01-03-05 Nota Zeehavens Noord-Holland definitief

Per te ontwikkelen deelgebied dient een zorgvuldige afweging gemaakt te worden of, en zo ja onder welke voorwaarden, met de transformatie van een volgend deelgebied kan worden gestart. Waarbij wat betreft de provincie de transformatie van de Coen- en Vlothaven op de lange termijn aan de orde is.

motto’s

ng kan worden gegeven obiliteit en voorzieningen ek.

hoe we van Haven-Stad n maken voor een diversin bezoekers:

n het water voor onder logistiek en daarnaast als erblijven; etwerk van stadsparken,

n de woon-werkbuurten, pelijke voorzieningen, , en aan het groen; en nieuw dat belangrijk is voor de eren van regenwater en

tad ‘goede’ woon-werkwijvoorhanden: groen, e meeste voorzieningen Haven-Stad nog geen Een identiteit die voor een toekomstige bewoners, e organisaties en bedrijven ch hier te vestigen. In dit arvoor als leidraad een armee richting kan kkeling van de identiteit n:

Melkweg Oostzanerwerf Cornelis Douwes 0-1 Cornelis Douwes 2-3 Coen- en Vlothaven Minervahaven-Noord Minervahaven-Zuid

Alfadriehoek Sloterdijk I - Noord Sloterdijk I - Zuid Sloterdijk - Centrum

Hemknoop Zaanstraat Emplacement

Fase 1a

Fase 1b

Fase 2

Fase 3

Fase 4

Plangebied Havenstad68

Voor het functioneren van de Amsterdamse haven zijn goede verbindingen met hetandere achterland cruciaal. Gefaseerd ontwikkelen voor die projecten soms op onderdelen keuzes zijn

Het Integraal Raamwerk is een volgende stap in de gemaakt dan is aangegeven in dit Raamwerk. Op hoofdSpecifieke aandacht dient uit te gaan naar het vervoer van gevaarlijke stoffen. Omwille van de veiligheid ontwikkeling van Haven-Stad. De ontwikkeling van

lijnen versterken de plannen voor Sloterdijk Centrum,

dienenHaven-Stad deze zo min mogelijk langs woningen, en andere geleid te worden. Op zal lange tijd duren. Daarom is in de Ont- kantoren Sloterdijk I Zuid engevoelige het Integraalfuncties Raamwerk Haven-Stad

wikkelstrategie 2017 een fasering opgenomen waar ook elkaar. het Integraal Raamwerk vanuit gaat. Sommige keuzes en opgaven zijn van voor Er de planontwikkeling Om een beeld geven hoe Haven-Stad zich kan gevaarlijke stoffen viabelang de weg. dient daaromopterughoudend teteworden omgegaan metverder verdichting langs korte termijn:2020-2030. Andere voor de middellange ontwikkelen is in het Integraal Raamwerk ook een beschrijde routes richting de A5. Om die reden blijven ook de bedrijventerreinen Sloterdijken 2, 3 en 4 aangemerkt termijn: 2030-2040 of de lange termijn: vanaf 2040. Ook ving opgenomen van de identiteit van de deelgebieden, voor de gebieden die vanaf 2040 in transformatie samen met de Maatschappelijke Visie die hieraan ten als Industrieterrein van Provinciaal Belang.gaan, zijn in het Integraal Raamwerk uitspraken gedaan. Dit om grondslag ligt. Omdatontwikkelingen de capaciteit op de weg mogelijk landelijk telkens zo goed af tebeperkt stemmen is, zal een groeiend deel van de goederenstroom moeten op het toekomstperspectief en gedurende hetOok proces vast Aanjagen placemaking plaatsvinden via het spoor en het water. hierbij geldt datenhet transport van gevaarlijke stoffen een n waterrijk, stoer en te houden aan de afgesproken ambities. De gebiedstransformatie krijgt niet alleen vorm met aandachtspunt is.

In de ontwikkeling van Havenstad dient voldoende afstand te worden bewaard tot het Met het Integraal Raamwerk wordt de transformatie van plannen voor de deelgebieden, maar kan ook worden usieve omgeving; dit deel van het havengebied naar nieuwe woon-werkwijaangejaagd met maatschappelijk relevante en eigenzinnispoor zodat deze transporten niet in het geding komen. Specifieke aandacht dient uit te gaan naar de aantrekkelijk, en veelzijdig ken een stap concreter. In de komende jaren wordt ge projecten. Deze aanjaagprojecten hebben tot doel om inpassing van het bij het deel van de Coenen Vlothaven de Minervahaven are ruimte; gewerkt aan de spoor voorbereiding vanzuidelijk investeringsbesluiten uiteenlopende partijen deen gelegenheid te geven deel en te het prioriteit gegeven wordt voor de deelgebieden die volgen op de lopende ontwikin de transformatie. De potentie van Haven-Stad noordelijk deel van de Alfadriehoek, de Hemknoop ennemen het Zaanstraat Emplacement. en openbaar vervoer; kelingen in Sloterdijk Centrum en Sloterdijk I Zuid en die wordt op deze manier vroegtijdig zichtbaar, waardoor er r duurzaamheid meer is dan kunnen starten met de transformatie. een collectief gevoel kan ontstaan bij het ‘stadmaken’ en ing; de kwaliteiten van Haven-Stad. ven: voor en door mensen.

