Document · PDF

Westflank Zuid, Stationsgebied 1e herziening_Bijlagen toelichting

Gemeenteraad 27 maart 2025, gemeente UtrechtBij agendapunt: Raadsvoorstel Vaststelling bestemmingsplan Westflank Zuid, stationsgebied 1e herziening18.187 woorden

Open het PDF bij de gemeente ↗Naar de vergadering →

Tekst van het document

Uit het bestand gehaald, zonder opmaak, tabellen en afbeeldingen · deel 1 van 3

Bestemmingsplan

Westflank Zuid, Stationsgebied 1e herziening Vastgesteld, datum nog vast te stellen

Westflank Zuid, Stationsgebied 1e herziening

Inhoudsopgave Bijlagen toelichting

Bijlage 1

Stedenbouwkundig plan en Beeldkwaliteitsplan

Bijlage 2

M.e.r aanmeldnotitie

Bijlage 3

M.e.r beoordelingsbesluit

121

Bijlage 4

Akoestisch onderzoek geluid op gevels

125

Bijlage 5

Explosieven - bijlage Bodembelasting

201

Bijlage 6

Explosieven - bijlage Inventarisatie

203

Bijlage 7

Explosievenonderzoek

205

Bijlage 8

Externe veiligheid

259

Bijlage 9

Ladderonderbouwing

279

Bijlage 10

Luchtkwaliteit

307

Bijlage 11

Mobiliteitsplan parkeerbalans

347

Bijlage 12

Natuuronderzoek 2021

363

Bijlage 13

Natuuronderzoek actualisatie 2024

387

Bijlage 14

Natuuronderzoek vleermuizen monitoring

431

Bijlage 15

rapportage archeologisch onderzoek

441

Bijlage 16

Archeologische waardenkaart

521

Bijlage 17

Rapport bomeninventarisatie

523

Bijlage 18

Stikstofdepositie Knoopcomplex 2024

543

Bijlage 19

Stikstofdepositieberekening gebruiksfase nieuw verkeersmodel

585

Bijlage 20

Verkeersdoorstroming busbaan Dichterswijk

593

Bijlage 21

Windklimaat

605

2 bestemmingsplan "Westflank Zuid, Stationsgebied 1e herziening" (vastgesteld)

Utrecht

Bijlagen toelichting

bestemmingsplan "Westflank Zuid, Stationsgebied 1e herziening" (vastgesteld)

4 bestemmingsplan "Westflank Zuid, Stationsgebied 1e herziening" (vastgesteld)

Utrecht

Bijlage 1 Stedenbouwkundig plan en Beeldkwaliteitsplan

bestemmingsplan "Westflank Zuid, Stationsgebied 1e herziening" (vastgesteld)

Knoopcomplex (Fase 2 en 3)

Stedenbouwkundig Plan en Beeldkwaliteitsplan

Utrecht.nl

2 - Stedenbouwkundig Plan en Beeldkwaliteitsplan Knoopcomplex

Inhoudsopgave 1. Inleiding

2. Plangebied en context

3. Ambities

1.1 1.2 1.3 1.4

2.1 2.2 2.3 2.4

3.1 3.2 3.3 3.4 3.5

Inleiding Aanleiding en opgave Doel Hardheidsclausule

Het Stationsgebied en het vergrote centrum Kaders en beleid Plangebied Gebiedsanalyse

Gebalanceerd stadssilhouet Uitnodigende programmamix Aantrekkelijke groene verblijfsruimtes Sensibele architectuur Duurzaam en inclusief

4. Stedenbouwkundig Plan 4.1 4.2 4.3 4.4

Ruimtelijk concept Ruimtelijke randvoorwaarden Programmatische randvoorwaarden Gezond-stedelijke randvoorwaarden

5. Beeldkwaliteit 5.1 5.2 5.3 5.4 5.5 5.6

Ensemble Plinten Sokkels Torens Daken en verbindingsniveaus Openbare ruimte

06 06 07 07

08 09 12 14 21 21 22 22 23

24 24 26 38 44

6. Onderzoek en haalbaarheid

7. Uitvoerbaarheid

8. Proces en vervolgtraject

Bijlage 1: Mobiliteitsplan

6.1 6.2 6.3 6.4 6.5 6.6 6.7 6.8 6.9 7.1 7.2 7.3

8.1 8.2 8.3 8.4 8.5

Geluidhinder Trillingen Luchtkwaliteit Externe veiligheid Bedrijven en milieuzonering Archeologie Bodemkwaliteit Water Flora en fauna

Economische uitvoerbaarheid Maatschappelijke uitvoerbaarheid Technische uitvoerbaarheid

Het samenwerkingsproces Het participatieproces Besluitvorming Planologisch juridisch proces Planning

76 77 77 77 77 78 78 79 79

80 80 80 82 82 82 82 83

56 56 60 63 67 71 73

Stedenbouwkundig Plan en Beeldkwaliteitsplan Knoopcomplex 3

Colofon Projectgroep

Projectmanagement Projectmanagement , Projectmanagement , Projectmanagement Opdrachtgever

Gebiedscoördinator Centrum/Stationsgebied

Versiedatum 27 juli 2022 Bestuurlijke besluitvorming College: Q3 2022

In samenwerking met Rijksvastgoedbedrijf.

4 - Stedenbouwkundig Plan en Beeldkwaliteitsplan Knoopcomplex

Leeswijzer Hoofdstuk 1 Inleiding Aanleiding, opgave en doel. Hoofdstuk 2 Plangebied en context Plaats in de stad, het vergrote centrum, kaders, plangebied en een ruimtelijke analyse van de omgeving. Hoofdstuk 3 Ambities Planvisie, hoofdambities plan en bijbehorende referentiebeelden. Hoofdstuk 4 Stedenbouwkundig Plan Het ruimtelijk concept, randvoorwaarden en ruimtelijke haaldbaarheidsonderzoeken. Hoofdstuk 5 Beeldkwaliteit Beschrijving van de beelkwaliteit in tekst, schema’s en referentiebeelden. Hoofdstuk 6 Onderzoek en haalbaarheid Technische haalbaarheidsonderzoeken. Hoofdstuk 7 Uitvoerbaarheid Economische, maatschappelijke en technische uitvoerbaarheid. Hoofdstuk 8 Proces en vervolgstappen Vervolgproces. Bijlagen

Stedenbouwkundig Plan en Beeldkwaliteitsplan Knoopcomplex 5

1. Inleiding Afbeeldingen: Knoop Fase 1, plangebied en fasering.

1.1. Inleiding Voor u ligt het Stedenbouwkundig Plan inclusief beeldkwaliteit (SP) voor de ontwikkeling van de locatie Knoop Fase 2 en 3. In het SP staan randvoorwaarden, eisen en uitgangspunten voor de gewenste ontwikkeling. Dit document is een (gedeeltelijke) herijking en actualisatie van het Stedenbouwkundig Plan en Beeldkwaliteit Plan Westflank Zuid (juni 2013). Hiervan zijn de volgende onderdelen inmiddels gerealiseerd: het Forum, de openbare fietsenstalling Knoop en kantoorgebouw Knoop Fase 1. Dit SP gaat in op de kaders voor de ontwikkeling van de gebouwen Knoop Fase 2 en 3 (samen met Fase 1 het Knoopcomplex). 1.2. Aanleiding en opgave

r sl

u ine

ru Fo

6 - Stedenbouwkundig Plan en Beeldkwaliteitsplan Knoopcomplex

ar b

ple

n laa se

Aanleiding In 2014 is door de gemeenteraad het bestemmingsplan voor het Knoopcomplex vastgesteld, waarin de ontwikkeling van vier gebouwen is voorzien: Knoop 1, Knoop 2a, Knoop 2b en Knoop 3. Knoop Fase 1

rs eu

oe Cr

Utrecht bouwt in het Stationsgebied aan de toekomst van de stad: een ontmoetingsplek voor iedereen die wil reizen, winkelen, wonen, werken en ontspannen in de dynamiek van het hart van Nederland. De historische binnenstad en het Stationsgebied worden met elkaar verbonden tot één samenhangend geheel. Aan de westzijde van het station ontstaat een stedelijk gebied dat overgaat in het nieuwe Beurskwartier. Hier wordt straks gebouwd aan een gemengd hoogstedelijk milieu met kunst, cultuur, leisure, entertainment, wonen, onderwijs en werken. Door de ligging, op loopafstand van station Utrecht Centraal, nabij het historische centrum en naast de Jaarbeurs, liggen hier volop kansen voor de ontwikkeling van een levendig stedelijk gebied. Uiteraard geldt ook hier het uitgangspunt van de stad: gezond stedelijk leven voor iedereen.

1 3 s s ag e

is gerealiseerd en in 2018 in gebruik genomen door het Rijksvastgoedbedrijf (RVB). Inmiddels zijn de ontwikkelrechten voor Fase 2 overgenomen van de NS door het RVB.

omliggende buurten met het hoger gelegen centraal station verbindt. Tevens biedt het ruimte aan woningen, die bijdragen aan een continue levendigheid van het gebied.

