwen, een theater en bibliotheken; sportmogelijkheden zoals sportscholen, binnen- en buitensportverenigingen en het Leer en Sportpark.

Waar staan we nu? In de gemeente Veendam zijn de meeste voorzieningen in het centrum van Veendam gelegen. Hier zijn ook de meeste zorgvoorzieningen, maatschappelijke dienstverleningen, horecagelegenheden en winkels te vinden. Ook zijn hier het Zwembad Tropiqua en het Sportplein Veendam gevestigd. In de woongebieden zijn ook verschillende voorzieningen te vinden, denk aan verschillende supermarkten en het sportpark Wildervank. In en rondom Borgerswold zijn veel voorzieningen aanwezig die gericht zijn op sporten, bewegen en recreëren. Denk bijvoorbeeld aan een strand en zwemplas, het watersportcentrum, een manege, een kinderboerderij en verschillende wandel- en fietspaden. Tot slot heeft Veendam ook de zeilplas Langebosch, het golfterrein en een wielerbaan. Onze gemeente heeft te maken met leegstand van veel winkels. In 2020 stond ongeveer 17% van de winkels leeg10. Dit is ver boven het provinciaal en landelijk gemiddelde van 8%. Vooral het centrum van Veendam heeft te maken met leegstand. Wat komt er op ons af? Een aantal grote (landelijke) ontwikkelingen heeft mogelijk gevolgen voor het voorzieningenniveau. Het gaat hier om vergrijzing waardoor het aantal ouderen verhoudingsgewijs toeneemt ten opzichte van het aantal jongeren. Dit heeft invloed op welke voorzieningen er nodig zijn in onze gemeente. Hier moeten we aandacht aan geven.

Het kan bijvoorbeeld zorgen voor meer vraag naar zorgvoorzieningen. Als er steeds minder kinderen en jongeren zijn heeft dat ook effect op hoeveel scholen en kinderdagverblijven we nodig hebben. Specifiek voor sportvoorzieningen zien we dat mensen minder én eenzijdiger bewegen. De vitaliteit van sportverenigingen staat daardoor onder druk. De vergrijzing kan ervoor zorgen dat het lastiger wordt om vrijwilligers voor onze verenigingen te vinden. Daarnaast moeten sportaccommodaties aan hoge verwachtingen en kwaliteitseisen van gebruikers en sportbonden voldoen. Het sporten en bewegen in de openbare ruimte neemt wel toe. Dit vraagt om voldoende openbare sportvoorzieningen. Digitalisering is ook een ontwikkeling die invloed heeft op voorzieningen. We doen steeds meer via de computer, zoals zaken regelen met de bank, maar ook winkelen en boodschappen

10

Landelijke monitor leegstand (CBS)

Blad 24 van 51

Bouwstenen omgevingsvisie Veendam projectnummer 0467718.100 9 september 2021 Gemeente Veendam

bestellen we steeds vaker via internet. De stijgende vraag naar online winkelen kan leiden tot een dalende vraag naar producten uit fysieke winkels. Hierdoor krijgen winkels in centrumgebieden het steeds vaker lastig. Dit is dan ook een van de oorzaken dat er in onze gemeente veel leegstand is. Niet alle inwoners kunnen meekomen in deze ontwikkeling, doordat zij bijvoorbeeld geen toegang hebben tot een computer of internet. Hoe zien we de toekomst van voorzieningen? In Veendam moeten voor alle leeftijdsgroepen geschikte voorzieningen aanwezig zijn. Veendam heeft namelijk al een breed aanbod van voorzieningen, maar we merken dat er niet voor alle doelgroepen voldoende mogelijkheden zijn (bijvoorbeeld voor jongeren). We vinden het belangrijk dat de voorzieningen passen bij de vraag. Met betrekking tot de huisvesting van scholen stellen we samen met schoolbesturen en andere partners een nieuw Integraal Huisvestingsplan Veendam 2022-2038 (IHP) op. Daarmee houden we de trends en ontwikkelingen met betrekking tot het onderwijs in de gaten en werken we gezamenlijke doelstellingen uit, zodat het onderwijsaanbod ook in de toekomst op peil blijft. Om de levendigheid in Veendam te versterken willen we onze voorzieningen meer laten aansluiten op de wensen van de verschillende doelgroepen.

Dit doen we door enerzijds onze huidige voorzieningen te versterken en duidelijker te communiceren wat we allemaal al te bieden hebben in Veendam. Anderzijds willen we beter per doelgroep beter in beeld brengen welke voorzieningen gemist worden en wat de wensen zijn. Op basis daarvan is er ruimte voor nieuwe voorzieningen, wanneer deze passen bij de vraag van de doelgroep. Ondanks dat we in Veendam over een breed aanbod aan voorzieningen beschikken zien we ook dat er in de lintdorpen steeds minder draagvlak is voor voorzieningen. Hierdoor is het onvermijdelijk dat er dagelijkse voorzieningen verdwijnen uit de lintdorpen. We zien dit niet als een probleem zolang de voorzieningen in Veendam zelf maar goed bereikbaar blijven. Doordat Veendam relatief compact is zijn alle voorzieningen relatief dichtbij. Onze opgave ligt bij het bereikbaar houden van de voorzieningen voor alle inwoners van Veendam en daarmee de leefbaarheid te behouden. Naast het bieden van voorzieningen voor de inwoners van Veendam, willen we ons ook verder ontwikkelen als recreatieve trekpleister. We hebben als gemeente al veel te bieden, zoals onder andere het recreatiegebied Borgerswold, de golfclub en een zeilplas bij Langebosch. Deze voorzieningen zijn vooral gericht op dagrecreatie, waarbij bezoekers enkel voor een kort verblijf in Veendam zijn.

Door uitbreiding van de recreatievoorzieningen met onder andere verblijfsrecreatie zoals een camping blijven bezoekers langer in Veendam, maar we zien ook kansen voor de vaarrecreatie. Het bieden van meer verblijfsmogelijkheden en vaarrecreatie stimuleert de levendigheid in Veendam en zorgt voor meer draagvlak voor de overige voorzieningen. Bij het uitbreiden van recreatiegebied sluiten we aan op de ruimtelijke structuur van Veendam. Relatie met: Wonen, bereikbaarheid, werken en ondernemen, groen en recreatie.

3.5

Werken en ondernemen Introductie

Blad 25 van 51

Bouwstenen omgevingsvisie Veendam projectnummer 0467718.100 9 september 2021 Gemeente Veendam

Bij werken en ondernemen hebben we het over werkgelegenheid, ondernemerschap, en het vestigingsklimaat in de gemeente Veendam als geheel. We kijken naar werken en ondernemen zowel op de bedrijventerreinen als andere plekken in onze gemeente. Volledige tekst Wat is werken en ondernemen? Werken en ondernemen is een breed thema. We hebben het niet alleen over de vraag of er voldoende werk is binnen de gemeente of in de regio (de werkgelegenheid). Het gaat ook over de sectoren waar deze werkgelegenheid te vinden is. En het gaat over de aantrekkelijkheid van onze gemeente voor specifieke vormen van werkgelegenheid. Die aantrekkelijkheid heet ook wel vestigingsklimaat en wordt bepaald door onder andere de bereikbaarheid van onze gemeente, het opleidingsniveau van inwoners en regels die wij stellen. Waar staan we nu? Veendam maakt onderdeel uit van de Veenkoloniën. De veenkolonie behoort van tot de grootste industriecomplexen van Noord-Nederland. Nadat het veen was gewonnen, werden de gronden gebruikt door de landbouw. Op grootschalige fabriekscomplexen ontstond bedrijvigheid, zoals scheepvaart en aardappelzetmeelfabrieken. Deze industrieterreinen zijn er nog steeds en liggen langs de N33 en het spoor. Op een groot deel van deze bedrijventerreinen is zwaardere industrie mogelijk. Er zijn in onze gemeente ook enkele mijnbouwlocaties aanwezig. Er wordt namelijk zout en gas gewonnen.