Daarnaast wordt gewerkt aan het coördineren van proHet Integraal Raamwerk geeft aan wat de voorwaarden 68 Havenstadjecten Integraal Raamwerk, Gemeente Amsterdam 2021 die voor grotere delen van Haven-Stad van belang zijn waaraan initiatieven moeten voldoen. Het Integraal amenleven” is een zijn. Het gaat hierbij om onder meer de OV- en fietsverRaamwerk geeft hiernaast voorbeelden van mogelijke is uitgewerkt in een aparte bindingen binnen Haven-Stad en met andere stadsdelen. projecten en activiteiten voor de korte termijn, voor de elijke Visie met een lijst En om de uitwerking van specifieke locaties, zoals bijvoorperiode 2020-2030, die van betekenis kunnen zijn voor het wikkeling van Haven-Stad beeld parken of de OV-knooppunten. transformatieproces. Deze projecten kunnen geïnitieerd k, sociaal en economisch Voor Sloterdijk Centrum, waar de transformatie al 10 worden naast de lopende deelgebiedsontwikkelingen tot

de lange termijn zal voor de Amsterdamse haven de A5 een steeds grotere rol spelen in het vervoer van

Nota Zeehavens Noord-Holland

49

Provincie Noord-Holland

Naast de industrie en infrastructuur die benodigd is voor de energietransitie pleit de provincie ook voor het verduurzamen van de scheepvaart en de aan de haven gerelateerde verkeersbewegingen. Het aanbieden van walstroom en plaatsen waar voertuigen en schepen waterstof kunnen tanken is daarvoor essentieel. In het verlengde hiervan pleit de provincie voor het uitbreiden van de multimodale circulaire (bouw)hubs inclusief de faciliteiten voor overslag tussen weg en water. Met als doel een groeiend deel van de goederenstromen in de Metropoolregio Amsterdam af te wikkelen over het water. De provincie is, als bevoegd gezag, verantwoordelijk voor de vergunningverlening, het toezicht en de handhaving voor een groot deel van de bedrijven in het Noordzeekanaalgebied die werken met grote hoeveelheden gevaarlijke stoffen. Bij het kiezen van locaties in de Amsterdamse haven voor functies die gepaard gaan met grote externe veiligheidsrisico’s, zoals de aan de waterstof-economie gelieerde projecten, of andere grote milieucontouren, pleit de provincie er voor dat rekening wordt gehouden met de verstedelijking op lange termijn.

Gezien de ontwikkeling van Amsterdam Havenstad, de verdichting rondom station Amsterdam Sloterdijk en de Zaanse terreinen Hembrug en Achtersluispolder, is het wenselijk om de meer milieubelastende bedrijven in de toekomst te concentreren in het westelijk deel van het havengebied. Dit wordt ingebracht in de gesprekken bij Port of Amsterdam.69

4.3 Zaanstad Zaanstad wordt gekenmerkt door de vervlechting van woningen en bedrijvigheid. Dit leidt op een aantal plaatsen tot een onvoldoende gezonde leefomgeving. Door de gemeente Zaanstad wordt actief gestuurd op het verplaatsen van hinder veroorzakende bedrijven naar plekken waar minder gevoelige functies in de nabijheid zijn. In grote lijnen is er een beweging gaande waarbij de hinder veroorzakende bedrijven richting het westen worden verplaatst om aan de oostkant ruimte te scheppen voor woningbouw. De ambities om het Hembrugterrein en de Achtersluispolder te transformeren naar hoogwaardige woonwerkgebieden en op die manier de aansluiting te maken op de Amsterdamse woningbouwontwikkeling Havenstad liggen in het verlengde hiervan. Tegelijkertijd wordt de schaarse ruimte op de Zaanse zeehaventerreinen steeds beter benut door de samenwerking van de gemeente Zaanstad met de gemeente Amsterdam en de Port of Amsterdam. De provincie Noord-Holland kan zich goed vinden in deze ontwikkelingen maar vraagt aandacht voor een gezonde leefomgeving ter plaatse van de transformatielocaties en het in stand houden van een toekomstbestendige (haven)economie in de directe omgeving.

Het Hembrugterrein en de Achtersluispolder zijn weliswaar niet aangemerkt als Industrieterrein van Provinciaal Belang maar ze vallen wel binnen de milieucontouren van de andere Zaanse industrieterreinen en van Westpoort. De Achtersluispolder is wel Industrieterrein van Regionaal Belang. Op beide locaties dient daarom per deelgebied zorgvuldig te worden afgewogen welk gebied op welk moment ontwikkeld kan worden. Ook hecht de provincie er aan dat de havengebonden bedrijvigheid zoveel als mogelijk behouden blijft. De ruimtelijke afwegingen welke functie aan welke locatie wordt gekoppeld, wordt gemaakt in het kader van NOVEX-NZKG. Daarbij hanteert de provincie Noord-Holland het volgende vertrekpunt: Positieve houding ten aanzien van de transformatie van (een deel van) de Thorbeckezone in de Achtersluispolder in de periode 2025 – 2040. Het behoud van de (havengebonden) bedrijvigheid in het Nautisch Cluster van de Achtersluispolder. Een zorgvuldige afweging of, en zo ja wanneer, transformatie van het Sluiskwartier in de Achtersluispolder plaatsvindt. Waarbij het uitgangspunt is dat transformatie van deze gebieden niet ten koste mag gaan van het economisch functioneren van de haven en dat de gezonde leefomgeving gegarandeerd is. Een zorgvuldige afweging of, en zo ja wanneer, transformatie van de zuidelijke terreinen van de Achtersluispolder aan de orde zijn.