In 2015 stelde de gemeenteraad het visiedocument “A Healthy Urban Boost” vast. Daarmee is het startschot gegeven voor een herbezinning op de stedenbouwkundige principes van het ontwikkelen van de stad. Dit heeft geresulteerd in het uitgangspunt van Gezond Stedelijk Leven voor Iedereen. Zodoende ontstond ook de wens om het SP van het Knoopcomplex te herijken en te actualiseren naar dit uitgangspunt.

1.3. Doel

Aanvullend kunnen dan ook nieuwe inzichten en voornemens worden geïntegreerd in het SP, zoals effecten t.a.v. windklimaat, het handhaven van het Forum ter hoogte van de Moreelsebrug, verdubbeling fietsenstalling Knoop, optimalisatie van kantoorvolumes (flexibiliteit in rooilijnen en massa-opbouw), het toevoegen van meer groen en vooral ook het toevoegen van stedelijk plintprogramma op ooghoogte. Opgave Direct gelegen naast het centraal station in Utrecht, op de locatie van Rijkskantoor de Knoop, wil het RVB drie nieuwe bouwvolumes ontwikkelen die samen met Fase 1 het Knoopcomplex vormen. Een ontwikkeling centraal gelegen in zowel het land als in de stad. Dit Knoopcomplex draagt bij aan een gezonde, inspirerende, duurzame en leefbare werk-, verblijf en woonomgeving en levert een belangrijke bijdrage aan de ambitie van de gemeente Utrecht om het Stationsgebied een grootstedelijk karakter te geven. Het Knoopcomplex biedt huisvesting aan voornamelijk medewerkers van het Rijk en faciliteert verschillende werkprocessen. Daarnaast introduceert dit complex een nieuwe verblijfsplek in de stad, waar ontmoeten in een gedeelde ruimte centraal staat en welke de

In dit SP staan de randvoorwaarden voor bebouwing en openbare ruimte voor de ontwikkeling van Knoop Fase 2 en Fase 3. Het is een actualisatie van het SP uit 2013. De actualisatie betreft aanpassingen aan de rooilijnen en massaopbouw, en in geringe mate van het programma, door het toevoegen van plintprogramma. De overeengekomen metrage voor de te ontwikkelen gebouwen blijft ongewijzigd. Het doel is het vastleggen van de ruimtelijke randvoorwaarden en de beeldkwaliteit van de bebouwing en de buitenruimten van het Knoopcomplex. 1.4. Hardheidsclausule Binnen de kaders van dit SP zijn plannen te ontwikkelen. Uiteraard is het mogelijk dat er gedurende het vervolgproces door ontwerpers/ adviseurs plannen ontstaan, die aansluiten bij de kerndoelen en kaders, echter qua beeld en vorm afwijken van de in het SP vastgelegde beeld en vorm. De mogelijkheid bestaat om in dergelijke gevallen af te wijken van dit Stedenbouwkundig Plan mits daarover overeenstemming bestaat tussen het RVB en de gemeente Utrecht, dan wel door hun rechtmatige vertegenwoordigingen. Over de daartoe te volgen procedures en eventuele te formeren specifieke gremia (zoals een eventueel te formeren kwaliteitsteam) zullen nadere afspraken worden vastgelegd. Stedenbouwkundig Plan en Beeldkwaliteitsplan Knoopcomplex 7

2. Plangebied en context Afbeelding: Het vergrote centrum.

2.1 Het Stationsgebied en het vergrote centrum Het plangebied ligt ten zuidwesten van station Utrecht Centraal. Aan de westzijde van Utrecht Centraal wordt in de komende jaren het vergrote centrum gerealiseerd. De stad groeit en daar wil Utrecht ruimte voor creëren. Niet door een nieuwe stadsuitleg, maar binnen de contouren van de stad. Utrecht is een aantrekkelijke plek om te zijn. De historische binnenstad wint elke dag aan betekenis, maar barst soms ook bijna uit haar voegen. Daar komt bij dat de stad, met de voltooiing van Utrecht Centraal, ook nog eens de best bereikbare locatie van Nederland is. Daarom is er gekozen voor een hoogstedelijke invulling ten westen van het centraal station, waarmee het centrum wordt vergroot en de historische binnenstad gedeeltelijk wordt ontlast. Het Knoopcomplex ligt in het hart van het vergrote centrum. Liggend op de kruising van het Forum en de sprong over het over spoor, de Moreelsebrug. De ontwikkeling van het Knoopcomplex kan bijdragen aan een gezonde verstedelijking van het gebied en de stad. Het complex activeert en definiëert omliggende openbare ruimtes. Er is niet alleen ruimte voor verplaatsen, maar ook voor verblijven en ontmoeten. Het Knoopcomplex draagt daarmee bij aan een aantrekkelijk en levendig gebied.

8 - Stedenbouwkundig Plan en Beeldkwaliteitsplan Knoopcomplex

Afbeelding: RSU 2040.

Afbeelding: Masterplan Stationsgebied.

2.2 Kaders en beleid Ruimtelijke Strategie Utrecht Recent is de Ruimtelijke Strategie Utrecht (RSU 2040) vastgesteld, waarmee wordt ingezet op een forse groei binnen de contouren van de bestaande stad van ongeveer 60.000 woningen voor 2040. De stedelijke ontwikkeling concentreert zich op knooppunten die excellent zijn ontsloten met openbaar vervoer. De beoogde groei vindt plaats op een gezonde en duurzame manier, volgens de zogenoemde “barcode” uit de RSU. Dat wil zeggen: een evenwichtige groei waarbij woningbouw hand in hand gaat met ontwikkeling van werkgelegenheid, voorzieningen, energievoorziening en groen. Voetgangers en fietsers krijgen hierbij prioriteit boven auto’s. De recreatieve landschappen rondom de stad worden met groene verbindingen verbonden. “Gezond stedelijke leven voor iedereen” is hierbij de belangrijkste missie.

Masterplan Stationsgebied Op 15 mei 2002 sprak de bevolking van Utrecht zich uit over de toekomst van het Stationsgebied. De Utrechters kozen voor Visie A: Stadshart verruimd. De uitwerking van deze visie vormt het Masterplan Stationsgebied, vastgesteld in 2003. De geactualiseerde versie van het Masterplan is vastgesteld in 2004. Dit document is de basis voor de verdere planvorming. De locatie van het Knoopcomplex is gelegen in het Masterplan. Het kantoorprogramma sluit aan bij de ambitie uit het Masterplan om ten westen van station Utrecht Centraal ruimte te creëeren voor extra kantoorvloeroppervlak.

Utrecht dichtbij: de tien-minutenstad Stedenbouwkundig Plan en Beeldkwaliteitsplan Knoopcomplex 9

Afbeelding: Schalenkaart Stationsgebied.

Afbeelding: Hoogte opbouw Stationsgebied.

Structuurplan Stationsgebied Op 14 december 2006 is vervolgens het Structuurplan Stationsgebied Utrecht vastgesteld. Dit document is de juridisch-planologische vertaling van het Masterplan uit 2004. In het Structuurplan zijn de geaccordeerde plannen vastgelegd om de openbare ruimte duidelijk herkenbaar vorm te geven en in te richten, zodanig dat: • overgangen tussen gebieden en hoogteniveaus worden verbeterd; • begrijpelijke situaties ontstaan; • een betere verhouding ontstaat tussen vervoer en verblijf; • de kwaliteit van de publieke ruimte verbetert.

Hoogbouwvisie De Hoogbouwvisie van Utrecht is vastgesteld door de Raad in 2005. In de Hoogbouwvisie is onder andere het Stationsgebied geduid als een gebied waar hoogbouw kan worden gerealiseerd. Bij het opstellen van dit nieuwe SP vormt de Hoogbouwkaart Stationsgebied (2019) – net als bij het bestemmingsplan Kop Beurskwartier (Wonderwoods) - het vertrekpunt. Volgens de Hoogbouwkaart Stationsgebied geldt voor het Knoopcomplex een maximale hoogte van 90 meter.

Middels de schalenkaart is bepaald wat de maximale bouwhoogte is in verschillende delen van het Stationsgebied. In bepaalde gevallen worden aanvullende voorwaarden gesteld aan de maximale Het Nieuwe Centrum - Hoogbouw en extra hoog bouwhoogte.

Samenhang in hoogbouw 45 Verspreid over het gebied draagt hoogbouw van 70 en 90 meter bij aan de stedenbouwkundige samenhang.

Tussen het spoor en de Croeselaan is de hoogbouw 12meestal solitair of onderdeel 45 van een ensemble. Het Beurskwartier wordt een wijk van gesloten bouwblokken met torens.

* * **** * * ** * * 90

105

70 12

JAARBEURSPLEINGEBOUW

T CH L RE AA UT NTR CE

JAARBEURSPLEINGEBOUW

U C

JAARBEURSPLEIN

WONDERWOODS

Ze bevinden zich op markante zichtlocaties aan Croeselaan en het Jaarbeursplein en zijn een ‘scharnier’ in het netwerk van belangrijke routes en plekken.

WONDERWOODS

Hoogte-opbouw.

JAARBEURSPLEINGEBOUW

JAARBEURSPLEIN

RABOBANK

RS BE U JA AR

JA AR BE

U RS RB E JA A

extra hoog (105 m.)

