Voortgangsrapportage Veiligheidsagenda 2024

Voortgangsrapportage Veiligheidsagenda 2024 Een rapportage voor de gemeenteraad van Utrecht

Utrecht.nl

Voortgangsrapportage Veiligheidsagenda 2024 Een rapportage voor de gemeenteraad van Utrecht Colofon Datum: donderdag 21 maart 2025 Vormgeving: Enof creatieve communicatie

Beeld: Pagina 5 Robert Oostenbroek Pagina 6 Robert Oostenbroek Pagina 10 Jelle Verhoeks Pagina 13 Robert Oostenbroek Pagina 14 Eelkje Colmjon Pagina 16 Renzo Gerritsen Pagina 21 Terra Kombrink Pagina 25 Angela Neuvel Pagina 27 Eelkje Colmjon

Pagina 28 Renzo Gerritsen Pagina 32 Justin Egberts Pagina 34 Eddy Steenvoorden Pagina 41 Eddy Steenvoorden Pagina 44 Eddy Steenvoorden Pagina 60 Rebecca Brockbernd Pagina 66 Rebecca Brockbernd Pagina 73 Jelle Verhoeks

2025 – 008.ENOF

Voortgangsrapportage Veiligheidsagenda 2024

2

Voorwoord In mijn nieuwjaarstoespraak, januari 2025, refereerde ik aan de Dom, die na jaren weer in volle glorie te bewonderen is. De Dom, die officieel de Martinustoren heet, heeft een belangrijke plaats in onze stad als beschermer en we zullen dit de komende tijd nog hard nodig hebben. 2024 was immers opnieuw een jaar waarin de polarisatie hoog oplaaide, veroorzaakt door geopolitieke ontwikkelingen, spanningen en conflicten wereldwijd. Die spanningen hadden ook effect op de inwoners van onze stad, bij wie de verschillen tussen mensen onderling groeien.

2024 was een jaar met veel gevoelens van boosheid, ontevredenheid en angst. Bijna dagelijks was er wel een demonstratie en niet zelden moesten we samen met onze partners, alle zeilen bijzetten om dat op een ordelijke manier te laten verlopen. De demonstraties laten mij zien dat veel mensen het gevoel hebben dat hen iets wordt afgenomen of dat er onrecht wordt gedaan. Het is belangrijk dat zij dit kunnen uiten, het is een grondrecht. Het toont dat we leven in een samenleving waarin mensen soms lijnrecht tegenover elkaar staan. Zeker als groepen ten onrechte verantwoordelijk worden gemaakt voor acties van enkelen. Dit raakt ook onze stad, waar sommigen zich niet meer veilig of welkom voelen. Dat mogen we niet laten gebeuren. Ik wil dat niet laten gebeuren. Niet in Nederland, maar zeker niet in Utrecht. Hoe blijven we als samenleving veerkrachtig en stabiel in het licht van alles wat op ons afkomt? Een veilige stad voor iedereen? Gemene deler is in de wijken en buurten op zoek te gaan naar de overeenkomsten, ook als je het niet met elkaar eens bent. Dan blijk je vaak veel dingen gemeenschappelijk te hebben. Dat merkte ik ook op de bijeenkomst die wij op 27 november hadden met sleutelfiguren

uit de stad. Met vertegenwoordigers van de islamitische, joodse en christelijke gemeenschap, het onderwijs, welzijnswerkers, FC Utrecht en jongeren spraken we over hoe we om moeten gaan met de toenemende verdeeldheid en onverdraagzaamheid in Nederland. Ook hier kwam naar voren dat we moeten vasthouden aan wat we gemeenschappelijk hebben. Samen maken we de samenleving en iedereen heeft daar een plek in. Ook wanneer spanningen tussen mensen als gevolg van de politieke en economische ontwikkelingen, gestegen woningprijzen en toenemende dakloosheid toenemen. In deze voortgangsrapportage leest u in ‘Veiliger wijken’ en ‘Tegengaan excessen van maatschappelijke onrust’ hoe we werkten aan deze doelen. In het hoofdstuk ‘Tegengaan ontwrichtende effecten van drugs-gerelateerde criminaliteit’ valt onder andere te lezen dat we fors investeerden in het tegen gaan van de ongewenste (financiële) inmenging van de onderwereld in de bovenwereld, dat de aanpak plofkraken zijn vruchten afwerpt en dat 23 jongeren uit de criminaliteit zijn gestapt door PGA-interventies. Ik zag me in 2024 echter ook genoodzaakt hier een nieuwe prioriteit, namelijk aanpak van ondermijning in de zorg, aan toe te voegen. In het laatste hoofdstuk gaan we in op de ontwikkelingen van cybercriminaliteit en weerbaarheid. Het vergroten van de weerbaarheid tegen digitale criminaliteit of uitval is belangrijker dan ooit.

Wat we in 2024 deden om onze stad veilig en leefbaar te houden leest u hier. Kern is dat de kracht van werken aan veiligheid in Utrecht vooral zit in investeren in onze bewoners, weten wat er bij hen speelt, waar ze tegen aan lopen en samen met hen, zorg- en veiligheidspartners te werken aan een oplossing. Preventief en als nodig ook reactief. Sharon Dijksma, Burgemeester van Utrecht

Voortgangsrapportage Veiligheidsagenda 2024

3

Inhoudsopgave Inleiding5 De stad in cijfers

7

1

10 12 12 13 14 15 16 18 19 20 21 22 23 24 25 26 27

Veiliger wijken 1.1 Extreme woonoverlast in Zuid 1.2 Aanpak OPG-terrein (Stadsbrug) Stedelijke aanpak Overlast en criminaliteit door (hard)drugsverslaafden 1.3 Jeugdoverlast in Vleuten - De Meern 1.4 Jaarwisseling Zuidwest 2024 1.5 Aanpak veelvoorkomende criminaliteit en High Impact Crimes 2024 1.6 Aanpak straatintimidatie in Maximapark en andere wijken 1.7 Buurtaanpak Kanaalstraat/Damstraat en Amsterdamsestraatweg 1.8 Ontwikkelingen Werkspoor-/ Cartesiusgebied 1.9 Schouw op Utrecht Science Park na incidentmelding in piket 1.10 Inzet vanuit wijken tegen polarisatie als gevolg van Midden-Oosten conflict 1.11 Aanpak ondermijning; voorbeelden uit Overvecht, Leidsche Rijn en Vleuten–De Meern 1.12 Voetbalvelden Ondiep open voor de buurt 1.13 Terugdringen overlast stationsgebied Stedelijke aanpak Overlastgevende en criminele vreemdelingen Stedelijke aanpak Detentie en Terugkeer

2

Tegengaan excessen door maatschappelijke onrust 2.1 In het algemeen 2.2 Wat deden we in 2024? 2.3 Wat zien we gebeuren?

28 28 29 33

3

Tegengaan ontwrichtende effecten van drugsgerelateerde criminaliteit 34 3.1 In het algemeen 34 3.2 Actuele ontwikkelingen 37 3.3 Pijler doorbreken criminele carrières 42 Preventie en weerbaarheid 43 Versterken en uitbreiden Persoonsgerichte Aanpak (PGA) jonge aanwas en doorgroeiers46 3.4 Pijler doorbreken criminele geldstromen 52 Vastgoed54 Financiële logistiek 55 Transport en logistiek 57 Focusgebieden58 3.5 Tot slot 59

4

Vergroten digitale veiligheid en online weerbaarheid 4.1 In het algemeen 4.2 Wat deden we in 2024? 4.3 Wat zien we gebeuren?

60 60 61 65

5

Financiën

66

Voortgangsrapportage Veiligheidsagenda 2024

4

Inleiding In het tweede jaar van de uitvoering van de Veiligheidsagenda lag de focus opnieuw op de vier prioriteiten: • Veiliger wijken • Tegengaan excessen door maatschappelijke onrust • Tegengaan ontwrichtende effecten van drugsgerelateerde criminaliteit • Vergroten digitale veiligheid en online weerbaarheid Hiermee werkten we aan een leefbare en veilige stad voor iedereen. Daarnaast vroeg een aantal nieuwe actuele veiligheidsthema’s eveneens onze aandacht. De verslechterde internationale veiligheidssituatie, de oorlogen in Oekraïne en het Midden-Oosten en het veranderende politieke klimaat leidden ook in 2024 tot toenemende maatschappelijke onrust in de stad. Dit uitte zich onder andere in een toenemend aantal (complexe) demonstraties in de stad en in meer piketmeldingen. De voetbal­wedstrijd tussen FC Utrecht en Go Ahead Eagles eindigde in grootschalige rellen en confrontaties met de politie. Afgelopen jaar kregen we meer zicht op (bepaalde) doelgroepen en kwamen nieuwe knelpunten naar boven, zoals ondermijning in de zorg en steeds jongere verdachten van digitale criminaliteit. Nieuwe problematiek die een uitdaging vormt voor het veiligheidsbeleid.