Waarbij het voor de provincie geen vanzelfsprekendheid is dat dit gebied überhaupt getransformeerd wordt en als dat al het geval is, dit op de lange termijn plaatsvindt. Een zorgvuldige afweging over de beoogde woningbouwlocaties op het Hembrugterrein. Waarbij de provincie pleit voor een terughoudende opstelling ten aanzien van de ontwikkeling van de zuidelijke terreinen van het Hembrugterrein.

69 Het huidig kader is vastgesteld in de Gebiedsvisie Externe Veiligheid Westpoort uit 2009. Port of Amsterdam is bezig met het herijken van het externe veiligheidsbeleid.

Nota Zeehavens Noord-Holland

50

Provincie Noord-Holland

48

Plangebied Achtersluispolder70

De havens van Zaanstad zullen geen grote rol spelen in de energietransitie door bijvoorbeeld productie van duurzame brandstoffen. Wel kan nog veel worden gewonnen door de bestaande bedrijvigheid circulair te maken. In de logistiek en distributie van voedsel, bouwproducten en staalproducten liggen er kansen in het verduurzamen van het transport, de modal shift van weg naar water en voor opslag en distributie van grondstoffen (grondstoffenrotonde). Ook zijn er kansen voor het verduurzamen van bestaande energienetwerken. Binnen de regio Zaanstad wordt een gasgestookt hoge temperatuur industrieel warmtenet geëxploiteerd. Een stoomnet zou dit mogelijk gedeeltelijk kunnen vervangen. De provincie spant zich in voor: Het opnemen van bovenstaande projecten in de Cluster Energie Strategie NZKG. En in het verlengde daarvan de realisatie van een duurzame haven. Er dient ook in het verduurzamen van de scheepvaart en de aan de haven gerelateerde verkeersbewegingen geïnvesteerd te worden. Het aanbieden van walstroom en plaatsen waar voertuigen en schepen waterstof kunnen tanken is daarvoor essentieel.

4.4 De IJmond IJmuiden De haven van IJmuiden is een economisch gezonde haven. De clusters voedsel (vis) en leisure (ferry en cruisevaart) zijn sectoren die kunnen groeien binnen de beschikbare ruimte in de haven. De grootste uitdaging in is het vinden van ruimte voor de aanleg en onderhoud van windparken op zee. Om de ruimte ten behoeve van de Energietransitie in en om de haven van IJmuiden te vergroten zet de provincie daarom in op: De aanleg van de Energiehaven ten behoeve van de assemblage van windmolens. In samenwerking met het Rijk, de gemeente Velsen, Port of Amsterdam, Zeehaven IJmuiden NV en Tata Steel wordt de voormalige Averijhaven geschikt gemaakt als industrieterrein. Hiermee kan een gebied van 15 tot 20 hectare inclusief kaderuimte worden ingericht voor de assemblage van windmolens. De provincie trekt het proces en doet een financiële bijdrage. Het vergroten van zee-kaderuimte. Op dit moment beschikt de Grote Houtkade in Velsen over kades geschikt voor de binnenvaart. Het geschikt maken van de Grote Hout als zeekade kan relatief eenvoudig worden gerealiseerd en biedt ruimte voor de groeiende vraag naar zee-kaderuimte kort achter de sluizen. 70 Principenota Ontwikkelstrategie Achtersluispolder en Thorbeckezone, Gemeente Zaanstad 2021

51

Nota Zeehavens Noord-Holland

Provincie Noord-Holland

De provincie acht dit wenselijk mits dit geen negatieve consequenties heeft voor de leefomgeving. Het vergroten van de overige kaderuimte. Er is optimalisatie mogelijk in het benutten van kaderuimte in de haven van Beverwijk (zie ook paragraaf Beverwijk hieronder) Het beter benutten van bestaande ruimte in de haven van IJmuiden ten behoeve van havengebonden bedrijvigheid. Bestaande kavels in de Vissershaven en Haringhaven worden niet optimaal benut. Op dit moment is een aantal aan de kade gelegen kavels in gebruik door niet havengebonden bedrijvigheid. De provincie dringt er op aan dat deze kavels bij een eventueel vertrek van deze bedrijven geschikt gemaakt voor havengebonden activiteiten. De provincie onderzoekt of het mogelijk is hier een financieringsinstrument voor in te richten. Een duurzame zeehaven. Naast de aanleg van windparken op zee dient ook in het verduurzamen van de scheepvaart en de aan de haven gerelateerde verkeersbewegingen geïnvesteerd te worden. Het aanbieden van walstroom en plaatsen waar voertuigen en schepen waterstof kunnen tanken is daarvoor essentieel.