JA A

EU RS

RS U

* *

JAARBEURSPLEIN

RABOBANK

JA AR BE

* *

Extra hoog op schalenkaart Stationsgebied.

10 - Stedenbouwkundig Plan en Beeldkwaliteitsplan Knoopcomplex

T CH L RE AA UT NTR CE

JAARBEURSPLEIN

Hoogte-opbouw.

Extra hoog Drie accenten van extra hoge bebouwing [105 m]12 markeren bijzondere plekken in het hart van Het Nieuwe Centrum [XL].

Extra hoog Drie accenten van extra hoge bebouwing [105 m] markeren bijzondere plekken in het hart van Het Nieuwe Centrum [XL]. Ze bevinden zich op markante zichtlocaties aan de Croeselaan en het Jaarbeursplein en zijn een ‘scharnier’ in het netwerk van belangrijke routes en plekken.

* * ** * * *** * * * * * * * * * * * * * * ** * * * * ** * * * * ** * * ** * ** *

* * ** * * *** * * * * * * * * * ** * ** ** ** * * * * * ** * ** * * * * * * * * *

Tussen het spoor en de Croeselaan is de hoogbouw meestal solitair of onderdeel van een ensemble. Het Beurskwartier wordt een wijk van gesloten bouwblokken met torens.

105

Het Nieuwe Centrum is een hoogstedelijk centrumgebied met veel verschillende functies. De Croeselaan, het Jaarbeursplein en de Jaarbeursboulevard zijn de ruimtelijke dragers in het hart van Het Nieuwe Centrum.

Samenhang in hoogbouw Verspreid over het gebied draagt hoogbouw van 70 en 90 meter bij aan de stedenbouwkundige samenhang.

Het Nieuwe Centrum - Hoogbouw en extra hoog

JA A

WONDERWOODS

Afbeelding: Healthy Urban Boost.

Toekomstvisie Utrecht Centrum: ‘a Healthy Urban Boost’ Healthy Urban Boost Omgevingsvisie Beurskwartier - Lombokplein

Dit document is in juni 2015 door de gemeenteraad vastgesteld. Kern Op 7 december 2017 is de Omgevingsvisie Beurskwartier en van dit document is dat het westelijk deel van het Stationsgebied Lombokplein vastgesteld door de gemeenteraad. Met de vaststelling onderdeel wordt van het centrum. De binnenstad wordt uitgebreid en van de Omgevingsvisie is het accent van de transformatie opgave Maart 2015 dit nieuwe deel van het centrum wordt een toonbeeld van een gezonde verschoven van central bussiness district naar de ontwikkeling van een en duurzame stad. gemengd en levendig hoogstedelijk gebied, als uitbreiding van het stedelijke centrum. Samen met de stedenbouwkundige structuur definiëren thema’s als gemengd en inclusief, fijnmazig, compact en levendig, slimme mobiliteit, duurzaam, groen en gezond het gewenste karakter en de gewenste identiteit van het gebied. Deze vormen de basis voor een duurzame gezonde verstedelijking. Omgevingsvisie Binnenstad De Omgevingsvisie Binnenstad 2040, vastgesteld op 24 februari 2022, beschrijft de ambities voor de binnenstad van de toekomst. De visie wordt gebruikt voor het maken van beleid en het toetsen van plannen en initiatieven.

Nota ‘Gezondheid voor iedereen’ In Utrecht streven we naar ‘gezond stedelijk leven voor iedereen’. In de Nota ‘Gezondheid voor iedereen (2019-2023)’ wordt de ambitie gesteld dat mensen op een prettige, gezonde manier in de groeiende stad Utrecht kunnen wonen, werken en leven. Er wordt ingezet op een aantal speerpunten die éxtra gezondheidswinst helpen realiseren, één daarvan is een gezonde leefomgeving. De ambitie is een leefomgeving voor alle Utrechters die zo is ingericht dat gezond leven gemakkelijk is, de druk op gezondheid zo laag mogelijk is en dat mensen zich prettig voelen.

Met de vastelling van de Omgevingsvisie Binnenstad is er voor een aantrekkelijke en levendige binnenstad gekozen. Om te wonen, te ondernemen, te winkelen en te ontspannen. Er wordt gezocht naar een evenwicht van verschillende functies, welke in de verschillende delen van de binnenstad zal variëren. Het toekomstbeeld is beschreven vanuit vier kwaliteiten: schoonheid, variatie, veerkracht en ontspannen sfeer. In de visie worden ook ambities geuit met betrekking tot betere verbindingen binnen het vergrote centrum.

Stedenbouwkundig Plan en Beeldkwaliteitsplan Knoopcomplex 11

Afbeelding: Plangebied.

2.3 Plangebied Het plangebied wordt aan de noordoostzijde begrensd door het verhoogde Forum en de daaronder gerealiseerde Knoopstalling, ten zuidoosten door de Knooppassage, ten zuidwesten door de Croeselaan en ten noordwesten door de Mineurslaan. In de omgeving van het Knoopcomplex zijn verschillende plannen in ontwikkeling, in aanbouw of recent afgerond. Zo ligt ten westen van de Croeselaan het gebied Beurskwartier 1, waar in de komende jaren een groen hoogstedelijk gebied van reuring en levendigheid met ca. 3000 woningen wordt ontwikkeld. De oplevering van de Moreelsebrug zorgt voor een betere verbinding tussen de nieuwe ontwikkelingen aan de westzijde van het spoor en de historische binnenstad.

r sl

n ru Fo

u ine

oe Cr n laa se

12 - Stedenbouwkundig Plan en Beeldkwaliteitsplan Knoopcomplex

s pa

Forum ter hoogte van de locatie.

Mineurslaan en Knooppassage.

Busstation en locatie vanaf de Moreelsebrug.

Locatie vanaf de Croeselaan.

Locatie vanaf de Croeseslaan.

Rabobank en locatie vanaf de Moreelsebrug.

Stedenbouwkundig Plan en Beeldkwaliteitsplan Knoopcomplex 13

2.4 Gebiedsanalyse Afbeelding: Facetkaart programma. Legenda Vergrote centrum

AH Ulu Camii Moskee

Voorziening

Hoog Catherijne

NH Hotel Stadskantoor Utrecht Centraal

Afbeelding: Legenda Facetkaart groen.

Beatrix gebouw Amrath hotel Wonderwoods

Groenstructuur

Waterstructuur (wenselijke) Verbindingen 1

Croeselaan

Oranjepark

Tuinen van Moreelse

Catherijnesingel

Kinepolis

Jaarbeurs

De analyses gaan uit van het toekomstige Stationsgebied en omgeving. Voorzieningen / programma omgeving De locatie is gelegen in het multifunctionele vergrote centrum. Hierin wordt gewoond en gewerkt, maar bevinden zich ook voorzieningen op allerlei schaalniveaus, zoals een buurtsuper, een stedelijke voorziening als Kinepolis en een landelijke voorziening als het Beatrixtheater.

14 - Stedenbouwkundig Plan en Beeldkwaliteitsplan Knoopcomplex

Groenstructuur Het Knoopcomplex ligt op een strategische plek binnen de stedelijke groenstructuur en direct langs een wenselijke groene verbinding. De Moreelsebrug is één van de weinige opties om het groen in de historische binnenstad met het Beurskwartier te verbinden. Deze verbinding ligt in het verlengde van de toekomstige belangrijke groene structuur door het Beurskwartier, via het Croesepark en Oranjepark.

Afbeelding: Facetkaart voetganger.

Legenda Voetgangersroute Voetgangersroute toekomstig

Afbeelding: Facetkaart fiets.

Legenda Fietsroutes Fietsenstalling Zoekgebied stalling

Langzaam verkeer: voetganger Het Knoopcomplex is gelegen in een gebied met een fijnmazige voetgangersstructuur. De stationspassage en Moreelsebrug zorgen ervoor dat de historische binnenstad voor de voetganger goed te bereiken is vanaf de westzijde van het spoor. Het Forum zorgt voor een voetgangersverbinding langs het spoor en vormt daarnaast de entree voor de kantoren en woningen die hier aan grenzen.

Langzaam verkeer: fiets Er zijn twee belangrijke fietsroutes. De in noord-zuid richting gelegen Croeselaan en de oost-west richting gelegen Knooppassage – Moreelse-brug. In combinatie met de korte afstand van het centraal station is dit een goede plek voor een publieke fietsenstalling. Daarom is de Knoopstalling gerealiseerd onder het Forum, ter hoogte van het Knoopcomplex. Dit is een van de vele publieke stallingen in het gebied. Stedenbouwkundig Plan en Beeldkwaliteitsplan Knoopcomplex 15

Afbeelding: Facetkaart OV. Legenda Busroutes Bus- & tramroute Tramroute Halte

Utrecht CS

Afbeelding: Facetkaart autoverkeer. Legenda Ontsluitingsroute Bestemmingsverkeer Openbare parkeergarages

Openbaar vervoer Kenmerkend voor het Stationsgebied is de aanwezigheid van een groot OV-aanbod. Hier komen trein, tram en bus samen en dat zorgt voor goede verbindingen met de rest van de stad, de regio en Nederland. Utrecht Centraal is lopend binnen 5 minuten te bereiken vanaf het Knoopcomplex.