Onder Veendam zijn dikke zoutlagen van soms wel honderden meters dik te vinden. In onze gemeente wint Nedmag magnesiumzout, bijvoorbeeld op de zoutwinningslocaties tussen het golfterrein en Borgercompagnie. Daarnaast wordt er gas gewonnen uit verschillende gasvelden. Onze gemeente ligt namelijk tegen het Groningenveld aan en het zuidelijke deel van de gemeente ligt boven een deel van het Annerveense gasveld. Deze gaswinning is in het buitengebied te zien. Denk de gaswinningslocatie aan de Woortmanslaan en in het Borgerswold. Bij Zuidwending slaat EnergyStock B.V. aardgas op in ondergrondse zoutlagen. Dit gas wordt gebruikt om bijvoorbeeld verschillen tussen vraag en aanbod van gas op te vangen. Onze grote industrieterreinen zorgen voor banen. In 2019 was 27% van het totaal aantal banen in onze gemeente in de industriesector. Dit is veel meer dan gemiddeld in de provincie Groningen. Daarentegen zijn er in onze gemeente relatief minder banen in de collectieve en zakelijke dienstverlening. Met collectieve dienstverlening bedoelen we banen in dienst van de overheid, zoals het onderwijs, de zorg en het openbaar bestuur. Zakelijke dienstverlening gaat over banen in bijvoorbeeld vervoer en opslag, horeca en financiële instellingen 11.

11

LISA/Waarstaatjegemeente.nl

Blad 26 van 51

Bouwstenen omgevingsvisie Veendam projectnummer 0467718.100 9 september 2021 Gemeente Veendam

Verdeling van banen in sectoren

In 2019 was ongeveer 4% van onze inwoners werkzoekend12. Daarbij gaat het om inwoners die willen en kunnen werken en niet om personen die bijvoorbeeld arbeidsongeschikt zijn. Dit werkloosheidspercentage is vergelijkbaar met het provinciaal gemiddelde (circa 4%). Onze gemeente heeft te maken met leegstand van veel winkels. In 2020 stond ongeveer 17% van de winkels leeg13. Dit is ver boven het provinciaal en landelijk gemiddelde van 8%. Vooral het centrum van Veendam heeft te maken met leegstand. Wat komt er op ons af? We hebben te maken met een vergrijzende bevolking. Dit betekent dat het aantal ouderen in onze gemeente toeneemt, terwijl het aantal jongeren niet meegroeit. Als gevolg van de ouder wordende bevolking, neemt de vraag naar zorg toe. Dit leidt tot steeds meer banen in deze sector. Daarnaast verwachten we als gevolg van digitalisering dat het aantal banen in de ICTsector groeit. We hebben te maken met veel leegstand van winkels in onze gemeente. Het draagvlak voor fysieke winkels neemt verder af doordat de bevolking krimpt (niet alleen in Veendam, maar ook in andere Groningse gemeenten) en we steeds meer online winkelen. We hebben meer winkelruimte dan we nodig hebben.

Hoe zien we de toekomst van werken en ondernemen? Samen met de gemeenten Midden-Groningen, Oldambt en de provincie Groningen stellen we een integraal ruimtelijk en economisch perspectief op voor het gebied rondom de A7 en N33 opgesteld. We zien namelijk kansen om de economische ontwikkeling en werkgelegenheid in deze regio te verbeteren, onder andere vanwege de goede verbindingen en de kracht van de 12

CBS/waarstaatjegemeente.nl

13

Landelijke monitor leegstand

Blad 27 van 51

Bouwstenen omgevingsvisie Veendam projectnummer 0467718.100 9 september 2021 Gemeente Veendam

aanwezige bedrijvigheid. Met het integraal ruimtelijk en economisch perspectief zetten we in op economische ontwikkeling, waarbij we ruimtelijke kwaliteiten (denk bijvoorbeeld aan natuur, erfgoed, water en het open landschap) respecteren. Voor Veendam betekent dit dat we inzetten op een uitbreiding van onze bedrijventerreinen, passend bij de ruimtelijke structuur van Veendam. We krijgen als gemeente regelmatig aanvragen van grotere bedrijven om zich in Veendam te vestigen, maar op dit moment is er onvoldoende ruimte op de bestaande bedrijventerreinen om deze bedrijven naar Veendam te halen. We zetten daarom in op een uitbreiding van ongeveer 40 hectare aan de zuidzijde van de bestaande bedrijventerreinen. Met de uitbreiding van de bedrijventerreinen bieden we ruimte aan grotere bedrijven, onder andere in de sector health science. De locatie vinden wij geschikt omdat dit past binnen de ruimtelijke structuur van Veendam en de locatie goed te bereiken is vanaf de N33 en het spoor. Uitbreiding is daarbij enkel mogelijk wanneer dit past binnen de wettelijk gestelde normen met betrekking tot milieuhinder. De uitbreiding mag daarnaast niet ten koste gaan van de kwaliteit van de bestaande bedrijventerreinen. We stimuleren daarom initiatieven waarbij de bestaande bedrijventerreinen gerevitaliseerd/opgeknapt worden. De leegstand van winkels pakken we aan.

We hebben hiervoor al een subsidieregeling voor de concentratie van winkels in het centrum. Daarnaast stellen we een Centrumvisie op, met als doel om het winkelgebied levendiger en aantrekkelijker te maken. Daarbij kijken we ook naar de mogelijkheden om de winkelruimtes te gebruiken, bijvoorbeeld door er woonruimte van te maken. Relatie met: Voorzieningen, Bereikbaarheid

3.6

Gezonde omgeving Introductie Een gezonde omgeving is een omgeving die als prettig wordt ervaren, die uitnodigt tot gezond gedrag en waar de druk op gezondheid zo laag mogelijk is. Dit betekent bijvoorbeeld dat de leefomgeving schoon en veilig is, uitnodigt om te sporten en te bewegen en ervoor zorgt dat mensen elkaar kunnen ontmoeten. Ook de aanwezigheid van groen, natuur en water draagt bij aan een gezonde leefomgeving. Onderwerpen zoals frisse lucht en schoon water nemen we op bij het thema milieu, water en bodem. Volledige tekst Wat is een gezonde omgeving? Om gezond te leven zijn er allerlei dingen die we zelf kunnen doen zoals gezond eten, voldoende slapen en hygiëne. Wanneer we het hebben over gezondheid binnen de omgevingsvisie gaat het juist over de delen die zich buiten afspelen. Denk daarbij aan spelen, sporten, bewegen en ontmoeten. Hiervoor is voldoende ruimte buiten nodig, in parken en in het buitengebied. Onderwerpen zoals frisse lucht en schoon water nemen we op bij het thema milieu, water en bodem. Waar staan we nu? In de gemeente Veendam voldoen minder inwoners aan de beweegrichtlijn in vergelijking met de provincie Groningen. De beweegrichtlijn is het advies over hoeveel lichaamsbeweging nodig is voor een goede gezondheid. Gemiddeld voldoet 40% van de inwoners aan de beweegrichtlijn.

Blad 28 van 51

Bouwstenen omgevingsvisie Veendam projectnummer 0467718.100 9 september 2021 Gemeente Veendam

We zien dan ook dat het aantal personen met overgewicht toeneemt. In onze gemeente heeft 59% van de bevolking overgewicht terwijl het gemiddelde van de provincie Groningen 50% is 14. Met betrekking tot gezond gedrag zoals roken, alcohol drinken en het gebruik van cannabis leeft de Veendammer gezonder dan gemiddeld in de provincie. Wat komt er op ons af? We zien dat onze inwoners minder én eenzijdiger bewegen. De vitaliteit van sportverenigingen staat daardoor onder druk. De vergrijzing kan er daarnaast voor zorgen dat het lastiger wordt om vrijwilligers voor onze verenigingen te vinden. Ook moeten sportaccommodaties aan hoge verwachtingen en kwaliteitseisen van gebruikers en sportbonden voldoen. Het sporten en bewegen in de openbare ruimte neemt wel toe. Dit vraagt om voldoende openbare sportgelegenheden. Er is een aantal landelijke ontwikkelingen dat op ons af komt en die invloed hebben op het thema gezondheid. We hebben het dan over langer thuis wonen, ‘positieve gezondheid’ en mantelzorg. Per ontwikkeling leggen we kort uit wat het inhoudt en waarom het invloed heeft. • Langer thuis wonen: Er komen steeds meer ouderen in onze gemeente. Ouderen willen zo lang mogelijk thuis blijven wonen. Dat betekent dat er soms wel aanpassingen nodig zijn, bijvoorbeeld met advies van een wooncoach kunnen we daar oplossingen voor vinden.