Beverwijk De haven van Beverwijk functioneert op dit moment niet optimaal. Een deel van kadegebonden kavels is in gebruik door bedrijven die geen gebruik maken van de haven. Ook is sprake van achterstallig onderhoud aan de kades waardoor niet de gehele kadelengte gebruikt kan worden. Het renoveren van deze kades is in potentie rendabel. Door de gemeente Beverwijk is echter een ambitieus plan ontwikkeld voor de Spoorzone in Beverwijk waarbij de wens is uitgesproken ook een deel van de haven te transformeren naar woonwerkgebied. De provincie Noord-Holland ondersteunt de ambities om woningbouw te realiseren in de Spoorzone maar vraagt aandacht voor een gezonde leefomgeving ter plaatse van de transformatielocaties en het borgen van de continuïteit in de bedrijfsvoering van de haven. Woningbouw in de haven of in de directe nabijheid van de haven wordt niet wenselijk geacht. Door de aanwezige bedrijven in hogere milieucategorieën en de complexe verkeerssituatie in het gebied zal dan immers geen sprake zijn van een gezonde leefomgeving. Daarnaast zou deze ontwikkeling betekenen dat er kaderuimte wordt onttrokken aan een gebied waar de kaderuimte schaars is. Tot slot zou het de bedrijfsvoering van reeds actieve bedrijven onder druk zetten en de (milieu)ruimte voor mogelijk nieuwe ontwikkelingen in de energietransitie beperken.

In de Spoorzone dient per deelgebied zorgvuldig te worden afgewogen welk gebied op welk moment getransformeerd kan worden. Deze afweging wordt als het aan de provincie ligt gemaakt in het kader van NOVEX-NZKG. Daarbij hanteert de provincie Noord-Holland het volgende vertrekpunt:

3.3 PLANDELEN

Het behoud van de (havengebonden) bedrijvigheid in en rond de haven van Beverwijk. De provincie wil samen met de 2. Beverwijk Noord-Oost 2-c

bestaande havenfunctie behouden en versterkt

intensiveren van de samenwerking tussen de haven van Beverwijk met de Zeehaven IJmuiden

4. Parallelweg

1-c

1. Stationsgebied

achterstallig onderhoud aan de kades de prioriteit en ziet de provincie ook kansen in het

4-b

1-a

1-d

4-a

Industrieterrein van Provinciaal Belang in de

4-c

5. Bazaarterrein

5-a

1-b

5-b 3-a

5-c 3-b

3. Kop van de Haven

NV. De provincie blijft de haven van Beverwijk en de directe omgeving daarom aanmerken als

1. St

a: W 1. Stationsgebied a: Wijckerpoort b: enSA c: M b: Station en directe c: Meerplein d: R

2-a

gemeente Beverwijk bekijken op welke wijze de kan worden. Daarbij heeft het verhelpen van het

Legenda:

2-b

6. Bedrijven zeehaven, Velsen en overig

7. Bedrijventerrein Wijkermeer

Omgevingsverordening. Ten aanzien van het project Spoorzone een zorgvuldige afweging onder welke condities, en zo ja wanneer, transformatie van (delen van) de

TR

deelgebieden Parallelweg en het Bazaarterrein mogelijk zijn. Waarbij het uitgangspunt is dat transformatie van deze gebieden niet ten koste mag gaan van het economisch functioneren van de haven en dat de gezonde leefomgeving gegarandeerd is.

71 Verkenning Spoorzone Beverwijk, Gemeente Beverwijk 2020

Plandelen Spoorzone Beverwijk.71

E GL N IA

N RO Y -B

d: Ruimte tussen A2 2. Be a: M 2. Beverwijk Noorda: Marloterrein b: D b: De Brink e.o. c: G c: Graaf Florislaan e 3. Ko a: fa 3. Kop van de Haven b: fa a: fase 1 b: fase 2 4. Pa 4. Parallelweg a: P a: Parellelweg west b: P b: Parallelweg midd c: Pa c: Parallelweg oost 5. Ba 5. Bazaarterreina: B a: Bazaar b: B b: Bazaar wonenc:etc G c: Gebied geinspiree 6. Be 6. Bedrijven zeehave

7. Be 7. Bedrijventerrein W

Nota Zeehavens Noord-Holland

52

Provincie Noord-Holland

De aan de Parallelweg gelegen gebieden binnen de Kop van de Haven doorontwikkeld worden in samenhang met de planvorming rondom de Parallelweg. Waarbij een eventuele transformatie van de Kop van de Haven naar woningbouw voor de provincie geen vanzelfsprekendheid is en als dat al het geval is, dit op de lange termijn plaatsvindt. Positieve houding ten aanzien van transformatie van de deelgebieden Stationsgebied en Beverwijk NoordOost. Actieve ondersteuning middels het programma OV-Knooppunten. In het kader van NOVEX-NZKG breder dan alleen de Spoorzone onderzoeken welke woningbouw mogelijk en wenselijk is in Beverwijk.

4.5 Den Helder De in de Omgevingsvisie NH2050 geformuleerde ambitie, om de positie van Den Helder als sterke kern in de regio Noord-Holland Noord te bestendigen en uit te bouwen, staat centraal bij de provinciale inzet in de haven van Den Helder. Van oudsher speelt de aanwezigheid van de Koninklijke Marine hierin een belangrijke rol en dat zal ook in de nabije toekomst zo zijn. Voor een toekomstbestendige economische ontwikkeling is het echter belangrijk dat het economisch profiel breder is. Dit is ook één van de belangrijkste opgaven in de door de gezamenlijke partijen opgestelde visie Maritiem Cluster Den Helder/Kop van Noord-Holland. En er zijn ook volop kansen. De ruimtelijke afwegingen welke functie aan welke locatie wordt gekoppeld, wordt gemaakt in het kader van het vervolg van dit traject. Daarbij hanteert de provincie Noord-Holland het volgende vertrekpunt: Het versterken van het offshore cluster gericht op beheer en onderhoud van windparken op zee. Dit is essentieel voor zowel het realiseren van de energietransitie als voor het versterken van de regionale economie. Daarvoor dienen op korte termijn meer kaderuimte en meer kadegebonden kavels in de kernzone van het Maritiem Cluster te worden gerealiseerd.