De aanpak van overlast in de Binnenstad door personen met een verslaving (Lucasbolwerk en Lepelenburg) en/of overlastgevende criminele vreemdelingen (Bollendak) vroeg ook in 2024 onze aandacht. Maatregelen daar waren bijvoorbeeld het contact leggen met personen met een verslaving om zorgbehoefte in kaart te brengen door het Eropaf team en verlenging en uitbreiding van het verblijfsontzeggingen-gebied bij het Lucasbolwerk en het Stationsgebied.

Integrale samenwerking We doen dit alles niet alleen, maar stemmen inzet en werkprocessen af met onze ketenpartners zoals het Jongerenwerk, politie en Openbaar Ministerie, Zorg- en Veiligheidshuis Regio Utrecht, het Regionaal Expertise Centrum Midden‑Nederland (RIEC) en de Veiligheidsregio Utrecht (VRU). De samenwerking met onze inwoners en ondernemers is ook heel belangrijk in veel van onze aanpakken. Zij weten wat er speelt en leeft op straat en een aantal bewoners en ondernemers zet zich op een of andere manier actief in om samen de stad veilig en leefbaar te houden. Bijvoorbeeld de Stadmakers, onze bondgenoten en ondernemers die meewerken in buurtaanpakken.

Voortgangsrapportage Veiligheidsagenda 2024

5

Zicht op effect In deze rapportage staan geen harde uitspraken over behaald effect. We schetsen hier een beeld van de voortgang van onze beleids­ uitvoering. Uitgebreide probleemanalyses, een goede onderbouwing vooraf en het vervolgens nauwgezet volgen van de inzet helpen ons inzicht te geven in ervaren knelpunten en successen. Vooraf toetsen we zoveel mogelijk wat we met (individuele) acties die we doen kunnen bereiken. Ook tussentijds toetsen we resultaten aan recent onderzoek en kennis over wat wel en niet werkt in hulpverlening of wijkgerichte aanpak. Ook kennis over risico- en beschermende factoren voor afglijden in criminaliteit benutten we in onze aanpakken. Daarbij zetten we zoveel mogelijk acties in die aantoonbaar resultaat hebben. Voor het aanbod van maatregelen kijken we naar wat lokaal nodig is en resultaat kan hebben. Tijdens de uitvoering wordt de voortgang van wat we doen in de gaten gehouden. In deze rapportage gaan we vooral in op de maatregelen die we hebben ondernomen. Kwantitatieve gegevens over de uitvoering worden naast kwalitatieve bronnen (zoals de ervaringen van professionals) gelegd, zodat er een zo compleet beeld ontstaat. Idealiter hebben we goed in beeld of de beoogde inspanningen inderdaad datgeen in beweging brengen waar we op hopen. Idealiter is er zicht op het effect van de inzet van ons werk.

Daartoe is er aan de voorkant aandacht voor een goede onderbouwing (planevaluatie) en volgen we de uitvoering nauwgezet (procesevaluatie). We maken stappen met de effectmeting van beleid al zijn daar nog meerdere uitdagingen. Een exacte duiding van het succes – de beoogde maatschappelijke impact – van de huidige set aan interventies, blijft een opgave:

1. We hebben slechts gedeeltelijk zicht op de omvang van de problematiek en daarmee op de vooruitgang die hierop wordt geboekt. Veel registraties zijn afhankelijk van (en worden beïnvloed door) aangifte- en meldings-bereidheid van bewoners en ondernemers. Ook zijn registraties afhankelijk van (gebiedsgerichte) inzet van handhavings- en recherchecapaciteit. Een toename van criminaliteitscijfers kan een weergave zijn van toegenomen handhavings- of opsporingscapaciteit. En andersom kan een afname het tegenovergestelde betekenen. Waar dit relevant is, zal dit worden geduid bij de cijfers. 2. Er is vaak sprake van meerdere niet te beïnvloeden (boven­ lokale) factoren, waarbij de causaliteit tussen de specifieke inzet en de toe- of afname van het probleem lastig is aan te tonen. Geen enkele interventie staat op zichzelf. Het is altijd onderdeel van een totaalpakket aan samenhangende maatregelen van de gemeente en andere organisaties en gevolg van gebeurtenissen in de stad en de maatschappij. Aan gedragsverandering bij de doelgroep van zorg en veiligheid kunnen bijvoorbeeld ook andere factoren dan onze aanpak bijdragen. Het WODC stelt dat uitspraken over een causaal verband pas acceptabel worden geacht als de resultaten ook worden vergeleken met een controlegroep1. Dit is in de praktijk vaak niet mogelijk of vraagt om intensief langdurig onderzoek.

Om onterecht toe- of afnames aan de inzet te relateren, zijn we voorzichtig om indicatoren als effectindicator te bestempelen. Dit geldt ook voor de effecten van preventieve en reactieve acties in wijken. 3. De problematiek is complex en de aanpak vergt een lange adem, zowel op wijk als op stedelijk niveau. Bronnen In deze rapportage zijn meerdere data opgenomen. Waar geen bron­ vermelding is opgenomen, is de gemeente Utrecht de bronhouder.

Voortgangsrapportage Veiligheidsagenda 2024

6

De stad in cijfers Veiligheid & Zorg Huiselijk geweld Aantal opgelegde huisverboden

Ondermijning Uitstroom ex-gedetineerden

Aantal delicten handel en vervaardigen drugs in Utrecht (politie) Handel harddrugs Handel softdrugs

Vervaardigen harddrugs

Vervaardigen softdrugs

*2021 nacalculatie ivm nieuw clientvolgsysteem

Re-integratie Officier (RIO) Aantal gedetineerden aangemeld voor RIO traject

Lokale PGA Jeugd Caseload

Crisismaatregelen WvGGZ

Lokale PGA HRP Caseload

Crisismaatregelen IBS/WZD

TopX (ZVHRU) Caseload

4e plaats Europa Utrecht staat in 2022 en 2023 op de 4e plaats in Europa qua geschatte XTC/MDMA gebruik.

Schatting straatwaarde cocaïne geconsumeerd in Utrecht € 14.479.996 in 2022 € 18.464.944 in 2023 € 17.126.861 in 2024

Anonieme meldingen (MMA) Drugs

Mensenhandel/-smokkel

Bibob onderzoeken

Bibob onderzoeken per thema

Geweld

Schatting straatwaarde cannabis geconsumeerd in Utrecht € 12.579.155 in 2022 € 19.043.311 in 2023 € 15.896.940 in 2024

Wapenhandel & bezit (Politie)

Voortgangsrapportage Veiligheidsagenda 2024

7

De stad in cijfers Openbare orde en crisisbeheersing Autobranden Inclusief jaarwisseling

Demonstraties

Bestuurlijk instrumentarium Pandsluitingen (VTH)

Polarisatie & Radicalisering PGA casussen radicalisering

Gebiedsverboden

Meldingen vuurwerkoverlast

Totaal aantal getrainde professionals

Piketmeldingen

Veiligheidsgevoel Onveiligheidsgevoelens Al jaren voelt ongeveer een derde van de Utrechters zich wel eens onveilig in de eigen buurt. T.o.v. 2021 (30%) is dat aandeel wel toegenomen in 2023 (34%), in alle wijken behalve in Noordoost. Straatintimidatie Ruim een derde van de Utrechters (34%) geeft aan in 2023 geïntimideerd te zijn op straat. In 2021 was dit 31%. Dit verschil is niet significant.

