05-02 Bouwstenendocument omgevingsvisie Veendam ontwerp-omgevingsvisie

Bouwstenen omgevingsvisie Veendam

projectnummer 0467718.100 concept 9 september 2021

Bouwstenen omgevingsvisie Veendam

projectnummer 0467718.100 concept 9 september 2021

Auteurs W.J. Daggenvoorde, MSc J.J.E. Brécheteau, MSc

Opdrachtgever Gemeente Veendam Raadhuisplein 5 9641 AW VEENDAM

Gecontroleerd: L. Neijenhuis, MSc

datum 9 september 2021

beschrijving concept

vrijgave drs. J. Fuite

Inhoudsopgave

Blz.

1.1 1.2 1.3 1.4 1.5 1.6 1.7

Inleidende tekst Wat is de omgevingsvisie? Proces Hoe werkt de website? Rol van de gemeente Beleidscyclus Contact

1 1 2 4 4 5 6

2

Gebieden

7

2.1 2.2 2.3 2.4 2.5 2.6 2.7

Algemeen Centrum Woongebieden Lintdorpen Bedrijventerreinen Recreatiegebieden Buitengebied

7 7 9 10 11 13 14

3

Thema’s

17

3.1 3.2 3.3 3.4 3.5 3.6 3.7 3.8 3.9 3.10

Algemeen Wonen Bereikbaarheid Voorzieningen Werken en ondernemen Gezonde omgeving Groen en recreatie Duurzaamheid Milieu, water en bodem Leefbaarheid

17 17 21 23 25 28 30 32 35 38

4

Waarden

40

4.1 4.2 4.3 4.4

Complete parkstad Ruimtelijke structuur Erfgoed en Landschap Water

40 40 42 44

5

Ambities

45

5.1 5.2 5.3

Veendam leeft Veendam ontwikkelt Veendam beleeft

45 47 50

Bijlage 1 Schermafbeelding website

Bouwstenen omgevingsvisie Veendam projectnummer 0467718.100 9 september 2021 Gemeente Veendam

1.1

Inleidende tekst Welkom bij de online omgevingsvisie van de gemeente Veendam In de omgevingsvisie laten we zien waar de gemeente Veendam voor staat en waar we naar toe willen in de toekomst. De combinatie van ‘thema’s’, ‘waarden’ en ‘ambities’ bepaalt de mogelijkheden voor nieuwe initiatieven in onze verschillende gebieden. Status Op dit moment zit de omgevingsvisie in de ontwerpfase. De ontwerp-omgevingsvisie ligt ter inzage van 15 september t/m 30 oktober 2021. Tijdens deze periode kan iedereen die dat wil een reactie indienen. Daarna worden eventuele reacties beoordeeld en wordt de omgevingsvisie eventueel aangepast. Vervolgens wordt de definitieve omgevingsvisie voorgelegd aan de gemeenteraad ter vaststelling.

1.2

Wat is de omgevingsvisie? Introductie In de omgevingsvisie van de gemeente Veendam staat beschreven wat wij met elkaar belangrijk vinden als het om onze leefomgeving gaat. De leefomgeving gaat over alles wat we buiten zien, ervaren, horen en ruiken. Bijvoorbeeld hoe onze gemeente eruit ziet, hoe schoon de lucht is, welke bedrijven er zijn, hoe we omgaan met vergrijzing, het winkelaanbod en duurzaamheid. In de omgevingsvisie kijken we niet alleen naar de leefomgeving die we kunnen aanraken of voelen. We kijken ook naar sociale onderwerpen zoals veiligheid en gezondheid. Met de omgevingsvisie willen we samen met inwoners, ondernemers én bestuurders een toekomstbeeld schetsen om onze gemeente nog mooier te maken om in te wonen, werken en verblijven. Volledige tekst De onderdelen van onze leefomgeving waar we trots op zijn, willen we graag beschermen en verbeteren. Daarnaast willen we ook nieuwe doelen bereiken. Deze doelen vertalen we in ambities en leggen we vast in de omgevingsvisie. Zo beschrijven we waar we tot 2040 mee aan de slag gaan. De omgevingsvisie is een dynamisch document. Dit betekent dat regelmatig wordt beoordeeld of de visie nog klopt, of dat de inhoud aangepast moet worden. Zo kunnen wij inspelen op ontwikkelingen in de samenleving. Doel Met de omgevingsvisie schetsen wij samen met inwoners en ondernemers een toekomstbeeld voor onze gemeente.

Dit toekomstbeeld is erop gericht om de gemeente nog mooier te maken zodat iedereen er prettig kan wonen, werken en verblijven. De kaders die wij belangrijk vinden voor nieuwe initiatieven (plannen) worden per gebied in de omgevingsvisie omschreven. Deze kaders zijn de onderdelen van de visie, namelijk de thema’s, waarden en ambities (zie ook: hoe werkt de website). Wij bepalen niet precies wat er ergens moet gebeuren. Met onze kaders geven we aan wat we belangrijk vinden en zo nodigen we u als inwoners, organisatie of ondernemer uit om plannen te maken die hierbij passen. Initiatief nemen Nieuwe initiatieven (plannen) worden getoetst aan onze omgevingsvisie. Wanneer het initiatief aansluit bij de keuzes die wij maken in de omgevingsvisie, gaan we ermee aan de slag. Aan de slag betekent niet dat wij als gemeente het plan gaan uitvoeren. Samen met de initiatiefnemer

Blad 1 van 51

Bouwstenen omgevingsvisie Veendam projectnummer 0467718.100 9 september 2021 Gemeente Veendam

bespreken we wie welke rol pakt. De visie zelf maakt nog geen nieuwe ontwikkelingen mogelijk. Vaak heeft u hiervoor nog wel een nieuwe vergunning nodig.

1.3

Proces Introductie Bij het opstellen van de omgevingsvisie vinden wij het belangrijk dat inwoners, bedrijven en andere partijen mee denken over de inhoud. Inwoners zijn de experts en weten het beste wat er in hun omgeving en hun leven belangrijk is. Daarom is hun mening waardevol. Op deze manier is de omgevingsvisie niet alleen een visie van de gemeente, maar van iedereen! Volledige tekst Voorbereiding Wij zijn begonnen met het verzamelen van wat er op dit moment gebeurt in de gemeente Veendam. Hoe ziet de gemeente eruit? Wat zijn de kwaliteiten? Welk beleid kent de gemeente en is dit beleid nog actueel? Welke nieuwe ontwikkelingen komen er op ons af? Zo brachten we in beeld welke belangrijke opgaven (uitdagingen) er zijn waar we de komende jaren mee aan de slag moeten. Wijkprikker De mening en bijdrage van de inwoners van Veendam is een belangrijk onderdeel voor het opstellen van de omgevingsvisie. Om informatie op te halen bij bewoners over wat zij belangrijk vinden voor de toekomst van Veendam is de wijkprikker opgesteld. Tussen 25 maart en 1 mei 2021 konden deelnemers deze wijkprikker invullen.

Ten eerste konden twee algemene vragen worden beantwoord: Waar bent u trots op als u denkt aan Veendam? En wat zou volgens u de leefomgeving van Veendam nog mooier, beter of gezonder maken? Vervolgens konden de deelnemers prikkers plaatsen op een kaart om per thema of per deelgebied gerichte input te geven voor de omgevingsvisie. In totaal zijn er 500 reacties binnen gekomen via de wijkprikker. Deze informatie is waardevol geweest bij het opstellen van deze omgevingsvisie. Bent u benieuwd naar de uitkomsten van de wijkprikker, klik dan op onderstaande link. [link naar verslag wijkprikker] [link wijkprikker online] Ontmoetingen Naast de informatie die we door middel van de wijkprikker hebben opgehaald hebben we verdiepende gesprekken gevoerd met stakeholders, zoals woningcorporaties, wijkteams en de GGD Groningen. Deze ontmoetingen vonden op drie verschillende avonden plaats (18, 19 en 20 mei 2021). Tijdens de eerste avond stonden de thema’s ondernemen, buitengebied en energie centraal. Op de tweede avond hebben we gesproken over de thema’s wonen en bereikbaarheid. De derde ontmoeting stond in het teken van de thema’s sport, recreatie, leefbaarheid en gezondheid.