Het verplaatsen van de Moormanbrug en het intensiever benutten van de bestaande ruimte op het Nieuwe Diep bieden hiervoor de beste kansen, zeker als hier ook de ruimtebehoefte en het ruimteaanbod van de Koninklijke Marine bij worden betrokken. De provincie onderzoekt samen met de andere partijen op welke wijze dit bekostigd kan worden. Het betekent ook dat andersoortige grootschalige ontwikkelingen – ook op het vlak van de energietransitie – niet plaats kunnen vinden in de kernzone.

Lange Termijn Perspectief Ontwikkeling Maritiem Cluster Den Helder.72

72 Maritiem Cluster Den Helder, Provincie Noord-Holland, Koninklijke Marine en Gemeente Den Helder 2022

Nota Zeehavens Noord-Holland

53

Provincie Noord-Holland

Het versterken van het scheepsonderhoud cluster. Op dit moment is er een scheiding tussen het scheepsonderhoud van de Koninklijke Marine en het scheepsonderhoud in de civiele haven. Er is een efficiëntieslag te behalen in personeel, ruimte en kritieke massa door het onderhoud van marineschepen en van civiele schepen te bundelen. De ontwikkeling van de Kop van Noord-Holland als draaischijf in het energielandschap. Daartoe het versterken van het energie cluster in Den Helder inclusief een doorontwikkeling naar waterstof. Ter plaatse van de NAM locatie op de Oostoever komt op dit moment het grootste deel van het op de Noordzee gewonnen gas aan land. Deze zelfde infrastructuur kan geschikt worden gemaakt om op zee geproduceerde waterstof aan land te brengen en aan te sluiten op het landelijke waterstofnetwerk. Daarnaast moet in de Kop van Noord-Holland ook een aanlanding worden gerealiseerd van op zee opgewekte elektriciteit. Een duurzame zeehaven. Naast de aanleg van windparken op zee dient ook in het verduurzamen van de scheepvaart en de aan de haven gerelateerde verkeersbewegingen geïnvesteerd te worden. Het aanbieden van walstroom en faciliteiten voor voertuigen en schepen om waterstof te tanken zijn daarvoor essentieel. Het inzetten van Kooypunt en Kooyhaven ten behoeve van de regionale (haven)economie.

Dit gebied biedt kansen als overloopgebied voor bedrijven die binnen de Metropoolregio Amsterdam naar ruimte zoeken. Ook een logistieke functie is, met het oog op het ontvlechten van de verkeersstromen in Den Helder, voor de hand liggend. Tot slot is dit gebied in beeld om functies te huisvesten die de energietransitie ten goede komen. Een betere bereikbaarheid. De provincie heeft reeds een aantal maatregelen genomen om het bestaande wegennet beter te benutten en de doorstroming te bevorderen. Daarnaast wordt vanuit het provinciale programma OV Knooppunten ingezet op het aantrekkelijker maken van het openbaar vervoer en het langzaam verkeer zodat minder mensen voor de auto kiezen. Tot slot wordt ingezet op het ontvlechten van de logistieke stromen gerelateerd aan de haven en de andere verkeersstromen. Daarvoor zijn, naast een logistieke- en mobiliteitshub ter plaatse van Kooypunt, nieuwe bruggen tussen de N250 en de haven nodig. Een gezond havenbedrijf. Port of Den Helder heeft een naar verhouding groot takenpakket in het beheeren onderhoud van openbare ruimte. De gemeente Den Helder en Port of Den Helder zijn in gesprek om dit punt te adresseren. Daarnaast roept de provincie op strategische gelegen gronden in de haven van Den Helder en op de omliggende bedrijventerreinen, zoals Kooypunt, niet te verkopen maar bijvoorbeeld in erfpacht uit te geven.

Hiermee wordt niet alleen een continue stroom van inkomsten gegenereerd, ook is flexibiliteit noodzakelijk om gewenste toekomstige bestemmingen te kunnen realiseren.

1

54

Nota Zeehavens Noord-Holland

BIJLAGE

Provincie Noord-Holland

DE BELEIDSCONTEXT Het Noorzeekanaalgebied kent een lange historie van gezamenlijke planvorming. Rijk en regio hebben reeds in 2013 in de Visie Noordzeekanaalgebied 2040 keuzes gemaakt voor de ontwikkeling van dit gebied. In aanvulling hierop zijn in de loop der jaren in diverse samenwerkingsverbanden aanvullende afspraken gemaakt die bijvoorbeeld zijn vastgelegd in de Cluster Energie Strategie en de Verstedelijkingsconcept 2050 van de Metropoolregio Amsterdam. Op dit moment vindt voor het Noordzeekanaalgebied nadere ruimtelijke uitwerking plaats in het kader van de Nationale Omgevingsvisie (NOVI). Den Helder kent een minder lange geschiedenis van gezamenlijke planvorming maar inmiddels is ook daar de samenwerking met de Ontwikkeling Maritiem Cluster en de Regiodeal Maritiem Cluster Kop van Noord-Holland in volle gang. Daarnaast liggen er documenten van individuele partijen zoals de Omgevingsvisie NH2050 van de provincie Noord-Holland, de Havennota 2020-2030 van het Rijk, de Gemeentelijke Visie Haven 2020-2040 van de gemeente Amsterdam en het Strategiedocument van Port of Amsterdam. Het gaat te ver om alle documenten die betrekking hebben op de zeehavens hier aan te halen. Wel wordt stil gestaan bij een aantal hoofdlijnen uit de in de samenwerkingsverbanden vastgestelde documenten alsmede de relevante beleidsdocumenten van de provincie Noord-Holland.