16 - Stedenbouwkundig Plan en Beeldkwaliteitsplan Knoopcomplex

Auto Met het verdwijnen van de parkeerterreinen van de Jaarbeurs ten behoeve van de ontwikkeling van het Beurskwartier 1 ontstaat er een meer autoluwe omgeving van het Knoopcomplex. De belangrijkste ontsluitingsroute blijft de Croeselaan die ervoor zorgt dat de publieke parkeergarage Croeselaan en de garages van Rabobank/ Knoop complex bereikbaar zijn.

Afbeelding: Facetkaart openbare ruimte. Legenda

Forum - doorstromen Forum - kantoorplein Forum - woonhof Jaarbeursplein Parkruimte

1 2 3

Toekomstige verbinding Kruisvaartkade Lombokplein Parkruimte Croesepark

Openbare ruimte Het Knoopcomplex bevindt zich in noord-zuid richting tussen twee belangrijke lineaire openbare ruimten. Aan de westzijde is dit de Croeselaan, die deel uitmaakt van de stedelijke groenstructuur. Het aan de oostzijde gelegen Forum is een langgerekte route met plekken op zo’n acht meter hoogte tussen de Van Sijpesteijnkade en de Moreelsebrug.Het Forum vormt de entree voor de kantoren en woningen die aan het Forum (gaan) grenzen, zoals het Stadskantoor. Het Forum is een verblijfsplek, maar vooral de looproute van en naar het station. Tussen de Moreelsebrug en de Kruisvaartkade is in de toekomst een verlenging van deze verbinding gewenst. Het Knoopcomplex wordt begrensd door de Mineurslaan aan de noordkant en door de Knooppassage aan de zuidkant. De Mineurslaan wordt voornamelijk gebruikt voor de ontsluiting van parkeren en expeditie van het Beatrixgebouw en het Knoopcomplex. De Knooppassage vormt samen met de Moreelsebrug een belangrijke oost-west corridor tussen de historische binnenstad en het toekomstige Croesepark. Het Knoopplein is gelegen binnen het plangebied op zo’n 4,5 meter hoogte en is in 2018 in gebruik genomen. In de toekomst zorgen de verbindingen tussen het Knoopplein en de omliggende openbare ruimten voor extra fijnmazigheid in het gebied.

Stedenbouwkundig Plan en Beeldkwaliteitsplan Knoopcomplex 17

Afbeelding: Facetkaart toekomstige plinten stationsgebied. Excl. ontwikkeling Fase 2/3. Legenda Publieke, levendige plint Aantrekkelijke woon/ werk plint Kantoorplint Plint met utilitaire functies Voorziening/ trekker

Ruimtelijk-functioneel Onderdeel van elk bouwblok is de plint in de onderste laag. De plint zet het gebouw in de stad en vormt de belangrijke schakel tussen binnen en buiten. De plint is cruciaal voor het functioneren en de beleving van het gebied. In het omliggende gebied zijn en/of worden publieke en levendige plinten voornamelijk gerealiseerd langs hoofdroutes en publieke pleinen, waar ze bijdragen aan de levendigheid en sociale veiligheid van deze routes en plekken. Voorzieningen liggen daarbij op strategische plekken. Woningen en werkruimtes bevinden zich langs zijstraten, dit zorgt voor ogen op straat en levendigheid in het straatbeeld. In een aantal straten zijn utilitaire functies in de plint toegestaan die van belang zijn voor het functioneren van het gebied en het gebouw. Het gaat dan zowel om nutsvoorzieningen (traforuimtes e.d.) als om entrees naar parkeergarages, bergingen en toegangen voor laden & lossen.

Afbeeldingen: Plint Green house, (foto: Lucas van der Wee; architect: CEPEZED).

18 - Stedenbouwkundig Plan en Beeldkwaliteitsplan Knoopcomplex

Croeselaanzijde

Afbeeldingen: Aanzichten en doorsneden bestaande situatie. Spoorzijde

Rabostraatzijde Knooppassagezijde

Croeselaanzijde Croeselaanzijde

Spoorzijde Spoorzijde Rabostraatzijde

Stedenbouwkundig Plan en Beeldkwaliteitsplan Knoopcomplex 19

3. Ambities Afbeelding: Conceptuele collage over groene ambities openbare ruimte. Bron: Inside Outside (i.o.v. RVB/ Atelier Rijksbouwmeester).

Het Stationsgebied heeft door de transformatie van de afgelopen jaren steeds meer een levendig hoogstedelijk karakter gekregen. Er ontstaat een aantrekkelijk verblijfsgebied met aangename plekken en verbindingen. Gebouwen in het Stationsgebied sluiten aan op de stad en op straat, hebben een menselijke maat en schaal en een representatief karakter. De verdere verdichting van dit gebied vraagt om gebouwen die in hun ruimtelijke en functionele opbouw, als ook in beeldkwaliteit en de inrichting van de openbare ruimte, bijdragen aan het verder versterken van dit levendige en hoogstedelijke karakter. “Gezond stedelijk leven voor iedereen” vormt de basis voor de verdere ontwikkeling en verdichting van de stad. Bij een toename van werken en wonen groeien alle andere aspecten mee. Enerzijds is dat om verdichten en vergroenen in balans te brengen (motto Ruimtelijke Strategie Utrecht 2040) en anderzijds door het mengen van functies voor meer diversiteit en levendigheid. In de volgende paragrafen worden de ambities voor het Knoopcomplex verder uiteengezet.

20 - Stedenbouwkundig Plan en Beeldkwaliteitsplan Knoopcomplex

Afbeeldingen: Sfeerbeelden ambities.

3.1 Gebalanceerd stadssilhouet Het nieuwe Knoopcomplex complementeert het Stationsgebied met een aantrekkelijk stadsilhouet. De drie stevige basementen activeren en definiëren de stedelijke ruimtes op de verschillende maaiveldniveaus. Daarboven verrijzen torenvolumes die meedoen met de bestaande hoogbouw in de omgeving. De compositie van de nieuwe gebouwen wordt zorgvuldig bepaald en draagt bij aan de samenhang van de bebouwing. De ontwikkeling draagt bij aan het leefklimaat van gebruikers, bewoners, passanten en omwonenden.

3.2 Uitnodigende programmamix Langs belangrijke structuurlijnen en rond belangrijke plekken in het Stationsgebied is een hoge mate van functiemenging gewenst. Een goede mix van functies zorgt voor verschillende vormen van gebruik op alle tijdstippen van de dag, voor alle mensen, zowel lokaal, regionaal als elders uit het land. In het Stationsgebied ligt het accent op werken, gecombineerd met wonen en een fijnmazige mix aan uiteenlopende voorzieningen. Een goede mix van functies in de plint zorgt voor verschillende vormen van gebruik, zowel overdag als ‘s avonds. Deze diversificatie is zichtbaar in de plint; kleinere units zijn essentieel in het creëren van een levendig Stationsgebied. Diversiteit aan functies zorgt voor interactie en onderlinge relaties en daarmee voor sociale binding en ontmoeting. De entree van een gebouw en de stedelijke functies vormen de plek waarvoor een groot deel de uitwisseling plaatsvindt tussen binnen en buiten, tussen privé en openbaar. Het zijn bij uitstek de plekken voor ontmoeting.

Stedenbouwkundig Plan en Beeldkwaliteitsplan Knoopcomplex 21

Afbeeldingen: Sfeerbeelden ambities.

3.3 Aantrekkelijke groene verblijfsruimtes Een fijnmazig systeem van publieke ruimtes zorgt naast verplaatsing ook voor ruimte voor verblijf. Voetgangers hebben de prioriteit en krijgen ruimte in de vorm van comfortabele en aantrekkelijke groene plekken met een goede balans tussen rust en reuring. Aansluitend op de omringende openbare ruimte kent het plan een interne openbaar toegankelijke buitenruimte, het Knoopplein, op halve hoogte tussen het Forum en maaiveld. Daarmee ontstaat een doorwaadbaar plan waarbij in het binnengebied, net als op het kantoorplein en woonhof op het noordelijke Forum, doorstromen met verblijfskwaliteit gecombineerd wordt. Het windklimaat is aangenaam en sluit aan bij het gebruik van de openbare ruimte. Inrichting, materialisering en vergroening van deze ruimte is in lijn met de ambities van het plan en de inrichting van het bestaande Forum. Belangrijke aspecten daarbij zijn vergroening (groen tenzij) en natuurinclusiviteit. 3.4 Sensibele architectuur De kwaliteitsambities voor het Stationsgebied zijn hoog en de kwaliteit van de architectuur van de verschillende projecten speelt daarin een beslissende rol. De impact daarvan verschilt per schaalniveau en de hoogte van de gebouwdelen; zo wordt de beleving op maaiveld voor een groot deel door de gevels van de plinten bepaald.

Op het schaalniveau van het stedelijk ensemble spelen de sokkels van de torens een grotere rol terwijl de torens zelf hun plaats innemen in de compositie van de skyline van de stad. De architectuur dient op dit gegeven te reageren door zorgvuldig te differentiëren in materiaalgebruik, detaillering en abstractie versus tactiliteit.

22 - Stedenbouwkundig Plan en Beeldkwaliteitsplan Knoopcomplex

Afbeeldingen: Sfeerbeelden ambities.

