Voortgangsrapportage Grenzen stellen, perspectief bieden 2023
Tekst van het document
Voortgangsrapportage Grenzen stellen, perspectief bieden 2023 Een rapportage voor de gemeenteraad van Utrecht
utrecht.nl
Voortgangsrapportage Grenzen stellen, perspectief bieden 2023
Inhoudsopgave Voorwoord3
3. Pijler doorbreken criminele geldstromen
25
Introductie en leeswijzer
4
In het algemeen
25
1. Uitgelicht: Jonge aanwas en doorgroeiers in ondermijnende (drugs) criminaliteit
5
Criminele geldstromen: Stadsbrede inzet
26
Zicht op jonge aanwas en doorgroeiers
5
Criminele geldstromen: Vastgoed
29
Lerende aanpak & netwerk
6
Criminele geldstromen: Financiële logistiek
32
Focusgebieden
7
Criminele geldstromen: Transport en Logistiek
35
2. Pijler doorbreken criminele carrières
9
Criminele geldstromen: Aandachtsgebieden
39
In het algemeen
9
4. Tot slot
43
Criminele carrières: Preventie en Weerbaarheid
12
Criminele carrières: Versterken en uitbreiden Persoonsgerichte Aanpak (PGA) jonge aanwas én doorgroeiers
15
2
Voortgangsrapportage Grenzen stellen, perspectief bieden 2023
Voorwoord Utrecht speelt een centrale rol in de (inter)nationale cocaïnehandel. Geweld wordt niet geschuwd, beschietingen, liquidaties en explosies vinden ook in onze stad plaats. Het is onvoorstelbaar hoeveel geld er in deze wereld omgaat en met hoeveel ontwrichting dit gepaard kan gaan. Als stad moeten we weerbaarder worden tegen deze druk. Uw raad heeft eind december 2021 de pijlers van de aanpak vastgesteld en in het nieuwe coalitieakkoord (d.d. 1 juni 2022) zijn structurele middelen beschikbaar gesteld, bovenop het bedrag vanuit het Rijk die de ernst van de problematiek in onze stad onderschrijft. Het is onze plicht om als gemeente, samen met de politie, lokale organisaties en u, vastberaden op te treden tegen de ontwrichtende effecten van drugscriminaliteit in onze stad. Het is geen makkelijke opgave en het vraagt lange adem. Het gaat met vallen en opstaan. Maar het alternatief – niets doen en een hele generatie opvolgers laten zijn van de huidige zware beroepscriminelen – is geen alternatief. Laten we de komende jaren blijven samenwerken om onze straten veiliger te maken, de toekomst van onze jeugd te beschermen en drugscriminaliteit in onze gemeente te verminderen. Dit jaar is veel geïnvesteerd in de samenwerking met onze partners.
We doen dit niet alleen met de politie, het OM en andere veiligheidspartners zoals de Reclassering en het gevangeniswezen, maar ook met zorgpartners, organisaties werkzaam in het sociaal domein alsmede met private partijen als banken.
In deze voortgangsrapportage berichten we over de tussentijdse resultaten en rapporteren we over de voortgang van de aanpak. Zo leest u in deze rapportage meer over de start die is gemaakt met het opleiden van 22 professionals als VOG (Verklaring Omtrent Gedrag)-ambassadeur. Daarmee worden zij beter in staat gesteld om jongeren te adviseren, te begeleiden en ondersteunen bij het verkrijgen van een VOG. We zijn trots om te kunnen delen dat er dit jaar 3 Re-Integratie Officieren (RIO’s) zijn gestart. De RIO’s richten zich op jongeren en jongvolwassenen in detentie die betrokken zijn geweest bij ernstige criminaliteit met een hoog risico op recidive, waarbij er specifiek inzet is op het begeleiden naar werk of dagbesteding. Er is een nieuwe interventie gestart: de proeftuin Multidisciplinair Toezichtteam. Dit team bestaat uit PGA-experts, reclasserings medewerkers en een procesregisseur van het Zorg- en Veiligheids huis. Nieuw is de inzet van de expertise van de Reclassering dat in een eerder stadium dan het toezicht wordt ingezet. Ook wordt gebruik gemaakt van het informele netwerk, zoals een voetbaltrainer of ervaringsdeskundige.