Omgevingsvisie NH2050 Noord-Holland heeft een relatief hoog welvaarts- en welzijnsniveau. Om dit in de toekomst vast te kunnen houden, richt de provincie zich op een goede balans tussen economische groei en leefbaarheid. “Een economisch vitale provincie draagt bij aan het welzijn, en een leefbare provincie draagt bij aan economische vitaliteit. We staan voor een gezonde en veilige leefomgeving, goed voor mens, plant en dier, en daarmee ook goed voor het economisch vestigingsklimaat binnen de provincie. Dit evenwicht staat ten dienste van duurzame ontwikkeling: toekomstige generaties moeten ook profiteren van de keuzes die wij maken.” In de Omgevingsvisie NH2050 van de Provincie Noord-Holland zijn negen ambities geformuleerd waarmee dat bewerkstelligd kan worden. •

Gezonde en veilige leefomgeving in de hele provincie

•

Vergroten biodiversiteit: natuurinclusief ontwikkelen

•

Duurzame en vernieuwende economie

•

Toekomstbestendige landbouw

•

Klimaatadaptatie: klimaatbestendig en waterrobuust

•

Ruimte voor de Energietransitie: klimaatneutraal in 2050

•

Ontwikkeling van stad en land. Inclusief wonen en duurzame mobiliteit.

• Metropoolregio Amsterdam: dynamiek in balans. Ruimte voor economie met behoud van landschap en cultuurhistorie. •

Noord-Holland Noord: ontwikkeling unieke kracht en kwaliteit

Deze ambities zijn uitgewerkt in 5 samenhangende bewegingen: • Dynamisch schiereiland. Waarin het benutten van de unieke ligging van Noord-Holland, te midden van water, leidend is. • Metropool in ontwikkeling. Hierin wordt beschreven hoe de Metropoolregio Amsterdam steeds meer als één stad functioneert. • Sterke kernen, sterke regio’s, gaat over de ontwikkeling van centrumgemeenten die de gehele regio waarin ze liggen vitaal houden. •

Nieuwe energie, benut de economische kansen van de energietransitie.

• Natuurlijk en vitaal landelijke omgeving, waarin het ontwikkelen van natuurwaarden en een

Nota Zeehavens Noord-Holland

55

Provincie Noord-Holland

economisch duurzame agrarische sector centraal staat. Het Noordzeekanaalgebied en de haven van Den Helder zijn essentieel voor het verwezenlijken van de geformuleerde ambities en bewegingen. Ze worden in deze Havennota dan ook als leidraad gebruikt om de opgaven te schetsen waar de havengebieden in de provincie voor staan. Tot slot wordt in de Omgevingsvisie NH2050 herbevestigd dat ten aanzien van de ontwikkelingen van woningbouw rondom het Noordzeekanaalgebied onverkort wordt vastgehouden aan de afspraken die Provinciale Staten en de vijf betrokken gemeenteraden hebben gemaakt bij de vaststelling van de Visie Noordzeekanaalgebied 2040: • Eerst intensiveren van het huidige bestaande havenareaal gericht op een overslaggroei tot 125 miljoen ton. Eerst intensiveren van wonen en werken in de bestaande stad. Pas na intensivering van bestaand havenareaal wordt aanspraak gemaakt op havenuitbreiding in andere (groen)gebieden. Uitgangspunt is een duurzame economische groei, waarbij (in de havens) transities mogelijk gemaakt worden gericht op duurzame energie. • Transformatie van havenareaal naar gemengd woonwerkgebied op de in de visie aangeven locaties op termijn mogelijk te maken. Hierbij wordt uitgegaan van een geleidelijke ontwikkeling, passend bij de ontwikkelingen in de economie, woningmarkt en de bedrijven die het aangaat. •

Voldoende vervangende nautische en kaderuimte

• Voldoende alternatieve vestigingsmogelijkheid voor bestaande en nieuwe bedrijvigheid die niet gemengd kan worden met wonen. •

Milieuruimte van bedrijvigheid aan westkant A10 is maatgevend voor ontwikkelingen aan oostkant A10.

• Acceptatie van NZKG als langjarig bestemd gebied voor energietransitie en circulaire economie, foodindustrie en logistiek, en daarmee acceptatie van de urgentie van een dergelijk complex voor het kunnen functioneren van de metropool. • De Houtrakpolder geldt als strategische reservering conform de condities uit de Visie Noordzeekanaalgebied. •

Voldoende ruimte voor op- en overslag voor stadsdistributie en circulaire economie.

•

Acceptatie van noodzaak ontwikkeling gemengd stedelijke gebieden.

•

Ruimtereserveringen in NZKG voor energie-infrastructuur en circulaire economie.

• Voldoende tijd nemen om bovenstaande randvoorwaarden en kritische succesfactoren in gezamenlijkheid met partners uit te werken. •

Lage parkeernorm Haven-Stad vraagt om voldoende alternatieve ontsluiting.