• Positieve gezondheid: Zorg gaat vaak over het beter maken van mensen als ze ziek zijn. Positieve gezondheid gaat over het voorkomen van problemen (preventie). Het gaat over het idee dat gezondheid 6 kanten kent: lichaam, mentaal, idealen proberen te halen, genieten en gelukkig zijn, meedoen en dagelijkse dingen kunnen doen. Als u zich op een of meer van die 6 kanten beter voelt, dan gaat het daardoor ook op de andere kanten beter. Positieve gezondheid heeft invloed op hoe we met zorg omgaan, als we niet alleen aandacht hebben voor de zieken, maar juist zorgen dat al onze bewoners zich beter voelen op de verschillende kanten van positieve gezondheid. • Mantelzorg: Mantelzorg is de zorg en ondersteuning die partners, kinderen, familie, vrienden en andere bekenden aan een naaste verlenen. Dit doen mensen vaak vrijwillig en onbetaald. Mantelzorg kost mensen veel energie en moet vaak gebeuren naast opleiding, werk of hobby’s. Het kan dus een fijne oplossing zijn voor de persoon die zorg nodig heeft, maar we moeten oppassen dat de mantelzorger (die de zorg verleent) onvoldoende steun krijgt. Hoe zien we de toekomst voor een gezonde omgeving? We willen dat de inwoners van Veendam gezond blijven, en daar draagt onze leefomgeving aan bij. Dit doen we op twee manieren. Ten eerste nemen we gezondheid mee als integrale afweging bij nieuwe ontwikkelingen.

Dit betekent dat bij een ontwikkeling (zoals de bouw van nieuwe woningen) rekening gehouden wordt met een schone en veilige leefomgeving die uitnodigt om te bewegen. We zorgen er bijvoorbeeld voor dat bij nieuwe ontwikkelingen voldoende groen en water wordt aangelegd en dat er genoeg bankjes, sport- en speeltoestellen aanwezig zijn. Ten tweede zorgen we ervoor dat ook de bestaande woonomgeving gezond ingericht blijft. In de bestaande woonomgevingen zetten we in op het vergroenen van de openbare ruimte en het creëren van meer ontmoetingsplekken en mogelijkheden om buiten te verblijven. Zo nodigt onze 14

GGD Groningen

Blad 29 van 51

Bouwstenen omgevingsvisie Veendam projectnummer 0467718.100 9 september 2021 Gemeente Veendam

omgeving uit om te bewegen, spelen, sporten en elkaar ontmoeten. Daarmee draagt de leefomgeving bij aan de gezondheid van de Veendammers. Net als nu blijven bewoners in de toekomst naar elkaar omkijken. Vrijwilligerswerk en mantelzorg worden gestimuleerd, en waar nodig biedt gemeente Veendam passende ondersteuning aan inwoners die zich niet of onvoldoende zelfstandig kunnen redden. Daarbij is het belangrijk om zorg goed te organiseren en het betaalbaar te houden. Gezamenlijk met inwoners, bedrijven en maatschappelijke organisaties wordt gekeken naar het betaalbaar houden van de zorg en het bieden van zorg op maat. Op het gebied van zorg en ondersteuning werken het sociale en ruimtelijke domein binnen de gemeentelijke organisatie steeds meer en beter samen. Ouderen en andere inwoners die hulp nodig hebben moeten (langer) zelfstandig zijn. De gemeente zet daarom in op levensloopbestendige woningen en het creëren van centrale ontmoetingsplekken in gebouwen en de openbare ruimte. Wij besteden ook aandacht aan de digitale bereikbaarheid waar die voor senioren mogelijk problematisch kan zijn. Ten slotte willen we eenzaamheid en kwetsbaarheid terugdringen en geluk vergroten en de ondersteuning hiervan verbeteren.

Eenzaamheid raakt niet alleen ouderen maar ook andere groepen in de gemeente, zoals mensen met psychische problemen, migranten, jongeren, gezinnen die in armoede leven of mensen die zonder werk thuis zitten. Relatie met: Milieu, water en bodem, wonen, groen en recreatie, leefbaarheid

3.7

Groen en recreatie Introductie Onze gemeente heeft veel groene gebieden en recreatiemogelijkheden. Bij het thema groen en recreatie gaat het over natuur, biodiversiteit, het landschap en alle activiteiten die we ondernemen om hiervan te genieten, zoals fietsen en wandelen. Volledige tekst Wat verstaan we onder groen en recreatie? Het huidige Nederlandse landschap is grotendeels door mensenhanden gemaakt. Het Veenkoloniaal landschap is hier een goed voorbeeld van. Dit landschap wordt gekenmerkt met lange rechte wegen en diepen en een open agrarisch landschap. Groen en recreatie gaat over onze groene omgeving, water, beplanting en biodiversiteit. Een groene omgeving is een belangrijke factor in de waardering voor onze leefomgeving. Het draagt daarnaast bij aan het behalen van doelen op het gebied van klimaatadaptatie. Een brede straat met veel bomen is in de zomer bijvoorbeeld koeler dan een (smalle) straat zonder bomen en alleen maar verharding. Tot slot zijn de groene gebieden ook belangrijk voor recreatiemogelijkheden. Denk bijvoorbeeld aan fietsen en wandelen in een groene omgeving. De beleidskaders voor het bomenbeleid opgenomen in de ‘handreiking omgevingswet en bomen’ is het uitgangspunt voor het bomenbeleid voor de komende jaren.

Blad 30 van 51

Bouwstenen omgevingsvisie Veendam projectnummer 0467718.100 9 september 2021 Gemeente Veendam

Waar staan we nu? In onze gemeente zijn door de provincie Groningen of de Rijksoverheid geen gebieden aangewezen als Natura 2000-gebied of gebied dat onderdeel is van het Natuurnetwerk Nederland. Dat betekent niet dat er in onze gemeente geen natuur te vinden is. In het recreatiegebied Borgerswold zijn bijvoorbeeld veel verschillende plant- en diersoorten te vinden. Maar ook de parkachtige opzet van de woongebieden met veel groen en water is belangrijk voor planten en dieren.

Geschatte soortendiversiteit

We zien dat het aantal plant- en diersoorten (de biodiversiteit) in het oosten van de gemeente lager ligt. Hier zijn veel landbouwgronden te vinden. Om de gewassen goed te laten groeien is het afvoeren van overtollig water naar de naastgelegen sloten belangrijk. Dit heet drainage. Door water af te voeren verdroogt de grond en verslechtert de biodiversiteit. De groene gebieden zoals Borgerswold en het buitengebied zijn belangrijk voor recreatiemogelijkheden. Onze inwoners gaan graag een ommetje wandelen of een stukje fietsen in deze groene gebieden. Het veenkoloniale landschap van Veendam zorgt voor kenmerkende klimaateffecten. Er is grotere kans op droogteproblemen doordat zandgronden slecht water vasthouden. Er is hierdoor een toenemende vraag naar water in droge periodes voor het beregenen van de landbouwgronden. En in de kernen, waar meer bebouwing voorkomt wordt het hitte-eiland in warme periodes steeds beter merkbaar. Voor de gehele regio Groningen & Noord-Drenthe is een klimaatstrategie uitgewerkt waarbij we samen werken met de werkregio voor een klimaatadaptieve regio. Een groene omgeving is ook van belang voor klimaatadaptatie in een gebied. Zo heeft een groene omgeving een verkoelend effect en is belangrijk om de kans op hittestress te verminderen.

Hittestress is de “aandoening veroorzaakt door extreme hitte, die zich uit in diverse lichamelijke klachten, waarbij mensen en dieren warmte niet kwijt kunnen”. In gebieden met veel bebouwing en verharding is de kans op hittestress hoger dan in het buitengebied. Doordat er in onze gemeente veel groen en water te vinden is, is de kans op hittestress laag.

