05-02 Bijlage 1 Jaarverslag- en jaarrekening 2024 PG&Z - concept

GEMEENSCHAPPELIJKE REGELING PUBLIEKE GEZONDHEID & ZORG | JAARVERSLAG & JAARREKENING 2024

22

kunnen voor welke vaccinaties. In 2023 is landelijk gestart met een uitvoeringstoets, deze toets heeft de uitvoerbaarheid en haalbaarheid van een vaccinatievoorziening voor volwassenen bij de GGD’en in kaart gebracht. GGD Groningen is betrokken geweest bij deze uitvoeringstoets. Het rapport is in 2024 opgeleverd bij VWS. Het besluit is dat er op dit moment door het huidige kabinet geen prioriteit en middelen worden vrijgemaakt om uitvoering te geven aan het rapport. Ondanks dat er nu geen middelen beschikbaar zijn om een vaccinatievoorziening voor volwassenen op te richten heeft GGD Groningen in 2024 besloten om een vaccinatieregiecentrum te gaan ontwikkelen (zie programma gezond en veilig opgroeien). Antimicrobiële Resistentie (AMR) De AMR-bestrijding is vooral binnen het AMR-zorgnetwerk Noord-Nederland (AMRZNN) belegd waar GGD Groningen in participeert. Met ingang van januari 2024 is de subsidie voor het AMRZNN met de concept Beleidsregel AMR 2024-2027 voortgezet, waarmee de subsidiëring van de regionale zorgnetwerken voor de periode van 1 januari 2024 tot 1 januari 2028 is georganiseerd. De structuur wordt als doeltreffend en doelmatig bestempeld en geconstateerd wordt dat de uitvoering goed verloopt. Per januari 2024 is de naam van het ABRZNN verandert in het AMRZNN (antimicrobiële resistentie).

Dit is gedaan omdat niet alleen bacteriën resistent kunnen worden, maar dit geldt ook voor virussen, schimmels en parasieten. Om de resistentie van al deze ziekteverwekkers te omvatten, gebruikt het zorgnetwerk vanaf nu de term “antimicrobiële resistentie”. Dit sluit ook goed aan bij internationale ontwikkelingen en de naam van het landelijke zorgnetwerk. De acties binnen het AMR-zorgnetwerk richten zich met name op rationeel antibiotica voorschrijven bij huisartsen, in verpleeghuizen, instellingen voor langdurige zorg en ziekenhuizen en op infectiepreventie binnen en buiten het ziekenhuis. Dit wordt gedaan met scholing en audits en biedt voor infectiepreventie ook mogelijkheden voor actieve ondersteuning. De strategische doelen voor 2024-2027 van het AMRZNN zijn: • Infectieveilige reis door het zorglandschap • Eén infrastructuur voor infectiezorg • Surveillance en signalering beschikbaar maken voor allen • Elk domein vooruitgang • Toekomstbesteding en aantrekkelijk netwerk. Corona Na een periode van vier jaar waarin volop getest, gevaccineerd en bron- en contactonderzoek uitgevoerd is om Covid te bestrijden, is in 2024 de opdracht beperkt tot het vaccineren van risicogroepen. In het eerste half jaar is een basiscapaciteit gevraagd van 1.000 prikken landelijk per week. Dit komt neer op 33 prikken per week voor GGD Groningen.

Begin september startte de najaarsvaccinatiecampagne corona, voor ouderen en kwetsbaren, op verschillende locaties verspreid over de provincie Groningen. Daarnaast gingen de mobiele teams langs bij verschillende zorginstellingen en ouderen die niet langs konden komen op een locatie. HPV-vaccinatiecampagne 18+ GGD Groningen heeft in 2023 en 2024 adolescenten gevaccineerd tegen HPV. De HPV-vaccinatie beschermt tegen het Humaan Papillomavirus, waardoor je verschillende soorten kanker kunt krijgen.

GEMEENSCHAPPELIJKE REGELING PUBLIEKE GEZONDHEID & ZORG | JAARVERSLAG & JAARREKENING 2024

23

Zowel vrouwen als mannen geboren tussen 1 januari 1996 en 31 december 2003 zijn voor de vaccinatie uitgenodigd. Dit was een inhaalcampagne in opdracht van VWS. Vogelgriep (Aviaire influenza) Het team infectieziektebestrijding houdt nauwlettend de ontwikkeling van vogelgriep in de gaten. In onze provincie zijn in 2024 geen pluimveebedrijven geruimd. De GGD is aangesloten bij het provinciaal overleg vogelgriep en plaatste informatie op de website. In het geval van een melding van een besmet bedrijf geven we gezondheidsadvies en zijn we betrokken bij het verstrekken van Tamiflu (een virusremmer) om te voorkomen dat mensen die in de stal werken besmet raken met vogelgriep en testen we de pluimveehouder op vogelgriep. Dit laatste om ongemerkte verspreiding te voorkomen. Tuberculosebestrijding De werkzaamheden voor de tuberculosebestrijding volgen de doelen van het Nationaal plan tuberculosebestrijding (2021- 2025) waarin men werkt aan een daling van het aantal mensen met tuberculose, het terugbrengen van het aantal geïnfecteerde en het genezen van tuberculosepatiënten. Om dit te bereiken is het onder andere van belang dat migranten (asielzoekers en immigranten) uit landen waar veel tuberculose voorkomt gescreend worden bij binnenkomst. We screenen voor het COA in Ter Apel en in Zevenaar. Dat laatste doen we met onze mobiele röntgen unit (MRU).

Op het gebied van tuberculosebestrijding werken we samen in het Regionaal Expertise Centrum Noord-Oost (REC), waarin 8 GGD’en vertegenwoordigd zijn en de DPG Groningen voorzittend DPG is. Die samenwerking wordt gefaciliteerd door de REC-manager. Conform de afspraken in het REC wordt er op TBC-gebied 3Noord (GGD Drenthe, GGD Fryslân en GGD Groningen) samengewerkt en met het UMCG Beatrixoord. GGD Groningen voert voor GGD Drenthe de TBC-bestrijding uit. Reizigersadvisering Bij reizigersadvisering hebben we dit jaar wederom bereikt dat onze klanten met een passend advies en indien noodzakelijk gevaccineerd en voorzien van medicatie op vakantie zijn gegaan. Seksuele Gezondheid Team seksuele gezondheid richt zich op het verbeteren van seksuele gezondheid en draagt bij aan seksuele vorming in het bijzonder bij risicogroepen. Daarmee volgt de GGD het Nationaal Actieplan soa, hiv en seksuele gezondheid (2023 - 2027, opgesteld door het RIVM). Daarbij ligt er een belangrijke focus op het houden van spreekuren en het geven van voorlichting voor de doelgroepen jongeren, migranten, sekswerkers en mannen die seks hebben met mannen (MSM). Binnen de GGD wordt er in toenemende mate samengewerkt met de afdelingen Jeugdgezondheidszorg en Gezondheidsbevordering om op verschillende wijzen seksuele gezondheid en weerbaarheid vroegtijdig te agenderen.

Buiten de GGD wordt samengewerkt met GGD Drenthe, GGD Fryslân, Centrum Seksueel Geweld Noord-Nederland (CSGNN) en Centrum Seksueel Geweld (CSG).

GEMEENSCHAPPELIJKE REGELING PUBLIEKE GEZONDHEID & ZORG | JAARVERSLAG & JAARREKENING 2024

24

Door het doelgericht en op verschillende manieren aanbieden van soa/hiv-testen (verschillende aanbieders, testlab en samenwerking met huisartsen) is een brede soa-test-infrastructuur ontstaan waar men de meest passende faciliteit kan kiezen en dus meer soa/hiv kan worden opgespoord. Forensische geneeskunde In het afgelopen jaar is er intensief gewerkt aan de totstandbrenging van een robuuste samenwerking op het gebied van Forensisch Geneeskunde met GGD Drenthe en GGD Fryslân. Dat is van belang omdat we zien dat het op peil houden van het aantal beschikbare collega’s per provincie in toenemende mate een uitdaging is. Het tekort aan forensisch personeel is overigens een landelijk gesignaleerd probleem waar ook een subsidie voor is toegekend. Het vinden van mensen voor dit vakgebied is uitdagend. Binnen GGD Fryslân is daar een campagne voor opgestart. De inzet van forensisch verpleegkundigen, niet alleen ‘s nachts bij de bloedproeven maar ook overdag, is een mogelijkheid die we verder uitwerken om de werkdruk van de forensisch artsen hanteerbaar te houden. Per 1 januari 2025 zijn we gestart in de constructie van één centrum GGD, waarbij GGD Fryslân de centrum GGD is. Dit betekent dat de forensisch medewerkers van GGD Groningen (en Drenthe) nu in dienst zijn van GGD Fryslân. Het traject is in afstemming met collega’s verlopen.