Tijdens deze avonden werden vragen gesteld zoals hoe ziet het buitengebied van Veendam er in 2040 uit? En wat vindt u goed en wat mist u aan de woonkwaliteit in Veendam? Aan de hand van dergelijke vragen konden de deelnemers digitaal stickers/geeltjes plakken met hun mening of

Blad 2 van 51

Bouwstenen omgevingsvisie Veendam projectnummer 0467718.100 9 september 2021 Gemeente Veendam

input voor de omgevingsvisie. Bent u benieuwd naar de uitkomsten van deze ontmoetingen, klik dan op onderstaande links. [link verslag 18 mei] [link verslag 19 mei] [link verslag 20 mei] Botsingen en keuzes maken Alle opbrengsten uit de wijkprikker en de ontmoetingen namen we mee in het verdere proces. Deze uitkomsten hebben we naast het huidige beleid en de huidige staat van de leefomgeving gezet. Zo werd duidelijk dat er botsingen ontstaan omdat we niet alles tegelijkertijd of in dezelfde ruimte kunnen realiseren. Een voorbeeld van zo’n botsing: in de woongebieden en in het centrum is meer behoefte aan groen. Tegelijkertijd staat de gemeente Veendam voor een woningbouwopgave. Waar zetten we de beschikbare ruimte voor in? We brachten alle botsingen in kaart en bespraken deze met het college van burgemeester en wethouders (6 juli 2021). Daarbij namen we ook de impactbeoordeling van verschillende alternatieven vanuit de strategische impactbeoordeling mee. Per botsing heeft het college richting aangegeven op basis van informatiebladen. Deze zijn door middel van onderstaande link te bekijken. De uitgesproken voorkeur van het college is verwerkt in deze omgevingsvisie. [link naar keuzebladen] Strategische impactbeoordeling Bij het opstellen van een omgevingsvisie is het belangrijk om de effecten op de fysieke leefomgeving mee te nemen in de keuzes die worden gemaakt.

Deze effecten hebben we in beeld gebracht in de strategische impactbeoordeling. Om de effecten goed te kunnen bepalen, hebben we eerst de leefomgevingsfoto (LOF) opgesteld. In deze foto kunt u de situatie in Veendam zien voor veel onderwerpen, zoals luchtkwaliteit, groen en energie. In de strategische impactbeoordeling zijn de gemaakte keuzes en ambities samen beoordeeld waarmee duidelijk wordt welke effecten de visie heeft op de leefomgeving van Veendam. In de strategische impactbeoordeling zijn daarbij aanbevelingen gegeven om de omgevingsvisie scherper te maken. Ook is advies gegeven over het omgevingsbeleid dat na de omgevingsvisie wordt opgesteld (zie ook de beleidscyclus). De stappen die we gaan zetten om de ambities waar te maken, zijn vervolgens zo concreet mogelijk gemaakt in de omgevingsvisie. [link naar strategische impactbeoordeling] Besluitvorming en zienswijzen De ontwerp-omgevingsvisie is het resultaat van de inbreng uit de wijkprikker, ontmoetingen met stakeholders, ambtelijke bijdragen en de uitgevoerde botsproeven met het College van Burgemeester en Wethouders. De ontwerp-omgevingsvisie ligt ter inzage van 15 september t/m 30 oktober 2021. Iedereen heeft in deze periode de gelegenheid om op de ontwerpomgevingsvisie te reageren. Een samenvatting van de ontvangen reacties wordt daarna gepubliceerd. U kunt een reactie indienen via deze website.

Ga hiervoor naar de contactpagina. Uiteindelijk neemt de gemeenteraad het besluit over de omgevingsvisie .

Blad 3 van 51

Bouwstenen omgevingsvisie Veendam projectnummer 0467718.100 9 september 2021 Gemeente Veendam

1.4

Hoe werkt de website? Introductie Onze omgevingsvisie is de website. Hiermee kunnen we op een duidelijke manier laten zien wat we belangrijk vinden in onze gemeente en waar we naartoe willen. Volledige tekst De website bestaat uit een aantal onderdelen, namelijk gebieden, thema’s, waarden en ambities. Als u benieuwd bent wat er in een gebied speelt, kan u per gebied bekijken welke thema’s, waarden en ambities hier gelden. Maar u kunt ook direct naar een onderwerp gaan onder het kopje “Thema’s”. We leggen hier uit wat er per onderdeel wordt besproken. •

•

•

Thema’s: in een thema wordt besproken hoe we in onze gemeente om willen gaan met een bepaald onderwerp. Bij het thema ‘Wonen’ geven we bijvoorbeeld aan welk soort woningen we graag in onze gemeente willen bouwen de komende jaren. Waarden: de waarden geven aan wat de kracht van de gemeente Veendam is. De waarden bepalen het DNA en de identiteit van de gemeente. Deze waarden willen we graag behouden of zelfs versterken met nieuwe initiatieven. Ambities: de ambities geven aan waar we in de toekomst naar toe willen met onze gemeente. Bij een nieuw plan bekijken wij of het bijdraagt aan het behalen van onze ambities.

Met de omgevingsvisie laten we zien waar we als gemeente voor staan. De combinatie van ‘thema’s’, ‘waarden’ en ‘ambities’ wordt ook wel het toetsingskader genoemd voor nieuwe plannen. Past een plan binnen dit kader, dan kunt u ervan uitgaan dat we als gemeente hier positief naar kijken. Het is dus belangrijk dat een nieuw plan op de juiste manier omgaat met verschillende thema’s, onze waarden behoudt of versterkt en een bijdrage levert aan het behalen van onze ambities! U kunt de website op verschillende manieren gebruiken. Door op de kaart een gebied aan te klikken vindt u alle informatie over het gebied, met de links naar thema’s, waarden en ambities die hier belangrijk zijn. Wilt u zich juist verdiepen in een thema? Klik dan op het thema wat u interessant vindt in het menu. Op de themapagina leest u waar we staan, welke ontwikkelingen er op ons af komen en wat we daarbij belangrijk vinden. Ook leest u in welke gebieden het thema speelt en welke andere thema’s, waarden en ambities er zijn.

1.5

Rol van de gemeente Introductie De rol van de gemeente verandert. Op dit moment bekijken we samen met inwoners en andere betrokkenen welke rol we pakken per project. Volledige tekst We bekijken per project welke rol we als gemeente pakken. Dit kan de rol van initiatiefnemer zijn, maar we pakken niet bij iedere project de regie. Bij sommige projecten kan de initiatiefnemer zelf prima de gesprekken aangaan met de omgeving. Maar bij andere projecten

Blad 4 van 51

Bouwstenen omgevingsvisie Veendam projectnummer 0467718.100 9 september 2021 Gemeente Veendam

kan het zijn dat wij die zelf begeleiden en tot een goed einde brengen. Het blijft wel de rol van de gemeente om te zorgen dat alle projecten goed met elkaar zijn afgestemd. Belangrijk om hierbij te benoemen is dat initiatieven altijd getoetst worden aan het bestemmingsplan (straks omgevingsplan). Past het initiatief niet in het bestemmingsplan, dan wordt door de gemeente bekeken of een initiatief mogelijk is en wenselijk is. Bij deze afweging wordt onder andere de omgevingsvisie gebruikt (zie ook hoe werkt de website).

1.6

Beleidscyclus De komst van de Omgevingswet introduceert niet alleen de omgevingsvisie, maar ook instrumenten zoals het omgevingsplan en programma’s. Via de beleidscyclus worden alle onderdelen van de Omgevingswet doorlopen. In het figuur is te zien welke onderdelen worden doorlopen, met als eerste onderdeel het opstellen van de omgevingsvisie.