Blad 31 van 51

Bouwstenen omgevingsvisie Veendam projectnummer 0467718.100 9 september 2021 Gemeente Veendam

Wat komt er op ons af? Klimaatverandering kan gevolgen hebben voor de natuur. Een verhoging van de temperatuur kan bijvoorbeeld leiden tot het uitsterven van planten die nu nog in Nederland voorkomen. Het uitblijven van strenge winters kan gevolgen hebben voor de vogeltrek. Ook breder heeft klimaatverandering grote gevolgen voor de biodiversiteit. Het leefgebied van bijen, vlinders en insecten staat bijvoorbeeld onder druk. Maar ook plantensoorten verdwijnen of vermeerderen juist door veranderende omstandigheden. Er is steeds meer aandacht voor natuurwaarden in agrarische gebieden. Dit wordt natuurinclusieve landbouw genoemd. Hierbij wordt gekeken hoe de landbouw juist samen kan gaan met meer biodiversiteit, zoals bloemen- en kruidenrijke akkerranden. Zo verbetert niet alleen de biodiversiteit, maar ook de bodemkwaliteit. Vanwege de uitstoot van stikstof, zijn veel ontwikkelingen in Nederland stil komen te liggen. Het gaat om het effect van stikstof op Natura 2000-gebieden (natuurgebieden die op basis van richtlijnen van de Europese Unie beschermd worden). In onze gemeente liggen geen Natura 2000-gebieden, maar stikstof kan ook over een grote afstand effect hebben. Daarom moeten wij ook rekening houden met de hoeveelheid stikstof die wij uitstoten.

Hoe zien we de toekomst voor groen en recreatie? We willen een fijn en leefbaar woon- en leefklimaat bieden voor onze bewoners en bezoekers. Daarom hebben we bij alle ruimtelijke ontwikkelingen specifiek aandacht voor klimaatadaptatie. In de woonwijken moet voldoende groen aanwezig zijn, ook wanneer we hier nieuwe woningen gaan realiseren behouden we ruimte voor klimaatadaptatie. Om te kunnen waarborgen dat er voldoende groen beschikbaar blijft nemen we een groennorm op in het omgevingsplan. Hiermee voorkomen we dat woningbouw ten koste gaat van de groene omgeving die zo kenmerkend is voor Veendam. We hebben als gemeente al veel te bieden met betrekking tot recreatie, zoals onder andere het recreatiegebied Borgerswold, de golfclub en een zeilplas bij Langebosch. Voor de toekomst zien wij echter wel kansen die nu nog onbenut blijven. Recreatie richt zich nu vooral op dagrecreatie, waardoor bezoekers slecht voor een korte tijd in Veendam verblijven. Door meer ruimte te bieden voor verblijfsrecreatie wordt een verblijf verlengd. Wij zien dit als een kans voor de levendigheid in Veendam en voor de ondernemingen en voorzieningen. Naast de verblijfsrecreatie zien we kansen voor recreatie op het water. De waterstructuur van Veendam met de diependoor de lintdorpen willen we beter benutten.

Door het stimuleren van de vaarrecreatie kan ook de zeilplas beter worden benut en mogelijk worden uitgebreid. We zien verschillende mogelijkheden voor uitbreiding van de recreatiegebieden, passend bij de ruimtelijke structuur van Veendam. We stellen hiervoor een recreatievisie op waarin we nader uitwerken hoe we het recreatieaanbod in Veendam verbeteren. Relatie met: Milieu, water en bodem, gezonde omgeving, wonen, voorzieningen.

3.8

Duurzaamheid Introductie

Blad 32 van 51

Bouwstenen omgevingsvisie Veendam projectnummer 0467718.100 9 september 2021 Gemeente Veendam

Duurzaamheid is een breed begrip. Het gaat bijvoorbeeld over energie, klimaat en duurzame vervoersmiddelen. Wij richten ons bij dit thema op energie en klimaat. De ontwikkelingen met betrekking tot duurzame mobiliteit hebben we beschreven onder het thema bereikbaarheid. Volledige tekst Wat is duurzaamheid? Nederland staat voor een grote uitdaging: de energietransitie. Dit betekent dat we het gebruik van fossiele energie (zoals kolen of gas) verminderen en meer duurzame energie gebruiken (zoals zonne- en windenergie) om uiteindelijk geen fossiele energie meer te gebruiken. Fossiele brandstoffen zoals olie, aardgas en steenkolen zijn de bron van de meeste energie die we vandaag gebruiken. Het winnen (uit de grond halen) en gebruiken van deze fossiele bronnen is niet alleen erg slecht voor het milieu, het is ook slecht voor onze gezondheid. De uitstoot van CO 2 door het gebruik van fossiele brandstoffen is zo groot dat het klimaat verandert en de aarde opwarmt. De energietransitie, het massaal overstappen op duurzame energiebronnen die nooit op gaan, zoals wind en zon, moet de CO2-uitstoot en de klimaatverandering tegenhouden. Deze overstap naar duurzame energiebronnen heeft gevolgen voor onze leefomgeving. We halen gemeentelijke gebouwen (zoals scholen etc.) van het aardgas af en verwarmen ze op een andere manier.

Daarnaast moeten we de infrastructuur aanpassen die nodig is om energie te verplaatsen, zoals kabels, leidingen en transformatorhuisjes. Tot slot gaat de energietransitie over het opwekken van duurzame energie. Denk bijvoorbeeld aan zonnepanelen en windmolens. We moeten niet alleen overstappen naar duurzame energiebronnen, ook het besparen van energie is belangrijk. Als we nu al minder fossiele brandstoffen gebruiken, beperken we de CO2uitstoot . Daarnaast kunnen we ook slimmer omgaan met duurzame energie. We kunnen energie besparen door bijvoorbeeld woningen goed te isoleren. Met het type energie dat we gebruiken en de activiteiten die we uitvoeren hebben we invloed op het klimaat. Door alles wat we uitstoten (door bijvoorbeeld machines, auto’s en fabrieken) komen er gassen in de lucht die allerlei gevolgen hebben. Dit zorgt ervoor dat het klimaat verandert. Deze klimaatverandering heeft grote gevolgen: de zeespiegel stijgt en we hebben steeds vaker te maken met extreem weer. De kans bestaat dat veel plant- en diersoorten uitsterven. Waar staan we nu? In 2018 was ongeveer 12% van de elektriciteit die we in de gemeente gebruikten afkomstig van hernieuwbare bronnen. Voor de energie die nodig is voor vervoer was dit in 2018 ongeveer 5%15. In 2019 had ongeveer 10% van de woningen zonnepanelen op het dak liggen 16.

In onze gemeente wekken we op verschillende manieren duurzame energie op. Zo staan er langs de N33 acht windturbines en zijn er op meerdere plekken zonnepanelen te vinden. Bijvoorbeeld op daken van huizen of bedrijven, in het zonnepark op bedrijventerrein Dallen I en bij de gasopslag nabij Zuidwending. Onze gemeente vormt samen met alle Groningse gemeenten, waterschappen Noorderzijlvest en Hunze en Aa’s en de provincie Groningen de energieregio

15

Klimaatmonitor

16

waarstaatjegemeente.nl/CBS

Blad 33 van 51

Bouwstenen omgevingsvisie Veendam projectnummer 0467718.100 9 september 2021 Gemeente Veendam

Groningen. Deze energieregio heefteen Regionale Energiestrategie (RES 1.0) opgesteld. Dit is een plan waarin wij met elkaar bepalen hoeveel duurzame energie we willen opwekken tot 2030. Door klimaatverandering hebben we vaker te maken met warm weer. Een groene omgeving heeft dan een verkoelend effect en vermindert de kans op hittestress. Hittestress is de “aandoening veroorzaakt door extreme hitte, die zich uit in diverse lichamelijke klachten, waarbij mensen en dieren warmte niet kwijt kunnen”. In gebieden met veel bebouwing en verharding is de kans op hittestress hoger dan in het buitengebied. Dit noemen we het stedelijk hitte-eiland effect. Doordat er in onze gemeente veel groen en water te vinden is, is de kans op hittestress laag.