3.5 Duurzaam en inclusief Zowel het RVB als de gemeente Utrecht hebben de uitdrukkelijke ambitie om te komen tot een plan dat niet alleen reageert maar zelfs vooruitstrevend is op de ontwikkelingen ten aanzien van circulariteit, energie, klimaatadaptie en natuurinclusiviteit. Utrecht bouwt aan een inclusieve stad. Een openbaar toegankelijke ontmoetingsplaats, de stadslobby, zorgt ervoor dat de gehuisveste rijksdiensten, maar ook rijksmedewerkers, alle stadsbewoners en bezoekers elkaar hier kunnen ontmoeten. Door deze gedeelde ruimte ontstaat er de mogelijkheid om een etalage van het Rijk te creëren, bijvoorbeeld in de vorm van pop-up projectruimten en wisseltentoonstellingen. De vraag naar voorzieningen en functies kan in de loop van de tijd veranderen. Daarom is het belangrijk dat delen van het gebouw te transformeren zijn. De maatvoering en inrichting van een groot deel van het gebouw dienen zodanig te zijn ontworpen dat gebruiksfuncties eenvoudig kunnen wijzigen als de omstandigheden daar om vragen.

Stedenbouwkundig Plan en Beeldkwaliteitsplan Knoopcomplex 23

4. Stedenbouwkundig plan Afbeeldingen: Oblieke luchtfoto en facetkaarten ruimtelijk concept.

4.1 Ruimtelijk concept

1. Verankering van ensemble in het stedelijk netwerk.

DOEL: Het ruimtelijk concept zorgt voor een succesvollle inbreiding van het Knoopcomplex binnen het Stationsgebied.

De ontwikkeling ligt op een prominente locatie direct ten westen van Utrecht Centraal. Aan drie zijden van de plot lopen belangrijke stedelijke assen: de Croeselaan als brede groene stedelijke laan, de haaks daarop gelegen as die binnenstad en de westelijk gelegen buurten verbindt middels de Moreelsebrug en als derde loopt parallel aan de Croeselaan, direct aan het spoor en het busstation, het verhoogde Forum.

Deze inbreiding is gestoeld op een drietal aspecten en laat zich vertalen in ruimtelijke, programmatische en gezond-stedelijke randvoorwaarden.

De plot wordt verankerd en opgespannen tussen deze drie stedelijke assen. De nieuwe bebouwing en het programma in de plint begeleidt deze assen en geven deze meer betekenis voor de stad. Met de (her) ontwikkeling van het Croesepark, Beurskwartier, Jaarbeurs, Moreelsepark en Merwedekanaalzone winnen deze assen aan belang.

24 - Stedenbouwkundig Plan en Beeldkwaliteitsplan Knoopcomplex

2. Eén cluster, vier gebouwen.

3. Fijnmazig verankerd netwerk

Binnen het stedelijke netwerk presenteert de plot zich als één cluster tussen de andere grootschalige bebouwing in het Stationsgebied. Anderzijds zorgt een fijnmazigere opzet binnen het blok, in vier losse gebouwen, voor een verfijning van het bebouwingsbeeld. Op deze manier ontstaat een doorwaadbaar plan en daarmee een fijnmaziger aansluiting op het stedelijk weefsel.

De locatie is opgebouwd uit vier gebouwen waartussen het fijnmazige systeem van publieke ruimten loopt. Ondanks dat de plot onderdeel is van het intensief gebruikte gebied rondom het station Utrecht Centraal is er niet alleen ruimte voor verplaatsen, maar ook voor verblijven en ontmoeten. Verblijven en ontmoeten wordt gestimuleerd door de programmering van de plinten en de collectieve, openbare buitenruimtes. Voetgangers krijgen de prioriteit middels comfortabele (groene, veilige, windluwe en bezonde) en aantrekkelijke plekken met een balans in reuring en rust.

De reeds gerealiseerde Knoop Fase 1 wordt aangevuld met drie gebouwen, ieder bestaande uit een sokkel met toren. De drie torens doen mee in het spel van torens die het silhouet van de stationsomgeving vormgeven. In de lange stedelijke assen vullen de torens het stadsbeeld aan waardoor het geheel een dynamisch en gevarieerd beeld oplevert.

Stedenbouwkundig Plan en Beeldkwaliteitsplan Knoopcomplex 25

Afbeelding: Isometrie massaopbouw.

4.2 Ruimtelijke randvoorwaarden De ruimtelijke voorwaarden hebben betrekking op rooilijnen, bouwhoogten, plinthoogten, overstekken en afstanden tussen gebouw(onder)delen. Deze zijn concreet gemaakt in randvoorwaarden kaarten en doorsnedes. Massaopbouw DOEL: Het Knoopcomplex complementeert de bebouwing in het Stationsgebied met een aantrekkelijk gebouwsilhouet. • • • • • • • •

De opbouw van de drie gebouwen bestaat telkens uit twee onderdelen: een sokkel met daarop een toren(volume); De sokkels staan op de grond (maaiveld), aan het Knoopplein, aan het Forum en vormen een stevig basement; Alle gebouwonderdelen bestaan uit eenvoudige, heldere hoofdvormen; De gebouwen zijn alzijdig vormgegeven; Aanvullende (ondergeschikte) bouwwerken in de stedelijke ruimte of op daken, tasten het onderscheid tussen toren en sokkel niet aan; Luchtbruggen en looproutes op hoogte tussen gebouwen zijn niet toegestaan; Insnijdingen in de gebouwvolumes zijn toegestaan maar te alle tijde ondergeschikt aan het hoofdvolume. Datzelfde geldt voor eventuele externe loggias ten behoeve van de woningen; De bebouwing krijgt, net als de omliggende bebouwing, een plat dak.

26 - Stedenbouwkundig Plan en Beeldkwaliteitsplan Knoopcomplex

2b.

2a.

Verhoogd maaiveld

Sokkels

DOEL: Het Knoopcomplex sluit naadloos aan op de verschillende aangrenzende maaiveldhoogtes. Het verhoogde Knoopplein is het verbindingsniveau tussen de omliggende openbare ruimtes.

DOEL: De sokkels begeleiden de stedelijke ruimte en verbinden de verschilldende maaiveldhoogtes. Door rooilijnen vast te leggen en minimale tussenmaten te borgen wordt er een aangename maat van stedelijke (semi-) openbare ruimten gegarandeerd. Daarbinnen wordt er voldoende ontwerpvrijheid geboden.

•

• • •

• •

Het Knoopcomplex is zowel aan de Croeselaan (maaiveld), het Knoopplein (+4,5 m t.o.v. maaiveld) als het Forum (+7,8 m t.o.v. maaiveld) gelegen en sluit hier met de gebouwen op aan. De aangrenzende vloerpeilen sluiten aan op het peil van het omliggende terrein; Er zijn goede relaties tussen alle niveaus in de openbare ruimtes en een goede relatie met de parkeergarage/ fietsenstalling; Tussen Fase 2a en 2b is een stijgpunt (bebouwing) naar de garage / Knoopstalling mogelijk in het aangegeven zoekgebied (zie randvoorwaardenkaart); De hoogteverschillen in het maaiveld (maaiveld, Knoopplein, Forum) tussen de oplopende peilen worden overbrugd in de daarvoor aangeven zone. Dit gebeurt op een landschappelijke en gelijkmatige wijze, zodat er geen (keer)wanden tussen de sokkels ontstaan; Kleine hoogteverschillen in het maaiveldniveau kunnen worden opgelost door te spelen met het afschot in het terrein. Trappen en hellingbanen dienen te worden vermeden; De ruimte onder het Knoopplein en het Forum wordt benut voor het realiseren van functies die qua ruimte en uitstraling aan de openbare ruimte onttrokken dienen te worden. Denk aan: > Gebouwgebonden parkeergarage (auto en fiets), > De bestaande garage van Knoop Fase 1, > Uitbreiding van de openbare fietsenstalling, > Ondersteunende functies ten behoeve van deze ontwikkeling.

• • • • •

Vaste bebouwingscontouren liggen aan de omliggende openbare ruimte (Forum, Croeselaan, Mineurslaan en Knooppassage). Hier wordt in de rooilijn gebouwd; De bebouwingscontouren gelegen rondom het Knoopplein zijn flexibel. Er gelden alleen minimale afstanden tussen de sokkels; De rooilijn aan het Forum van Fase 2a ligt ten opzichte van het Beatrixgebouw terug en geeft – vanaf het station gezien – een introductie op het Knoopplein; De rooilijn aan het Forum van Fase 2b sluit aan op de rooilijn van het Beatrixgebouw en zorgt voor een continu bebouwingsbeeld; De rooilijn aan de Croeselaan van Fase 3 voegt zich in de rooilijn van de plint van de Rabobank. De sprong in de rooilijn die hierdoor binnen het cluster ontstaat, introduceert zo het Knoopplein en verbijzondert de ruimte voor de trap naar het Knoopplein;

• Torens

DOEL: De torens kennen een eenduidige verschijningsvorm en dragen bij aan een evenwichtige skyline. • • •

De minimale afstand tussen rooilijnen van de sokkel en de toren zijn op de randvoorwaardenkaarten vastgesteld (maten zijn exclusief marge). Daarbinnen ligt het zoekgebied voor de toren; Aan de footprint van de torens is een maximum verbonden; Torens bestaan uit één eenduidig hoofdvolume. Stedenbouwkundig Plan en Beeldkwaliteitsplan Knoopcomplex 27

Afbeelding: Aanzicht Spoorzijde.