De beleidscyclus van de Omgevingswet

De beleidscyclus bestaat uit vier onderdelen. Tijdens het eerste onderdeel ‘de beleidsontwikkeling’ staat de visievorming centraal. De omgevingsvisie beschrijft op lange termijn keuzes voor de leefomgeving. Na de beleidsontwikkeling volgt de beleidsdoorwerking. Hierin worden de hoofdkeuzes die gemaakt zijn in de omgevingsvisie nader uitgewerkt door middel van instructieregels en programma’s. Een instructieregel is een doe- en denkregel. Soms zijn instructieregels dwingend: de gemeente mag niet van deze regel afwijken. Veel vaker geven deze regels juist ruimte voor maatwerk. De regels geven daarmee een denkrichting, waarbij de gemeente de vrijheid heeft om een eigen afweging te maken. De omgevingsvisie en instructieregels worden uitgewerkt in programma’s. Een programma kan gericht zijn op een bepaald thema of gebied. In een programma kan de gemeente concrete maatregelen opnemen waarmee de ‘hoe-vraag’ verder

Blad 5 van 51

Bouwstenen omgevingsvisie Veendam projectnummer 0467718.100 9 september 2021 Gemeente Veendam

wordt uitgewerkt. Oftewel, hoe worden de keuzes en ambities uit de omgevingsvisie gerealiseerd? Een programma is daarmee zelfbindend. De volgende stap in de beleidscyclus is de uitvoering. Dat gebeurt door de initiatiefnemers van activiteiten en projecten: burgers, bedrijven of overheden die iets willen ontwikkelen. Hiervoor zijn regels voor de fysieke leefomgeving in de gemeente nodig, die passen bij de omgevingsvisie en programma’s, om de juiste ontwikkelingen mogelijk te maken. Het belangrijkste instrument hiervoor is het omgevingsplan. Op dit moment kent de gemeente meerdere bestemmingsplannen, straks wordt dit één omgevingsplan. Het omgevingsplan wordt breder dan de bestemmingsplannen. Er is niet alleen aandacht voor de ruimtelijke inpassing van plannen en projecten, maar het omgevingsplan kent regels over de gehele fysieke leefomgeving. Daarnaast worden de regels algemener en flexibeler beschreven, zodat er meer maatwerk toegepast kan worden bij initiatieven. Tot slot wordt in de cyclus een terugkoppeling gedaan. Door onder andere monitoring wordt bijgehouden of de doelen uit de omgevingsvisie daadwerkelijk gehaald worden of dat bijsturen van de doelen of maatregelen nodig is. Wanneer dit het geval is moet er weer beleidsontwikkeling plaatsvinden, waarmee de cyclus rond is. Kostenverhaal Bij het uitvoeren van projecten van initiatiefnemers maken wij als gemeente kosten.

Deze kosten betaalt de initiatiefnemer. Voor kleine plannen brengen wij leges in rekening. Voor het uitvoeren van grotere projecten, leggen we in principe afspraken vast in een overeenkomst met deze initiatiefnemer. Lukt dit niet, dan zullen we met een exploitatieplan de kosten alsnog (achteraf) verhalen. Bij sommige projecten levert de initiatiefnemer een bijdrage aan bovenwijkse voorzieningen, bijvoorbeeld voor de aanleg van een rondweg of een park, waar ook het nieuwe project gebruik van maakt. Hiervoor maken wij project afhankelijk individuele afspraken met de initiatiefnemers op basis van de woningwet.

1.7

Contact Op deze website kunt u de omgevingsvisie van de gemeente Veendam bekijken. Wanneer u hierover vragen en/of opmerkingen heeft, kunt u een reactie indienen. U kunt online, mondeling of schriftelijk een reactie indienen. Hoe u dit doet vindt u hier [www.veendam.nl/zienswijze]. Reacties kunnen worden ingediend in de periode 15 september t/m 30 oktober 2021.

Blad 6 van 51

Bouwstenen omgevingsvisie Veendam projectnummer 0467718.100 9 september 2021 Gemeente Veendam

2

Gebieden

2.1

Algemeen Introductie De gemeente Veendam kent verschillende typen gebieden. Ieder gebied ziet er anders uit en er vinden andere activiteiten plaats. Zo wordt er in het ene gebied gewoond en in het andere gebied gewerkt. De activiteit die in een gebied plaatsvindt, bepaalt in grote mate wat we in een gebied belangrijk vinden en wat we met een gebied willen in de toekomst. Zo mag er op een bedrijventerrein meer geluid worden gemaakt, terwijl het in de woongebieden wat rustiger moet zijn. Volledige tekst In de gemeente Veendam onderscheiden we zes gebieden voor de omgevingsvisie: • Centrum • Woongebieden • Lintdorpen • Bedrijventerreinen • Recreatiegebieden • Buitengebied Per gebied bepalen we wat er wel en niet kan, en welke thema’s, waarden en ambities we daaraan koppelen. Onder de Omgevingswet ontstaat er voor de gemeente lokale afwegingsruimte voor een aantal milieuthema’s (denk aan geur, geluid). Dit betekent dat er ruimte is voor de gemeente om zelf keuzes te maken in wat we wel en niet toestaan. Deze afwegingsruimte biedt kansen maar kent ook uitdagingen. De kwaliteit die we per gebied graag zien wordt benoemd in de omgevingsvisie, en kan vervolgens worden vertaald in (soepelere of strengere) normen in het omgevingsplan. Het omgevingsplan is straks de vervanger van alle verschillende bestemmingsplannen binnen de gemeente.

Er is straks één omgevingsplan waarin alle regels (met betrekking tot de fysieke leefomgeving) voor de verschillende delen van de gemeente staan. De gebieden zijn dan een belangrijke verbinding tussen de omgevingsvisie en het omgevingsplan.

2.2

Centrum Samenvatting Het centrum van Veendam heeft een breed aanbod aan activiteiten, zoals winkelen, sporten, recreatie, horeca, werken en wonen. Daarnaast is ook de historie van Veendam terug te zien in het centrum. Dit alles maakt het centrum erg divers. Het centrum heeft echter ook te maken met leegstand. Volledige tekst Huidige situatie Het centrum bestaat uit het gebied binnen de Julianalaan, Sorghvlietlaan, Buitenwoellaan, Jakob Bruggemalaan, Lloydsweg en Van Stolbergweg. Van oorsprong is het centrum ontstaan tussen het Ooster- en het Westerdiep. De na-oorlogse groei van Veendam zorgde voor een toename van

Blad 7 van 51

Bouwstenen omgevingsvisie Veendam projectnummer 0467718.100 9 september 2021 Gemeente Veendam

het autogebruik. Om deze reden zijn aan het begin van de jaren ‘70 het Boven Westerdiep en het Beneden Oosterdiep gedempt. Dit leidde ertoe dat het centrum er anders uit kwam te zien. Toch zijn enkele structuren, zoals het Ooster- en Westerdiep en het beschermd stadsgezicht Tusschendiepen nog goed herkenbaar. Deze zichtbare structuren en de historische gebouwen dragen bij aan de identiteit van het centrum en laten de rijke historie zien. Deze gebouwen staan niet alleen langs het Oosterdiep, maar ook op andere plekken in het centrum. Denk bijvoorbeeld aan de Grote Kerk, het Veenkoloniaal museum of het Noorderpoortgebouw aan de Hertenkampstraat. Om deze historie te behouden is een deel van het centrum aangewezen als beschermd stadsgezicht. Midden in het centrum ligt het kernwinkelgebied. Dit is het gebied tussen het Ooster- en Westerdiep, rondom de Kerkstraat en de Promenade. Hier zijn de meeste winkels te vinden, maar ook verschillende horecagelegenheden. In de gemeente staan echter ook veel (winkel-) panden leeg. In 2020 stond 17% van de winkels in Veendam leeg 1. Deze leegstand zorgt ervoor dat het vestigingsklimaat van Veendam minder aantrekkelijk wordt. Dit betekent dat de lege winkels ervoor zorgen dat het winkelgebied minder interessant wordt voor nieuwe winkels om zich er te vestigen.

Ook kan het gebied hierdoor in verval raken waardoor mensen er niet graag meer verblijven. Dit noemen we ook wel verloedering. De leegstand biedt ook kansen. Zo kunnen we andere functies waar vraag naar is, zoals woningen, in de lege panden realiseren. Daarmee kunnen we binnen het bestaand bebouwd gebied nieuwe woningen bouwen, zodat de woningbouw niet ten koste gaat van bijvoorbeeld groen, water of agrarische grond. In het westen van het centrumgebied bevinden zich verschillende sportaccommodaties. Hier zijn bijvoorbeeld het Zwembad Tropiqua en de Sorghvliethal gevestigd. Dit is de thuisbasis voor verschillende (binnensport)verenigingen. Aan de oostkant van het centrum is het station te vinden. Hier stopt de trein van en naar Groningen en is tevens het busstation gevestigd. In de rest van het centrum zijn naast woningen op het Aquapark en in de straten rond het kernwinkelgebied ook kantoren en dienstverlening te vinden. Toekomstperspectief Een van de belangrijkste opgaven voor het centrum is de aanpak van de leegstand. Door de opkomst van online winkelen is er minder behoefte aan fysieke winkels. Daarnaast heeft onze gemeente te maken met een vergrijzende bevolking. Daardoor zien we steeds vaker dat winkeliers geen opvolging hebben en dat een winkel leeg komt te staan. We moeten een oplossing vinden voor de leegstand zodat een compacter en gezelliger winkelcentrum ontstaat.