Stedelijk hitte-eiland effect

Klimaatverandering zorgt er ook voor dat we vaker te maken hebben met hevige regenbuien. Ook hierbij speelt groen een belangrijke rol. In groene gebieden kan dit regenwater beter in de grond trekken dan in gebieden waar veel bestrating is. Er kan dan water op straat blijven staan omdat het riool niet overal voorbereid is op veel regen in een keer. Wat komt er op ons af? De komende tijd gaan we met de energieregio Groningen onderdelen van de Regionale Energiestrategie (RES) verder uitwerken. Daarnaast kijken we naar hoe we onze woningen van het aardgas af kunnen krijgen. Dit wordt uitgewerkt in een gemeentelijke Warmtevisie. De energietransitie heeft niet alleen gevolgen voor de manieren waarop wij onze woningen verwarmen. Ook bedrijven en organisaties moeten hun werkwijzen en energieverbruik aanpassen om bij te dragen aan de energietransitie. De energietransitie heeft ook gevolgen hebben voor onze mobiliteit. Auto’s gaan op elektriciteit, waterstof of een combinatie van (duurzame) energiedragers rijden in plaats van op benzine of diesel.

Blad 34 van 51

Bouwstenen omgevingsvisie Veendam projectnummer 0467718.100 9 september 2021 Gemeente Veendam

Als we het over klimaat(verandering) hebben dan zien we allerlei ontwikkelingen. Het heeft effecten zoals hittestress, extreme droogte, extreme neerslag en de stijgende zeespiegel. Om de schade van de klimaatverandering zoveel mogelijk te beperken moeten we maatregelen nemen en de leefomgeving klimaatbestendig inrichten. Een klimaatbestendige leefomgeving heeft bijvoorbeeld voldoende groen en een riolering die bestand is tegen hevige regenbuien. Het vraagt ook om aanpassingen in het buitengebied, bijvoorbeeld op het gebied van de landbouw. Door zorgvuldig om te gaan met grondstoffen en hulpbronnen kunnen we de effecten van klimaatverandering beperken. Hoe zien we de toekomst voor duurzaamheid? In de toekomst zetten we op beperkte schaal in op grotere initiatieven voor zonneparken in het buitengebied. Het uitgangspunt daarbij is dat de openheid en de karakteristieke diepen en de ruimtelijke structuur van het landschap zoveel mogelijk behouden moet blijven. De uitwerking hiervan vindt plaats in de zonnevisie. Met de zonnevisie zijn we er nog niet. Om de doelstelling om in 2050 geen CO2 meer uit te stoten te halen, moeten we ook aandacht hebben voor ons energieverbruik en verduurzaming. Dit gaan we doen door ons de komende jaren te richten op energiebesparing en verduurzaming van de bestaande bebouwing. In de Warmtevisie geven we hier invulling aan.

Op het gebied van klimaatadaptatie wordt samengewerkt met de regio Groningen en NoordDrenthe. In 2021 en 2022 wordt een Regionale Klimaatadaptatiestrategie opgesteld waarin de opgaven met betrekking tot klimaatadaptatie worden verduidelijkt. Vervolgens wordt een Regionaal Uitvoeringsprogramma 2022-2027 uitgewerkt. Wij volgen deze regionale aanpak. Daarnaast zetten wij in op het behouden en versterken van de groenstructuren in de woongebieden. We stellen een groennorm op en leggen deze vast in het omgevingsplan. Daarmee houden we voldoende ruimte voor groen en wordt een bijdrage geleverd aan een klimaatadaptieve inrichting van onze omgeving. Om als gemeente duurzaam te zijn moeten we niet alleen aandacht hebben voor de energievoorziening maar ook voor ons grondstoffengebruik. Hergebruik van grondstoffen is daarbij een belangrijk onderdeel. Door grondstoffen te hergebruiken dragen we bij aan een duurzamere economie. We zien afval dan ook niet langer als afval maar als een secundaire grondstof. We zetten ons gescheiden afval beleid dan ook verder voort, waarin we in zetten op hergebruik van materialen uit het huishoudelijk afval. Relatie met: Wonen, Werken en Ondernemen, Voorzieningen, Bereikbaarheid, gezonde omgeving

3.9

Milieu, water en bodem Introductie Milieu, water en bodem gaat over de kenmerken van onze omgeving die belangrijk zijn om ergens gezond te kunnen leven. Bijvoorbeeld, is de lucht die we inademen schoon? En wat is de kwaliteit van het water in onze gemeente? Volledige tekst Wat verstaan we onder milieu, water en bodem?

Blad 35 van 51

Bouwstenen omgevingsvisie Veendam projectnummer 0467718.100 9 september 2021 Gemeente Veendam

Onder het milieu vallen de kenmerken van onze omgeving die belangrijk zijn om ergens gezond te kunnen leven. Het gaat daarbij om de kwaliteit van de lucht, maar ook de bodem en het water. Het geluid uit de omgeving maar ook geur vanuit het gebied kan van invloed zijn op het milieu. Het gaat hierbij om wat we buiten ervaren. Waar staan we nu? De luchtkwaliteit van de gemeente Veendam is goed. De wettelijke normen en de advieswaarden voor de luchtkwaliteit worden overal binnen de gemeente gehaald. Wel zijn er binnen de gemeente geluidhinderbronnen aanwezig die overlast kunnen veroorzaken bij inwoners. Zo liggen de bedrijventerreinen en woongebieden dicht naast elkaar. In het centrum, in de wijk Veendam Noord en langs de diepen kunnen inwoners daardoor overlast ervaren van industrielawaai.

Indicatieve geluidbelasting van alle bronnen

In vergelijking met andere gemeenten binnen de provincie Groningen ervaren de Veendammers gemiddeld minder geurhinder dan de omliggende gemeenten. Wel is de geurhinder die de inwoners ervaren de afgelopen jaren toegenomen 17. In onze gemeente is veel water te vinden, zowel in de woongebieden als in het buitengebied. Denk bijvoorbeeld aan het A.G. Wildervanckkanaal en de vele sloten die onderdeel uitmaken van het Veenkoloniaal landschap. Een deel van de wateren in onze gemeente is ontstaan door zandwinning. Hierdoor zijn verschillende recreatieplassen ontstaan. Over het algemeen heeft het water een goede kwaliteit. Dit is te zien doordat het water helder is. 17

GGD Groningen

Blad 36 van 51

Bouwstenen omgevingsvisie Veendam projectnummer 0467718.100 9 september 2021 Gemeente Veendam

Een groot deel van de grond in het buitengebied is in gebruik door de landbouw. Intensieve landbouw kan zorgen voor uitputting van de bodem. Door het versneld afvoeren van water en het intensief gebruik van de bodem gaat de bodemkwaliteit achteruit. Daarom is er steeds meer aandacht voor duurzamere vormen van landbouw. In sommige delen van onze gemeente daalt de bodem. Bodemdaling kan ontstaan door wegzakkende grondwaterstanden, maar ook de gas- en zoutwinning speelt hierbij een rol. Doordat we gas en zout uit de bodem halen, wordt de bodem minder stabiel en zakt in. Het gebruik van zware landbouwmachines kan dit inzakken versnellen. Bodemdaling kan leiden tot schade aan bijvoorbeeld gebouwen of wegen. Ook kan het gevolgen hebben voor de kwaliteit van de bodem. Deze bodemdaling speelt vooral in het noorden van onze gemeente. Wat komt er op ons af? Er is in Nederland steeds meer aandacht voor een gezonde omgeving. Hierbij gaat het ook om het verminderen van geluid, geur en luchtvervuiling. Denk bijvoorbeeld aan de strenger wordende regels voor de uitstoot van stoffen en het gebruik van bestrijdingsmiddelen in de landbouw. Daarnaast zijn er technologische ontwikkelingen waardoor de vervuiling van het milieu afneemt. Een voorbeeld is de opkomst van de elektrische auto. Deze auto's zijn stiller en schoner dan gemotoriseerd verkeer.

Door klimaatverandering verwachten we vaker hevige regenbuien en langere periodes van droogte. We moeten daarom slim omgaan met het water in onze gemeente. Regenwater moet goed in de bodem kunnen trekken zodat er geen wateroverlast ontstaat. Maar we moeten ook water vasthouden zodat we voldoende water hebben in een droge periode. Dit vraagt om een klimaatadaptieve inrichting van onze leefomgeving. We krijgen naar verwachting te maken met een verdere daling van de bodem. We moeten daarom slimme oplossingen bedenken om schade aan bijvoorbeeld huizen en wegen te voorkomen. Hoe zien we de toekomst voor het milieu, water en de bodem? Met betrekking tot het milieu, water en de bodem blijven we ons houden aan de wettelijke normen. We zetten ons huidige beleid voort waarin we onder andere inzetten op het verbeteren van de bodemkwaliteit waar dit gewenst is, zoals woongebieden en speelplaatsen. Naast de wettelijke normen willen we voldoende ruimte bieden aan klimaatadaptatie in de woonwijken. Bij de inbreiding van de woonwijken met extra woningen hanteren we daarom een groennorm. Door het hanteren van een groen norm zorgen we ervoor dat de woningbouwopgave niet ten koste gaat van het groen en klimaatadaptatie.