Met de bonden is overeenstemming over het Sociaal Plan bereikt en de OR heeft positief geadviseerd. Openbare Geestelijke Gezondheidszorg De OGGz is gericht op personen met (overlast veroorzakend) verward gedrag en complexe problematiek. De OGGz-medewerkers van de GGD hebben een belangrijke rol in de ketensamenwerking sinds, door de decentralisatie, de zorgtaken bij de gemeenten zijn ondergebracht. De medewerkers hebben een centrale positie in lokale netwerken vanwege onder andere gedegen (maar verspreide) kennis op veel terreinen. We werken aan de ontwikkeling van een expertisecentrum waarin expertises op het gebied van hoarding- en vervuilingsproblematiek, hygiënemaatregelen voor vervuilde woningen, bemoeizorg, drang- en dwangmogelijkheden toegankelijk worden gemaakt. Ook wordt twee keer per jaar het Kennisnetwerk OGGz georganiseerd voor alle medewerkers in de provincie Groningen die met OGGz problematiek te maken hebben. Op 1 januari 2020 is Wet Bopz vervangen door de Wet verplichte geestelijke gezondheidszorg (Wvggz). Deze wet is gericht op behandeling van een persoon met psychische problemen. De medewerkers Verkennend Onderzoek (VO) hebben ook in 2024 voor een groot aantal gemeenten het VO uitgevoerd. De onafhankelijke positie die GGD-medewerkers in dit aandachtsgebied innemen krijgt steeds meer aandacht en vorm in de rol van de zogenaamde Wijk GGD’ers.

Vijf Groninger gemeenten (Eemsdelta, Westerwolde, Midden-Groningen, het Hogeland en Westerkwartier) hebben de functie van Wijk GGD’er in 2024 voor de komende 3 jaren bij de GGD ingekocht. Milieu en Gezondheid In 2024 is er op allerlei beleidsterreinen meer aandacht voor een gezonde en veilige leefomgeving. Dit is te zien in allerlei maatschappelijke opgaven die invloed hebben op onze leefomgeving. Denk hierbij aan de energietransitie, klimaatadaptatie, biodiversiteit, vergroening, mobiliteit, grondstoffengebruik (circulaire economie), grondstofonttrekkingen, voedselproductie, landbouw,

GEMEENSCHAPPELIJKE REGELING PUBLIEKE GEZONDHEID & ZORG | JAARVERSLAG & JAARREKENING 2024

25

zeer zorgwekkende stoffen, PFAS, waterveiligheid en waterkwaliteit, stikstof en (levensloopbestendige) woningbouw. Health in all Policies (HIAP) is een term die steeds meer doorklinkt, maar in de praktijk blijkt het nog wel een opgave om de effectuering hiervan terug te zien. Ook is de GGD met alle ketenpartners al jaren actief in de voorbereidingen op de Omgevingswet en het adviseren op ruimtelijke plannen. Afdeling MMK is aangesloten op de website www.GGDLeefomgeving.nl, waarnaar mensen via onze website worden doorverwezen als het gaat om onderwerpen in relatie tot leefomgeving en gezondheid. GGD als crisisdienst In 2024 is verder gewerkt aan de crisisbeheersingsstructuur en planvorming van GGD Groningen. Het overkoepelend Integraal Crisisplan met bijbehorende operationele plannen zijn, op het bedrijfsnoodplan en nafaseplan na, klaar. Hiermee is een slagvaardige crisisstructuur neergezet zowel op strategisch, tactisch als operationeel niveau. 2024 was het eerste volledige jaar waarin met het protocol Psychosociale hulpverlening bij incidenten (PSHi) is gewerkt. De casus coördinatoren hebben in dit protocol een regisserende en coördinerende functie en geven adviezen aan netwerkpartners als opschaling niet nodig is.

In samenwerking met de drie noordelijke GGD-en en het Acute Zorgnetwerk Noord Nederland (AZNN) is een online module ‘GGD als crisisorganisatie’ voor alle medewerkers ontwikkeld. Deze is elearning is in 2024 geïmplementeerd. Ook is in 2024 gestart met het opzetten van een e-learning voor sleutelfunctionarissen binnen de crisisorganisatie. Wat hebben we gedaan? Infectieziektebestrijding •

• •

•

Antimicrobiële Resistentie (AMR) Zorgnetwerk De GGD heeft een actieve rol in het door VWS gesubsidieerde AMR-Zorgnetwerk NoordNederland. Er wordt gewerkt volgens een gezamenlijke aanpak met Noord-Nederlandse partners van antibioticaresistentie, met onder andere een digitaal meldingssysteem, landelijke afstemming, meldingen en vervolgacties. De Regionaal Arts Consulent (RAC) van de GGD is actief in de Regionale Adviescommissie Infectiepreventie NN (RAI NN). De deskundige infectiepreventie (DI) heeft zowel intern als extern voorlichting gegeven, ondersteuning geboden en geadviseerd bij vragen over hygiëne, infectiepreventie en antibioticaresistente. De DI en arts Infectieziektebestrijding waren actief betrokken bij o.a. de werkgroep op- en afschalen Covid (REDIAM/RAI), de herstart MRSA/BRMO informatiepunt NN, discussieavond ABRZNW NN, webinar voor Thuiszorgmedewerkers 3Noord. Er is actief geparticipeerd in de diverse bijeenkomsten Regionaal microbiologisch infectiologisch symposium (REMIS+). Aantal afgehandelde vragen infectieziektebestrijding (niet-Covid) In 2024 zijn 942 vragen afgehandeld over infectieziekten tegenover 788 vragen in 2023. Meldingen van infectieziekten In 2024 heeft de afdeling Infectieziektebestrijding 1268 meldingen van infectieziekten binnengekregen tegenover 606 meldingen in 2023. In 2024 was kinkhoest de meest voorkomende meldingsplichtige ziekten.

Toename kinkhoest meldingen In 2024 is een forse toename in het aantal kinkhoest meldingen geweest. Kinkhoest is een besmettelijke bacteriële infectie van de luchtwegen die vooral gevaarlijk kan zijn voor

GEMEENSCHAPPELIJKE REGELING PUBLIEKE GEZONDHEID & ZORG | JAARVERSLAG & JAARREKENING 2024

26

• •

•

•

zuigelingen. Voor zwangere vrouwen is het belangrijk om zichzelf en hun ongeboren kind te beschermen tegen kinkhoest. In de periode april ontving het RIVM de hoogste aantallen van kinkhoestmeldingen sinds de invoering van de meldplicht in 1975. Deze landelijke trend is ook te zien in de provincie Groningen. Gezien deze stijgende trend heeft GGD Groningen de verloskundigen extra geattendeerd op de mogelijkheid van de maternale kinkhoestvaccinaties voor zwangeren. Artikel 26 Wpg-meldingen (ziekteclusters in instellingen) In 2024 zijn er 249 artikel 26 Wpg-meldingen geregistreerd tegenover 147 in 2023. Voorbereiden mazelenuitbraak Mazelen is één van de meest besmettelijke ziekten die er bestaan. Sinds begin dit jaar zijn een aantal clusters gemeld van mazelen in Nederland. GGD Groningen bereidt zich voor op een mogelijke uitbraak van mazelen in de provincie Groningen. Het IZB-team vertaalt op dit moment de landelijke richtlijn naar de werkwijze van GGD Groningen en werkt daarbij bovenregionaal samen met GGD Fryslân en GGD Drenthe. Onderzoeken Er zijn twee regioprojecten vanuit GGD Groningen ingediend en goedgekeurd door het RIVM. Daarnaast zijn, in samenwerking met het UMCG, eerste stappen gezet voor het oprichten van een academische werkplaats IZB. Samenwerking 3Noord In 2024 heeft de samenwerking 3Noord meer vorm gekregen.

Er is een 3Noord piket voor buitenkantoortijden opgezet. Daarnaast is er een jaarplan bovenregionale samenwerking IzB opgesteld voor 2025. Hier wordt gezamenlijk gewerkt aan acht doelen. In 2024 hebben GGD Drenthe, Fryslân en Groningen gezamenlijk een webinar georganiseerd voor kinderdagverblijven.