We gaan de leefbaarheid in het centrum verbeteren. Dit doen we op verschillende manieren. Ten eerste veranderen we een deel van de winkels in woningen. Daarbij is het belangrijk dat er een juiste mix ontstaat van winkels, horeca en woningen en we goed luisteren naar de wensen van inwoners, ondernemers en hun klanten. Hoe deze mix er precies uit moet komen te zien nemen we op in het omgevingsplan. Ten tweede willen we de kwaliteit van de openbare ruimte verbeteren. Hier hebben we de afgelopen jaren al op ingezet met onder andere de herinrichting van een deel van de Promenade, het Veenlustplein en het Raadhuisplein. De komende jaren willen we hiermee doorgaan. Bijvoorbeeld door meer groen in het centrum toe te voegen. De derde manier is om aantrekkelijke evenementen te organiseren die aansluiten bij de wensen van de verschillende doelgroepen. Dit gaat samen met een goede promotie van onze gemeente. 1

Landelijke Monitor Leegstand (CBS)

Blad 8 van 51

Bouwstenen omgevingsvisie Veendam projectnummer 0467718.100 9 september 2021 Gemeente Veendam

Hiermee willen we meer bezoekers naar het centrum trekken. Tot slot willen we het winkelen in het centrum comfortabeler maken met aaneengesloten overdekte winkelgebieden. De bereikbaarheid van het centrum speelt daarbij een belangrijke rol. In het centrum moet een zo compleet mogelijk winkelaanbod bestaan op loop- en fietsafstand van woongebieden. We verbeteren daarom de verbindingen voor de fiets, te voet en het OV, zodat het centrum voor iedereen en met elk vervoersmiddel bereikbaar blijft. Maar we willen voorkomen dat de inzet op deze vervoersmiddelen ten koste gaat van de bereikbaarheid met de auto. Het centrum moet namelijk ook bereikbaar blijven voor bezoekers vanuit de regio. We stellen momenteel een mobiliteitsplan op waarin we deze balans tussen de auto en de overige vervoersmiddelen verder uitwerken.

2.3

Woongebieden Samenvatting In de woongebieden wordt voornamelijk gewoond, maar er zijn ook verschillende voorzieningen te vinden. De woongebieden worden onderscheiden in drie wijken: Veendam Noord, Sorghvliet en Buitenwoel. Daarnaast maakt een gedeelte van Wildervank onderdeel uit van dit deelgebied. De woongebieden van Borgercompagnie, Bareveld, Wildervanksterdallen, Ommelanderwijk en Zuidwending en het overige deel van Wildervank beschrijven we onder het deelgebied lintdorpen. Volledige tekst Huidige situatie Naast woningen zijn er in de woongebieden verschillende voorzieningen te vinden. Denk bijvoorbeeld aan scholen, kinderdagverblijven, supermarkten, verzorgingstehuizen, apotheken en sportaccommodaties. De aanwezigheid van deze voorzieningen draagt bij aan een prettig woonklimaat. In de woongebieden zijn de oorspronkelijke linten van het deels beschermde stadsgezicht Oosterdiep en het Westerdiep terug te zien. Langs deze diepen staan veel mooie en oude gebouwen. Door de aanwezigheid van groen en water wordt Veendam ook wel Parkstad genoemd. De woningvoorraad in onze gemeente bestaat voor een groot deel uit koopwoningen (62%). Het aandeel corporatiewoningen is 24%, waarvan het overgrote deel van woningcorporatie Acantus is. Zo’n 11% van de woningvoorraad betreft particuliere huurwoningen 2.

Er worden in de woongebieden drie wijken onderscheiden: Veendam Noord, Sorghvliet en Buitenwoel. Veendam Noord is een naoorlogse wijk. De woningen rondom de Vredenrustlaan zijn gebouwd in de periode 1945-1960. Vervolgens is de wijk in de jaren ’60 en ’70 naar het oosten uitgebreid 3. In de jaren na de eeuwwisseling zijn delen van de wijk opgeknapt. In sommige delen staat de leefbaarheid echter nog steeds onder druk, zoals rondom de Vredenrustlaan. De wijk Sorghvliet ligt ten zuidwesten van het centrum en is ruim opgezet met veel groen- en waterstructuren. Sorghvliet bestaat uit een vijftal buurten: Scheepskwartier, Zeestratenwijk, Borgerspark, Provinciehoek en Rivierenbuurt. Elke buurt heeft zijn eigen karakter. Dit komt door 2

Cijfers uit de Woonvisie

3

Bouwjaar woningen gebaseerd op Atlas van de Leefomgeving

Blad 9 van 51

Bouwstenen omgevingsvisie Veendam projectnummer 0467718.100 9 september 2021 Gemeente Veendam

de grootte van de wijk, maar ook door het feit dat de wijk niet in één keer gebouwd is. De wijk Sorghvliet is namelijk in de jaren ’60 tot de jaren ’80 in fasen ontwikkeld 4. In de jaren ’80 is gestart met de bouw van de wijk Buitenwoel, aan de noordwestzijde van Veendam. Deze wijk bestaat uit drie buurten: Zilverpark, Gildenbuurt en Golflaan. Het Zilverpark ligt tussen het voetbalstadion, scholengemeenschap Winkler Prins en de Buitenwoellaan en is gebouwd in de jaren ’90. Ten noorden van het Zilverpark ligt de Gildenbuurt. De bouw van deze buurt is gestart in de jaren ’80. De woningbouw is tot de jaren ’00 eerst in westelijke richting en vervolgens in noordelijke richting uitgebreid. Daarmee is de Golflaan ontstaan. Tot slot ligt aan de zuidzijde van de wijk de straat Langeleegte. Hier staan vooral oudere woningen die aan het begin van de 20ste eeuw zijn gebouwd. De Langeleegte ligt langs de Veendammerweg, de ontsluitingsweg van Veendam richting Hoogezand5. Toekomstperspectief We vinden het belangrijk dat ook in de toekomst Veendammers fijn kunnen blijven wonen. We staan daarbij wel voor een aantal uitdagingen. De bevolking wordt steeds ouder (vergrijzing) en de huishoudens worden steeds kleiner. Dit vraagt om voldoende levensloopbestendige woningen en het toevoegen van twee-onder-een-kap en vrijstaande woningen.

Daarom gaan we aan de slag met het bouwen van nieuwe woningen en het verbeteren van bestaande woningen. Het doel is dat iedereen in Veendam een geschikte woning moet kunnen vinden die aansluit bij zijn of haar eigen wensen. Elke wijk heeft zijn eigen identiteit en daarmee ook zijn eigen toekomstperspectief. In Veendam Noord zetten we in op een verbetering van zowel de fysieke als sociale kwaliteit van de wijk. Dit betekent onder andere dat we (in nauwe samenwerking met de woningcorporaties) woningen verbeteren of vernieuwen. Hiervoor stellen we voor het westelijk deel van Veendam Noord (gebied rond de Vredenrustlaan) Veendam Noord eeeen wijkontwikkelplan op. De leefbaarheid in de wijk Sorghvliet is nu nog goed, maar we willen wel aandacht geven aan mogelijke achteruitgang. Tot slot vinden we dat de leefbaarheid in Buitenwoel toekomstbestendig is. In alle wijken moet voldoende ruimte zijn voor klimaatadaptatie. Bij inbreiding van de woongebieden (zie thema wonen) wordt de ruimte niet volledig vol gebouwd, maar zullen we streefnormen hanteren. De streefnormen worden in het omgevingsplan opgenomen. De kwaliteit van het te ontwikkelen gebied staat altijd centraal.

2.4

Lintdorpen Samenvatting In de lintdorpen wordt, net als in de woongebieden, voornamelijk gewoond en zijn er enkele voorzieningen te vinden. De lintdorpen hebben een langgerekte structuur (soms langs een van de diepen) en worden omgeven door een open landschap. De lintdorpen horen bij het veenkoloniaal landschap. In onze gemeente zijn de volgende lintdorpen te onderscheiden: Borgercompagnie, Wildervank, Bareveld, Wildervanksterdallen, Ommelanderwijk en Zuidwending.