•

Voldoende aansluiting en oplossing voor doorstroming verkeer op de A10.

Visie Noordzeekanaalgebied 2040 In 2013 is de Visie Noordzeekanaalgebied 2040 opgesteld door het Rijk, de provincie Noord-Holland en de gemeenten Haarlemmerliede en Spaarnwoude, Amsterdam, Beverwijk, Velsen en Zaanstad. In deze visie staat weergegeven hoe de samenwerkende overheden aankijken tegen de doorontwikkeling van de haveneconomie, woningbouw in het Noordzeekanaalgebied, landschap, milieu en bereikbaarheid. Het document wordt nog altijd gebruikt als basis voor de samenwerking binnen het Bestuursplatform NZKG. Er zijn in de loop der tijd echter opgaven bijgekomen die een groot (ruimtelijk) effect hebben op het Noordzeekanaalgebied maar die niet of nauwelijks aan bod komen in de visie. Meest in het oog springend zijn zaken als energietransitie, circulaire economie en klimaatadaptatie. Daarnaast neemt de druk om versneld woningen te ontwikkelen in het Noordzeekanaalgebied toe. Zo’n 10 jaar na vaststelling is de visie (op onderdelen) aan actualisatie toe. Dit wordt vormgegeven binnen de NOVEX-gebiedsaanpak Noordzeekanaalgebied (zie onder). Zodat er ook de komende 10 jaar weer een stevige inhoudelijke basis ligt voor de samenwerking.

Nota Zeehavens Noord-Holland

56

Provincie Noord-Holland

Verstedelijkingsconcept 2050 van de Metropoolregio Amsterdam In het Verstedelijkingsconcept 2050 van Metropoolregio Amsterdam hebben het Rijk en de regionale overheden binnen de Metropoolregio gezamenlijk de visie voor de middellange en lange termijn verwoord. Op acht punten hebben Rijk en regio een keuze gemaakt die duidelijkheid geeft over de te volgen koers in het Noordzeekanaalgebied: •

Verduurzaming (waaronder Tata Steel).

•

Aansluiten op waterstofbackbone en overige in het CES-traject besloten onderdelen.

•

Ontwikkeling van transformatiegebieden onder de voorwaarden van de Visie NZKG 2040.

• Het niet inzetten van de Wijkermeerpolder voor droge bedrijventerreinen inclusief de acceptatie consequentie dat ruimte voor uitbreiding zal moeten worden gezocht op andere locaties. •

Verbeteren gezondheid en leefkwaliteit als randvoorwaarde voor toekomstige ontwikkelingen.

•

Borgen en ontwikkelen natuur- en recreatiegebieden.

•

Identificeren van een zoekgebied voor tijdelijke piekwaterberging.

• Behoud van de status van Unesco-werelderfgoed voor de Stelling van Amsterdam als randvoorwaarde voor toekomstige ontwikkelingen. Ook is een zestal vraagstukken geagendeerd om nader uit te werken als onderdeel van de Nationale Omgevingsvisie (NOVI) in de gebiedsaanpak Noordzeekanaalgebied.

Nationale Omgevingsvisie: Gebiedsgerichte uitwerking Noordzeekanaalgebied In de Nationale Omgevingsvisie (NOVI) worden vier urgente maatschappelijke opgaven geprioriteerd die lokaal, regionaal, nationaal en internationaal spelen. Deze prioriteiten zijn: •

Ruimte voor klimaatadaptatie en energietransitie

•

Duurzaam economisch groeiperspectief

•

Sterke en gezonde steden en regio’s

•

Toekomstbestendige ontwikkeling van het landelijk gebied.

In aanvulling op de NOVI is in 2022 het programma Nationale Omgevingsvisie Extra gestart. Binnen de NOVEX is het Noordzeekanaalgebied aangewezen als gebied voor een gebiedsgerichte aanpak omdat deze prioriteiten hier samenkomen. De opgaven vragen om ruimtelijke inpassing en een gedragen samenhangende ruimtelijke strategie voor de lange termijn. Voor een deel zijn deze reeds geadresseerd in het Verstedelijkingsconcept 2050 van de Metropoolregio Amsterdam. Maar vanuit de Verstedelijkingsstrategie is ook een zestal vraagstukken geagendeerd om nader uit te werken in de gebiedsaanpak Noordzeekanaalgebied. •

Transitie haven naar hub voor duurzame brandstof en goederenstromen

•

Ruimte voor circulaire economie

•

Ruimte voor bedrijventerreinen

•

Uitwerking strategische reservering Houtrakpolder

•

Verbeteren van de gezondheid en de leefkwaliteit, met name in de IJmond

•

Locatiekeuze, omvang en inrichting van de tijdelijke piekwaterberging in/bij het Oer-IJ

De NOVEX gebiedsaanpak NZKG is een traject waarin Rijk en lokale overheden – verenigd in het Bestuursplatform NZKG - en in afstemming met andere gemeenten binnen de Metropoolregio Amsterdam, een gezamenlijk en gedragen ruimtelijke strategie ontwikkelen voor het NZKG voor de langere termijn (2030 – 2050). De inhoudelijke resultaten worden in 2023 verwacht. Dit leidt in de loop van 2023 tot een programmering en een aantal Uitvoeringsafspraken.