Klimaatadaptatie geven we op deze manier voldoende ruimte in de woonwijken en garanderen we dat alle inwoners voldoende ruimte hebben om buiten van de groene omgeving gebruik kunnen maken om te recreëren, bewegen en ontmoeten. We zien kwetsbare gebieden in onze gemeente. Zo is er in onze gemeente sprake van bodemdaling door de winning van grondstoffen. In dit bodemdalingsgebied zijn de gronden lager gelegen en/of een hogere grondwaterstand. Het ontzien van deze kwetsbare gebieden zal een belangrijk onderdeel worden van het omgevingsplan. Daarmee zorgen we ervoor dat nieuwe initiatieven de bodemdaling niet verergeren. Daarnaast gaan we aan de slag met maatregelen om

Blad 37 van 51

Bouwstenen omgevingsvisie Veendam projectnummer 0467718.100 9 september 2021 Gemeente Veendam

de daling van de bodem tot een halt te roepen. Er zijn plannen om de ondergrondse opslagmogelijkheden uit te breiden met bijvoorbeeld perslucht of waterstof. Welke maatregelen nodig en passend zijn bepalen we gebiedsgericht. Hiervoor zoeken we samenwerking met het waterschap, de provincie en buurgemeenten. De huidige zoutwinningslocaties behouden hun huidige functie, en vindt plaats volgens het vastgestelde winningsplan ingediend bij het Ministerie van Economische Zake en Klimaat. Relatie met: Groen en recreatie, gezonde omgeving.

3.10

Leefbaarheid Introductie Leefbaarheid gaat over de aantrekkelijkheid van onze gemeente om er te wonen en te werken. Het gaat erom hoe u zich in Veendam voelt. Kan iedereen meedoen in de samenleving? Ook gaat leefbaarheid over veiligheid. Natuurlijk dragen woningen, voorzieningen, het milieu en banen ook bij aan de leefbaarheid, maar dit nemen we op in de thema’s wonen, voorzieningen, milieu water en bodem en werken en ondernemen. Volledige tekst Wat is leefbaarheid? Met leefbaarheid bedoelen we de aantrekkelijkheid van Veendam om er te wonen en te werken. Het gaat dan niet om het type huis of type baan dat u heeft, maar meer over hoe u zich in Veendam voelt. Het gaat bijvoorbeeld over de toegankelijkheid van openbare plekken en activiteiten en de manier waarop Veendammers met elkaar omgaan en naar elkaar omkijken. Kan iedereen meedoen in de samenleving? Dit noemen we sociale cohesie. Tot slot gaat leefbaarheid ook over veiligheid. Het gaat daarbij om de veiligheid op straat, maar ook om het aantal criminele activiteiten. De inrichting van de leefomgeving kan bijdragen aan sociale cohesie en het veiligheidsgevoel. Waar staan we nu? Volgens de Leefbaarometer scoort de veilige woon- en leefomgeving van onze gemeente iets beter dan het landelijk gemiddelde. Daarbij is gekeken naar de overlast die inwoners ervaren en naar de criminaliteitscijfers.

Zo’n 92% van onze inwoners geeft een voldoende voor de eigen woonbuurt. Dat betekent dat de overige inwoners een onvoldoende geven18. Wat komt er op ons af? De samenleving wordt steeds individueler, waarbij mensen minder naar elkaar omkijken. Met voldoende openbare ontmoetingsplekken kunnen we stimuleren dat mensen elkaar opzoeken. Een andere ontwikkeling die we zien is de toename van leegstand, met name in het centrum. De leegstaande winkels dragen niet bij aan een aantrekkelijke leefomgeving. Daarom kijken we of we een deel van de winkels anders kunnen gebruiken, bijvoorbeeld door er woonruimte van te maken.

18

GGD Groningen

Blad 38 van 51

Bouwstenen omgevingsvisie Veendam projectnummer 0467718.100 9 september 2021 Gemeente Veendam

Hoe zien we de toekomst voor leefbaarheid? In de Woonvisie (2019) hebben we aangegeven hoe we de leefbaarheid willen verbeteren met de woningvoorraad. Zo gaan we leegstand tegen door wonen boven winkels aan te moedigen. We brengen daarnaast de panden in beeld die al langere tijd leeg staan en nemen contact op met de eigenaar om te komen tot een mogelijke oplossing. Daarmee willen we het aantal leegstaande en verwaarloosde panden terugbrengen. Dit komt de aantrekkelijkheid en levendigheid in het centrum ten goede en kan het veiligheidsgevoel van inwoners verbeteren. De inzet op een leefbaar en aantrekkelijk centrum werken we uit in een Centrumvisie. Daarnaast blijft de subsidieregeling voor de concentratie van winkels in het centrum gelden. We willen de subsidieregeling Reserve Krimpgebieden inzetten om wijken op te knappen en aansprekender te maken. Er zal vooral ingezet worden op Bareveld, Veendam Noord, en Havenbuurt. Voor een deel van Veendam Noord stellen we een wijkontwikkelplan op. We werken samen met inwoners en corporaties een toekomstperspectief uit, bijvoorbeeld over renovatie en herstructurering. Voor Bareveld hebben we al een wijkontwikkelplan opgesteld. Om de leefbaarheid verder te verbeteren vinden we samenwerking tussen domeinen (zoals sociaal domein, ruimtelijke ordening en veiligheid) belangrijk.

Ook zoeken we samenwerking met woningcorporaties zoals Acantus en welzijnsorganisaties. Hierbij kijken we verder dan leefbaarheid en veiligheid, maar denken we ook na over bijvoorbeeld toenemende gezondheidsrisico’s en mobiliteitsproblemen. De veiligheid op straat willen we waarborgen en waar mogelijk verbeteren. In het op te stellen mobiliteitsplan worden daarvoor concrete maatregelen uitgewerkt. Daar waar door het verlies aan draagkracht voorzieningen verdwijnen uit de lintdorpen zetten we in op een goede bereikbaarheid van de voorzieningen in het centrum van Veendam. Veendam is een compacte gemeente waardoor alle voorzieningen voor iedereen goed toegankelijk moeten zijn. Het garanderen van toegankelijkheid van voorzieningen geldt niet alleen voor de inwoners van onze lintdorpen, maar voor iedere inwoner van Veendam. Als gemeente willen we dat iedereen zich thuis voelt. Op basis van het verdrag Handicap van de Verenigde Naties maken we Veendam inclusief voor iedereen. In dit verdrag staat wat Nederland moet doen om de positie van mensen met een beperking te verbeteren. Denk daarbij aan het zelfstandig reizen met het openbaar vervoer of het deelnemen aan sport, cultuur en onderwijs. Voor iedere inwoner moeten voorzieningen bereikbaar zijn en iedereen moet mee kunnen doen in de samenleving.

Een toegankelijk Veendam voor iedereen is daarom ook ons uitgangspunt bij nieuwbouw en herinrichting van gebieden. Relatie met: Wonen, bereikbaarheid, voorzieningen, gezonde omgeving, groen en recreatie, milieu, water en bodem.

Blad 39 van 51

Bouwstenen omgevingsvisie Veendam projectnummer 0467718.100 9 september 2021 Gemeente Veendam

4

Waarden Introductie Onder de waarden van onze gemeente verstaan we de kwaliteiten van de fysieke leefomgeving. Volledige tekst Een aantal waarden heeft betrekking op de identiteit van Veendam en de ontstaansgeschiedenis. Denk daarbij aan historische bebouwing en de diepen. Maar ook kwaliteiten zoals de groene leefomgeving vinden wij een belangrijke waarde. In de toekomst willen we de waarden van Veendam behouden en versterken. Keuzes en ontwikkelingen die we de komende jaren gaan maken dragen hieraan bij.