4

Wijkagenda Sorghvliet

5

Wijkagenda Buitenwoel

Blad 10 van 51

Bouwstenen omgevingsvisie Veendam projectnummer 0467718.100 9 september 2021 Gemeente Veendam

Volledige tekst Huidige situatie Rondom de lintdorpen ligt een open landschap waardoor vanaf de linten prachtige vergezichten te zien zijn. Daarnaast zijn in de lintdorpen veel historisch waardevolle gebouwen te vinden. Elk lintdorp heeft zijn eigen identiteit. De lintdorpen zijn ontstaan langs een diep, waarvan een groot deel in het verleden zijn gedempt. Dit zijn bijvoorbeeld Borgercompagnie, Ommelanderwijk en Zuidwending. Wildervank heeft daarentegen twee nog grotendeels intacte diepen: het Oosterdiep en het Westerdiep. Ook Wildervanksterdallen heeft een bijzondere structuur. Het dalkanaal met zijn scherpe hoeken is gevormd door het verbinden van dwarswijken. In de lintdorpen wordt voornamelijk gewoond. Daarnaast zijn er enkele voorzieningen aanwezig. Denk bijvoorbeeld aan de cafés, de basisschool in Wildervank en het kindcentrum in Ommelanderwijk. Ook zijn er agrarische bedrijven, kleinschalige bedrijvigheid en enkele verhuurlocaties voor boten in de lintdorpen te vinden, omdat er op de diepen mooi kan worden gevaren. Toekomstperspectief Het behoud van de historisch waardevolle gebouwen en structuren in de lintdorpen vinden wij belangrijk. Daarnaast moet de leefbaarheid in de lintdorpen behouden blijven. Door de afname van draagvlak is het verdwijnen van voorzieningen onvermijdelijk.

Dit hoeft echter niet te leiden tot een afname van de leefbaarheid in de lintdorpen of in de rest van Veendam. De compactheid van Veendam maakt dat alle voorzieningen relatief dichtbij zijn. Door in te zetten op de bereikbaarheid van de voorzieningen willen we de leefbaarheid van de lintdorpen en Veendam in zijn geheel behouden. Naast het faciliteren in de bereikbaarheid van voorzieningen willen we de leefbaarheid van de lintdorpen versterken door functiewijzigingen in leegstaande panden in de linten toe te staan. Afhankelijk van de locatie en plek willen we ruimte geven aan nieuwe invullingen, met name in leegstaande panden waar nu alleen een agrarische functie is toegestaan. Daarbij denken we bijvoorbeeld aan recreatie en kleinschalige woon-zorginstellingen. De precieze invulling die we in deze leegstaande panden willen toestaan werken we verder uitgewerkt in de (nog op te stellen) woonzorgvisie. Samen met de gemeenten Midden-Groningen, Oldambt en de provincie Groningen stellen we een integraal ruimtelijk en economisch perspectief op. Door functiewijzigingen in vrijgekomen agrarische bebouwing (VAB’s) toe te staan bieden we mogelijkheden voor (economische) ontwikkeling van deze bebouwing, passend bij de cultuurhistorische waarde.

2.5

Bedrijventerreinen Samenvatting De bedrijventerreinen zijn belangrijk voor de werkgelegenheid en de welvaart van onze gemeente. Ze liggen vooral langs de N33 en het A.G. Wildervanckkanaal. Dit zorgt voor een gunstige ligging ten opzichte van de regio. Op de bedrijventerreinen zijn verschillende soorten bedrijven gevestigd. In het noorden en zuiden zijn zwaardere industrieën te vinden, terwijl rond het station en de oprit van de N33 juist bedrijvigheid gevestigd is, zoals kantoren, groothandels en autobedrijven.

Blad 11 van 51

Bouwstenen omgevingsvisie Veendam projectnummer 0467718.100 9 september 2021 Gemeente Veendam

Volledige tekst Huidige situatie De gunstige ligging van de bedrijventerreinen komt onder andere door de N33 en het spoor. Via de N33 bestaat een goede ontsluiting naar Groningen, de Eemshaven en Assen. Via het spoor is de stad Groningen bereikbaar. De ligging maakt de bedrijventerreinen interessant voor bedrijven die gericht zijn op de regio of zelfs Duitsland. Op de waterkavels langs het A.G. Wildervanckkanaalzijn enkele grote bedrijven gevestigd. Denk bijvoorbeeld aan Nedmag, Kisuma en Groningen Railport. Deze bedrijven geven het gebied een industrieel uiterlijk. In de naastgelegen woongebieden zijn de activiteiten van deze bedrijven te horen. Aan de zuidoostzijde van Veendam liggen de bedrijventerreinen Dallen I en Dallen II. Hier zijn verschillende industrieën te vinden, zoals een afvalverwerkingsbedrijf, maar ook een groot zonnepark langs de Industrieweg. Nabij het centrum, het station en de afrit van de N33 liggen de bedrijventerreinen Zwaaikom, Tradepark, Vrijheid en Lloyd. Op deze bedrijventerreinen is geen zware industrie te vinden. Hier zijn bijvoorbeeld veel kantoorlocaties, autobedrijven en groothandels gevestigd. Door de ligging langs het kanaal is er behoorlijk wat groen en water op de bedrijventerreinen te vinden. De kans op hittestress is daardoor laag.

Hittestress is de “aandoening veroorzaakt door extreme hitte, die zich uit in diverse lichamelijke klachten, waarbij mensen en dieren warmte niet kwijt kunnen”. In gebieden met veel bebouwing en verharding is de kans op hittestress hoger dan in het buitengebied. Door klimaatverandering worden vaker warme dagen verwacht, waardoor de kans op hittestress toeneemt. Toekomstperspectief Zonnepanelen zijn niet alleen te vinden in het zonnepark in Dallen I/Industrieweg. Verschillende bedrijven hebben zonnepanelen op hun dak liggen. We moedigen het plaatsen van zonnepanelen op daken van bedrijven aan, zodat de bedrijventerreinen verder verduurzamen. Ook willen we verduurzamen door energiebesparing of door over te schakelen naar andere energiebronnen, denk bijvoorbeeld aan waterstof. Klimaatverandering vraagt ook om verduurzaming van de bedrijventerreinen. Met name op Zwaaikom, Vrijheid en Lloyd zien we mogelijkheden om meer groen toe te voegen, zodat we de kans op hittestress verder verkleinen. We willen bedrijven aanmoedigen om over te schakelen naar duurzame energiebronnen. Hiervoor gaan we samenwerken met lokale partijen en gebruik maken van de ondergrondse opslag in onze gemeente. Waterstof en de opslag daarvan bieden grote kansen als duurzame energiebron voor onze ondernemers. Daarmee willen we ook nieuwe bedrijven naar onze gemeente trekken.

Om de aantrekkelijkheid van bedrijventerreinen verder te verbeteren zorgen we voor een prettig werkklimaat en een betere uitstraling. Door in te zetten op ongeveer 40 hectare extra bedrijventerrein, willen we ruimte bieden aan grotere bedrijven, onder andere op het gebied van health science. We zetten daarvoor in op het uitbreiden van de bedrijventerreinen richting het zuiden. Deze locatie aan de zuidkant van de bestaande bedrijventerreinen is gekozen omdat dit een goed bereikbare locatie is ten opzichte van de N33 en het spoor, het beste en meest logische aansluit op bestaand bedrijventerrein en

Blad 12 van 51

Bouwstenen omgevingsvisie Veendam projectnummer 0467718.100 9 september 2021 Gemeente Veendam

de bestaande ruimtelijk-functionele structuur van de gemeente. Overigens is de provincie Groningen bezig met het uitwerken van een plan om het spoor tussen Veendam en Stadskanaal in 2026 geschikt te hebben voor personenvervoer. Bij de uitbreiding van bedrijventerrein is het beperken van milieuhinder op de omgeving een belangrijke randvoorwaarde. Deze milieuhinder beperken we door uitbreiding enkel toe te staan wanneer dit binnen de wettelijke gestelde normen past. Daarnaast houden we oog voor de kwaliteit van zowel de bestaande bedrijventerreinen als nieuw bedrijventerrein. Dit wordt uitgewerkt in een integraal ruimtelijk en economisch ontwikkelperspectief voor het gebied rondom de A7 en N33. Dit doen we in overleg met de gemeenten Midden-Groningen, Oldambt en de provincie Groningen. Met het ontwikkelperspectief zetten we niet alleen in op de economische ontwikkeling van de regio, maar besteden we ook aandacht aan de ruimtelijke kwaliteiten zoals de natuur, het erfgoed, water en het open landschap. Als randvoorwaarde voor het uitbreiden van het bedrijventerrein geldt dat er voldoende ruimte voor groen- en/of waterstructuren beschikbaar is. Hiermee bieden we een aangenaam verblijfsklimaat en wordt de kans op hittestress of wateroverlast verkleind. We zien daarbij met name kansen voor het verfraaien van de entree van Veendam vanaf de N33.

Deze randvoorwaarde krijgt een verdere vertaling in omgevingsplan.