Tuberculosebestrijding Er werden ca 6.400 röntgenfoto’s van de longen gemaakt bij migranten die als asielzoeker, immigrant of als contact van een tuberculosepatiënt werden onderzocht op tuberculose. In de MRU werden 2185 foto’s gemaakt. In 2024 zijn er 59 inwoners van Groningen met de ziekte tuberculose gemeld; bij 59 inwoners werd een tuberculose-infectie gevonden. Het aantal meldingen is daarmee afgenomen ten opzichte van een jaar eerder (90 meldingen). Het aantal gevonden infecties is gelijk gebleven; 59 tuberculoseinfecties. We screenen nauwkeurig. Vervolgens werd er 21 keer bron-en contactonderzoek (BCO) uitgevoerd waarbij enkele tot tientallen personen per BCO werden onderzocht op tuberculose. Tuberculose verpleegkundigen van de GGD voeren dit onderzoek uit. 191 patiënten werden gezien op het tuberculose spreekuur bij GGD Groningen. Uit de cijfers blijkt dat tbc-werkzaamheden van belang zijn in het kader van infectieziektebestrijding. Een arts, verpleegkundigen en medisch technisch medewerkers voeren de werkzaamheden uit. Seksuele Gezondheid In 2024 was er landelijk veel aandacht voor de aanscherping van de subsidieregeling Aanvullende Seksuele Gezondheidszorg (ASG) waar het overgrote deel van de curatieve zorg en de individuele seksualiteitshulpverlening uit wordt betaald.

Gezien de toename van soa's, waaronder Gonnoroe, is het nog belangrijker dat deze middelen in stand gehouden worden. Veelvuldig testen en goede voorlichting worden ingezet om verdere verspreiding tegen te gaan. GEMEENSCHAPPELIJKE REGELING PUBLIEKE GEZONDHEID & ZORG | JAARVERSLAG & JAARREKENING 2024

27

De pilot verstrekken van PreP-zorg aan mannen die seks hebben met mannen (MSM), die VWS in 2019 is gestart, is inmiddels na 5 jaar afgerond. Deze pilot werd uitgevoerd door de GGD’en. Uit de evaluatie blijkt dat het verstrekken van PreP een effectieve manier is om hiv tegen te gaan. Op dit moment worden er 185 mannen voorzien van PreP via de GGD. Dat aantal kan gelijk blijven waarbij wel gekeken wordt naar aanscherping in test- en opvolgbeleid. Naast het houden van spreekuren gaven we voorlichting en organiseerden we activiteiten voor jongeren. Ongeveer 50% van de cliënten zijn jonger dan 25 jaar. Seksuele vorming en weerbaarheid zijn belangrijke thema’s. Om deze reden kijken we steeds waar en hoe we kwetsbare doelgroepen kunnen bereiken. Samen met ketenpartners zijn er activiteiten ondernomen gericht op het bevorderen van de seksuele gezondheid van statushouders. Het vroegtijdig voorlichten doen we vaak samen met collega’s uit de jeugdgezondheidszorg. Middels een bewezen effectieve training “Vlaggensysteem” zijn we op basisscholen, het voortgezet onderwijs en MBO in de regio Groningen geweest. In samenwerking met het Centrum Seksueel Geweld gaven we trainingen aan studenten. KEI-week Tijdens de introductieweek heeft de GGD op een laagdrempelige manier studenten laten kennismaken met verschillende afdelingen. Veel studenten krijgen tijdens hun studietijd te maken met de GGD.

Daarom is de KEI-week een prima moment om laagdrempelig informatie te geven. Op verschillende dagen was er informatie over: schurft, positieve seksuele gezondheid, schimmel in huis en reizigersadviezen. Centrum Seksueel Geweld Groningen-Drenthe (CSG) Het Centrum Seksueel Geweld Groningen-Drenthe (CSG) is een samenwerkingsverband met politie Noord-Nederland, Slachtofferhulp Nederland, UMCG, Scheper ziekenhuis Emmen en de beide GGD’en (Groningen en Drenthe). Er wordt laagdrempelige hulp geboden aan slachtoffers van seksueel geweld. Het CSG is ondergebracht bij GGD Drenthe. We zien dat het aantal meldingen van seksueel grensoverschrijdend gedrag stijgt, mogelijk omdat er meer aandacht is in de media voor deze problematiek. Gronings offensief tegen seksueel geweld Vanuit het thema seksueel grensoverschrijdend gedrag, is het ‘Gronings offensief tegen seksueel geweld’ in 2023 gestart. Een tweejarig project van de 10 Groninger gemeenten. De GGD is penvoerder namens de Centrumgemeente en levert de projectleiding. Het project kent drie aandachtgebieden; bewustwording en taboedoorbreking, regionale integrale aanpak en organisatie en kennisverbreding. Onder deze drie aandachtsgebieden wordt gewerkt aan verschillende deelprojecten. Een van de projecten is het oprichten van het eerste landelijke monument over seksueel geweld. Het monument komt in het Rosarium in Winschoten.

Een ander project is het organiseren van maatschappelijke gesprekken, ook wel dialogen genoemd. Daarnaast is er bij de 10 Groninger gemeenten een quickscan uitgevoerd. Daaruit ontstaat inzicht in wat gemeenten nodig hebben in de aanpak van seksueel geweld. De bedoeling is dat verder uit te werken in een actieplan.

GEMEENSCHAPPELIJKE REGELING PUBLIEKE GEZONDHEID & ZORG | JAARVERSLAG & JAARREKENING 2024

28

Reizigersadvisering Het aantal klanten van de afdeling Reizigersadvisering en vaccinaties is dit jaar enorm toegenomen. We zagen afgelopen jaar ruim 12.000 klanten en zitten daarmee weer op het niveau van voor Corona. De afdeling Reizigersadvisering en vaccinaties maakte in 2024 een grote toeloop van reizigers mee. De toeloop was zo groot dat we alle zeilen moesten bijzetten om iedereen te kunnen voorzien van de juiste reisadviezen en vaccinaties, zodat er geen importziektes mee terugkomen. We hebben de in 2023 verruimde openingstijden met enkele middagen in 2024 gecontinueerd. De wachttijden zijn in 2024 teruggedrongen naar 3 weken. Als gevolg van stijgende loonkosten en materiaalkosten zijn de consult- en vaccinprijzen gestegen voor 2025. We participeren in de regionale (3Noord) en landelijke (GGDReisvaccinaties) overlegstructuren en hebben veelvuldige contacten met diverse leveranciers. Binnen de GGD werken we samen met diverse afdelingen om tot één vaccinatieregiecentrum te komen. De regionale en landelijke na- en bijscholingsdagen zijn goed bezocht, welke een hoge mate van kwaliteit geeft aan ons product en voor onze klanten. Naast vakantiegangers vaccineerden we dit jaar ook weer preventief risicovolle beroepsgroepen via bedrijven en studenten van onderwijsinstellingen, zoals de RUG, als onderdeel van publieke preventie infectieziekten.

Zo helpen we ook hier mee aan het voorkomen van (import)ziektes in Nederland. Vanaf 1 juli kunnen spijtoptanten die de landelijke HPV18+ campagne hebben overgeslagen of gemist alsnog bij de GGD terecht voor deze vaccinaties. Dit najaar hebben we ook de griepprik voor GGDmedewerkers georganiseerd en de kinkhoestvaccinatie voor medewerkers die werken met kinderen in de leeftijd van 0-6 maanden. Forensische geneeskunde De GGD voert voor gemeenten de wettelijke taak lijkschouw uit. Deze werkzaamheden zijn in 2024 ongeveer gelijk gebleven ten opzichte van het jaar daarvoor. In 2024 zijn 746 lijkschouwen uitgevoerd, waarvan 365 lijkschouwen niet natuurlijk dood en 298 lijkschouwen na euthanasie. De lijkschouw na euthanasie is iets toegenomen ten opzichte van 2023 (280). Naast de wettelijk taak verzorgen we ook de medische arrestantenzorg. Die bestaat uit het zien van arrestanten en telefonische advisering. In het kader van art. 8 Wegenverkeerswet worden bloedproeven afgenomen. De 3 Noordelijke GGD’en hebben gezamenlijk ingeschreven op de aanbesteding van de medische arrestantenzorg (MAZ). De gunning zou plaatsvinden op 1 juli, maar is uitgesteld naar het voorjaar 2025. Openbare Geestelijke Gezondheidszorg •

DVO Centrumgemeente (centrumregeling) In de centrumregeling is opgenomen dat de gemeente Groningen optreedt namens de Groninger gemeenten in de regievoering over de door de Groninger gemeenten vastgestelde gezamenlijke OGGz- en MO-activiteiten, deze laat organiseren en zorgt dat de activiteiten worden gefinancierd uit de daarvoor bestemde rijksmiddelen. In de dienstverleningsovereenkomst (DVO) centrumgemeente zijn specifieke afspraken gemaakt over:

GEMEENSCHAPPELIJKE REGELING PUBLIEKE GEZONDHEID & ZORG | JAARVERSLAG & JAARREKENING 2024

29

-

•

•

•

•

Vangnet, advies en regie/zorgcoördinatie voor zorgwekkende zorgmijders (circa 60% van het budget) - GGD als Expertisecentrum OGGz/coördinerende taken (circa 30% van het budget) - OGGz en MO overstijgende activiteiten (10% van het budget). Cliënten Vangnet en Advies (V&A) Bij vrijwel alle mensen, die we zien binnen de aanpak van de OGGz, is sprake van meervoudige problematiek. We registreren wat de belangrijkste problematiek is. Dat beeld blijft door de jaren heen in grote mate hetzelfde: vervuild huishouden, problemen met psychisch functioneren, huisvesting en sociale omgeving. Wel constateren we dat de meldingen complexer worden, en dat er meer sprake is van onbegrepen gedrag met veiligheidsrisico. Het aantal contacten blijft toenemen. Bij een heel aantal dossiers houden de V&A-medewerkers voor langere tijd een vinger aan de pols en verdwijnt een contact pas uit de registratie als de organisatie die het contact moet overnemen een goedlopend contact heeft opgebouwd. Ruim 60% van de cliënten is man en tweederde van de cliënten is ouder dan 50 jaar. De meest genoteerde soorten problematiek waarvoor de V&A-medewerker is ingezet had betrekking op het huishouden, zoals vervuiling en hoarding (ca. 40%) en het psychische functioneren (bijna 20%). Naast de inzet op complexe problematiek worden de V&A-medewerkers veelvuldig geconsulteerd en om advies gevraagd door gemeenten.

Ook ketenpartners vragen regelmatig om advies. De V&A-medewerkers schuiven op verzoek aan bij zorgoverleggen en denken mee in het vinden van een oplossing bij hardnekkige complexe problematiek. We signaleren dat de meldingen toenemen. In de stad Groningen gaat het vooral om vervuilde woningen en hoarding in de stad. In de regio signaleren we een toename van onbegrepen gedrag. Buitenslapers In 2022 is een plan van aanpak (bemoei)zorg voor buitenslapers geschreven, bedoeld om de stijgende trend van buitenslapers in Groningen om te buigen. In 2024 is gestart met de uitvoering ervan. De aanpak is erop gericht dat alle daklozen vanaf 1 oktober tot 1 mei ongeacht de buitentemperatuur gebruik kunnen maken van de maatschappelijk opvang. Hiervoor is in 2024 het pand aan de Sontweg nr. 5 geschikt gemaakt als opvanglocatie. De buitenslapers worden ook buiten de winterperiode gevolgd en geprobeerd onder dak te krijgen. Verkennend onderzoek (VO) De op 1 januari 2020 van kracht geworden Wet verplichte geestelijke gezondheidzorg (Wvggz) regelt het verlenen van verplichte zorg aan mensen met een psychische aandoening. De medewerkers Verkennend Onderzoek van de GGD voeren voor een groot aantal Groningse gemeenten het Verkennend Onderzoek (VO) uit. In 2024 zijn 14 VO’en uitgevoerd. Van de 14 VO’en zijn 11 doorgezet naar een aanvraag zorgmachtiging.

In vrijwel alle regio’s in Nederland (net als in Groningen) daalt het aantal afgenomen VO’en. De aanbevelingen uit het landelijk onderzoek worden ook besproken en meegenomen in de VO-aanpak in Groningen. We zien tegelijkertijd een proces waarin we meer preventief (aan de voorkant) interventies doen. Ontwikkelingen, o.a. GGD’er in de buurt Landelijk is veel ervaring opgedaan met de zogenaamde wijk-GGD’er, als verbindingsofficier in het netwerk van veiligheid en zorg. Het Centrum voor Criminaliteitspreventie en Veiligheid (CCV) begeleidde al zo’n 50 gemeenten bij de invoering van een wijk-GGD’er. Ook in onze regio hebben we in Westerkwartier ervaring met een variant op de wijk-GGD’er; de GGD’er in de buurt. De GGD’er in de buurt heeft een preventieve functie. Door vroegtijdige inzet op

GEMEENSCHAPPELIJKE REGELING PUBLIEKE GEZONDHEID & ZORG | JAARVERSLAG & JAARREKENING 2024

30

een laagdrempelige wijze wordt erger voorkomen. De GGD’er in de buurt doet naast politiemelding (de E33 meldingen) betreft verward/onbegrepen gedrag in toenemende mate meldingen vanuit de gemeente. Vrijwel alle casussen zijn doorgezet naar ketenpartners en er zijn gezinsleden begeleid en of geadviseerd. Voor vijf gemeenten (Hogeland, Westerkwartier, Midden-Groningen, Westerwolde en Eemsdelta) is dit aanleiding geweest om in 2024 gezamenlijk de subsidieaanvraag voor de wijk-GGD’er van ZorgOnderzoek Nederland/ Medische Wetenschappen (ZonMw) uit te werken. De GGD is penvoerder in dit traject. In juli 2024 is de subsidie voor de duur van 3,5 jaar toegekend. De GGD heeft geparticipeerd in het door ZonMw gesubsidieerd project ‘Sterk netwerk’. Na afronding van het project ‘domeinoverstijgende aanpak personen met onbegrepen gedrag en hoog veiligheidsrisico’ van het landelijke actieprogramma Grip op Onbegrip (2022-2024), is vanaf februari 2024 het vervolgproject Sterk Netwerk gestart. Dit is één van de vier projecten in de provincie Groningen die vallen onder het landelijk actieprogramma. Het project Sterk Netwerk richt zich op domeinoverstijgende samenwerking in Groningen als hotspots en Groningen (de veiligheidsregio). In dit project wordt aan drie sporen gewerkt: -

•

Spoor 1: Regionale samenwerkingsovereenkomst Spoor 2: Regionale AVE implementatie Spoor 3: Regionale domeinoverstijgende doorbraken.

De GGD heeft ook geparticipeerd in het onderzoek van Mw. Andringa naar de toekomstbestendige OGGz. De bevindingen daarvan zijn begin 2024 gepubliceerd. Straatzusters De Straatzustersaanpak, met betrokken zorginstellingen (Wender, Leger des Heils, Werkpro, WIJ team en de GGD), leidt toe naar sociaal-medische zorg. In de praktijk gaat het om die mensen die anders tussen wal en schip dreigen te raken, nog onvoldoende in beeld zijn en de nodige zorg ontberen. Het doel van dit project is het verkorten van de afstand naar reguliere zorg. Na een jaar is een helder uitgestippelde route met werkafspraken geformuleerd. Netwerkpartners weten de Straatzusters te vinden. Het project is halverwege 2023 van start gegaan. De gemeente Groningen financiert het project, GGD Groningen is penvoerder. Na Q1 van 2025 stopt het project.

Milieu en Gezondheid •

•

•

Mogelijke gezondheidseffecten Door het hele jaar heen is het team Milieu en Gezondheid benaderd met vragen over mogelijke gezondheidseffecten van activiteiten en ingrepen in de leefomgeving. Soms is de vraag telefonisch of via de mail afgehandeld, een andere keer worden we betrokken in een langdurige procedure waarin we meedenken en adviseren over het vermijden of beperken van negatieve gezondheidseffecten. Vragen inwoners Het team Milieu en Gezondheid is benaderd over mogelijke gezondheidseffecten van diverse activiteiten en ingrepen in de leefomgeving. In 2024 hebben inwoners ons meer dan 200 specialistische vragen over het binnenmilieu (65%) en het buitenmilieu (35%) gesteld. Kwesties over vocht en schimmel (59%), asbest, ventilatie, PUR, ongedierte en geur betroffen het binnenmilieu en in het buitenmilieu werden de meeste vragen gesteld over houtrook (19%), (laagfrequent) geluid, windturbines, geur, gewasbeschermingsmiddelen en straling/elektromagnetische velden. Adviseren aan overheden

GEMEENSCHAPPELIJKE REGELING PUBLIEKE GEZONDHEID & ZORG | JAARVERSLAG & JAARREKENING 2024

31

Het team Milieu en Gezondheid wil zoveel mogelijk gezondheidsproblemen voorkomen en wil daarom meer in het voortraject van planvorming adviseren. Veelal waren de plannen al verder gevorderd wanneer de GGD werd gevraagd. Tot 2020 was de GGD jaarlijks in minder dan 20 gevallen betrokken, in 2020 en 2021 meer dan 50 keer. In 2022 was dat aantal helaas bijna gehalveerd. In 2023 zijn afspraken gemaakt om vanuit de meerjarenagenda rondom gezonde- en veilige leefomgeving meer betrokken te raken bij planvorming om al aan de voorkant te adviseren. In 2024 was dat aantal 36 keer. Vanuit de provincie waren we betrokken bij de klankbordgroepen Hinderapp en milieumonitor. Smogdraaiboek, Netwerk Natuurinclusief, advies over een eventueel meetnet rond Industriegebied Oosterhorn, gezondheidskundige risicobeoordeling desinfectiebijproducten in bronwater Thermen Bad Nieuweschans, begeleiding proces onderzoek van provincie Groningen n.a.v. motie 75 Nedmag, risicobeoordeling van kwik in het Oldambtmeer, ventilatie in isolatieprogramma Nij begun, reactie op notitie Reikwijdte en Detailniveau Plan-MER, aanvullende Strategische Voorraden (drinkwater) van Provincie en bestuurlijke overleggen verhoogde zorgkosten en zware industrie (Veendam, Eemsdelta, Groningen).