heeft, soms samen met andere partners, op het bedrijventerrein naar aanleiding van signalen van ondermijnende criminaliteit 24 controles bij bedrijven uitgevoerd. Er zijn 56 laagdrempelige ‘Knock & Talk’ gesprekken gevoerd, waarbij we in gesprek gaan met ondernemers rondom bewustwording van het herkennen van signalen en mogelijkheden bespreken voor het melden van deze signalen. Er is in samenwerking met Container Terminal Utrecht een training ontwikkeld voor medewerkers binnen het bedrijf voor het herkennen van signalen van ondermijnende criminaliteit. In de pagina’s hieronder leest u meer over onze activiteiten in deze aanpak en wat we zien gebeuren, aangevuld met praktijkvoorbeelden. Burgemeester
U leest verderop in deze rapportage meer over de extra inzet op het bedrijventerrein Nieuw Overvecht, waar eerder ook de ‘Utrechtse plofkraakschool’ gevestigd was. Zo is de vergunningsplicht op de autobranche opgelegd. Er zijn verschillende bijeenkomsten met ondernemers geweest rondom het melden van signalen van ondermijnende criminaliteit. Het BUIT (Bestuurlijk Utrechts Interventie Team)
3
Voortgangsrapportage Grenzen stellen, perspectief bieden 2023
Introductie en leeswijzer In december 2021 heeft de Utrechtse gemeenteraad de nota Grenzen stellen perspectief bieden vastgesteld. Daarin is beschreven hoe we met lokale middelen en met landelijke middelen uit het programma Preventie met Gezag van het ministerie van Justitie en Veiligheid een brede aanpak kiezen voor het voorkomen en bestrijden van dergelijke vormen van criminaliteit. In het eerste hoofdstuk zoomen we specifiek in op de problematiek van doorgroeien in de drugscriminaliteit en de ontwrichtende gevolgen hiervan voor de stad. We schetsen de context van deze aanpak. In het tweede en derde hoofdstuk geven we meer gedetailleerd zicht op onze activiteiten, de resultaten en de monitoring. In hoofdstuk 2 staat de pijler doorbreken criminele carrières centraal en in hoofdstuk 3 het doorbreken van criminele geldstromen. In het laatste hoofdstuk sluiten we de rapportage af met informatie over de samenwerking met partners, de financiën en de doorontwikkeling van het “Rijker Verantwoorden” via het Utrechts sturingsmodel.
4
Voortgangsrapportage Grenzen stellen, perspectief bieden 2023
1. Uitgelicht: Jonge aanwas en doorgroeiers in ondermijnende (drugs) criminaliteit
Zicht op jonge aanwas en doorgroeiers Alles begint bij een gedegen beeld van de doelgroep. Wie zijn deze jonge aanwas en doorgroeiers? Welke kenmerken hebben ze en over welke individuele personen en netwerken hebben we het eigenlijk? In 2023 hebben we vanuit actieve dialoog met ketenpartners en vanuit literatuuronderzoek gewerkt aan het versterken van ons gezamenlijk beeld van de doelgroep. Daarbij hebben we een inventarisatie gemaakt van zo’n 20 risicofactoren voor doorgroei in (drugs) criminaliteit.
In mei 2023 heeft de lokale driehoek een bezoek gebracht aan de autoriteiten van De Duitse deelstaat Noordrijn-Westfalen. Aanleiding hiervoor was het feit dat opvallend veel daders en verdachten van plofkraken uit Utrecht komen en dat in de eerste maanden van dit jaar van dit jaar al meer plofkrakers zijn aangehouden dan het gehele afgelopen jaar. Daarbij zijn afspraken gemaakt over een integrale en grensoverschrijdende aanpak. Er wordt niet alleen gewerkt aan intensivering van de gezamenlijke opsporing en vervolging, maar ook aan goede terugkeer van in Duitsland gedetineerde delinquenten. Deze plofkrakers vormen een topje van een ijsberg van mensen met criminele carrières en criminele verdienmodellen. Op de top van deze ijsberg treffen we een moeilijk zichtbare oude garde van criminelen die snel geld oogst. Zij zijn de opleiders van een nieuwe garde van jongeren die stap voor stap doorgroeien. Met hun nieuwe inkomsten verwerven zij status en kopen zich vermoedelijk soms ook verder in de drugscriminaliteit. We willen hen aanpakken, we willen de jonge aanwas en doorgroeiers zoveel mogelijk “terug ronselen” uit de fuik van de criminaliteit én we willen voorkomen dat kwetsbare jongeren erin worden gezogen.
strategisch
Doorgroeiers gerekruteerd
intergenerationeel
uitvoerend
5
Voortgangsrapportage Grenzen stellen, perspectief bieden 2023
Er kan onderscheid worden gemaakt tussen uitvoerende en strategische doorgroeiers. Uitvoerende doorgroeiers zijn vaak beïnvloedbare en impulsieve personen. Ze worden onder andere ingezet als loopjongens bij gevaarlijke klussen. Er kan sprake zijn
van een licht verstandelijke beperking en soms is er ook sprake van vermoedelijke criminele uitbuiting. De strategische doorgroeiers kunnen charmant en berekenend overkomen maar zijn tegelijkertijd ook meedogenloos en verhard. Ze zijn sociaal handig en manipulatief.