Cameratoezicht

34%

Aantal vaste camera’s

34%

Aantal flexibele camera’s

Digitale criminaliteit

Aanwijzing VBO

Cybercrime

* Trendbreuk vanaf nov 2022 door nieuw systeem ** 6  49 meldingen in 2024 door automatisch meldsysteem

18,6% aangiftebereidheid Digitale fraude fraude met betaalproducten, met online handel en ID-fraude

167

298

268

259

153

1.620

1.278

1.144

1.223

1.308

2020

2021

2022

2023

2024

2020

2021

2022

2023

2024

Geregistreerde criminaliteit en overlast Woninginbraken

Geweld

Autokraak

Fietsendiefstal

Zakkenrollen

Incidenten jongerenoverlast

Overlast drugs, drank

Incidenten onbegrepen gedrag

Zwervers

Voortgangsrapportage Veiligheidsagenda 2024

8

De stad in cijfers

Zowel politie als gemeente zien een toename van overlast jeugd

+22% jeugdoverlast (politie) +111% jongerenoverlast (gemeente) +35% huiselijk geweld (politie) +10% woninginbraak (politie)

Utrecht in kaart qua criminaliteits- en overlastcijfers +66% autokraak (politie)

Zowel politie als gemeente zien een toename van overlast jeugd

+19% jeugdoverlast (politie) +178% jongerenoverlast (gemeente) +33% Huiselijk geweld

Toename overlast vuurwerk (gemeente) -63% woninginbraak (politie) -18% jongerenoverlast (gemeente) +17% woninginbraak (politie)

Overvecht

Vleuten de Meern

Noordwest Noordoost Politie ziet toename van allerlei overlast en criminaliteit

+44% verwarde personen (politie) +19% jeugdoverlast (politie) +29% drank/drugs (politie) +47% zwervers (politie) +15% woninginbraak (politie) -10% geweldsmisdrijven (politie) -11% huiselijk geweld (politie)

Leidsche Rijn

West

Binnen­ stad

Oost

Zuidwest Zuid

+66% autokraak (politie) +3% geweldsmisdrijven (politie) +12% fietsendiefstal (politie) +14% overlast verwarde personen (politie) +214% jongerenoverlast (gemeente) +34% overlast drugs (gemeente) -4% overlast drank/drugs (politie) -8% overlast zwervers (politie) -19% zakkenrollerij (politie) -12% winkeldiefstal (politie)

-36% jeugdoverlast (gemeente)

+47% zwervers (politie) +70% fietsendiefstal (politie)

Bron: Politie (zie bijlage 1 beschrijving criminaliteits- en overlastcijfers)

Voortgangsrapportage Veiligheidsagenda 2024

9

1

Veiliger wijken In de Veiligheidsagenda richten we ons onder andere op Veiliger wijken. Doel is dat Utrechters zich veiliger voelen in hun buurt. Doelstelling is voorkomen en tegengaan van (ernstige) overlast van personen en groepen. Iedere wijk en buurt in Utrecht heeft eigen kwetsbaarheden en kansen die invloed hebben op een leefbare en veilige buurt. Samen met politie en bewoners, ondernemers, verenigingen, welzijnsorganisaties en andere partijen benutten we kansen om te werken aan Veiliger Wijken. Omdat alles wat we doen uiteindelijk merkbaar is in één of meerdere wijken van de stad, hangt het werken aan veiliger wijken nauw samen met de andere prioriteiten in de Veiligheidsagenda 2023 – 2026. In alle tien de wijken van Utrecht werkt een team medewerkers aan wijkveiligheid. De gebiedsmanager veiligheid voert de regie op veiligheidsissues en werkt nauw samen met de veiligheidspartners (onder andere politie en handhaving) en andere gespecialiseerde collega’s. Ze hebben regelmatig contact met ondernemers en bewoners in de wijk. Door hun netwerk met o.a. scholen, religieuze instellingen en verenigingen weten ze wat er speelt in de wijk. We houden de veiligheidscijfers op wijk- en buurtniveau bij, halen er trends uit en nemen contact op met bewoners die overlast of criminaliteit melden, om hun verhaal achter de melding te horen.

Wijkbewoners kunnen actief bijdragen aan de veiligheid in de wijk doordat we ze betrekken in samenwerking, zowel on- als offline. Dat doen we via bewonersgroepen, stadsmakers Veiligheid of sleutelpersonen (zoals de bondgenoten).

Omschrijving foto: MMA preventie actie in Utrecht Zuid Duidelijk afspreken wie wat doet op welke plek is belangrijk in de samenwerking met onze veiligheids- en zorgpartners uit de wijken. Alleen dan kunnen we de (soms hardnekkige) overlast en criminaliteit tegengaan. We bedenken een bij de buurt passend antwoord op de problemen die we zien. Jeugdoverlast in de ene buurt kan immers een andere aanpak vragen dan jeugdoverlast in een andere buurt. Dus naast een aanpak op basis van een bepaald delict of een specifieke doelgroep is er ook een gebiedsgerichte aanpak. We zien steeds vaker dat veiligheid en zorg hand in hand gaan. Vooral in meer kwetsbare wijken en buurten komen meerdere problemen bij elkaar: sociale, leefbaarheids- en veiligheidsproblematiek. Dan is de veiligheidsaanpak onderdeel van een bredere wijkaanpak (zoals Samen voor Overvecht) of een buurtagenda (zoals in Geuzenwijk - Noordwest) of de buurtaanpak Kanaalstraat/Damstraat en Amsterdamsestraatweg. In dit hoofdstuk vertellen we aan de hand van een aantal aanpakken voor (wijk)veiligheid, wat werken aan veiliger wijken is. Het zijn echt voorbeelden; ze geven geen volledig beeld van alle overlast of de (veiligheids) situatie in de wijk.

Voortgangsrapportage Veiligheidsagenda 2024

10

De cijfers in het figuur hiernaast verwijzen naar de subparagrafen in hoofdstuk 1.

Ontwikkelingen Werkspoor / Cartesius

8

7

Buurtaanpak Kanaal- Damstraat en Amsterdamsestraatweg

11

Ondermijningsacties in diverse wijken

12

Voetbalvelden Ondiep open voor de buurt

5

High Impact Crimes Aanpak (nepagenten)

Overvecht West

Noordwest Noordoost

Aanpak straatintimidatie in Maximapark

6

Leidsche Rijn

9

Schaduwschouw Science Park nav piketmelding

13

Terugdringen overlast Stationsgebied

Binnenstad Oost

Aanpak jeugdoverlast en jeugdgroepen in Vleuten-De Meern

3

VleutenDe Meern

Zuidwest Zuid

10

Conflict Midden-Oosten en de stad

11 Ondermijningsacties in diverse wijken

= Wijkaanpak

2

4

1

Aanpak OPG-terrein

Jaarwisseling in Zuidwest

Casus extreme woonoverlast

= Stadsbrede aanpak

Voortgangsrapportage Veiligheidsagenda 2024

11

1.1 Extreme woonoverlast in Zuid

1.2 Aanpak OPG-terrein (Stadsbrug)

Wat deden we?

Het OPG-terrein ligt in het te ontwikkelen Merwedegebied. Een deel van de gebouwen van dit voormalige apothekersbedrijf op het OPG-terrein doet tijdelijk dienst als nachtopvang van daklozen en een deel wordt gebruikt door culturele en maatschappelijke ondernemers en als evenemententerrein. Er is een klimhal, een circusschool en horeca. De partijen op het terrein hebben verschillende, soms tegengestelde belangen. Het evenemententerrein is gebaat bij een open, vrij toegankelijk terrein, terwijl de nachtopvang juist vraagt om veiligheid en controle.

In de wijk Zuid werkten we het afgelopen jaar intensief aan het oplossen van een geval van woonoverlast. Omwonenden ervoeren herhaaldelijk veel overlast van hun buren. Het waren ernstige meldingen en de situatie was erg ingewikkeld. Daarom besloten we, in overleg met onze partners, de casus te bestempelen als ‘extreme woonoverlast’. Dat betekent dat U-Centraal de regie pakt en een woonoverlastnetwerk opzet; een samenwerking tussen verschillende partners, die regelmatig met elkaar bespreken wat nodig is om deze extreme overlast aan te pakken. Daarnaast organiseert dit netwerk in dit geval de hulpverlening voor overlastveroorzakers voor wie zorg nodig is. U-Centraal levert een onafhankelijke procesregisseur extreme woonoverlast.

Wat zien we gebeuren? Deze procesregisseur werkte nauw samen met verschillende instanties als politie, woningcorporatie en hulpverlening om de extreme woonoverlast aan te pakken. Als gemeente bleven we de hele tijd nauw betrokken. Na een aantal huisbezoeken en het maken van onderlinge afspraken tussen overlastgevers en omwonenden is de rust weder­ gekeerd, maar we blijven alert.

Wat deden we? De locatie en inrichting van het terrein trekt veel dak- en thuislozen, omdat het veel schuilmogelijkheden biedt. Deze groep kent het terrein van de opvang in het kader van de koudweerregeling, die hier tot eind 2024 bij De Stadsbrug was. Een aantal van hen veroorzaakten door buiten slapen, onderlinge conflicten, vervuiling, vernieling en diefstal veel overlast voor de overige huurders en bezoekers van het terrein. We namen diverse fysieke veiligheidsmaatregelen, zoals extra stewards op het terrein, de verlichting aanpassen en afspraken maken over extra vuil ophalen. Er kwam een nachtsluiting van het terrein door middel van hekken en er is een regulier (veiligheids)overleg met de ondernemers om de leefbaarheid te bevorderen. In een speciaal overleg, het PGA-overleg, stemmen, mede in het kader van de aanpak overlast en criminaliteit door (hard)drugsverslaafden) verschillende partijen af wat ze kunnen doen voor individuele personen. Aan twintig personen zijn waarschuwings­brieven verstuurd.