Met de Rijksuniversiteit Groningen hebben we geparticipeerd in het overleg en de afronding van het burgermeetproject Onze Lucht, in het onderzoeksproject Urban Design for Improving Health in Groningen (UDIHiG). Voor het UMCG hebben we onderwijs over over klimaat en planetary health in de geneeskunde module verzorgd evenals een introductie in de medische milieukunde voor co-assistenten.

•

Vanuit het team is in 2024 vervolg gegeven aan het bezoeken van woningbouwcorporaties vanuit het thema wonen en gezondheid. Omdat mensen een groot deel van hun leven in huis doorbrengen en wij veel vragen krijgen over het binnenmilieu en vocht en schimmel zijn we met deze bezoeken gestart. De corporaties stellen onze overleggen zeer op prijs. Hiermee bereikt het team M&G een grote groep inwoners van de provincie om de gezondheid door gezond binnenmilieu te bevorderen. Ook hebben gemeenten de GGD vaker betrokken voor advies. Het ging dan onder andere om thema’s als woningbouwprojecten, vee-/geiten-/pluimveehouderijen, windmolens, zware industrie en verhoogde zorgkosten, risicobeoordelingen badwater, oppervlaktewater, klimaat en hitte, hoogspanningslijnen, binnenmilieu en nog vele andere losse milieu gerelateerde vragen. Gezondheidsadviseur gevaarlijke stoffen (GAGS) Vanwege het stoppen van een van de GAGS’en is het piket wederom onderbezet. Ondanks de diplomering van twee nieuwe GAGS’en in 2022 is de onderbezetting van de piket poule in 2024 niet opgelost. Er zijn momenteel voor Noord-Nederland twee GAGS’en in Groningen en één in Friesland. Er is een GAGS’en in opleiding die naar verwachting in de opleiding in 2026 afrondt.

De GAGS is in 2024 in totaal 293 keer ingezet in Noord-Nederland, waarvan 100 keer in de provincie Groningen (branden, asbest, drugslab, koolmonoxide, irriterende en bijtende stoffen, onwelwording, poederbrief). Dat is een verdere stijging van het aantal inzetten van de afgelopen jaren. Het geeft aan dat de GAGS steeds beter wordt geconsulteerd ten behoeve van de gezondheid van alle inwoners. De GAGS heeft ook taken in de koude fase (niet crisissituatie) en voert in het kader daarvan activiteiten uit voor GGD Groningen, GGD Drenthe en Friesland. Op Noord-Nederlands niveau wordt afgestemd en samengewerkt met de deskundigen van de brandweer

GEMEENSCHAPPELIJKE REGELING PUBLIEKE GEZONDHEID & ZORG | JAARVERSLAG & JAARREKENING 2024

32

(Adviseurs Gevaarlijke Stoffen) en van de politie (Teamleiders CBRN-E (TEV)). Er wordt op niveau 3Noord gewerkt aan de optimalisering van de GAGS alarmering. Verder werkt de GAGS samen met het Acute Zorgnetwerk Noord Nederland (AZNN) op verschillende dossiers, zoals scholing van ambulance - en SEH-personeel. Oefeningen worden per regio uitgevoerd. Voor de GHOR heeft de GAGS een presentatie verzorgd over het zorgrisicoprofiel. Specifiek voor Groningen maakt de GAGS deel uit van werkgroep planvorming Veiligheidsregio Groningen (VRG). Ook werkt de GAGS mee aan de actualisatie van de rampbestrijdingsplannen Eems Energy Terminal, EneryStock Zuidwending, Topbrands Europe, VOPAK Eemshaven, NAM USG Grijpskerk, Oostwold Airport en Mobacc Veendam. Daarnaast zijn er overleggen geweest met het Chemiepark Delfzijl over onderwerpen zoals de EHBO-protocollen en het toedienen zuurstof. Als landelijke activiteiten heeft de GAGS meegewerkt aan de concepthandreiking prehospitale slachtofferzorg bij incidenten met gevaarlijke stoffen. Eveneens is meegewerkt aan het NVIC Concept Rapport 08/2024 “Eigen veiligheid in perspectief” over uitwendige decontaminatie, persoonlijke beschermingsmiddelen en secundaire blootstelling van medische hulpverleners. Er is een review gedaan van de herziene handreiking decontaminatie.

Bovendien is er meegewerkt aan overleggen met het NVIC en de Milieuongevallendienst van het RIVM. GGD als crisisdienst GGD Groningen heeft het afgelopen jaar met enkele kleine incidenten (o.a. ICT-storingen, uitval elektriciteit en telefonie) te maken gehad en hierop geacteerd. Het protocol Psychosociale hulpverlening bij incidenten (PSHi) is geïmplementeerd en het 24/7-piket is operationeel. Er hebben doorlopende trainingen en intervisiemomenten voor de casus coördinatoren plaatsgevonden. In 2024 zijn de casus coördinatoren in totaal acht keer ingezet om samen met de betreffende gemeente de impact van het ingrijpende incident te bepalen. Dit heeft in alle gevallen niet geleid tot een coördinatie-inzet. In 2024 hebben diverse oefeningen plaatsgevonden voor GGD-sleutelfunctionarissen in de crisisstructuur. Ook is het crisisteam GGD getraind en de operationele processen, zoals infectieziektebestrijding. In het kader van Pandemisch Paraat is opleiden, trainen en oefenen van het personeel is continu proces. Wat heeft het gekost?

Deelprogramma Gezondheid beschermen en bevorderen

baten of lasten Programma- onderdeel lasten Totaal lasten

Gezondheid beschermen en bevorderen

baten baten baten

Gezondheid beschermen en bevorderen Reserve-mutaties

Inwonersbijdrage Overige baten Totaal baten Gerealiseerd saldo baten en lasten Toevoeging Onttrekking Gerealiseerd resultaat

Primitieve Actuele Jaarrekening Afwijking Begroting Begroting 2024 2024 2024 2024 -11.035 -11.190 -16.505 -5.315 2.730 8.305 11.035 0 0 0 0

2.885 8.305 11.190 0 0 0 0

2.885 14.080 16.965 460 0 0 460

0 5.775 5.775 460 0 0 460

GEMEENSCHAPPELIJKE REGELING PUBLIEKE GEZONDHEID & ZORG | JAARVERSLAG & JAARREKENING 2024

33

2.4.

Deelprogramma Adviseren over gezonde wijken, dorpen en steden

Wat houdt het deelprogramma in? Het deelprogramma Adviseren over gezonde wijken, dorpen en steden omvat de producten epidemiologie, gezondheidsbevordering en lokaal gezondheidsbeleid (advisering publieke gezondheid). GGD Groningen ondersteunt gemeenten bij het maken van integraal lokaal beleid over gezondheid en een gezonde leefomgeving. De GGD helpt ook bij de implementatie. Het gedachtengoed van positieve gezondheid en health in all policies staat hierbij centraal. De insteek is om de mogelijkheden, veerkracht en eigen regie van mensen te versterken. De GGD verricht eigen epidemiologisch onderzoek en monitoring van kengetallen. Daarbij wordt gebruikgemaakt van beschikbare relevante (landelijke) data en kennis om advies op maat te geven. Wat hebben we bereikt? Gezondheid heeft steeds meer een plaats gekregen binnen verschillende gemeentelijke beleidsplannen (o.a. sociaal domein, ruimtelijk domein). Dit sluit aan bij de visie op gezondheid, waarbij gezondheid meer dan de afwezigheid van ziekte, in relatie met sociale factoren en omgevingsfactoren. Mensen blijven langer gezond en kunnen langer maatschappelijk participeren door inzet op preventie, het bevorderen van gezond gedrag en een gezonde leefomgeving.