2.6

Recreatiegebieden Samenvatting Onze recreatiegebieden zijn erg divers. Naast het groen en het water zijn er veel voorzieningen gericht op sporten en bewegen. Denk bijvoorbeeld aan de vele sportvelden bij de Langeleegte, de zeilplas, het strand en de zwemplas, het watersportcentrum, volkstuinen, een mountainbikeroute en de manage. We willen deze voorzieningen behouden, maar ook nieuwe recreatiemogelijkheden verkennen. Volledige tekst Huidige situatie De recreatiegebieden liggen tussen Buitenwoel, Sorghvliet, Wildervank en Borgercompagnie. Het gebied is gericht op sporten, bewegen en recreëren. De inwoners van de omliggende wijken en dorpen gaan dan ook graag naar de recreatiegebieden voor rust en ruimte. Het gebied wordt namelijk gekenmerkt door groen en water. Een deel van deze wateren is ontstaan door zandafgravingen. Onze gemeente heeft een breed aanbod aan voorzieningen zoals de zeilplas Langebosch, een strand en zwemplas, het watersportcentrum, een manege, een kinderboerderij volkstuinen en verschillende wandel- en fietspaden. Doordat er veel groen en water aanwezig is in de recreatiegebieden, zijn er veel plant- en diersoorten te vinden. Toekomstperspectief De recreatiegebieden spelen een belangrijke rol bij de gezondheid en vitaliteit van onze inwoners. Het brede aanbod van activiteiten willen we dan ook graag behouden.

Daarnaast bieden de recreatiegebieden volop kansen om verder te ontwikkelen, onder meer door de goede

Blad 13 van 51

Bouwstenen omgevingsvisie Veendam projectnummer 0467718.100 9 september 2021 Gemeente Veendam

bereikbaarheid. Denk bijvoorbeeld aan de oude afvalheuvel in het westen van Borgerswold. Doordat de afvalberg al voor langere tijd is afgedekt met schone grond en gras is het veilig om hier een andere invulling aan te geven. De ontwikkeling van het Leer- en Sportpark (LSP) past ook in dit toekomstperspectief. Het sportcomplex De Langeleegte en scholengemeenschap Winkler Prins worden ontwikkeld tot een modern en compleet leer-sportpark dat aansluit bij de huidige behoefte. Tegelijkertijd wordt de relatie tussen sport, bewegen en onderwijs versterkt. De aanwezige voorzieningen en de mogelijkheden voor nieuwe voorzieningen zorgen voor kansen om meer toeristen en recreanten aan te trekken. Het gebied kan daarmee een trekpleister worden in de regio. Om deze plannen uit te voeren werken we nauw samen met belanghebbenden, zoals ondernemers en verenigingen. We zien het uitbreiden van de recreatiegebieden als kans voor Veendam, onder andere doordat we dan ruimte kunnen bieden aan verblijfsrecreatie. Wel dient de ruimtelijke structuur van Veendam te worden behouden. Zowel ten zuiden als ten noorden van het huidige recreatiegebied zien wij mogelijkheden voor uitbreiding.

2.7

Buitengebied Samenvatting Een groot deel van het buitengebied is in gebruik door de landbouw. Hierdoor wordt het buitengebied gekenmerkt door een open landschap. Daarnaast komt er in het buitengebied mijnbouw voor in de vorm van zoutwinning, gaswinning en gasopslag. Tot slot wordt er duurzame energie opgewekt door middel van windmolens en zonne-energie. Volledige tekst Huidige situatie Ons buitengebied maakt deel uit van het veenkoloniaal landschap. Dit landschap wordt gekenmerkt door een open landschap met rechte wegen en diepen. Vanuit de lintdorpen heb je hier ver zicht. Het buitengebied is voor een groot deel in gebruik door de landbouw. Circa 2% van de banen in de gemeente zijn banen in de landbouw6. Dit betreft vooral akkerbouw en in mindere mate veeteelt. De landbouw draagt bij aan het open landschap. Naast de landbouwgronden vinden er in het buitengebied mijnbouwactiviteiten plaats. Dit is zoutwinning, gaswinning en ondergrondse opslag van gassen. Onder Veendam zijn dikke zoutlagen van soms wel honderden meters dik te vinden. In onze gemeente wint Nedmag magnesiumzout, bijvoorbeeld op de zoutwinningslocaties tussen het golfterrein en Borgercompagnie. Er wordt binnen onze gemeente gas gewonnen uit verschillende gasvelden. Onze gemeente ligt namelijk tegen het Groningenveld aan en het zuidelijke deel van de gemeente ligt boven een deel van het Annerveense gasveld.

Deze gaswinning is in het buitengebied te zien. Denk aan de gaswinningslocatie aan de Woortmanslaan en in het Borgerswold. Bij Zuidwending wordt aardgas opgeslagen in ondergrondse zoutlagen door EnergyStock B.V. Dit gas wordt gebruikt om bijvoorbeeld verschillen tussen vraag en aanbod van gas op te vangen. 6

LISA/Waarstaatjegemeente.nl

Blad 14 van 51

Bouwstenen omgevingsvisie Veendam projectnummer 0467718.100 9 september 2021 Gemeente Veendam

Tot slot wordt er in het buitengebied steeds meer duurzame energie opgewekt. De acht windturbines langs de N33 zijn daar een voorbeeld van. Daarnaast wordt er zonne-energie opgewekt op de gasopslaglocatie van EnergyStock bij Zuidwending. Toekomstperspectief Een van de uitdagingen voor ons buitengebied is het behoud van het open landschap. Er wordt steeds meer een beroep gedaan op het buitengebied. Bijvoorbeeld in de zoektocht naar woningbouwlocaties, nieuwe bedrijventerreinen of duurzame energieopwekking. Wij zien de openheid van het landschap als een belangrijke waarde van Veendam. De openheid van het landschap houden wij dan ook in stand. Daarmee blijft de landbouw centraal staan in het buitengebied. We vinden het belangrijk dat de landbouw verduurzaamt om zo de impact op mens en natuur te beperken. Met betrekking tot verduurzaming van de landbouw volgen we het beleid van de provincie. In onze gemeente is sprake van bodemdaling door de winning van grondstoffen. In dit gebied daalt de bodem geleidelijk, en speelt de wens voor een andere invulling. We zoeken daarom naar een passende invulling voor deze locaties. Er zijn plannen om de ondergrondse opslagmogelijkheden uit te breiden met bijvoorbeeld perslucht of waterstof. Hiermee zetten we het huidige beleid voort, waarbij er al mogelijkheid bestaat met betrekking tot het verbreden naar energie of recreatie.

De huidige zoutwinningslocaties behouden hun huidige functie. Daarbij moet de zoutwinning plaatsvinden volgens het vastgestelde winningsplan dat is ingediend bij het Ministerie van Economische Zaken en Klimaat.

Blad 15 van 51

Bouwstenen omgevingsvisie Veendam projectnummer 0467718.100 9 september 2021 Gemeente Veendam

Bodemdalingskaart juni 20207.

7

Nedmag; 2020

Blad 16 van 51

Bouwstenen omgevingsvisie Veendam projectnummer 0467718.100 9 september 2021 Gemeente Veendam

3

Thema’s

3.1

Algemeen In een thema bespreken we hoe we in onze gemeente om willen gaan met een bepaald onderwerp. Bij ieder thema, zoals wonen, bereikbaarheid of duurzaamheid omschrijven we wat we eronder verstaan, welke ontwikkelingen er plaatsvinden rond dit onderwerp en hoe we hiermee om (willen) gaan. Dit kan bestaand beleid zijn, wanneer dit nog actueel is voor het thema. Maar het kan ook juist vragen om nieuwe opgaven en keuzes, die we in deze omgevingsvisie vastleggen. De thema’s hebben we gekoppeld aan de gebieden waar zij gelden. We onderscheiden de volgende thema’s: • Wonen • Bereikbaarheid • Voorzieningen • Werken en ondernemen • Gezonde omgeving • Groen en recreatie • Duurzaamheid • Milieu, water en bodem • Leefbaarheid

3.2

Wonen Introductie In onze gemeente is het fijn om te wonen en leven. Dat noemen we ook wel een aantrekkelijk woon- en leefklimaat. De kernen bieden verschillende omgevingen om te wonen, zoals het centrum, de woongebieden en de lintdorpen. In dit thema beschrijven we hoe we het aantrekkelijke woon- en leefklimaat behouden. Volledige tekst Hoe ziet wonen in Veendam eruit? In onze gemeente wordt er op verschillende plekken gewoond. Zo zijn veel woningen in het centrum te vinden, maar ook in de wijken Sorghvliet, Buitenwoel en Veendam Noord. Andere woongebieden zijn Wildervank en de kleinere lintdorpen: Borgercompagnie, Bareveld, Wildervanksterdallen, Ommelanderwijk en Zuidwending. Alle dorpen en wijken hebben hun eigen kenmerken en identiteit. Zo is de langgerekte structuur en het omliggende open landschap kenmerkend voor de lintdorpen. In de woongebieden en het centrum is relatief veel groen en water te vinden. Veendam wordt daarom ook wel Parkstad genoemd. Waar staan we nu? In de gemeente Veendam stonden in 2021 in totaal 12.906 woningen. Van deze woningen zijn ongeveer 80% eengezinswoningen en het restant (20%) meergezinswoningen (appartementen). Als we kijken naar het aandeel koop- en huurwoningen zien we dat circa 64% van de