4.1

Complete parkstad Introductie We zien Veendam als een ‘complete parkstad’, dit is van grote waarde voor onze gemeente. Onze gemeente kenmerkt zich door het vele groen. Zo wordt Veendam omringd door groen in het buitengebied, maar ook in de woongebieden wordt veel ruimte gegeven aan de groene inrichting. De groene inrichting van Veendam vinden wij waardevol en draagt bij aan de gezonde leefomgeving die wij de inwoners willen bieden. De openheid van Veendam, het iedereen thuis kunnen laten voelen maakt Veendam compleet en inclusief. Volledige tekst De kleinschaligheid van Veendam is waardevol, hierdoor kunnen we een ruime opzet behouden en veel ruimte gebruiken voor de groen blauwe inrichting. Daarnaast draagt de kleinschaligheid bij aan de toegankelijkheid van Veendam. Iedereen is welkom in Veendam en voelt zich er thuis. Het groene karakter van Veendam begint bij de entree en de centrumring. Het groen langs de hoofdverbindingen binnen de bebouwde kom speelt daarbij een nadrukkelijke rol in voor het groene beeld van de gemeente. Wij vinden het van belang dat de groenstructuren van Veendam behouden worden. In het omgevingsplan nemen we de groenstructuren daarom op. Hierdoor wordt niet enkel het woonplezier versterkt, het draagt ook bij aan de verschillende planten en diersoorten in de omgeving, ook wel de biodiversiteit. Daarbij hebben we aandacht voor de locaties van het groen.

Zo houden we in het zuidwesten van Veendam de parkachtige rand in stand, met mogelijk ruimte voor uitbreiding. En in het noordoosten behouden we het meer open groene landschap gerelateerd aan het veenkoloniale landschap. Veendam is voor iedereen, iedereen is welkom en kan hier zijn wie ze willen zijn. We houden rekening met elkaar en bieden iedereen de mogelijkheid om mee te kunnen doen. Onze voorzieningen en het groen dragen bij aan de inclusieve samenleving.

4.2

Ruimtelijke structuur Introductie

Blad 40 van 51

Bouwstenen omgevingsvisie Veendam projectnummer 0467718.100 9 september 2021 Gemeente Veendam

Onze gemeente heeft een zeer kenmerkende ruimtelijke structuur. Dit maakt de gemeente overzichtelijk en toegankelijk. De ruimtelijke structuur wordt grotendeels bepaald door het Ooster- en Westerdiep. Op deze ruimtelijke structuur die ook is opgenomen in de eerdere structuurvisie bouwen we verder voort in de omgevingsvisie. Volledige tekst De ruimtelijke structuur typeert verschillende gebieden als één samenhangend gebied op basis van overeenkomende kenmerken. De ruimtelijke structuur biedt ons uitgangspunten voor het mogelijk maken van nieuwe ontwikkelingen. We houden daarbij de volgende structuur aan van oost naar west; buitengebied, bedrijven, wonen, recreatie, buitengebied. Buitengebied In het buitengebied zijn verschillende kwaliteiten aanwezig. Afgezien van de linten is er in het buitengebied ruimte voor klein- en grootschalige landbouw (in de figuur wordt dit gebied ook wel aangegeven als agrarisch gebied). Aan de oostzijde is er een harde scheiding tussen het buitengebied en stedelijkgebied die wordt gevormd door de N33. Aan de westzijde is de grens van het buitengebied minder hard door het afwisselende beeld van het lint van Wildervank tot de parkachtige, grillige lijnen van bossen, water en sportterreinen. Bedrijven Grenzend aan de N33 bevindt zich het gebied aangewezen voor bedrijvigheid. In dit gebied bevinden zich verschillende typen bedrijven en industrie.

We bieden mogelijkheden voor het uitbreiden van de bedrijventerreinen in zuidelijke richting om ruimte te bieden aan grotere bedrijven. Wonen De woongebieden worden onderscheiden in drie wijken: Veendam Noord, Sorghvliet en Buitenwoel, en de lintdorpen Wildervank, Bareveld, Borgercompagnie, Ommelanderwijk, Zuidwending en Wildervanksterdallen. Naast woningen zijn er in de woongebieden verschillende voorzieningen te vinden. Denk bijvoorbeeld aan scholen, kinderdagverblijven, supermarkten, verzorgingstehuizen, apotheken en sportaccommodaties. De aanwezigheid van deze voorzieningen draagt bij aan een prettig woonklimaat. De woongebieden van Veendam kenmerken zich daarnaast door de vele ruimte voor groenkwaliteiten. In de woongebieden zijn de oorspronkelijke linten van het Ooster- en het Westerdiep terug te zien. Langs deze diepen staan veel mooie en oude gebouwen. Recreatie Het recreatiegebied is ook wel een groene zoom langs het woongebied en vormt een natuurlijke overgang richting het buitengebied. Verschillende voorzieningen zijn aanwezig in dit gebied zoals de golfbaan, het ‘Borgerswold’, een zeilplas en een sportcomplex. Wanneer we het recreatief gebied willen uitbreiden zal dit worden aangesloten op het bestaande recreatiegebied. Linten De kenmerkende linten voor het Veenkoloniën gebied vallen voornamelijk in het buitengebied en deels in het centrum.

Voor deze gebieden hanteren we andere waarden. In het centrum van Veendam en in Wildervank kenmerken de linten zich door kleinschalige bebouwing langs de diepen. De linten in het buitengebied karakteriseren zich meer als boerderijlinten met klein- en grootschalige bedrijven. De kenmerken van de linten zijn van belang voor onze gemeente en deze

Blad 41 van 51

Bouwstenen omgevingsvisie Veendam projectnummer 0467718.100 9 september 2021 Gemeente Veendam

gebieden zien wij daarom als losstaande gebieden waarvan we de waarden behouden en waar mogelijk versterken.

Figuur 4-1: Overzicht ruimtelijke structuur (agrarisch gebied is ook wel het buitengebied)

4.3

Erfgoed en Landschap Introductie De geschiedenis van Veendam is terug te vinden in ons erfgoed en het landschap. Het erfgoed en het landschap bieden dan ook kansen voor het ontwikkelen van de gemeente en het versterken van onze eigen identiteit. De landschappelijke structuren, de wateren en ook de cultuurhistorisch waardevolle elementen in Veendam dragen bij aan het ruimtelijke karakter. Volledige tekst De gemeente Veendam maakt onderdeel uit van de Veenkoloniën. De kenmerken van het Veenkoloniaal landschap zoals het open landschap met rechte wegen en kanalen zijn duidelijk terug te vinden in het landschap van Veendam. Het veenkoloniaal landschap is ontstaan door de veenontginning in de 17e, 18e en 19e eeuw. Turf is gedroogde veengrond. Vanaf de late middeleeuwen nam de economische waarde van turf toe. Het werd gebruikt als brandstof voor huishoudens en bijvoorbeeld ovens van steenbakkerijen. Door de turfwinning is het huidige landschap met lange lijnen ontstaan. De kenmerkende structuur is in een deel van het centrum daarom aangewezen als beschermd stadsgezicht. Ook in de rest van Veendam is het veenkoloniaal verleden goed terug te vinden in de rechte vaarten en de bebouwing langs de waterwegen. De langgerekte bouwlinten zijn omsloten door een ruim weids gebied, en worden verbonden door landwegen tussen de verschillende nederzettingen.

De dorpen zijn ontstaan langs een diep, zoals dit in bijvoorbeeld Wildervank nog

Blad 42 van 51

Bouwstenen omgevingsvisie Veendam projectnummer 0467718.100 9 september 2021 Gemeente Veendam

te zien is aan het Ooster- en Westerdiep. In Zuidwending, Ommelanderwijk en een groot deel van Borgercompagnie is geen diep meer aanwezig. De lange rechte structuur van de lintdorpen willen we behouden en waar mogelijk versterken door meer aandacht te vestigen op de wateren en de pleziervaart in het gebied. De diverse rijks- en gemeentelijke monumenten die Veendam rijk is bevinden zich voornamelijk langs de diepen en linten.