Deze integrale aanpak vraagt duidelijk omschreven doelen en dwarsverbindingen met andere beleidsdomeinen zoals jeugd, armoede, economische zaken, veiligheid, sport en onderwijs. GGD Groningen voorziet gemeenten van regionale en lokale gezondheidsdata, adviseert bij het maken en bijstellen van domein verbindend beleid en ondersteunt bij de implementatie en de uitvoering daarvan. Deze taak vervullen wij vanuit een onafhankelijke positie, met oog voor het belang van de publieke gezondheid, onze opdrachtgevers en derden. Advisering GGD Groningen wil de kwaliteit van haar advisering continu verbeteren door het ontwikkelen van praktisch toepasbare expertise. Dit doen we door nabij te zijn, aan te sluiten op de lokale en regionale en landelijke context, tijdig en efficiënt te anticiperen op beleidsontwikkelingen en (onderzoeks)aanvragen en door constant afstemming te zoeken met gemeenten en samenwerkingspartners in de (zorg)ketens. Hiermee beïnvloedt de GGD op een (in)directe manier het krachtenveld van de publieke gezondheid. In de GGD-advisering is het vertrekpunt een brede kijk op gezondheid, die domeinverbindend is, integraal van aard en aandacht heeft voor onderliggende determinanten van gezondheid. Gemeenten sluiten hun lokaal beleid en uitvoeringsplannen aan bij dit rijksbeleid. GGD en gemeenten geven een steeds bredere invulling aan publieke gezondheid.

We streven ernaar om voor onze gemeenten een betrouwbare, onafhankelijke en ‘nabije’ adviseur op het gebied van de publieke gezondheid te zijn. In 2024 was de GGD nauw betrokken bij de uitvoering van het Integraal Zorgakkoord (IZA) en de Gezond en Actief Leven-processen in onze regio. De gemeenten, zorgverzekeraar Menzis, GGD Groningen en diverse partners (kennis- en veldpartners) hebben de afgelopen jaren al intensief samengewerkt in het netwerk ‘Gezond Groningen’ (voorheen GOG). In de provincie Groningen vallen de grenzen van het zorgkantoor samen met die van de GGD-regio, wat een goede uitgangspositie biedt aan de GGD om te adviseren en ondersteunen in het vertalen van regionale plannen naar de lokale gemeentelijke praktijk en andersom. GEMEENSCHAPPELIJKE REGELING PUBLIEKE GEZONDHEID & ZORG | JAARVERSLAG & JAARREKENING 2024

34

Het afgelopen jaar zijn er zowel binnen IZA en GALA verschillende afspraken gemaakt over de randvoorwaarden en de criteria waaraan regionale samenwerking moet voldoen. In 2024 heeft de GGD actief deelgenomen aan het Gezond Groningen Overleg. Dit jaar heeft de inrichting van de regionale en lokale (keten)aanpakken verder vorm gekregen. GGD Groningen vervult de rol van trekker in de ketenaanpak Valpreventie en de ketenaanpak Kinderen met overgewicht en obesitas, en is deelnemer in de ketenaanpak Kansrijke Start. In 2024 zijn gemeenten uitvoering gaan geven aan hun plannen van aanpak GALA. Het GALA bundelt voornamelijk bestaand lokaal gemeentelijk beleid en bijhorende programma’s zodat er meer integraliteit ontstaat. De GGD blijft betrokken bij de uitvoering en ondersteuning van GALA plannen en ander doorlopend lokaal gezondheidsbeleid. Wij signaleren in toenemende mate aandacht voor de thema’s mentale gezondheid, middelengebruik en een gezonde en veilige leefomgeving, waarbij de opgaven per gemeente kunnen verschillen. Om de publieke gezondheid in de provincie Groningen verder te versterken en te agenderen heeft de GGD actief deelgenomen aan relevante (landelijke) werkgroepen en regionale of lokale netwerken die de publieke gezondheid raken.

Vanuit onze expertise omtrent de regionale en lokale opgaven binnen gemeenten denken en schrijven we mee, waarmee invloed wordt uitgeoefend op totstandkoming van beleid en uitvoering. Voorbeelden hiervan in 2024 zijn o.a. de uitwerking van de valpreventieketen en de geleverde input voor de Sociale Agenda (Nij Begun). Om onze kennis- en adviesfunctie te vergroten namen we deel aan verschillende leernetwerken zoals: Landelijk leernetwerk valpreventie, Leernetwerk versterken kennisfunctie gezondheidsbevordering en preventie, GGD GHOR vakgroepen, Regionaal netwerk Rookvrij Opgroeien en Netwerk Gezond Groningen. De opgedane kennis en ervaringen in deze netwerken worden gedeeld met de gemeenten. Het delen hiervan is een wederkerig (leer)proces waarbij behoeften en beleidsadvies tegen elkaar worden afgezet en getoetst. Onderzoek en monitoring Om inzicht te krijgen in de gezondheidssituatie van de bevolking in de provincie Groningen worden er voor de gemeenten periodiek epidemiologische gegevens verzameld door de GGD. Hierbij werkt GGD Groningen nauw samen met het RIVM, GGD GHOR NL en 24 andere GGD’en. Afgelopen jaar stonden er drie gezondheidsonderzoeken centraal: • •

Eind mei 2024 zijn de resultaten van de Gezondheidsmonitor Jeugd 2023 gepubliceerd. De resultaten zijn tevens gepresenteerd in verschillende Groninger gemeenten. In de periode april tot juli 2024 vond de Corona Gezondheidsmonitor Jongvolwassenen plaats. Dit betreft een extra meting naar de gevolgen van de coronamaatregelen op het welzijn van 16-25-jarigen. Er zijn vanuit ZonMw in 2024 middelen beschikbaar gesteld om deze integrale brede monitor naar de fysieke en psychische gezondheidseffecten van corona uit te voeren. De belangrijkste doelstelling is het bieden van een goede informatiebasis over de fysieke en mentale gezondheidseffecten van de coronacrisis om lokale, regionale bestuurders én VWS te kunnen adviseren én ondersteunen bij respectievelijk beleidsvorming en het aanreiken van handelingsperspectieven. De Corona Gezondheidsmonitor Jongvolwassenen 2024 is door alle GGD’en in 2024 gedaan en om de resultaten voor Groningen met andere GGD-regio’s en landelijke referentiecijfers te kunnen vergelijken zijn de gezondheidsmonitors van alle GGD‘en in Nederland verder geharmoniseerd. De resultaten van deze Corona Gezondheidsmonitor Jongvolwassenen 2024 zijn in januari 2025 gepubliceerd.

GEMEENSCHAPPELIJKE REGELING PUBLIEKE GEZONDHEID & ZORG | JAARVERSLAG & JAARREKENING 2024

35

•

Tussen september en december 2024 hebben de epidemiologen het veldwerk uitgevoerd van de Gezondheidsmonitor Volwassenen en Ouderen 2024. Het veldwerk van deze monitor wordt voor het eerst landelijk aanbesteed door GGD GHOR NL.

De regionale resultaten van deze onderzoeken zijn gedeeld met de Groninger gemeenten en staan in opdracht van de gemeenten op de digitale dataportal die vrij toegankelijk is en informatie over de publieke gezondheid in Groningen weergeeft. De portal werd ook in 2024 actueel gehouden en doorontwikkeld (https://ggdgroningen.incijfers.nl). Daarnaast ondersteunt epidemiologie bij de informatievoorziening en datamanagement rondom de bestrijding van infectieziekten. Trends en ontwikkelingen werden gebruikt bij het bepalen van het IZB-beleid. Er is vanuit het landelijke programma Versterking Infectieziekte preventie (VI) een infectieziekten epidemioloog aangesteld voor 0,5 fte. Daarnaast hebben de epidemiologen een actieve bijdrage geleverd aan Actielijn 3 van Gezond Groningen. Actielijn 3 werkt aan het beschikbaar stellen van data en het faciliteren van monitoring voor de doelen van Gezond Groningen. Actielijn 3 heeft in 2024 in kaart gebracht welke doelstellingen de programma’s en initiatieven binnen Gezond Groningen nastreven en hoe monitoring en evaluatie op zowel proces- als effectniveau zijn georganiseerd. Op basis hiervan kunnen ondersteuningsbehoeften worden geïdentificeerd en mogelijke verbeteringen worden voorgesteld.