Bouwhoogte DOEL: De bouwhoogtes sluiten aan op de rest van het Stationsgebied en vormen hiermee een samenhang. De hoogtes van de torens aan het spoor sluiten aan op de hoogtes van de bestaande hoogbouw langs het spoor (Stadskantoor, Central Park, De SYP). De sokkel van Fase 2a sluit aan op de hoogte van het Beatrixgebouw.

Fase 3 75 meter Spoorzijde

Fase 3 Setback Spoorzijde 28 - Stedenbouwkundig Plan en Beeldkwaliteitsplan Knoopcomplex

• • • •

Sokkels hebben een maximaal aantal bouwlagen; Torens hebben een vastgestelde hoogte (bovenkant dakrand); De bouwhoogtes van toren 2a en 2b zijn altijd gelijk; Overkraging Fase 2a en bovenkant sokkel van Fase 2b (bovenkant dakrand) bevinden zich op dezelfde hoogte

Stedenbouwkundig Plan en Beeldkwaliteitsplan Knoopcomplex 29

30 - Stedenbouwkundig Plan en Beeldkwaliteitsplan Knoopcomplex

Spoorzijde

Spoorzijde Afbeelding: Aanzicht Knooppassagezijde.

Croeselaanzijde

Setbacks & overkragingen DOEL: Setbacks en overkragingen zorgen voor een gebalanceerd stadssilhouet. Tevens zorgt de combinatie van setbacks en overkragingen voor een optimale menselijke maat en een goede verblijfkwaliteit op straatniveau. Daarbij mogen de overkragingen de openbare ruimte niet te veel domineren. In het geval dat Fase 3 een hoogte heeft van 85 - 92,5 meter draagt een extra setback, ter hoogte van het woonprogramma, bij aan het tegenwerken van de schijfwerking aan de zijde van de Knooppassage. Ten slotte zorgt de setback aan de Croeselaan ervoor dat Fase 3 geen ‘poortwerking’ creëert met tegenovergelegen bebouwing.

• • •

De extra setback van Fase 3, ter hoogte van het woonprogramma, biedt een kans om te worden gebruikt als een (gemeenschappelijke) buitenruimte voor de woningen; Binnen de setback is het mogelijk buitenruimtes (loggia’s) te realiseren. Deze zijn niet dieper dan 1,5 meter en zijn ondergeschikt aan het hoofdvolume; Overkragingen dienen zonder constructie of steunpunten (kolomvrij) te worden gerealiseerd.

Croeselaanzijde

Rabostraatzijde Fase 3 75 meter

Rabostraatzijde Fase 3 Setback

Stedenbouwkundig Plan en Beeldkwaliteitsplan Knoopcomplex 31

92,5 m

Afbeelding: Ruimtelijke randvoorwaardenkaart: begane grond.

121,5 m

min. 21,0 m

10,5 m

Legenda Verplichte rooilijn Flexibele rooilijn Bebouwingscontour sokkel Afgeleide rooilijn omgeving Footprint Zone voor overbrugging hoogteverschil Bestaande bebouwing Plangrens n.t.b.

32 - Stedenbouwkundig Plan en Beeldkwaliteitsplan Knoopcomplex

Afgeleide rooilijn voorkant Rabo maaiveld = 2,5 m + NAP min. 9,0 m 31,5 m

92,5 m min. 29,0 m

hoogte = 1pL + 3L t.o.v. forum

min. 21,0 m

min. 10,0 m

hoogte = 1pL + 3L t.o.v. forum

knoopplein: + 4,5 m t.ov. maaiveld

121,5 m

Afbeelding: Ruimtelijke randvoorwaardenkaart: Knoopplein en Forum.

Zoekgbied verticale relatie onderliggende Knoopstalling

min. 3,0 m

forum: + 7,8 m t.ov. maaiveld Afgeleide rooilijn zijkant Forum

Legenda Verplichte rooilijn Flexibele rooilijn Afgeleide rooilijn omgeving

hoogte = 2pL + 3L t.o.v. maaiveld

Footprint Zone voor overbrugging hoogteverschil Zoekgebied ontsluiting Knoopstalling en parkeergarage lift en trap) maaiveld = 2,5 m + NAP

Bestaande bebouwing Plangrens n.t.b. pL = Plintlaag L = Bouwlaag

min. 9,0 m 31,5 m

Stedenbouwkundig Plan en Beeldkwaliteitsplan Knoopcomplex 33

max. 6,0 m

min. 7,0 m

forum: + 7,8 m t.ov. maaiveld

hoogte = 40,0 m t.o.v. mv

Afbeelding: Ruimtelijke randvoorwaardenkaart: hoogbouwvolumes.

hoogte = 85,0 tot 92,5 m t.o.v. maaiveld

footprint max. 1100 m2 bvo

min. 5,0 m

footprint max. 1100 m2 bvo 2B

min. 10,0 m

2A max. 8,0 m

min. 5,0 m min. 5,0 m

knoopplein: + 4,5 m t.ov. maaiveld min. 4,0 m

hoogte = 75,0 m t.o.v. mv of gelijk aan toren 2A/B footprint max. 1100 m2 bvo (kantoor) en max. 920 m2 bvo (wonen)

Legenda Verplichte rooilijn Zoekgebied toren Setback t.h.v. woonprogramma Footprint Kolomvrije overkraging Bestaande bebouwing Plangrens n.t.b.

34 - Stedenbouwkundig Plan en Beeldkwaliteitsplan Knoopcomplex

min. 4,0 m max. 6,0 m

3 min. 5,0 m maaiveld = 2,5 m + NAP

min. 4,0 m max. 6,0 m

Variant Setback

Afbeeldingen: Aanzichten (ruimtelijke randvoorwaarden).

Variant 75 meter

Wonen Kantoor Legenda

Bepaalde hoogte Vaste rooilijn Flexibele rooilijn

h 2A/B 1tL

pL = Plintlaag > 4,5m L = Bouwlaag tL = Tussenlaag > 4,5m h 2A = h 2B = 85 - 92,5m

h 2A

75m

1tL

2pL

h 2B

Maaiveld = 2,5m + NAP

Aanzicht AA’

Maaiveld = 2,5m + NAP

1tL 3L

Aanzicht BB’

h 2A/B D

h 2A

B A’

B’ A

H 2B 1tL 3L

75m

40m 1tL

1tL

1pL

1pL 2pL

Maaiveld = 2,5m + NAP D’

Aanzicht CC’

Maaiveld = 2,5m + NAP

Aanzicht DD’

C’

Stedenbouwkundig Plan en Beeldkwaliteitsplan Knoopcomplex 35

Kwaliteit van de leefomgeving DOEL: Het Knoopcomplex levert een positieve bijdrage aan het verblijfsklimaat van het Knoopplein en omliggende openbare ruimte. Mensen voelen zich prettig door middel van een aantrekkelijke buitenruimte met aandacht voor groen, wind, bezonning, architectuur en beleving. Het gebouw en omliggende openbare ruimte zijn toegankelijk en bereikbaar voor iedereen (Agenda 22). Groen en bomen Met betrekking tot de groene inrichting en de bomen worden uitspraken gedaan in hoofdstuk 5 Beeldkwaliteit. Bij voorkeur loopt de inrichting met groenelementen helemaal door tot in de overgangen naar het Forum en de Croeselaan. De uitwerking van de inrichting met groenelementen van de intern openbaar toegankelijke buitenruimte dient in samenhang met factoren als wind en bezonning nader beschouwd te worden. Om de haalbaarheid van de groenambities in beeld te krijgen, is door RVB een oriënterend onderzoek uitgevoerd om deze te toetsen (Tauw, 2021). De toets vanuit dit onderzoek valt gunstig uit.

36 - Stedenbouwkundig Plan en Beeldkwaliteitsplan Knoopcomplex

Windhinderonderzoek De eisen die worden gesteld aan het windklimaat zijn gebaseerd op wat realistisch verwacht mag worden op basis van uitgevoerde windtunnelonderzoeken en een daarop gebaseerde verwachting bij de uiteindelijk gekozen planopzet zoals in dit SP is opgenomen. Als uitgangspunt geldt dat de situatie rond de bebouwing als “goed” moet worden beoordeeld (criterium doorlopen), met incidentele plekken “matig”. Gebaseerd op de eerdere windstudies zijn op de volgende plekken incidenteel onderschrijdingen van het criterium “goed” toelaatbaar: Mineurslaan, aanlanding Moreelsebrug en tussenruimte sokkels. Hieraan moet ten minste aan worden voldaan, waarbij moet worden gestreefd naar verbeteringen zodat de categorie slenteren in ieder geval op het Knoopplein zoveel mogelijk kan worden gehaald. De eerder genoemde vergroeningsopgave kan hierbij een belangrijke positieve rol spelen. Op geen enkele plaats mag een “slecht” windklimaat gelden. Als om wat voor reden dan ook de hier omschreven minimale eisen (tijdelijk) niet worden gehaald, dan moeten (tijdelijke) maatregelen worden getroffen in de vorm van luifels en/ of schermen. Daarbij moet worden voldaan aan de eisen die hieraan worden gesteld in hoofdstuk 5 Beeldkwaliteit.