Wat zien we gebeuren? De mix van maatregelen en de samenwerking tussen handhaving, politie en verschillende zorgpartners, heeft als resultaat dat het aantal dak- en thuislozen afneemt. Ze komen in zorg terecht of vinden elders een plek. Het duurt nog ruim vijf jaar voordat het terrein herontwikkeld wordt. We streven ernaar de situatie tot die tijd leefbaar te houden en zullen de inzet die hiervoor nodig is voortzetten.

Omschrijving foto: deel OPG terrein

Voortgangsrapportage Veiligheidsagenda 2024

12

Stedelijke aanpak Overlast en criminaliteit door (hard) drugsverslaafden Bij ernstige aanhoudende overlast zetten we nieuwe instrumenten en maatregelen in om overlast door (hard)drugsverslaafden te verminderen. In 2022 en 2023 nam de overlast en criminaliteit door mensen met een (hard)drugsverslaving op verschillende plekken in de Binnenstad fors toe Om de overlast en criminaliteit terug te dringen, startten we in 2022 een gezamenlijke aanpak met gerichte maatregelen vanuit zorg, bestuursrecht en strafrecht, die ook in 2024 doorliep. Zie ook Raadsbrief Evaluatie APV harddrugsverbod. Wat deden we? Onder regie van de gemeente zijn er in 2024 meer dan 200 personen in beeld gebracht, is hun hulpvraag op urgentie beoordeeld en indien nodig persoonsgerichte aanpakken en interventies ingezet. Daarnaast zijn er door middel van een stevige samenwerkingsstructuur knelpunten opgehaald, geëscaleerd en opgelost. Inzet van het Eropaf-team, bestaand uit medewerkers met verschillende expertises op het gebied van verslaving, ggz, medisch en forensisch. Ze werken onder regie van de gemeente en ook het Meldpunt Perspectief en Fivoor (forensische zorg) zijn betrokken. Het team loopt rondes op verschillende tijden. Op basis van signalen van overlast worden nieuwe locaties meegenomen en er worden nachtdiensten gedraaid.

Het Eropaf- team is hands on zonder vaste caseload. Ze registreren contacten niet en houden toegeleidingen evenmin bij in een systeem. Op basis van de communicatie tussen leden van het Eropaf-team en de wekelijkse briefings is een schatting gemaakt van het aantal interventies.

Afbeelding 1: Interventies aanpak 221

69

229 toeleidingen naar zorg

toeleidingen naar bestaande zorg

Overige inzet

Waaronder de Stek, opname in de GGZ, detox, ambulante hulpverlening, toeleiding naar nachtopvang en beschermd worden.

Zoals een vermiste client terugbrengen, herinneren aan afspraken, terugleiden naar zorg buiten de stad.

Waaronder medische zorg op straat, hulp bij signalen sekswerk, hulp bij herenigen met familie in thuisland of aanvragen van nieuwe asielprocedure.

We hadden gesprekken met gebruikers zelf, belangenbehartigers en zorginstanties. Gebruikers wilden een plek waar ze (buiten) samen kunnen gebruiken; met De Stek, de gemeente en gebruikers is er bij De Stek in mei een buitentuin gerealiseerd waar dit kan. Hierdoor steeg het aantal unieke bezoekers en bezoeken (van 1840 in januari, naar 3046 in december). De tijdelijke extra politie- en handhavingscapaciteit is geformaliseerd in een dagelijkse ‘aanpak overlastdienst’.

Voortgangsrapportage Veiligheidsagenda 2024

13

Het verblijfsontzeggingsgebied Stationsgebied en Lombok Oost is uitgebreid met Sijpesteijntunnel, Smakkelaarsveld en Smakkelaarsburcht. Het verblijfsontzeggingsgebied “Lucasbolwerk, Hieronymusplantsoen en Park Lepelenburg” zijn we voornemens om op 1 februari 2025 te verlengen. In 2024 zijn 295 verblijfsontzeggingen opgelegd in het VBO Lucas Bolwerk eo en 850 in het VBO Stationsgebied eo. Vanaf 1 augustus 2023 is het verbod op harddrugs in de openbare ruimte opgenomen in de APV. In 2024 zijn 389 boetes opgelegd voor het overtreden hiervan. Ook in 2024 is er gebruik gemaakt van de inzet van (flexibele) camera’s. Met omwonenden van de overlastlocaties en betrokken ondernemers is intensiever contact via een mailgroep en tijdens diverse bijeenkomsten. Wat zien we gebeuren? De combinatie en inzet van repressieve- en zorgmaatregelen zorgde voor een afname van de overlast en incidenten. Ook de toestroom van gebruikers (en dealers) van buiten de stad daalde sinds de start van het APV-verbod en het ‘Eropaf-team’. We zien dat langdurig verslaafde mensen weer meer en vaker gebruik maken van het zorgaanbod en hierdoor minder vaak afglijden in heftiger gebruik.

Veiligheid en Zorg hand in hand: Ben is onder invloed en valt mensen lastig op de singel. Hij overtreedt hiermee zijn verblijfsontzegging. Als de politie hem hiervoor aanhoudt, wordt het Eropaf-team gevraagd of dit niet een mooi moment is om Ben te proberen naar zorg te krijgen. Graag! Er wordt geregeld dat Ben meteen nog naar De Stek kan, en Lister direct aansluit bij de intake. Ben uit de cel, maar ook van de straat. Samen met Ben werken Lister en De Stek aan een structurele vervolgplek en behandeling.

1.3 Jeugdoverlast in Vleuten - De Meern Jeugd verplaatst zich steeds makkelijker van plek naar plek door de hele stad, vaak op een fatbike of scooter. Ze zijn heel actief op social media en spreken daar af hoe laat en waar ze elkaar zullen ontmoeten, om te ‘hangen’, in een steeds weer wisselende samenstelling. Er is veel aandacht voor overlast van jeugd in de wijken. Het is lastig om van een jeugdgroep te spreken wanneer deze vaak wisselt van samenstelling. Mede hierdoor is ook in 2024 het aantal gelabelde jeugdgroepen laag. In 2024 startten we in Veldhuizen in De Meern een pilot voor een jeugdgroep met jongeren die rondhingen bij winkelcentrum De Veldhof en negatief in beeld kwamen bij de politie, handhaving en jongeren­ organisatie JoU. Er waren bij de professionals zorgen over de contacten die zij hadden met mannen met een criminele reputatie in de buurt.

Wat deden we? Om te voorkomen dat deze jongeren afgleden in de criminaliteit, zetten we in op een aanpak op maat, waarbij we rekening hielden met de cultuur en achtergrond van de individuele jongeren. Hun ouders kregen hierbij een prominente rol. We organiseerden kleinschalige bijeenkomsten voor ouders met kinderen met wie het fout dreigde te gaan. In die gesprekken konden de ouders met mensen van Jellinek, buurteam, politie en JoU praten over de problemen die ze hebben. Bijvoorbeeld individuele (opvoed)problematiek, groepsdruk en het gebrek aan voorzieningen voor jeugd in de wijk. In vervolgbijeenkomsten kregen ouders uitleg over wat het buurteam en Jellinek doen en wat zij kunnen betekenen voor de ouders en hun kinderen.

Voortgangsrapportage Veiligheidsagenda 2024

14

Wat zien we gebeuren?

Wat deden we?

Door de gevoerde gesprekken met individuele mensen in de buurt over gedeelde zorgen en opvoedingstips groeide het begrip voor elkaar en voor wat er gebeurde. We merkten dat het vertrouwen in elkaar groeide. Ouders voelden hun verantwoordelijkheid om samen te werken aan een prettige wijk en de jongeren realiseerden zich dat kwajongensgedrag, maar vooral ook contact met criminele buurtgenoten, gevolgen heeft. Hier werd op het schoolplein over gepraat en het lijkt er op dat andere jongeren daardoor beseffen dat ze niet meer ongezien of ongestoord hun gang kunnen gaan.