Gezondheidsbevordering Om gezond gedrag van onze inwoners te bevorderen heeft de GGD nauw samengewerkt met onze gemeenten, lokale netwerken en inwoners om uitvoering te geven aan lokaal beleid. GGD Groningen heeft advies en ondersteuning gegeven, coördineerde en participeerde in verschillende lokale netwerken en programma’s. Hierbij volgt de GGD de landelijke en regionale ontwikkelingen binnen de publieke gezondheid en maakt verbinding met het (bestaand) beleid zoals het Nationaal Preventieakkoord (NPA), het Sportakkoord, de Omgevingswet, de Landelijke Nota Gezondheidsbeleid 2020-2024, Integraal Zorg Akkoord (IZA), Gezond en Actief Leven Akkoord (GALA), de Brede SPUK en het Gezond Groningen Overleg, de Gezondheidsmonitor Jongvolwassenen 2023. Er is volop draagvlak om in te zetten op preventie en met name op gezondheidsbevordering. Er is onder de bevolking en de beleidsmakers nog steeds een breed besef dat de fysieke, mentale en sociale gezondheid van grote groepen Groningers zorgelijk is en zorgelijker wordt. Vanuit het Lokale Gezondheidsbeleid (LGB) en het Lokaal Preventie Akkoord (LPA), Sportakkoord en in 2023 afgesloten Gezond en Actief Leven Akkoord (GALA) en Integraal Zorg Akkoord (IZA) zijn we als GGD in verschillende rollen betrokken geweest bij de vertaling van beleid naar de uitvoering van lokale- en regionale programma’s en interventies.

Er werd binnen de advisering op gezondheidsbevordering aangesloten bij de thema’s die voor gemeenten prioritair waren. De GGD sluit aan bij bestaande structuren, programma’s en campagnes. Daarbij heeft de GGD zich ingezet voor een effectieve, integrale en duurzame lokale (evt. regionale) aanpak van leefstijlthema’s zoals: alcoholpreventie, gezonde voeding en mentale gezondheid. In 2024 heeft GGD Groningen de regierol in het ‘Netwerk Rookvrij Opgroeien Groningen’ voortgezet. Met het regionale netwerk (ongeveer 120 partijen), bestaande uit gemeenten, maatschappelijke partners, zorgverzekeraar, bedrijfsleven en inwoners, streven we ernaar dat elk kind rookvrij kan opgroeien. GGD faciliteert lokale netwerken, adviseert op welke wijze het thema kan worden verbonden aan het Lokaal Preventie Akkoord en integraal plan van aanpak GALA en ondersteund bij de uitvoering om zo te komen tot een Rookvrije Generatie. GEMEENSCHAPPELIJKE REGELING PUBLIEKE GEZONDHEID & ZORG | JAARVERSLAG & JAARREKENING 2024

36

In het kader van alcohol preventie werden samen met gemeenten en verschillende partners zoals VNN, onderwijs en JGZ landelijke publiekscampagnes en interventies (gericht op jeugd en volwassenen) uitgedragen en geborgd binnen bestaand beleid. Voor het thema overgewicht en gezonde voeding is de GGD betrokken bij de coördinatie en uitvoering van de JOGG-aanpak (Gezonde Jeugd, Gezonde Toekomst) die verbonden wordt met zowel de Gezonde School aanpak als het programma Jong Leren Eten. GGD is dit jaar actief geweest als trekker van de ketenaanpak Kind en overgewicht en obesitas. Mentale Gezondheid staat sinds corona hoog op de agenda. Een thema dat niet los gezien kan worden van de andere thema’s en waarbij expliciet aandacht is voor onderliggende factoren die liggen binnen de sociale en fysieke omgeving van het opgroeiende kind. Binnen gezondheidsbevordering is hier nadrukkelijk aandacht voor. Er zijn twee regisseurs mentale gezondheid aan de slag gegaan in 2024 om gemeenten te ondersteunen bij het in kaart brengen wat er binnen de gemeente op dit thema wordt gedaan of niet gedaan. Aardbevingen en gezondheid Aardbevingsschade kan een negatief effect hebben op de gezondheid en het welbevinden van de getroffen Groningers. Sinds begin 2020 wordt het project ‘Gezondheidsgevolgen aardbevingen’ uitgevoerd.

Professionals die werkzaam zijn in aardbevingsgebied worden middels de Aardbevingsacademie ondersteund d.m.v. kennis over onder meer weerbaarheid en psychosociale gevolgen bij aardbevingsschade. We monitoren de inzet van de aardbevingscoaches, en werken samen met een veelheid aan (overheids)organisaties, waaronder de Groningse aardbevingsgemeenten, het NCG, IMG, ministeries van BZK en EZK en de Hanzehogeschool Groningen. De voortgang wordt doorlopend gedeeld met de Tafel Sociaal en Gezondheid Jong Leren Eten (JLE) De GGD is betrokken bij het door het ministerie van Landbouw Natuur en Voedselveiligheid (LNV) (landelijke) programma ‘Jong Leren Eten (JLE)’. Het programma ‘Jong Leren Eten (JLE)’, dat wordt gesubsidieerd door het Rijk, wil kinderen en jongeren tot 18 jaar structureel in aanraking laten komen met informatie en activiteiten over gezond voedsel. Met als uiteindelijk doel dat ze leren om gezonde en duurzame keuzes te maken. In de regio Groningen zijn de makelaars JLE voor de duur van dit programma (2017-2024) ondergebracht bij de GGD. Elke provincie, zo ook Groningen, heeft twee makelaars, een makelaar uit het ‘witte’ gezondheidsdomein (GGD) en een ‘groene’ makelaar uit het natuur en milieu domein. Vanaf 2021 is de Provincie Groningen ook aangesloten als partner van Jong Leren Eten Groningen en wordt er samengewerkt zodat JLE kan aansluiten bij het provinciale beleid.

Wat hebben we gedaan? Advisering •

Gemeenten adviseren en ondersteunen bij domein verbindend regionaal en lokaal gezondheidsbeleid Om de publieke gezondheid te bevorderen geeft GGD Groningen op basis van data en kennis advies en ondersteuning aan gemeenten en partners ten aanzien van (gezondheids)beleid. Op verzoek van gemeenten participeerde de GGD in het proces van totstandkoming en prioritering van lokale, integrale en duurzame beleidskeuzes. GGD Groningen sloot in haar advisering aan bij de actuele ontwikkelingen en vraagstukken die landelijk, regionaal en binnen de gemeenten spelen (o.a. aandacht voor sociaaleconomische

GEMEENSCHAPPELIJKE REGELING PUBLIEKE GEZONDHEID & ZORG | JAARVERSLAG & JAARREKENING 2024

37

gezondheidsverschillen, de vergrijzende samenleving, mentale gezondheid, de ontwikkeling naar gebieds- en wijkgericht werken, gezondheid in de Omgevingswet). We zien in 2024 dat de publieke gezondheid binnen onze gemeenten breed wordt ingevuld, wordt verbonden aan andere beleidsdomeinen en dat gezondheidsvraagstukken regionaal worden opgepakt. De GGD ondersteunt de gemeente actief bij het schrijven van dit beleid en ondersteunt alle gemeenten ook bij het vervolg, de vorming van het uitvoeringsplan. Dit is gedaan aan de hand van onze actuele epidemiologische monitoring gegevens en onze kennis over de landelijke-, regionale en lokale beleidskaders.

•

•

•

Het accent van de advisering heeft in 2024 gelegen op de uitwerking van de regionale en lokale akkoorden, zoals het Gezond en Actief Leven Akkoord (GALA) en het Integraal Zorgakkoord (IZA). In zowel het GALA als het IZA zijn daarnaast afspraken opgenomen over de inzet van de regionale GGD-en. We hebben de kennis- en adviesfunctie van de GGD verder versterkt, op basis van de prioriteiten gesteld in de Meerjarenagenda Publieke Gezondheid 2023-2026. Deze prioriteiten hebben wij in 2024 samen met gemeenten (in werkgroepen) verder vormgegeven. Gemeente en raad adviseren over lokale en actuele gezondheidsvraagstukken Ook dit jaar kreeg GGD Groningen regelmatig vragen uit de gemeente (inwoners of gemeente/gemeenteraden), die raken aan gezondheid en een veilige leefomgeving. GGD Groningen heeft op verzoek van gemeenten meegedacht en advies gegeven over verschillende regionale en lokale gezondheidsvraagstukken zoals: mentale gezondheid jeugd, preventie van schoolverzuim, inspectie kinderopvang locaties, evenementen en gehoorschade, middelengebruik, inspectie kinderopvang locaties, hittestress, windparken, het rijksvaccinatieprogramma en seksuele gezondheid. Daarnaast krijgen we veel vragen uit de gemeenten die raken aan een gezonde en veilige leefomgeving zoals: houtrook, de bouw van kindercentra bij drukke wegen en de omgevingswet.