Afbeelding: Bezonningsdiagram. (Fase 3 90 meter).

Bezonning Uitgangspunt is dat er binnen het plangebied altijd open plekken op loopafstand beschikbaar zijn waar een goede bezonning is. De stedenbouwkundige opzet is als het ware daaromheen ontworpen. Mede op grond hiervan is ook de positie van de hoogteaccenten bepaald. Het gebruik van de openbare ruimte is gekoppeld aan de bezonning op het moment van de dag. In het bijzonder is hier aandacht geschonken aan de centrale ruimte. Er bestaan in Nederland geen formele wettelijke normen en eisen ten aanzien van de buitenplanse bezonning voor bebouwing. Gemeentes zijn daarom vrij om een eigen invulling te geven aan de eisen omtrend bezonning. Bij het toetsen van Knoop Fase 2 en 3 op de effecten van bezonning wordt primair uitgegaan van tenminste twee (mogelijke) bezonningsuren per dag en de toetsingsdata worden gelegd op 21 maart en 21 september. Deze normen worden alleen toegepast op gevels die zon kunnen ontvangen. Om in in kritische gevallen het toetsen mogelijk te maken wordt een vast meetpunt gebruikt volgens de TNO norm. De bezonning wordt gemeten in het midden van de vensterbank aan de binnenzijde van het glas in de woonkamer. Uit simulaties is gebleken dat de bezonning buiten het plangebied hieraan ruimschoots voldoet.

21 maart 09.00

21 september 09.00

21 maart 12.00

21 september 12.00

21 maart15.00

21 september 15.00 Stedenbouwkundig Plan en Beeldkwaliteitsplan Knoopcomplex 37

Afbeelding: Programmatabel en Fasering.

4.3 Programmatische randvoorwaarden Een goede mix van functies zorgt voor verschillende vormen van gebruik op alle tijdstippen van de dag. De mix aan functies in het Knoopcomplex dragen daarmee bij aan de levendigheid van het vergrote centrum. Stedelijk plint (niet woon- en kantoorprogramma) DOEL: Het stedelijk programma in de plint zorgt voor een aantrekkelijk straatbeeld. De plint vormt de schakel tussen binnen en buiten, waarmee wordt bijgedragen aan het functioneren en de beleving van het gehele Stationsgebied. • •

• • • •

Voor de concrete invulling en de daarbij behorende verschijningsvorm geldt het ‘Handboek voor plinten’ (2017) als uitgangspunt; De programmatische invulling van het stedelijke programma betreft creatieve of zakelijke dienstverlening, ambachtelijke bedrijvigheid / werkplaatsen harmoniërend met de (stations) omgeving, kunst, cultuur, buurtfuncties en horeca; De eenheden kunnen eigenstandig functioneren en zijn niet afhankelijk van de openingstijden van het kantoorprogramma; De openbare fietsenstalling Knoop wordt met ten minste 3.000 fietsparkeerplekken uitgebreid; Er ontstaan geen lange gesloten plinten (blinde gevels) op maaiveld (uitzondering Mineurslaan). De maximale lengte van een gesloten plint is 5 meter; Een eventuele stadslobby is voorzien in de sokkel van Fase 2b en legt de verbinding met het Forumniveau, het Knooppleinniveau en de Knooppassage.

38 - Stedenbouwkundig Plan en Beeldkwaliteitsplan Knoopcomplex

FASE

Plintfunctie in m2 FASE

2A min. 1.500 2B

min. 31.000

Kantoor in m2 Plintfunctie in m2

max. min. 38.500 1.500

max. min. 14.000 1.000

Wonen Kantoorininm2 m2

max. 38.500

min 14.000 7.000 max.

Metrage Wonen intotaal m2 in m2

max. 40.000

max. min 22.000 7.000

Metrage totaal in m2

max. 40.000

max. 22.000

FASE

OV Stalling in FPP FASE

2A min. 3000 2B

OV Stalling in FPP

min. 3000

2a 2b

1 3

Afbeelding: Toekomstige plinten Stationsgebied. Excl. ontwikkeling Fase 2/3 (L) Incl. ontwikkeling Fase 2/3 (R) Legenda Publieke, levendige plint Aantrekkelijke woon/ werk plint Kantoorplint Plint met utilitaire functies Voorziening/ trekker

Stedenbouwkundig Plan en Beeldkwaliteitsplan Knoopcomplex 39

Afbeeldingen: Referentiebeeld stadslobby - Lochal, Tilburg - Civic Architecten / BR / Inside Outside.

Kantoorprogramma DOEL: Het accent van kantoorgebruik verandert steeds meer van ouderwets concentratiewerk naar ontmoeting, verbinding en samenwerking. Die verschuiving brengt een landelijke concentratiebeweging op gang en dat verklaart ook de sterke positie van Utrecht Centraal. Het kantoorprogramma in het Knoopcomplex speelt in op deze landelijke concentratiebeweging. • • •

Het kantoorprogramma vormt het hoofdonderdeel van deze ontwikkeling. In totaal wordt er max. 52.500 m2 BVO kantoor toegevoegd verdeeld over Fase 2a, 2b en 3; Een eventuele stadslobby is voorzien in Fase 2b en meet circa 2.500 m2 BVO; De stadslobby beoogt een ontmoetingsplaats te zijn voor iedereen: rijksmedewerkers, bewoners en bezoekers.

Woonprogramma DOEL: Het woningbouwprogramma draagt bij aan het vergroten van de voorraad betaalbare middenhuurwoningen. Daarnaast biedt het plan ruimte voor bewonersinitiatieven en mensen die duurzaam en betaalbaar willen wonen binnen wooncoöperaties. • • • • • • •

Het woonprogramma heeft een oppervlak van min. 7.000 m2 BVO; Het woonprogramma is beoogd in Fase 3; Het woonprogramma bestaat uit middenhuur; De woningen zijn minimaal 40 m2 – 60 m2 GBO groot en volgen de prijsstelling van het Actieplan middenhuur (onderdeel van de Woonvisie). De gemiddelde woninggrootte bedraagt 50m2 GBO; Bij benadering worden er 70 tot 100 woningen gerealiseerd; De woningen moeten levensloopbestendig zijn; Een gemeenschappelijke binnen- en buitenruimte(n) voor bewoners is wenselijk. Hierbij kan gedacht worden aan een wasruimte (bij voorkeur in de plint) en/of buitenruimte(n).

40 - Stedenbouwkundig Plan en Beeldkwaliteitsplan Knoopcomplex

Legenda

Variant Setback

Afbeelding: Bestaande openbare fietsenstalling Programmatische aanzichten. Zoekgebied vestibule kantoor/ wonen

Variant 75 meter

Legenda

Zoekgebied entree(zone) Kantoor Entree kantoor Plintfunctie Kantoor Wonen Plintfunctie Zoekgebied stadslobby Plangrens

Aanzicht AA’

Aanzicht BB’

B A’

B’ A

Legenda C’ Bestaande openbare fietsenstalling Zoekgebied vestibule kantoor/ wonen

Zoekgebied entree(zone) Entree kantoor

Aanzicht CC’

Stedenbouwkundig Plan en Beeldkwaliteitsplan Knoopcomplex 41

Legenda Kantoor Plintfunctie Wonen

Forumniveau Afbeelding: Programmatische randvoorwaarden: Isometrie plintlagen.

Knooppleinniveau

Legenda Bestaande openbare fietsenstalling Zoekgebied vestibule kantoor/ wonen Zoekgebied entree(zone) Entree kantoor Kantoor Plintfunctie Zoekgebied stadslobby Plangrens

42 - Stedenbouwkundig Plan en Beeldkwaliteitsplan Knoopcomplex

Beganegrondniveau

Randvoorwaardenkaart - Programma Knoopplein

Randvoorwaardenkaart - Programma begane grond

Utrecht Centraal Station

Afbeelding: Programmatische randvoorwaardenkaarten plintlagen: beganegrondniveau; knooppleinniveau; forumniveau; torenniveau.