De (aanloop naar de) jaarwisseling in Zuidwest vroeg veel tijd van de gemeente, partners en vrijwilligers. Politie, jongerenwerk en circa 90 stadsmakers werkten nauw samen met de gebiedsmanager veiligheid en collega’s handhaving. In de voorbereiding op de jaarwisseling deden we het volgende: De stadsmakers maakten vooraf aan en tijdens de jaarwisseling rondes door de wijk, onder andere langs de ‘hotspots’, zoals Marco Poloplantsoen en omgeving, de Batuttalaan/ Amerikalaan en de Adenauerlaan/Rijnbaan.

1.4 Jaarwisseling Zuidwest 2024 De jaarwisseling is voor veel Utrechters een belangrijk en feestelijk moment. Stadsmakers, jongerenwerkers, gemeente, brandweer, politie en het Openbaar Ministerie werken nauw samen om de jaarwisseling zo feestelijk en veilig mogelijk te laten verlopen. Op basis van ervaringen uit eerdere jaren startten we vroeg in het jaar om risico’s en hotspots in beeld te krijgen. Hierbij namen we ook positieve ervaringen uit eerdere jaren mee. Meer over de stedelijke coördinatie en voorbereiding van de jaarwisseling staat in deze raadsbrief. In alle wijken is oudejaarsavond met de vele wijkpartners voorbereid. De gebiedsmanager veiligheid heeft hierin de regie. In deze voortgangsrapportage lichten we dit jaar de aanpak van de wijk Zuidwest toe. Omschrijving foto: Rondje stadsmakers tijdens jaarwisseling Omschrijving foto: Vuurwerk op straat

Op meerdere plekken in de wijk was extra verlichting of een flexcamera geplaatst tijdens de jaarwisseling. (Veel) afval en brandgevaarlijke materialen leveren veiligheidsrisico’s op rond de jaarwisseling. Vlak voor de jaarwisseling is daarom met collega’s van Stadsbedrijven een schouw gehouden om zoveel mogelijk afval te verwijderen uit de wijk.

Voortgangsrapportage Veiligheidsagenda 2024

15

Tien burgerinitiatieven zijn ondersteund en gefaciliteerd, waarbij alternatieven voor het afsteken van vuurwerk werden georganiseerd. Naast de gebruikelijke voetbaltoernooien konden jongeren deelnemen aan een bingotoernooi, een inloopbijeenkomst met eten, het game-event bij de Karma Kebab, oliebollen bakken en een meidenclub.

Wat zien we gebeuren? In Zuidwest begon de avond net als elders in de stad rustig. De gebieds­­managers veiligheid, jongerenwerk JoU, politie en stads­makers hadden contact met elkaar via een Whatsapp-groep. Stadsmakers en jongerenwerkers maakten contact met jongeren en mogelijke overlastgevers. Helaas was het ondanks alle voorbereidingen en inspanningen op de avond zelf zó onrustig op de Marshalllaan, dat het nodig was om de ME in te zetten om de onrust in te dammen. Een handvol kwaadwillende personen verstoorde de avond voor anderen in de buurt. Rond de Marshalllaan was een aantal autobranden, maar ook elders in de wijk. In totaal zijn elf autobranden in Zuidwest geregistreerd. Voor komende jaarwisseling bezinnen we ons op wat we nog meer kunnen doen om dit te voorkomen. Zie de raadsbrief Terugblik jaarwisseling 2024 – 2025 voor een terugblik op het stedelijk verloop van de jaarwisseling.

Omschrijving foto: Voetbaltoernooi tijdens jaarwisseling

1.5 Aanpak veelvoorkomende criminaliteit en High Impact Crimes 2024 We hebben onverminderd aandacht voor veelvoorkomende criminaliteit en High Impact Crimes. Deze vormen van criminaliteit raken onze bewoners, ondernemers en bezoekers direct en hebben vaak grote invloed op het gevoel van veiligheid bij het slachtoffer en de omgeving. High Impact Crimes (HIC) is een verzamelnaam voor delicten, zoals woning­inbraak en geweldsmisdrijven. Voorbeelden van veelvoor­komende criminaliteit (VVC) zijn fietsendiefstal, autokraak en zakkenrollerij.

Wat deden we? We regelden nazorg voor slachtoffers van overvallen en ernstige geweldsmisdrijven door met hen contact op te nemen en hen ondersteuning te bieden. We bleven informatie geven over wat iemand zelf kan doen om misdrijven te voorkomen. We stelden opnieuw 100 inbraaksensoren voor auto’s beschikbaar. Hiermee wordt de kans om daders op heterdaad te betrappen bij diefstal van een auto groter, doordat er bij autodiefstal automatisch een melding binnenkomt bij de autobezitter, die dan politie kan bellen. Ook kan de politie dan met extra surveilleren in de buurt meer diefstallen voorkomen.

Voortgangsrapportage Veiligheidsagenda 2024

16

In 2024 kwamen signalen van bezorgde opticiens, mede door meldingen van criminaliteit elders, zoals ramkraken en diefstallen. De tweede overval op een optiek in Leidsche Rijn eind 2024 versterkte deze zorgen. Naar aanleiding daarvan spraken we af om een veiligheidsscan uit te voeren en trainingen te organiseren voor ondernemers over maatregelen die ondernemers kunnen nemen. Verder organiseerden we afgelopen jaar samen met het Veiligheid & Defensie College van het ROC Midden Nederland bewustwordingsacties over zakkenrollen en autokraken op risicolocaties, zoals winkelcentra en drukbezochte plekken als het stationsplein. Op basis van politiecijfers (woninginbraken en autokraken) en andere signalen (bijv. fraude door nepagenten) is het Flexteam vanuit THOR (preventief) ingezet in verschillende buurten. Denk hierbij aan voorlichting over inbraken en surveilleren in wijken.

Gerichte Aanpak Oplichtingspraktijken en Nepagenten

Wat zien we gebeuren?

In de zomer van 2024 zagen we een toename van babbeltrucs waarbij kwetsbare senioren spullen afhandig werden gemaakt. Oplichters deden zich daarbij vaak als politieagenten voor.

Er was veel media-aandacht, waarin niet alleen de impact van de acties van nepagenten werd benadrukt, maar ook tips werden gegeven over wat men kon doen om niet in de val van nepagenten te trappen. De politie en het Openbaar Ministerie gaf landelijk en regionaal voorrang aan de opsporing van deze vorm van oplichting en hield landelijk meer dan 350 verdachten aan. De aanpak van de nepagenten is een voorbeeld van hoe we in de wijk samenwerken met bewoners en instanties om nieuwe vormen van criminaliteit terug te dringen.

Wat deden we? Op plekken waar meerdere oplichtingspogingen waren geregistreerd of waarvan we weten dat er veel potentiële slachtoffers wonen, is voorlichting gegeven om deze vorm van oplichting te voorkomen, onder meer in de wijk Noordoost. We verspreidden wijkberichten, organiseerden weerbaarheidstrainingen en gingen met wijkagenten naar winkelcentra om voorlichting te geven. Campagnemateriaal is verspreid op plekken waar veel senioren komen, zoals huisartsenpraktijken, fysiotherapiecentra en de entrees van verzorgingstehuizen, zodat een brede doelgroep wordt bereikt.

Foto RTV Utrecht, omschrijving foto: politieman overhandigt campagnemateriaal aan een ouder echtpaar Omschrijving foto: Deelnemers bewustwordingsacties

Voortgangsrapportage Veiligheidsagenda 2024

17

1.6 Aanpak straatintimidatie in Maximapark en andere wijken Een openbare ruimte waar iedereen zich veilig en ongehinderd in kan begeven zonder geïntimideerd te worden: dat is waar we, samen met vele anderen, hard aan werken. In verschillende projecten, samenwerkingen en acties werken we aan de volgende pijlers van het Actieplan Aanpak Straatintimidatie: bewustwording en normstelling, aanpak op straat, aanpak dader en ondersteuning slachtoffers.

Wat deden we? Omdat leden van sportclubs vaak gebruik maken van het Lint om naar de sportclubs te komen, besloten we de preventieve aanpak van straatintimidatie te richten op de sportclubs in het Maximapark. Ons doel was om de meldingsbereidheid van slachtoffers te vergroten, omstanders handvatten te bieden om in te grijpen en de daders te ontmoedigen.

Een voorbeeld van de aanpak van straatintimidatie is de aanpak in het Maximapark, waar vandaan we in 2024 signalen van verschillende vormen van (seksuele) straatintimidatie kregen.