De adviezen van de GGD worden altijd in nauwe samenspraak met de verschillende afdelingen zoals Medische Milieukunde (MMK) en IZB en de JGZ opgesteld. Specialistische-, wetenschappelijke- en praktijkkennis werden gebundeld en vertaald in een integraal en positief geformuleerd gezondheidsadvies. Dit integrale advies werd gedeeld en geëvalueerd met de gemeenten zodat wij nog beter kunnen aansluiten bij de vragen die spelen. GGD is Partner Lectoraat Healthy Ageing GGD Groningen is een partner van het lectoraat Healthy Ageing and Public Health. De lector publieke gezondheid ouderen van de Hanzehogeschool Groningen heeft samen met het Rijksinstituut voor Volksgezondheid en Milieu (RIVM) en de noordelijke GGD’en het onderzoeksprogramma ‘public health voor kwetsbare ouderen’ geïnitieerd. Centraal staat de vraag welke preventieve aanpak past bij de groep kwetsbare ouderen in Noord-Nederland en wat dit kan betekenen voor het gemeentelijke beleid. GGD Groningen is partner van het onderzoek naar de effecten van de corona maatregelen op gezondheid en kwetsbaarheid bij thuiswonende ouderen in Noord-Nederland. Preventief ouderengezondheidsbeleid In 2024 heeft GGD Groningen zich actief ingezet om de uitvoering van preventief ouderengezondheidsbeleid verder te brengen. Hierbij hebben we nauw samengewerkt met onze gemeenten, o.a.

binnen de prioriteit Langer Gezond Leven in Groningen, Ouderen in de Meerjarenagenda Publieke Gezondheid 2023-2026. We zijn van start gegaan met het plannen van de uitrol van de campagne We zijn zelf het medicijn, die gericht is op het versterken van de gezondheid van inwoners. Ook speelden we een actieve rol in

GEMEENSCHAPPELIJKE REGELING PUBLIEKE GEZONDHEID & ZORG | JAARVERSLAG & JAARREKENING 2024

38

•

•

•

onderzoeken in de gemeenten Hogeland naar vitaliteit bij ouderen en het ontwerpen van een gemeentelijke aanpak. Tot slot verkennen we, o.a. met gemeente Eemsdelta, hoe de ketenaanpak Valpreventie uitgebreid kan worden met collectieve interventies gericht op vitaal ouder worden. GGD Groningen participeert actief in landelijke werkgroepen (GGD GHOR NL, RIVM, VWS) regionale netwerken (o.a. Gezond Groningen Overleg) GGD Groningen nam deel aan diverse lokale-, regionale- en landelijke overleggen die het thema gezondheid raken. Vanuit haar expertise op het gebied van de publieke gezondheid en met kennis van de regionale en lokale opgaven binnen gemeenten denken we mee, schrijven we mee, en hebben daarmee invloed op het resultaat. In het proces rond het Gezond en Actief Leven Akkoord (GALA) hebben we o.a. op verzoek van GGD GHOR, deelgenomen aan verschillende klankbord/ werkgroepen GALA. Hiermee heeft de GGD op een indirecte manier het krachtenveld van de publieke gezondheid beïnvloed.

Afgelopen jaar zijn wij verder bij de volgende overleggen actief betrokken geweest: de GGD GHOR vak- en klankbordgroepen, Regionaal netwerk Rookvrij Opgroeien, Gezond Groningen Overleg, De Mond Niet Vergeten, Provinciale Sport-, Beweeg- en Preventie-akkoorden, Provinciaal Leefbaarheidsprogramma, Alliantie van Kracht rond armoedebestrijding, FAITH-ouderen onderzoeksnetwerk, Netwerk Dementie Groningen, en het maandelijkse Regionaal Platform Omgevingswet Groningen. GGD is partner in het Netwerk Gezond Groningen Op regionaal niveau is de afgelopen jaren al een forse beweging gaande om gezamenlijk te werken aan meer gezondheid voor onze inwoners. Het netwerk fungeert als overkoepelend verbond om alle betrokken partijen, in verschillende samenstellingen, te laten samenwerken aan alle regionale opgaven die leiden tot meer gezonde Groningers. Deze opgaven staan beschreven in de Regiovisie en zijn uitgewerkt in het regioplan dat eind december 2023 is vastgesteld. GGD Groningen heeft deelgenomen aan het netwerk Gezond Groningen op zowel bestuurlijk als ambtelijk niveau. We zijn vertegenwoordigd geweest in het bestuurlijk overleg, de stuurgroep van Actielijn 2 en 3, de regiegroep en het ambtelijk vooroverleg. Daarnaast is de GGD trekker van de regionale ketenaanpak ‘Overgewicht en obesitas bij kinderen en is de GGD samen met Menzis, de trekker van de regionale ketenaanpak ‘Valpreventie’.

Beide ketens zijn een regionale uitwerking van het IZA en het GALA en vallen onder Actielijn 2. Samen met een brede vertegenwoordiging van partners uit het veld, o.a. gemeenten, onderzoeksinstellingen, onderwijs, uitvoeringsorganisaties wordt in deze ketenaanpakken gekeken hoe de ambities beschreven in het GALA en het IZA kunnen worden uitgewerkt. De GGD heeft verder deelgenomen aan activiteiten binnen Gezond Groningen als uitvoerende en adviserende partij met als doel te werken aan meer vitaliteit en preventie van onze inwoners. GO! NN (Gezondheid in de Omgeving) Noord-Nederland en LeGrO Werken aan een gezonde fysieke en sociale leefomgeving is een belangrijk onderdeel binnen het preventiebeleid van gemeenten. De Omgevingswet biedt gemeenten en inwoners meer kansen en mogelijkheden om invloed uit te oefenen op het gezonder inrichten van de leefomgeving. De GO! NN-methode wordt in de landelijke nota Gezondheidsbeleid 2020 2024 als één van de drie voorkeursmethoden genoemd om samen te werken aan een gezonde leefomgeving. De GO! NN-methode wordt door de GGD meegenomen in de reguliere advisering aan gemeenten.

GEMEENSCHAPPELIJKE REGELING PUBLIEKE GEZONDHEID & ZORG | JAARVERSLAG & JAARREKENING 2024

39

•

•

Vanuit ZonMw is ook een subsidie toegekend in het kader van het programma ‘Gemeenten Samen Gezond’, waarbij GGD Groningen mede aanvrager was, naast hoofdaanvrager gemeente Groningen. Doel van dit project, genaamd LEGrO (Leernetwerk Leefomgeving Groningen), is het ontwikkelen van een regionaal, thematisch leernetwerk op het gebied van een gezonde leefomgeving in Groningen. Het leernetwerk (bestaande uit verschillende gemeenten en kennisinstellingen) richt zich op drie subthema’s: 1. Gezonde ruimtelijke interventies; 2. De impact van een (on)gezonde voedselomgeving; 3. De sociale implicaties van rookverboden. In het kader van LeGrO 2024 hebben vervolg leersessies plaatsgevonden over de impact van een (on)gezonde voedselomgeving en de gezonde ruimtelijke interventies. GGD als nabije en snel reagerende organisatie & relatieonderhoud gemeenten Om de expertise van de publieke gezondheid dicht bij de gemeenten te hebben, werd het relatiebeheer met gemeenten in 2024 verder geoptimaliseerd. De ambtenaren Volksgezondheid van de gemeenten en de adviseurs PG hebben in 2024 frequent contact en er werd verder gewerkt aan een eenduidige communicatiestructuur. Het afgelopen jaar hebben we daardoor wederom snel kunnen reageren op vragen vanuit de gemeenten (o.a. raden), maar hebben we ook informatie vanuit de GGD sneller kunnen delen richting de gemeenten.

Project ‘Sociale en emotionele ondersteuning van inwoners en professionals in het aardbevingsgebied’ De Aardbevingsacademie heeft ten doel de mentale weerbaarheid en veerkracht van professionals werkzaam in aardbevingsgebied te versterken; hen kennis, vaardigheden en tools aan te reiken voor hun werk met inwoners. Sinds 2023 wordt het aanbod van de Aardbevingsacademie incompany georganiseerd, omdat in 2022 het aantal aanmeldingen van cursussen met open inschrijving terugliep. De incompany trainingen worden in samenspraak met gemeenten en organisaties op aanvraag georganiseerd. In 2023 en 2024 hebben we op deze wijze een groeiend aantal cursussen, webinars, e-learnings en coaching trajecten kunnen uitvoeren. De website is vernieuwd in 2023 om nog beter aan te sluiten op behoeften van professionals, en werd in 2024 veelvuldig bezocht. Het aanbod is in 2024 aangevuld met een aantal trainingen waar vanuit het veld behoefte aan was, o.a. op het gebied van samenwerking tussen de professionals van de gemeenten rond welzijn en sociaal domein, gespreksleiding speelveld aardbevingsdossier, groepsintervisietraject zorglocatie in versterking, cursus grip op stress, en cursus effectief beïnvloeden in netwerken.