De historische kenmerken in onze gemeente bieden kansen bij de ontwikkeling van de gemeente en het versterken van de lokale identiteit. We hebben aandacht voor de monumentale gebouwen, maar ook voor de contrasten tussen de openheid van het landschap en de meer besloten lintdorpen. We willen onze geschiedenis behouden, beleven en beschermen voor de huidige en toekomstige generaties. Cultuurhistorische waarden die in de bestemmingsplannen beschermd zijn geven we ook in het omgevingsplan juridische bescherming. Hieronder vallen onder ander onze beschermde gezichten en monumenten. Voor het beleven willen we onder andere meer aandacht voor de wateren in Veendam. De kenmerkende diepenin Veendam die vroeger veel benut zijn en Veendam hebben gevormd, zijn nog steeds van belang voor onder andere recreatie en toerisme, natuur, wonen en klimaatadaptatie. Door de mogelijkheden voor vaarrecreatie uit te breiden ontstaan er meer mogelijkheden voor toeristen en inwoners om gebruik te maken van het water. In de gemeente Veendam zijn er gebieden met een (zeer) hoge kans op het aantreffen van archeologische resten. In de Nota Archeologie en Cultuurhistorie staat hoe we omgaan met archeologie. Afhankelijk van de archeologische verwachtingswaarde van een gebied stellen we andere eisen.

In het beleid is een overzicht opgenomen van de normen die bepalen of archeologisch onderzoek nodig is, dit hoort bij de Beleidskaart archeologie en cultuurhistorie Veendam (2018). Deze normen zijn vertaald naar het bestemmingsplan en nemen we over in het omgevingsplan. We beschermen daarmee archeologische resten als bron van informatie over het

Blad 43 van 51

Bouwstenen omgevingsvisie Veendam projectnummer 0467718.100 9 september 2021 Gemeente Veendam

lokale verleden en via het benutten ervan bij de verdere ontwikkeling van de gemeente (bijvoorbeeld op het gebied van toerisme en recreatie).

4.4

Water Introductie De aanwezigheid van water in onze gemeente is een waarde waar wij nog meer op in willen zetten. Het in stand houden van de aanwezige waterlopen die een belangrijke hydrologische, ecologische en cultuurhistorische functie hebben. Denk hierbij aan de diepen, plassen en sloten. Het zorgt als het ware voor een rode (of blauwe) draad in veel thema’s die in onze gemeente spelen. Daarnaast heeft de gemeente een aantal watertaken en zorgplichten, deze lichten we hier toe. Volledige tekst De gemeente heeft een zorgplicht voor schoon drinkwater binnen de gemeente. In de komende jaren moet de gemeente hier ook rekening mee gaan houden bij vergunningen en calamiteiten. We dragen bij aan de gezondheid van onze inwoners door een duurzame veiligstelling van de openbare drinkwatervoorziening. Daarnaast zijn de gemeentelijke watertaken gericht op drie zorgplichten, namelijk voor afvalwater, hemelwater en grondwater. Hier werken we aan samen met Waterschap Hunze en Aa's. Samen bepalen we het beleid en de uitvoeringsagenda van deze zorgplichten. Dit voeren we uit op een integrale manier samen met ander onderhoud zoals aan wegen en groen. De gemeentelijke zorgplichten hangen samen met de regionale zorgplichten (van het waterschap) voor het zuiveren van afvalwater en die voor het regionaal watersysteem.

We streven naar gezondheid, ruimtelijke kwaliteit en leefbaarheid van ons watersysteem. We scheiden vuilwater van schoonwater en streven ernaar dat er zo min mogelijk contact met afvalwater is. Daarnaast werken we aan een ecologisch gezond en natuurlijk (grond)watersysteem. Daarbij koppelen we de waterkwaliteitsdoelen aan andere gebiedsfuncties, zoals landbouw, natuur en recreatie. We dragen bij aan leefbaarheid door de omgeving aan te passen aan het veranderend klimaat. Wonen aan het water is tevens een kwaliteit van Veendam waar we ook bij nieuwe ontwikkelingen aandacht aan besteden.

Blad 44 van 51

Bouwstenen omgevingsvisie Veendam projectnummer 0467718.100 9 september 2021 Gemeente Veendam

5

Ambities Introductie In de omgevingsvisie komen de verschillende opgaven en gemaakte keuzes in de integrale ambities voor de komende 20 jaar. Met deze ambities geven we aan waar we als gemeente voor staan en waar we naartoe willen. Volledige tekst Op basis van de gemaakte keuzes tijdens het proces kunnen we drie integrale ambities vormen die richting geven voor de komende jaren. We maken keuzes en geven prioriteit aan de opgaven, waar we mee aan de slag willen, omdat we niet alle opgaven tegelijk én overal op kunnen pakken. • • •

Veendam leeft; Veendam ontwikkelt; Veendam beleeft.

Deze ambities zijn het resultaat van het uitgebreide participatietraject, het interne proces en de keuzes gemaakt door het college van Veendam. Met deze set ambities bouwen we verder aan de fysieke leefomgeving van Veendam.

5.1

Veendam leeft Introductie In Veendam is en blijft het fijn wonen. Er is veel ruimte voor groen, recreatie en we hebben een ruim aanbod aan voorzieningen. Hierin zit de kracht van onze gemeente. Daarom blijven we in de toekomst aandacht behouden voor veranderende wensen en verwachtingen van inwoners. We creëren meer reuring passend bij onze gemeente. Zo blijven we een levendige gemeente zonder in te leveren op de leefbaarheid. Ook de openbare ruimte moet hieraan bijdragen. Onze omgeving nodigt uit om erop uit te gaan en anderen te ontmoeten. Deze ambitie gaat daarom over het versterken en verbeteren van de levendigheid en het behouden en versterken van de fijne en gezonde leefomgeving. Volledige tekst Levendigheid Het is onze ambitie om de levendigheid van Veendam te versterken. Wij hebben als gemeente een ruim aanbod aan voorzieningen zoals scholen, zwembad, sportvoorzieningen, winkels, horeca en meer. Het ruime aanbod aan voorzieningen alleen is geen garantie voor een levendige gemeente. De voorzieningen moeten passen bij de vraag van inwoners. Wij gaan aan de slag om te zorgen dat het voorzieningenaanbod meer aansluit bij de vraag van onze inwoners. Daarin staat onze inwoner centraal en houden we rekening met de wensen en behoeften van verschillende doelgroepen. Ook zetten we meer in op communicatie zodat inwoners weten wat Veendam te bieden heeft.

Zo brengen we het huidige voorzieningenaanbod (waaronder ook evenementen) en nieuwe mogelijkheden beter onder de aandacht. We zetten dus niet enkel in op nieuwe voorzieningen en evenementen, maar ook op het verbeteren van de bekendheid van het bestaande aanbod.

Blad 45 van 51

Bouwstenen omgevingsvisie Veendam projectnummer 0467718.100 9 september 2021 Gemeente Veendam

Het bieden van voorzieningen die passen bij de wensen van de doelgroepen draagt bij aan een levendiger Veendam. De voorzieningen moeten bovendien bereikbaar en toegankelijk zijn, zowel voor inwoners als voor bezoekers. We zetten daarom in op het verbeteren van de bereikbaarheid van voorzieningen. Daarmee blijft de leefbaarheid in de lintdorpen behouden, ook wanneer voorzieningen hier verdwijnen doordat er te weinig draagvlak voor is. Voor iedere inwoner blijven de voorzieningen goed toegankelijk, ook wanneer deze verder weg gelegen zijn. Niet alleen voorzieningen dragen bij aan de levendigheid in Veendam, reuring draagt hier ook aan bij. De aanwezigheid van inwoners draagt bij aan reuring. Op verschillende locaties in het centrum willen we de reuring terug krijgen door de leegstaande winkelpanden te transformeren naar woningen. Hierdoor komt er meer levendigheid terug in het centrum. Het centrum wordt zo een aantrekkelijker verblijfsgebied, niet alleen voor inwoners maar ook voor bezoekers. Vitaal en gezond Naast een levendig Veendam willen we ook een vitaal en gezond Veendam. Als gemeente kunnen we hieraan bijdragen door de omgeving zo in te richten dat het uitnodigt om te sporten, spelen, bewegen en ontmoeten. Een groene en gezonde omgeving helpt daarbij.