Blad 17 van 51

Bouwstenen omgevingsvisie Veendam projectnummer 0467718.100 9 september 2021 Gemeente Veendam

woningvoorraad koopwoningen zijn, 24% corporatiewoningen, 11% particuliere huurwoningen en 1% onbekend8. Op 1 januari 2021telde de gemeente 27.417 inwoners. Volgens de bevolkingsprognose van de regio Oost-Groningen en provincie Groningen neemt de bevolkingsomvang af met ongeveer 1.000 personen in de periode 2020-2040. Ondanks deze verwachte bevolkingskrimp wordt voorspeld dat het aantal huishoudens in deze periode met ruim 600 huishoudens toeneemt . Dit komt omdat steeds meer mensen alleen wonen en vanuit de regio (Groningen en Assen) steeds meer richting Veendam trekken door de gevolgen van de overspannen woningmarkt. Niet alleen de omvang van de bevolking verandert, ook de samenstelling. De voorspelling is dat het aantal personen van 65 jaar of ouder sterk toeneemt tot 2040. Vooral het aantal 75-plussers groeit van circa 2.700 (10%) naar 4.700 (18%) personen. Dit heet vergrijzing. Tegelijkertijd is de verwachting dat het aantal personen jonger dan 30 afneemt. Dit wordt ontgroening genoemd.

Bevolkingsprognose (2020) volgens de regio Oost-Groningen en de provincie Groningen

Wat komt er op ons af? De veranderingen in de bevolkingssamenstelling zorgen ervoor dat de vraag naar woningen verandert. In 2016 is een woningmarktonderzoek voor de gemeente Veendam uitgevoerd. Uit dit onderzoek blijkt dat er in de toekomst een groot overschot aan sociale huurwoningen (eengezinswoningen) wordt verwacht. Daarnaast dreigt een overschot aan rijwoningen in de koopsector als er niets gedaan wordt. Tegelijkertijd is de verwachting dat er een tekort ontstaat aan appartementen in de huursector, twee-onder-een-kapwoningen en enkele andere woningtypen in de koopsector. De verwachting is dus dat de vraag naar woningen in de toekomst anders is dan nu. Dit vraagt om aanpassingen van de huidige woningvoorraad. Een ontwikkeling die hierbij meespeelt is dat ouderen langer zelfstandig willen blijven wonen. Het scheiden van woon- en zorgfuncties draagt bij aan de mogelijkheden voor ouderen om zelfstandig te wonen. Doordat het aantal ouderen toeneemt, neemt de vraag naar levensloopbestendige woningen toe. Dit zijn woningen waarin alle essentiële voorzieningen op dezelfde verdieping beschikbaar zijn.

8

Woonvisie

Blad 18 van 51

Bouwstenen omgevingsvisie Veendam projectnummer 0467718.100 9 september 2021 Gemeente Veendam

De druk op de woningmarkt in de stad Groningen maar ook in Assen neemt steeds verder toe. Naar verwachting wijken steeds meer woningzoekenden uit naar omliggend gebied. Hierdoor neemt mogelijk de vraag naar woningen in Veendam toe. Door de energietransitie is het nodig dat we ook in woningen energie besparen. Dit kan bijvoorbeeld door bestaande woningen (nog) beter te isoleren. Nieuwbouwwoningen kunnen we bovendien zo bouwen dat deze zo goed mogelijk omgaan met energie. De uitdaging om woningen niet meer met gas, maar op een meer duurzame wijze te verwarmen heeft ook gevolgen voor de woningvoorraad. Hoe zien we de toekomst voor wonen? De ontwikkelingen die op ons af komen vragen om aanpassingen van onze woningvoorraad. Hieronder is op basis van onze Woonvisie uit 2019 beschreven hoe we dit willen aanpakken. Om de groei van het aantal huishoudens op te kunnen vangen investeren we in de woningvoorraad. We bouwen nieuwe woningen, maar verbeteren ook de bestaande woningen. Ook willen we een deel van de leegstaande winkelpanden transformeren tot woningen. Daarnaast gaan we in overleg met ondernemers die boven hun winkel ruimte beschikbaar hebben. Deze ruimte willen we in samenwerking met de ondernemer omzetten in woningen. Dit draagt bij aan het verminderen van de leegstand. De bestaande huurwoningen willen we verbeteren, aanpassen en verduurzamen.

Daarvoor werken we samen met sociale en particuliere verhuurders. De sociale verhuurders hebben in het Aedes-akkoord afgesproken dat hun woningvoorraad in 2050 CO2-neutraal en (aard)gasloos is. Daarnaast willen we het gesprek aangaan met particuliere beleggers die woningen verhuren, om hen aan te moedigen woningen te onderhouden, verbeteren en verduurzamen. We stimuleren deze woningeigenaren door voorlichting (bijvoorbeeld via een website) over goede voorbeelden en mogelijkheden om de woning te verduurzamen. We maken afspraken met projectontwikkelaars, bouwers, particulieren en sociale verhuurders over het realiseren van betaalbare woningen, met name voor één- en tweepersoonshuishoudens. De afspraken kunnen bijvoorbeeld gaan over de prijs van nieuwe woningen. Het aantal woningen dat we de komende jaren gaan bouwen staat vast voor circa 820 woningen . Een deel van deze opgave betreft de vervangingsopgave van oudere woningen. Het overige deel (ruim 700 woningen) betreft de toevoeging van nieuwe woningen. Dit is een grotere toevoeging van de huidige bevolkingsprognose, waarin verwacht wordt dat 640 extra woningen nodig zijn. We zetten bewust in op een grotere opgave omdat misschien niet alle plannen daadwerkelijk gebouwd kunnen worden. We houden in de gaten of dit woningaantal, ook in de toekomst, past bij de vraag naar woningen.

Daarom actualiseren we de Woonvisie in 2022 op basis van de laatste bevolkingsprognose en een woningmarktonderzoek. Deze woningen gaan we realiseren binnen de huidige woongebieden. We hebben speciaal aandacht voor starters door duidelijk in beeld te brengen wat de wensen en behoeften zijn van starters. Dit doen we door met diverse partijen een ‘dag van de starter’ te organiseren, starters te betrekken bij nieuwbouwontwikkelingen en mogelijkheden van de inzet van de starterslening te onderzoeken. We willen maatwerkafspraken maken over huisvesting van kwetsbare doelgroepen. Zo hebben wij net als andere gemeenten in Oost-Groningen een afspraak ondertekend dat mensen die uitstromen uit beschermd wonen, binnen drie maanden gegarandeerd op huisvesting kunnen

Blad 19 van 51

Bouwstenen omgevingsvisie Veendam projectnummer 0467718.100 9 september 2021 Gemeente Veendam

rekenen. Daarnaast willen we in samenwerking met de jeugdzorg en het onderwijs kijken welke behoefte er is bij kwetsbare jongeren om begeleid te wonen. Tot slot willen we de vraag naar woonwagenstandplaatsen in kaart brengen. Bij voorkeur pakken we dit in regionaal verband op. De samenwerking tussen onze sectoren Wonen en het Sociaal Domein willen we verbeteren. Wonen en zorg moeten bij zowel nieuwbouw als in de bestaande woningvoorraad beter op elkaar afgestemd worden. We houden daarom de vraag en aanbod van (voormalige) verzorgingsen verpleeghuizen in de gaten. Doordat ouderen steeds langer zelfstandig willen blijven wonen kan de vraag naar deze woonopties afnemen. Dit kan uiteindelijk leiden tot leegstand. Door de vraag en het aanbod in de gaten te houden kunnen we op tijd inspelen op eventuele leegstand en nadenken over functieverandering. Er moet meer aandacht besteed worden aan de bouw van levensloopgeschikte woningen. Maar we willen ook ouderen informeren over (preventieve) woningaanpassingen, mogelijkheden voor zorg aan huis en mogelijkheden voor een verhuizing. Dit bij voorkeur in samenwerking met de huurdersorganisaties, ouderenbonden, corporaties en andere partijen. We staan open voor creatieve oplossingen voor slim (her)gebruik van monumentale panden of het opzetten van creatieve woonconcepten.