Omschrijving foto: Straatbeeld met een uiting van de campagne tegen straatintimidatie

Samen met het veiligheidsteam Vleuten-De Meern, SportUtrecht en Stichting Stop Straatintimidatie lieten we op een bijeenkomst bij hockeyclub Fletiomare deelnemers een VR-Experience ervaren waarmee zij ontdekten hoe het voelt om straatintimidatie mee te maken. We benadrukten het belang van melden en gaven inzicht in hoe een melding wordt opgepakt. Tijdens workshops van Emancipator en Fairspace leerden aanwezigen hoe zij stereotyperingen kunnen doorbreken en hoe zij als omstander in kunnen grijpen. Binnenkort worden de trainers van hockeyclub Fletiomare getraind. Gedurende het jaar droegen we bij aan de bewustwording met posters, billboards, (social) media-advertenties, bijeenkomsten en acties.

Omschrijving foto: bezoekers van de UIT-dagen

Voortgangsrapportage Veiligheidsagenda 2024

18

Wat deden we in andere wijken? Enkele andere voorbeelden van de activiteiten in de wijken: • Overvecht: Dialoog i.s.m. Utrecht in Dialoog over straatintimidatie met als subthema sport en discriminatie, voorlichting en omstanderinterventie voor de lokale partners van de buurtaanpakken THEMA Dreven, Samen voor Overvecht en de 3s-Dreven. • Binnenstad: Brainstormsessie i.s.m. studievereniging Liberal Arts & Sciences (DenkLAS) over de rol van mannen en jongens, actie in Hoog Catharijne om laagdrempelig in gesprek te gaan en de dialoog straatintimidatie met als subthema lhbtiq+. • Noordoost/Oost: Bewustwordingsactie i.s.m. ROC, deelname aan de UIT-Week met een introductiemarkt, kop van jut en een presentatie samen met studentenverenigingen.

Wat zien we gebeuren? De aanpak van straatintimidatie is een kwestie van een lange adem. Ook in 2024 zetten we stappen om straatintimidatie tegen te gaan: campagnes waren zichtbaar, professionals, sleutelfiguren en bewoners volgden workshops waarin ze leerden om in te grijpen en het gesprek aan te gaan. Samen met Rotterdam en Arnhem startten we een pilot m.b.t. de wet Seksuele Misdrijven, artikel seksuele straatintimidatie om o.a. handhaving door boa’s mogelijk te maken. Meer daarover leest u in deze raadsbrief. In 2024 zijn 193 meldingen gedaan via utrecht.nl/straatintimidatie. De melders die gegevens achterlaten worden gebeld met de optie om doorverwezen te worden naar onze (zorg)partners. Als het noodzakelijk en mogelijk is, nemen we gerichte maatregelen. De mensen die we gesproken hebben aan de telefoon waarderen het enorm dat er naar ze wordt geluisterd en dat ze serieus worden genomen. Uit onderzoek is gebleken dat in de grote steden meer dan 70% van de meisjes en vrouwen last heeft van straatintimidatie. Het aantal binnengekomen meldingen is dus het topje van de ijsberg en onze inspanningen blijven hard nodig. Lees ook deze raadsbrief [@nog toevoegen].

1.7 Buurtaanpak Kanaalstraat/Damstraat en Amsterdamsestraatweg De aanpak van (georganiseerde) criminaliteit gaat altijd hand in hand met de sociaalmaatschappelijke ontwikkelingen en investeringen in de openbare ruimte in deze gebieden. In het coalitieakkoord 2022 – 2026 is gekozen voor een integrale gebiedsgerichte aanpak voor de Amsterdamsestraatweg (ASW) en Kanaalstraat/Damstraat (Lombok). We werken aan meer sociale veiligheid, economische vitaliteit en ruimtelijke kwaliteit om de veiligheid en leefbaarheid in deze gebieden te verbeteren. In Lombok hadden we extra aandacht voor tegengaan van overlast van jeugd en overlastgevende criminele vreemdelingen (zie kader stedelijke aanpak). Op de ASW lag de nadruk op het tegengaan van ondermijnende (drugs)criminaliteit (zie ook hoofdstuk 3).

In september openden we de Rumah Lombok (‘huiskamer’ in het Indonesisch), een ontmoetingsplek in de Damstraat. Het is een plek voor de buurt, waar professionals, bewoners, ondernemers en partners uit de wijk kunnen samenkomen en samenwerken om de leefbaarheid en veiligheid in het gebied te verbeteren. Daarnaast is de Rumah de uitvalsbasis voor boa’s en politie, zodat zij beter bereikbaar zijn en sneller kunnen optreden in de buurt, als dat nodig is.

Wat deden we op de Kanaalstraat/Damstraat? Jongeren tussen de 10 en 17 jaar kregen een eigen plek op JP Coen­ straat 62. Ze kunnen hier terecht voor individuele begeleiding en groepsactiviteiten, georganiseerd door de Stichting JoU. Collega’s van THOR en OOV hielden controles en hadden samen met politie ‘Knock & Talk’ gesprekken met ondernemers over wat zij en wij zien. De Winkeliersvereniging Lombok bereidde vanuit het Keurmerk Veilig Ondernemen (KVO) met ondersteuning vanuit gemeente en het Platform Veilig Ondernemen de invoering van collectieve winkelverboden voor. Dit is een verbod waarbij een ongewenste klant de toegang tot een winkel kan worden ontzegd.

Omschrijving foto: Opening Rumah, Damstraat Lombok

Voortgangsrapportage Veiligheidsagenda 2024

19

Wat deden we op de Amsterdamsestraatweg? Om de economische vitaliteit, de openbare ruimte en veiligheid (beleving) te verbeteren loopt er een programmatische (integrale) aanpak op meerdere domeinen. Langs de lijn van sociale veiligheid stimuleren we het gebruik van het Keurwerk Veilig Ondernemen en de meldingsbereidheid onder ondernemers en bewoners op vreemde en verdachte activiteiten en pakken we overlast snel aan met integrale controles en handhaving. Dit doen we vanuit de HUB (ASW 210) waar ondernemers en bewoners de gemeente kunnen vinden voor alle vragen over (effecten van) herinrichting, buurtagenda, sociale veiligheid en de aanpak van ondermijning (de Amsterdamsestraatweg is focusgebied binnen de nota Grenzen Stellen Perspectief Bieden). De straatconciërge is nog steeds van grote meerwaarde als schakelfunctie op straat. Meer informatie over de aanpak van ondermijning staat in hoofdstuk 3. Citaat ondernemer ASW: “Ik voel mij veilig op de Amsterdamsestraatweg, maar het blijft nodig dat de gemeente aandacht besteedt aan veiligheid voor ondernemers op de straatweg.”

Wat zien we gebeuren? We investeren veel in contact met ondernemers en bewoners op en om de straat over veilig ondernemen en stimuleren het melden van verdachte zaken door ondernemers. Ook pakken we meldingen van onveiligheid en overlast snel integraal op met controles en handhaving.

1.8 Ontwikkelingen Werkspoor-/ Cartesiusgebied Wat deden we? In het Werkspoor-/ Cartesiusgebied wordt een nieuwe woonwijk met ruim 2800 woningen gebouwd. Er komen ook horeca en winkels en daarmee wordt het een levendig nieuw uitgaansgebied. We werken als gemeente al actief samen met ondernemers en andere partners in het kader van het Keurmerk Veilig Ondernemen. In 2024 kwam er in Cartesius een nieuwe grote uitgaansgelegenheid bij, Club Kabul a go go. Ook kwam er een tijdelijke opvanglocatie voor 210 vluchtelingen. Dit wordt op termijn een hotel. De gebiedsmanager veiligheid dacht vanaf het begin mee over de inpassing van alle ontwikkelingen, om de leefbaarheid en veiligheid te kunnen blijven waarborgen.

Wat zien we gebeuren? Er komt een mix van wonen, opvang, bedrijvigheid en uitgaan in het gebied en het betrekken van de nieuwe bewoners in alle plannen, zorgt voor meer draagvlak voor de mix van functies. In een beheergroep voor de nieuwe opvanglocatie denken bewoners actief mee over de randvoorwaarden en onderlinge afspraken. Om te werken aan veilig uitgaan in het gebied starten we een pilot, waarin we de ervaringen uit de Binnenstad met veilig uitgaan meenemen.

We zien en horen terug in gesprekken dat de overlast en gevoelens van onveiligheid in beide gebieden afnemen. Over de voortgang van de integrale programma’s ASW en Kanaalstraat/Damstraat informeerden we de raad in juli 2024

Voortgangsrapportage Veiligheidsagenda 2024

20

1.9 Schouw op Utrecht Science Park na incidentmelding in piket Op het OOV crisispiket informeert politie de burgemeester over incidenten die kunnen leiden tot onrust in de stad. (zie ook hoofdstuk 2). De gebiedsmanagers veiligheid monitoren in hun wijk welk effect een incident in hun wijk heeft en hebben als nodig een rol in het bieden van nazorg aan slachtoffers. Hieronder een voorbeeld.