Ontwikkeling Maritiem Cluster Den Helder en Regiodeal Maritiem Cluster Kop van Noord-Holland In het samenwerkingsverband Ontwikkeling Maritiem Cluster wordt gewerkt aan de economische ontwikkeling van de haven van Den Helder. Waarbij de ontwikkelingen bij de Koninklijke Marine, waterveiligheid, bereikbaarheid en energietransitie centraal staan. In een korte termijn schets wordt een serie concrete projecten gedefinieerd. Ook wordt gewerkt aan een overkoepelende lange termijn visie. Daarnaast wordt in het kader van de Regiodeal Maritiem Cluster Kop van Noord-Holland gewerkt aan een de bredere welvaart, waarbij ook de haven van Den Helder een rol speelt. Programmalijnen die daaronder vallen zijn energie/waterstof, maritieme innovaties en human capital.

Nota Zeehavens Noord-Holland

57

Provincie Noord-Holland

Havennota Rijk In de Havennota 2020-2030 van het Ministerie van Infrastructuur en Waterstaat staat de visie van het Rijk geformuleerd op de (gewenste) ontwikkelingen van de Nederlandse zee- en binnenhavens. De overheid en de havens hebben de gezamenlijke ambitie geformuleerd er voor te zorgen dat de Nederlandse (zee)havens hun leidende en krachtige positie kunnen behouden in de economie van de toekomst die duurzaam, digitaal en verbonden is. Door het Rijk worden vijf havens van nationaal belang onderscheiden, waaronder het Noordzeekanaalgebied. De haven van Den Helder wordt als belangrijke haven gezien in relatie tot de energietransitie. Door het Rijk wordt een aantal ontwikkelingen onderscheiden die van grote invloed zullen zijn op de haven(bedrijven). Dit zijn de verdergaande digitalisering (voor onder meer een hogere efficiëntie in logistiek), het ruimte bieden aan de energietransitie, het omgaan met piekwaterberging en zeespiegelstijging, het faciliteren van circulaire economie en schaalvergroting en de verschuiving van het geopolitieke economische zwaartepunt naar Azië. Voor het behoud van de internationale concurrentiepositie van de Nederlandse zeehavens wordt samenwerking cruciaal geacht. Ook maatschappelijk is dit wenselijk omdat het leidt tot minder ruimtebeslag en een optimale benutting van infrastructurele capaciteit en publieke middelen.

Het Rijk spreekt uit dat zeehavens meer en vaker joint ventures aan moeten gaan om voor gezamenlijke rekening en risico projecten tot ontwikkeling brengen. Naast samenwerking identificeert het Rijk acht thema’s waar de komende jaren op moet worden ingezet. Het borgen van de logistieke functie, veiligheid (externe veiligheid, cyberveiligheid en fysieke veiligheid), digitalisering, goed vestigingsklimaat, toegang tot internationale netwerken (transport, subsidies en samenwerking), verduurzaming, goede ruimtelijke afweging diverse functies, arbeidsmarkt (voldoende geschoold personeel).

2

58

Nota Zeehavens Noord-Holland

Provincie Noord-Holland

BETROKKENEN De volgende mensen zijn in het kader van opstellen van de Havennota geïnterviewd of hebben direct of indirect een bijdrage geleverd in sessies of besprekingen. Wij danken hen zeer voor de tijd die zij hiervoor vrij hebben gemaakt. Daarnaast danken wij Port of Amsterdam en Port of Den Helder voor het beschikbaar stellen van beeldmateriaal.

BIJLAGE

•

Alwin Westerbeek

Gemeente Zaanstad

•

Annelies Soede

Gemeente Amsterdam

•

Arnoud Verhage

ORAM

•

Bregje van Beekvelt

Rijkswaterstaat WNN

•

Chris Beumer

Rijkswaterstaat WNN

•

Debby Kostandy

Gemeente Velsen

•

Donald Voskuil

TATA Steel

•

Felicia Breukink

Gemeente Den Helder

•

Giulietta Cohen

ORAM

•

Hans van Wijk

Gemeente Amsterdam

•

Heike van der Krieke

Gemeente Amsterdam

•

Jacoba Bolderheij

NV Port of Den Helder

•

Jeroen Bakker

Ministerie van EZK

•

Kees Noorman

ORAM

•

Kees Turnhout

NV Port of Den Helder

•

Mark Boerée

Gemeente Den Helder

•

Merijn Vroonhof

Gemeente Amsterdam

•

Peter Suasso de Lima de Prado

TATA Steel

•

Peter van de Meerakker

Zeehaven IJmuiden NV

•

Quirijn Teunissen

Port of Amsterdam

•

Saskia Hoogstraten

Gemeente Amsterdam

•

Suzanne Bleijenberg

Gemeente Zaanstad

•

Thomas Hermans

Port of Amsterdam

•

Wouter Hol

Gemeente Beverwijk

HAARLEM, OKTOBER 2022

Colofon Uitgave Provincie Noord-Holland Postbus 123 | 2000 MD Haarlem Tel.: 023 514 31 43 | Fax: 023 514 40 40 www.noord-holland.nl post@noord-holland.nl Eindredactie Provincie Noord-Holland Beleid | Integrale Opgaven en Transities Fotografie Provincie Noord-Holland, Port of Amsterdam en Port of Den Helder Grafische verzorging Xerox® Mediaservices

Haarlem, oktober 2022

307406

ZEEHAVENS