Er staan in onze gemeente diverse oudere “bejaardenwoningen” die eigenlijk niet meer aan de eisen van de tijd voldoen. Wij zijn er een voorstander van om deze op den duur op een verantwoorde wijze te vervangen. Daarbij zien wij mogelijkheden voor tijdelijke verhuur aan starters onder voorwaarden (geen overlast). Omdat er veel onzeker is over de woningbouwontwikkeling en de vraag naar woningen blijven we continu peilen hoeveel woningen benodigd zijn. Mocht blijken dat er na de realisatie van de huidige woningbouwopgavemeer woningen benodigd zijn, sluiten we mogelijkheden voor verdere uitbreiding van het aanbod niet uit. De ruimtelijke structuur van Veendam is daarbij onze leidraad. Relatie met: Bereikbaarheid, voorzieningen, groen en recreatie, duurzaamheid, leefbaarheid, gezonde omgeving

Blad 20 van 51

Bouwstenen omgevingsvisie Veendam projectnummer 0467718.100 9 september 2021 Gemeente Veendam

3.3

Bereikbaarheid Introductie Een goede bereikbaarheid zorgt ervoor dat inwoners zich kunnen verplaatsen en mee kunnen doen aan activiteiten. Het gaat daarbij over verschillende vervoersmiddelen, zoals auto, bus, trein en fiets. Hoe verplaatsen onze inwoners zich het liefst? En zijn de winkels en bedrijven met verschillende vervoersmiddelen te bereiken? Volledige tekst Wat is bereikbaarheid? Met bereikbaarheid worden de mogelijkheden aangegeven die inwoners hebben om zich te verplaatsen en deel te nemen aan activiteiten. Inwoners kunnen zich lopend verplaatsen, maar ook gebruik maken van vervoersmiddelen als de fiets, auto, bus en trein. Ook de wegen en paden zijn onderdeel van een goed bereikbaar Veendam. Een goede bereikbaarheid zorgt ervoor dat inwoners gemakkelijk mee kunnen doen aan activiteiten. Met activiteiten denken we aan onder meer werken, winkelen, recreëren en ontmoeten. Waar staan we nu? De inwoners van Veendam verplaatsen zich voor vele activiteiten zoals school, werk, boodschappen, sporten en nog veel meer. Veendam is gelegen langs de N33, hiermee zijn de A7 en A28 goed te bereiken. Via deze twee wegen kunnen inwoners zich gemakkelijk verplaatsen richting Groningen, Assen en de grens met Duitsland. Daarnaast is Veendam via de N366 verbonden met Nieuwe-Pekela, Stadskanaal en Winschoten en bieden de N963 en de N385 routes richting Hoogezand-Sappemeer en Zuidlaren.

Veendam beschikt ook over een treinstation, vanaf hier kan met een stoptrein de stad Groningen worden bereikt. Naast de treinverbinding is er een busnetwerk aanwezig binnen de gemeente. De totale OV-dekking binnen de gemeente is 73%9. Dit is hoger dan het Nederlands gemiddelde voor weinig stedelijke gebieden (59%) en matig stedelijke gebieden (67%). Veendam heeft daarmee een goede OV-bereikbaarheid. Alleen op de bedrijventerreinen zijn relatief weinig bushaltes aanwezig en ook de inwoners van de lintdorpen Borgercompanie, Zuidwending en Wildervanksterdallen kunnen maar beperkt gebruik maken van het openbaar vervoer.

9

Antea Group

Blad 21 van 51

Bouwstenen omgevingsvisie Veendam projectnummer 0467718.100 9 september 2021 Gemeente Veendam

OV-haltes en het verzorgingsgebied

Tot slot zijn er binnen de gemeente Veendam ook voldoende routes en paden aanwezig voor (recreatief) fiets- en wandelverkeer. Wat komt er op ons af? Veel vervoer vindt plaats met de auto, maar alternatieven zijn steeds vaker beschikbaar. Er zijn steeds meer vormen van openbaar vervoer “op maat”. Zo is er een groei aan deelmobiliteiten waarbij onder andere auto’s worden gedeeld. Hierbij wordt gebruik gemaakt van de mogelijkheden op het internet (apps). Ook zien we dat de elektrische auto en fiets steeds vaker gebruikt worden. Hierdoor is een andere inrichting van de openbare ruimte nodig met bijvoorbeeld meer oplaadpunten voor elektrische auto’s. Daarnaast vraagt de opkomst van de elektrische fiets om een andere inrichting van fietspaden om de veiligheid te behouden. Er kan daarvoor gedacht worden aan het verbreden van fietspaden om bij grotere snelheidsverschillen tussen fietsers meer ruimte te kunnen geven. Om voorzieningen voor iedereen bereikbaar te houden zijn goede fiets- en wandelpaden nodig. De vergrijzing van onze bevolking zorgt ervoor dat het aantal ouderen toeneemt. Daarmee kan ook het aantal verplaatsingen met bijvoorbeeld een rollator toenemen. Goed begaanbare voetpaden zijn voor ouderen, maar ook voor andere minder mobiele personen, belangrijk. Hoe zien we de toekomst van bereikbaarheid? Veendam heeft een gunstige ligging ten opzichte van de N33.

We vinden het daarom belangrijk dat de bereikbaarheid voor autoverkeer behouden blijft, zodat mensen vanuit de regio Veendam kunnen blijven bezoeken. Daarnaast willen we voor onze eigen inwoners inzetten op het verbeteren van de bereikbaarheid per fiets, te voet en met het openbaar vervoer. We willen bijvoorbeeld de fiets- en wandelverbindingen tussen de woongebieden en het centrum verbeteren, zodat het centrum met verschillende vervoersmiddelen te bereiken is. Daarnaast vinden we het belangrijk dat alle gebieden in Veendam goed bereikbaar zijn met het openbaar

Blad 22 van 51

Bouwstenen omgevingsvisie Veendam projectnummer 0467718.100 9 september 2021 Gemeente Veendam

vervoer. Het openbaar vervoer kan een belangrijke rol spelen bij het mobiel houden van onze inwoners, zodat mensen elkaar kunnen blijven opzoeken (en we vereenzaming tegengaan) en de voorzieningen ook voor minder mobiele personen te bereiken zijn. We onderzoeken daarom waar nieuwe verbindingen of extra haltes gewenst zijn, maar we vinden het ook belangrijk dat nieuwe verbindingen rendabel zijn. Daarnaast kijken we naar de frequentie waarin het openbaar vervoer rijdt. We stellen daarom een mobiliteitsplan op waarin dit verder wordt uitgewerkt. Daarnaast plaatsen we nieuwe voorzieningen zo veel mogelijk in de nabijheid van de betreffende doelgroep. Dit betekent dat we bijvoorbeeld voorzieningen voor kinderen proberen te plaatsen in de buurt van scholen of voorzieningen voor ouderen nabij seniorenwoningen of verzorgingstehuizen. De provincie Groningen heeft het voornemen de spoorlijn tussen Veendam en Stadskanaal weer in gebruik te nemen voor personenvervoer. De huidige planning is erop gericht dat deze lijn in 2026 weer actief is. Dit is tevens de eerste aanzet naar de realisatie van de Nedersaksenlijn. De Nedersaksenlijn is een voorgestelde directe spoorverbinding tussen Enschede en Groningen (via Emmen). Met het oog op deze nieuwe lijn is het wenselijk om een station in Wildervank te realiseren. Zo verbetert de bereikbaarheid van het bedrijventerrein.

Tot slot willen we voldoende mogelijkheden bieden voor elektrisch vervoer. Dit betekent dat er meer laadpalen nodig zijn voor bijvoorbeeld elektrische auto’s. De provincies Groningen, Friesland en Drenthe hebben aangegeven om deze opgave regionaal op te pakken en samen te werken met netbeheerders en het ministerie van Infrastructuur en Waterstaat. Door deze opgave regionaal uit te voeren kan de laadinfrastructuur efficiënt aangelegd worden zodat het netwerk goed op elkaar aansluit. De gemeente Veendam volgt daarom het beleid van de provincie Groningen wat betreft laadinfrastructuur. Daarbij willen wij zoveel mogelijk in spelen op ontwikkelingen op het gebied van snelladen en deze voorzieningen concentreren rond bijvoorbeeld de huidige tankstations. Relatie met: Wonen, Werken en ondernemen, voorzieningen, duurzaamheid, leefbaarheid