Wat deden we? De Utrechtse Introductietijd (UIT) is een jaarlijks terugkerend en drukbezocht evenement waarbij nieuwe studenten wegwijs worden gemaakt in de stad Utrecht. In augustus, tijdens de UIT, ontvingen we een melding over een jonge vrouw die door een automobilist van haar fiets was getrokken onder het viaduct richting het Utrecht Science Park. Zie ook het artikel: Jonge vrouw (19) wordt middenin de nacht onder viaduct in Utrecht van haar fiets getrokken | Utrecht | AD.nl. Dit leidde tot onrust in de omgeving en onder studenten. De politie adviseerde passanten om gezamenlijk of in groepen te fietsen. In de dagen direct na het incident leidde intensief opsporingsonderzoek tot de aanhouding van een verdachte”.

De gebiedsmanager veiligheid nam na het incident contact op met de woonbesturen van het Utrecht Science Park. Uit deze gesprekken kwam een onveiligheidsgevoel in de twee tunnels die toegang geven tot het Utrecht Science Park naar voren. Hierop is een ‘schemerschouw’ georganiseerd. Gemeente en politie onderzochten samen met de vertegenwoordiger van de woonbesturen USP en de Universiteit Utrecht de plek waar het incident is gebeurd. Er zijn afspraken gemaakt over het aanpassen van de verlichting en uitvoering van snoeiwerkzaamheden, om het gevoel van veiligheid in de tunnels te verbeteren. We gaan nog in gesprek met hen over een creatieve oplossing om het veiligheidsgevoel verder te verbeteren, bijvoorbeeld door het toevoegen van een muurschildering of lichtkunstwerk.

Wat zien we gebeuren? Door direct contact te zoeken met betrokkenen en omwonenden, korte-termijn maatregelen te nemen èn te kijken wat er op langere termijn kan worden verbeterd, verminderde de onrust en verbeterde het gevoel van veiligheid in de wijk en bij de studenten die de tunnels gebruiken, zo hoorden we terug in reacties uit de buurt.

Voortgangsrapportage Veiligheidsagenda 2024

21

1.10 Inzet vanuit wijken tegen polarisatie als gevolg van Midden-Oosten conflict De situatie in het Midden-Oosten heeft sinds de terroristische aanslagen op 7 oktober 2023 van Hamas op Israël en de Israëlische reactie daarop de polarisatie tussen verschillende groepen in de wereld versterkt. Dat merkten we ook in Nederland en in Utrecht: al meer dan een jaar is ook in onze stad sprake van toegenomen spanning en polarisatie door de grote conflicten in de wereld.

Wat deden we? We monitorden wat er speelde in de wijken en binnen gemeenschappen en welke sentimenten voelbaar waren op wijkniveau. De gebieds­ managers veiligheid hadden hierin een belangrijke rol, omdat ze in de haarvaten van de wijk zitten en veel signalen krijgen in het dagelijks contact dat ze hebben met bewoners, ondernemers, bondgenoten en professionals. In deze contacten kwamen veel sentimenten en zorgen ter sprake: soms spontaan tijdens de vele gesprekken die in de wijk worden gevoerd en soms door een gerichte uitvraag.

Hoewel het duiden van de signalen niet altijd eenvoudig was, slaagden we erin dit onderwerp van ‘toegenomen spanning in de stad’ bespreekbaar te maken. Hierover hebben we verschillende gesprekken en bijeenkomsten georganiseerd zoals een gesprek van de burgemeester met een aantal jongeren in Zuidwest (over de impact van het ervaren gevoel van “wij-zij denken”). Leden van het college van B&W gingen naar overleggen van bondgenoten en op 27 november vond een gesprek plaats op uitnodiging van de burgemeester met en aantal sleutelfiguren uit de stad.

Wat zien we gebeuren? Na de eerste heftige maanden eind 2023/begin 2024 leek de spanning in de stad iets af te nemen. Tegelijk merkten we dat de emoties dicht tegen de oppervlakte lagen en bepaalde gebeurtenissen ineens konden leiden tot heftige reacties. Door ook in relatief rustigere periodes goed ‘de temperatuur in de stad’ te monitoren, kan snel opgeschaald worden bij specifieke gebeurtenissen. Zie voor meer informatie over onze aanpak van polarisatie en radicalisering hoofdstuk 2.

Omschrijving foto: Impressie van de bijeenkomst op 27 november met sleutelfiguren uit de stad

Voortgangsrapportage Veiligheidsagenda 2024

22

1.11 Aanpak ondermijning; voorbeelden uit Overvecht, Leidsche Rijn en Vleuten–De Meern Opslaglocaties en garageboxen zijn aantrekkelijke plekken voor criminelen vanwege beperkte sociale controle in de omgeving en omdat verhuurders niet altijd zicht lijken te hebben op wat in door hun verhuurde garageboxen gebeurt. Dit kan gevaarlijke situaties opleveren, niet alleen voor de verhuurder van de locatie, maar ook voor de omwonenden. Denk aan brandgevaar en aantasting van de gezondheid van omwonenden. Daarom controleren gemeente en politie regelmatig of opslaglocaties gebruikt worden waarvoor ze zijn bedoeld, en of dit volgens de geldende wet- en regelgeving gebeurt. Na de controles besteedt de gemeente aandacht aan communicatie met inwoners en ondernemers om hen bewust te maken van het gevaar van criminele activiteiten in opslaglocaties.

Wat deden we? Bij een grootschalige controle van garageboxen in Utrecht Overvecht is een grote hoeveelheid materialen voor het plegen van plofkraken aangetroffen. Ook werden er goederen ten behoeve van drugshandel en explosieven gevonden. Aan de controle werkten de gemeente Utrecht, politie, douane en het RIEC mee. Naar aanleiding van de controle zijn op last van de burgemeester vier garageboxen per direct gesloten. https://www.duic.nl/algemeen/explosieven-gevonden-in-garagebox-in-utrechtse-wijk-overvecht-meerdere-woningen-ontruimd/

Wat zien we gebeuren? De Utrechtse integrale aanpak is gericht op het doorbreken van criminele carrières en criminele geldstromen. Op die manier maken we het criminelen moeilijker en belemmeren we bijvoorbeeld de voorbereiding op het doen van een plofkraak omdat de goederen in beslag worden genomen en daders uit de anonimiteit worden gehaald. Na de hand­ havingsactie op garageboxen kregen we veel vragen uit de buurt die we samen met partners zoveel mogelijk hebben beantwoord. We spraken

met de drie grote corporaties in de wijk en zijn zij voorgelicht over wat ‘ondermijning’ is en waarop te letten. Ook startten we het gesprek over nauwere samenwerking, meer controle én de rol van huurcontracten.

Quote ondernemer/bewoner: “Ik voel me veilig op het bedrijventerrein, maar het is goed dat de gemeente aandacht besteedt aan veiligheid en ondernemers op het bedrijventerrein informeert.”

De woningbouwcorporaties hebben handvatten gekregen om de huidige contracten van de verhuurders aan te scherpen en na te denken over de reguliere stappen van het verhuurproces. Inmiddels zijn de eerste contracten aangepast om een extra barrière op te werpen tegen ondermijning.

Wat deden we tijdens de ‘Knock and Talk’gesprekken Leidsche Rijn en Vleuten-De Meern? In Leidsche Rijn en Vleuten-De Meern liggen een paar bedrijventerreinen waar men gemakkelijk anoniem blijft en die gunstig liggen ten opzichte van uitvalswegen. Vanwege deze combinatie van factoren voerden we op de bedrijventerreinen van Oudenrijn, De Wetering en in het buiten­ gebied van Vleuten-De Meern een aantal gesprekken met ondernemers. Doel was om een beter beeld te krijgen van wat er speelt en onder­ nemers en bewoners bewust te maken van signalen van ondermijning en hoe zij hierop kunnen handelen.

Wat zien we gebeuren? De gesprekken leverden een aantal bruikbare signalen en nieuwe contacten op. Tegelijkertijd was dit ook een mooi moment om de bestaande KVO’s (Keurmerk Veilig Ondernemen) onder de aandacht te brengen. Ondernemers en bewoners waren over het algemeen positief over de acties, mede omdat ze voor hen nieuwe informatie kregen. Meer informatie over de aanpak van ondermijning en de effecten staat in hoofdstuk 3.