Legenda Kantoor Plintfunctie Wonen

Rabobank

Beatrixgebouw

Rabobank

Beatrixgebouw

Knoop Fase 1

Legenda

Bestaande o Zoekgebied autoparkere senstalling e gen

Bestaande openbare fietsenstalling Zoekgebied vestibule kantoor/ wonen

Randvoorwaardenkaart - Programma Forumniveau

Randvoorwaardenkaart - Programma Torens

Zoekgebied entree(zone) Entree kantoor Kantoor Utrecht Plintfunctie Centraal ZoekgebiedStation stadslobby

Utrecht Centraal Station

Zoekgebied Kantoor Plintfunctie Wonen

Plangrens

Rabobank

Beatrixgebouw

Rabobank

Beatrixgebouw

Knoop Fase 1

Legenda Zoekgebied ontsluiting garage en Knoopstalling: max 30% bebouwd. Zoekgebied entree(zone) Kantoor (zoekgebied) Plintfunctie: max. grootte 50 m2 per unit Wonen Plangrens

Stedenbouwkundig Plan en Beeldkwaliteitsplan Knoopcomplex 43

Legenda

Kantoor Plintfuncti Kantoor e

Plangrens

4.4 Randvoorwaarden gezonde verstedelijking Hieronder volgen de randvoorwaarden voor gezonde verstedelijking naar thema. Uiteindelijk gaat het hierbij altijd om een integrale afweging tussen alle thema’s. Mobiliteit DOEL: De automobiliteit in het gebied zo laag mogelijk houden, onder meer door het gebruik van de fiets als alternatief voor de auto te stimuleren en een comfortabel voetgangersgebied te realiseren. Daartoe zal in de bepaling van de parkeerbalans worden ingespeeld op de mogelijke maatregelen zoals STOMP (Stappen, Trappen, OV, MaaS (Mobility as a Service) en tenslotte de Privéauto), dubbelgebruik en dergelijke met de daaraan gekoppelde reducties zoals omschreven in het parkeerbeleid. De resulterende berekening wordt onderbouwd in het mobiliteitsplan. Uitgangspunten parkeerbeleid Door de nieuwbouw in het plangebied ontstaat een behoefte aan extra parkeergelegenheid. Het voldoen aan die parkeerbehoefte is een onderdeel van de ontwikkeling van het gebied. De gemeente heeft beleid vastgesteld om ervoor te zorgen dat planontwikkelingen voorzien in voldoende parkeergelegenheid voor auto’s en fietsen en om de partij die ontwikkelt duidelijkheid te geven over wat dan “voldoende” is. Het beleid is vastgelegd in de Parkeervisie 2021 (vastgesteld door de gemeenteraad op 25 november 2021). In deze parkeervisie zijn o.a.

de geactualiseerde parkeernormen opgenomen en is aangegeven op welke wijze en onder welke voorwaarden afgeweken kan worden van de standaard parkeernormen. De parkeerbalans De Knoop is conform dit nieuwe parkeerbeleid opgesteld.

44 - Stedenbouwkundig Plan en Beeldkwaliteitsplan Knoopcomplex

Programma Het beoogde programma van de totale ontwikkeling van de Knoop bestaat uit: • • •

ca. 82.500 m2 BVO kantoorfunctie (inclusief Fase 1); ca. 100 woningen in het middenhuur in Fase 3 en; vooralsnog ca. 2.500 m2 BVO plinten in Fase 2 en 3.

Aangezien de programmering van de plintfuncties nog niet bekend is, is voor de parkeereis vooralsnog uitgegaan van een middeling van bestemd programma (dienstverlening en lichte horeca) en zijn vooralsnog bijhorende functies met de zwaarste parkeernormering aangehouden (commerciële dienstverlening en café/bar/restaurant). Duurzame mobiliteit De Parkeervisie 2021 biedt ruimte om met maatwerkopties invulling te geven aan de basis parkeereis. Daarnaast treft het RVB zelf enkele mobiliteitsmaatregelen die van invloed zijn op de basis parkeereis. De maatwerkopties en de mobiliteitsmaatregelen van het RVB en het effect daarvan op de basis parkeereis worden hieronder toegelicht Mobiliteitsbeleid Rijksoverheid Het overgrote deel van de ontwikkeling is bestemd voor kantoren van de Rijksoverheid. De Rijksoverheid heeft een vervoersbeleid waarmee het gebruik van duurzame mobiliteit wordt gestimuleerd. Werknemers reizen met het openbaar vervoer of de fiets tenzij het echt niet anders kan. De toewijzing en het gebruik van parkeerplaatsen volgt in beginsel uit het Rijksparkeerbeleid. Daarnaast blijft een deel van de huidige parkeercapaciteit in stand, te weten 50 parkeerplaatsen. Voor de overige 262 parkeerplaatsen komt bij het geldende mobiliteitsbeleid het aantal plaatsen voor personeel uit op 208.

Inzetten op deelauto’s Volgens het parkeerbeleid van gemeente Utrecht is het mogelijk om maximaal 100% van de bruto parkeerbehoefte voor woningbouwontwikkelingen om te zetten naar deelauto’s . Daarbij vervangt 1 parkeerplaats voor een deelauto 4 reguliere parkeerplaatsen. Voor de 100 woningen wordt volledig ingezet op inzet van deelauto’s. Dit vraagt om 11 deelautoplekken. Dubbelgebruik autoparkeren Indien binnen de ontwikkeling verschillende functies worden gerealiseerd, is het mogelijk om, bij het bepalen van de parkeereis, rekening te houden met dubbelgebruik van parkeerplaatsen, bijvoorbeeld overdag door werkenden en ’s avonds door bewoners. Voorwaarde is dan wel de voor dubbelgebruik meegerekende parkeercapaciteit ook daadwerkelijk door alle gebruikers van het plan gebruikt kan worden. Dat betekent dat exclusief voor functies gereserveerde parkeerplaatsen daarvan geen deel uitmaken. Om de mogelijkheid van dubbelgebruik te bepalen worden aanwezigheidspercentages uit het parkeerbeleid gehanteerd. Parkeren op loop- fiets- of OV-afstand Wanneer in de omgeving op acceptabele afstand in de nodige parkeerruimte wordt voorzien, bijvoorbeeld in een openbare of particuliere parkeergarage of fietsenstalling, kan worden afgeweken van de parkeereis voor de ontwikkeling.

Aangetoond moet worden dat deze alternatieve parkeer- of stallingsruimte structureel en duurzaam beschikbaar is op tijden dat het nodig is voor de parkeervraag van de ontwikkeling. Het RVB is voornemens om bezoekers van de Knoop Fase 2 en 3 die met de auto komen (bezoekers kantoorfuncties, bewoners én plintfuncties) op afstand te laten parkeren. Dat betekent dat de totale parkeereis van 54 parkeerplekken voor het parkeren van bezoekers op afstand wordt gerealiseerd.

Netto autoparkeerbehoefte auto In onderstaande tabel is de basis parkeereis opgenomen minus het effect van de maatwerkopties en de mobiliteitsmaatregelen van het RVB. Fietsparkeren De netto fietsparkeerbehoefte is berekend op basis van het parkeerbeleid van de gemeente Utrecht. In de tabel op de volgende parina is de fietsparkeerbehoefte van de totale ontwikkeling weergegeven. Voor woningen wordt rekening gehouden met een berging met ruimte voor het stallen van fietsen van bewoners. Openbare fietsenstalling - De openbare fietsenstalling Knoop wordt verdubbeld, zie programma tabel. - De (bestaande) entree van de fietsenstalling is herkenbaar, royaal en uitnodigend vormgegeven; - De (bestaande) entree van de fietsenstalling is gelegen aan de Knooppassage. Ten aanzien van het ruimtebeslag moet in ieder geval rekening worden gehouden met: - 1,5 m² BVO per fietsparkeerplaats waarbij het uitgangspunt wordt gehanteerd dat fietsen in dubbellaagse rekken gestald kunnen worden. Dit vereist een vrije hoogte van minimaal 3 meter.

Onder vrije hoogte wordt het hoogteverschil tussen vloerniveau en onderkant van installaties verstaan; - Een (extra, vergrootte) beheerdersruimte (10 m² BVO); - Een ruimte voor het in- en uitchecken; - Een fietstrap; - Een voetgangerstrap, lift of roltrap; - Voorzieningen ten behoeve van de fietsenstalling (bijvoorbeeld hellingbanen) dienen binnen de rooilijnen te worden gerealiseerd; - Nadere eisen zoals ontwerpvoorschriften en ontwerprichtlijnen worden uitgeschreven in de aanbestedingsstukken. Stedenbouwkundig Plan en Beeldkwaliteitsplan Knoopcomplex 45

Afbeelding: Basisparkeereis, capaciteitseis en realisatie-eis auto / fiets. RVB 18-05-2022.

functie

kantoor fase 1, 2 en 3

plinten fase 1, 2 en 3

woningen fase 3

82.500 m2

2.775 m2

7.000 m2

oppervlakte BVO

totaal

medewerkers

bezoek

medewerkers

bezoek

bewoners

bezoek

basisparkeereis auto (pp)

314

capaciteitseis auto (pp)

minus 50 te handhaven plekken fase 1 = 264

afwijken parkeereis auto

mobiliteitsbeleid Rijksoverheid

100% parkeren op afstand

100% deelmobiliteit 4 parkeerplekken = 1 deelparkeerplek

100% parkeren op afstand

realisatie-eis auto (pp)

maximaal 209

basisparkeereis fiets (fpp)

1881

274

0, onderdeel berging

realisatie-eis fiets (fpp)

1881

274

46 - Stedenbouwkundig Plan en Beeldkwaliteitsplan Knoopcomplex

230

2367

Randvoorwaardenkaart - Ontsluiting - Parkeren (fiets)

Volgend deel →

De tekst is automatisch uit het bestand gehaald en kan afwijken van het origineel (kolommen, tabellen en koppen lopen door elkaar). Het officiële stuk bij de gemeente is leidend. Bron: https://api1.ibabs.eu/publicdownload.aspx?site=Utrecht&id=a1e9d589-3fa4-4508-be17-588b7e36fd5e