Voortgangsrapportage Veiligheidsagenda 2024

23

1.12 Voetbalvelden Ondiep open voor de buurt Een gebiedsmanager Veiligheid kan een cruciale regierol spelen bij het aanpakken van een multidisciplinair overlastprobleem en in verbinding met partners en buurt naar een integrale oplossing toewerken. In Noordwest ligt een recent verlaten sportterrein met historische en sociale waarde voor de wijk. Overdag spelen er kinderen en wordt het veld voor allerlei (maatschappelijke) sportactiviteiten benut. In de avond en nacht was er echter sprake van geluidsoverlast, vernieling en vandalisme (brandstichting) door personen die onbevoegd op het terrein konden komen. Het ging zelfs zover, dat als het veld wordt verhuurd aan een rugbyclub, een groep jongeren de gebruikers lastigviel, waardoor zij zich bedreigd voelden.

Wat deden we? Handhavend optreden van politie en BOA’s na meldingen had even effect, maar kon herhaling niet voorkomen, omdat onbevoegden het terrein eenvoudig op konden, door bijvoorbeeld over hekken te klimmen en planken over sloten te leggen. Omdat de beheerders van het sportpark (gemeente Utrecht) de veiligheid van de gebruikers niet meer kon garanderen, wilde de beheerders het park volledig af sluiten totdat er een nieuwe sportieve invulling werd gevonden. Omdat dan ook de sociale functie van het terrein zou wegvallen zochten we met elkaar naar een andere oplossing.

Daarbij bleek het essentieel om onder neutrale regie integraal samen te werken. De gebiedsmanager Veiligheid pakte dit op en bracht betrokken partners samen, zoals afdelingen binnen de gemeente (maatschappelijk vastgoed, sport, beheer openbare ruimte (inclusief BOA’s) wijkadviseurs) en externe partners zoals politie en jongerenwerk voor respectievelijk opsporing en alternatieve activiteiten voor jongeren.

Wat zien we gebeuren? Door de verschillende belangen vanuit het gezamenlijke belang van een veilige en leefbare buurt te verbinden en coördineren, werkten we naar een structurele oplossing. Het terrein kon openblijven voor de wijkfunctie, maar de overlast stopte. Sleutel zat in de combinatie van fysieke maatregelen (nieuwe sloten, hekken, opruimen van achtergebleven materiaal, cameratoezicht, toezicht door een beheerder) en sociale acties, zoals in gesprek gaan met betrokken jongeren, maar ook in opsporing en strikte handhaving van strafbare feiten.

Omschrijving foto: Voetbalvereniging D.H.S.C.

Voortgangsrapportage Veiligheidsagenda 2024

24

1.13 Terugdringen overlast stationsgebied Wat deden we?

Wat zien we gebeuren?

Het station Utrecht Centraal ontvangt zo’n 57 miljoen bezoekers per jaar. Het gebied heeft een aantrekkingskracht op mensen uit het hele land. Helaas ook op mensen die voor overlast en criminaliteit zorgen. Grofweg vier groepen zijn daarin te onderscheiden: overlastgevende criminele vreemdelingen, mensen met verslavingsproblematiek uit diverse landen, jongeren en Utrechtse dak- en thuislozen.

In de zomer van 2024 hebben we de acties met de partners geëvalueerd. Daaruit kwam naar voren dat alle deelnemers enthousiast zijn over de integrale acties en er ook in 2025 graag mee door gaan: “Ik ben trots op het afgenomen aantal incidenten in onze bussen”

We werken samen met diverse zorg- en veiligheidspartners aan een integrale aanpak om overlast en criminaliteit tegen te gaan en hulp en zorg aan te bieden waar dat nodig is. Eén van de maatregelen binnen de aanpak is een maandelijkse integrale handhavingsactie in het gebied, naast de regulier extra inzet vanuit politie en Toezicht & Handhaving. Politie, Toezicht & Handhaving, NS, Trigion, Keolis en U-OV gaan tegelijkertijd handhaven in openbaar gebied om overlast en criminaliteit tegen te gaan. De focus ligt daarbij op zakkenrollen, winkeldiefstal, wildplassen, alcohol- en drugsgebruik, intimidatie en reizen zonder geldig vervoersbewijs.

“Samenwerking is verbeterd, we weten elkaar beter te vinden en de overlast is afgenomen omdat deze actie consequent wordt gedaan.” “Mooi dat de chauffeurs blij zijn dat we deze acties doen en we zijn zeer trots dat ze hierdoor een veiliger gevoel hebben op het station”

Grafiek 1: Resultaten handhavingsacties 2024 Uitstel van betaling OV

487

Proces Verbaal

295

Bekeuring

228

Combibon (OV)

38

VerBlijfsOntzegging

38

Waarschuwing

33

Aanhouding

23

AVIM-zaken

13

Inbeslagname wapen

3

Verkeersfeit

3 0

100

200

300

400

500

In totaal zijn er 9 handhavingsacties geweest

Voortgangsrapportage Veiligheidsagenda 2024

25

Stedelijke aanpak Overlastgevende en criminele vreemdelingen Soms is samenwerking met landelijke partijen noodzakelijk om tot een werkende aanpak te komen om overlast en criminaliteit duurzaam aan te pakken. Begin 2023 presenteerde Bureau Beke een analyse over de toegenomen overlast in het Stationsgebied. Uit deze analyse bleek dat een wisselende groep van overlastgevende en criminele vreemdelingen het grootste aandeel heeft in de overlast, die zich inmiddels ook had verplaatst naar met name Lombok. We zetten een Utrechtse aanpak op, met een mix aan maatregelen die afstemming vraagt op het gebied van bestuursrecht, strafrecht en waarin waar mogelijk zorg wordt ingezet. De afstemming met andere gemeenten en het Rijk is een belangrijk onderdeel van de aanpak, want deze overlastplegers verplaatsen zich snel, omdat zij vaak geen binding met de stad hebben. Daarom streven we, naast lokale maatregelen, naar het opzetten van een nationale aanpak vanuit het Rijk om overlast door vreemdelingen te verminderen. Wat deden we? Alle organisaties die erbij betrokken zijn bij de aanpak, doen alles vanuit hun eigen mogelijkheden om de overlast te doen stoppen. Daarnaast investeren we als gemeente flink in een samenwerking waarin betrokken partners elkaar sneller en beter weten te vinden.

Hierdoor worden signalen vroegtijdig gedeeld en waar nodig opgeschaald, zodat we met elkaar de juiste maatregelen kunnen nemen en weten van elkaar wat wel of niet kan. Soms moet er iets extra’s worden georganiseerd. Dit vraagt een stevige regierol vanuit de gemeente op zowel operationeel, tactisch als bestuurlijk niveau. Het verblijfsontzeggingsgebied Stationsgebied en Lombok Oost is uitgebreid met Sijpesteijntunnel, Smakkelaarsveld

en Smakkelaarsburcht. Het verblijfsontzeggingsgebied “Lucasbolwerk, Hieronymusplantsoen en Park Lepelenburg” zijn we voornemens om op 1 februari 2025 te verlengen. In 2024 zijn 295 verblijfsontzeggingen opgelegd in het VBO Lucas Bolwerk e.o. en 850 in het VBO Stationsgebied e.o. Naar aanleiding van aanhoudende geweldsincidenten onder Syrische jongeren zijn ruim 60 hierbij betrokken jongeren in beeld gebracht. We voerden stopgesprekken op locaties waar deze jongeren verblijven, zowel binnen als buiten Utrecht. Er zijn persoonsgerichte aanpakken gestart als meerdere maatregelen en langer durende monitoring nodig was. Binnen de gehele stedelijke aanpak zijn er in totaal 141 persoons­gerichte aanpakken en – interventies opgestart. We hielpen 12 buurgemeenten met het opzetten van een persoonsgerichte aanpak door delen van onze kennis en expertise. Op 1 april startte het team toezicht bijzondere doelgroepen. Dit team bestaat uit ‘stevige, streetwise’ jongens, vaak ervaringsdeskundigen, die bekend zijn met de taal en cultuur van de doelgroep. Het team werkt in verschillende gemeenten waaronder Ter Apel en Budel en werkt samen met betrokken partijen, omwonenden en winkeliers. In mei bracht staatssecretaris Asiel en Migratie een bezoek aan Utrecht; we toonden hem wat er gebeurt binnen de aanpak.

We verstevigden de samenwerking met het Rijk en dit leidde onder andere tot (financiële)ondersteuning van de aanpak. Het Meldpunt Perspectief is, naast hun bestaande werk, aangesloten bij het Eropaf-team in de Binnenstad en wordt ingezet tijdens de koudweerregeling. Wat zien we gebeuren? In de eerste helft van 2024 zien we in het stationsgebied dat