Utrechtse aanpak drugscriminaliteit preventie en weerbaarheid
persoonsgerichte aanpak (PGA)
Als ze in hun netwerk een statuur van betrouwbaarheid weten te verwerven zijn dit de mensen die doorgroeien naar de harde kern van de georganiseerde criminaliteit. Om te kunnen interveniëren is het goed te weten wat de risico- en beschermende factoren voor hun gedrag zijn. Onze inventarisatie van risicofactoren behelst familiefactoren (relationele problematiek, kindermishandeling en een criminele omgeving), armoede, schulden, verzuim, schooluitval en slechte huisvesting. Al deze factoren hinderen een gezonde ontwikkeling en scholing. Dat leidt al snel tot het ontbreken van een startkwalificatie. Wanneer deze jongeren komen tot strafbare feiten kan dit leiden tot onzekerheid over het al dan niet verkrijgen van een VOG (Verklaring Omtrent Gedrag). Daarbij dragen dergelijke factoren ook nog eens aanzienlijk bij aan een risico op discriminatie op de arbeidsmarkt en het uiteindelijk plegen van strafbare feiten De beschermende factoren vormen voor een deel het spiegelbeeld. Samengevat zijn dit opgroeien in een veilige omgeving, betrokkenheid van ouders, gezien worden en de mogelijkheid om je talenten te ontwikkelen. Ook een goede dagbesteding zoals school of werk is een beschermende factor. Keer op keer toont onderzoek ook dat geld een sleutelfactor is. Waar schulden zijn, vermindert gezonde denkkracht.
Als het inkomen van het huishouden toereikend is ontstaat een basis voor gezond gedrag.
Lerende aanpak & netwerk Risico op crimineel gedrag
Jonge aanwas
Doorgroeiers
Beroeps Criminelen
Bij deze aanpak kunnen we het belang van samenwerking met partners niet genoeg benadrukken. Alleen samen maken we het
6
Voortgangsrapportage Grenzen stellen, perspectief bieden 2023
verschil. Dit betekent dat we veel investeren en hebben geïnvesteerd in gezamenlijke planvorming en in goede structuren van besluit vorming en gezamenlijk leren. Voor veiligheid en zorg is een governancestructuur voor de stad Utrecht opgezet. Met zo’n dertig partners geven we vorm aan een periodiek, tactisch en strategisch overleg. Daarin bespreken we actieplannen en delen we kennis. De overleggen, zoals die dit jaar bijvoorbeeld plaatsvonden in stadion Galgenwaard (met aandacht voor de inzet van FC Utrecht voor onze doelgroep) of in buurtcentra in onze focuswijken, zijn bedoeld als ontmoetingsplaatsen en als ruimte voor gezamenlijke beeldvorming, het afstemmen van plannen en het bespreken van de resultaten en effecten van onze aanpakken. Naast
Doorbreken criminele carrières Focus: Overvecht Zuid / Zuidwest Vleuten – De Meern
besluitvorming op concrete plannen wordt daarbij steeds ruimte gezocht voor thematisch leren. Ook wordt in de regio gewerkt aan een lerend netwerk Preventie met Gezag. Vanuit dit netwerk zijn meerdere bijeenkomsten georganiseerd, waarin kennis wordt gedeeld en plannen worden afgestemd en de eerste resultaten worden besproken. Hierbij is ook aandacht gegeven aan Rijker Verantwoorden, om daarmee te bevorderen dat er op een vergelijkbare wijze verantwoording wordt afgelegd over de aanpak. Voor het onderdeel criminele geldstromen is de Districtelijke Integrale Stuurploeg (DIS) een belangrijke plaats van sturing. Hier vindt afstemming en besluitvorming plaats. Daarnaast wordt per project
afgestemd met ketenpartners. De kunst blijft elkaar hierin op een effectieve wijze te informeren om tot goede gezamenlijke prioriteiten te komen. Er wordt hard gewerkt om deze afstemmingslijnen verder te versterken, zodat op een goede wijze wordt geprioriteerd waarop de inzet gericht kan worden.
Focusgebieden We geven invulling aan een stedelijke opgave met focusgebieden (rode gebieden). Geïllustreerd door onderstaand figuur.
Doorbreken criminele geldstromen Focus: Overvecht / BTNO ASW Zuidwest
7
Voortgangsrapportage Grenzen stellen, perspectief bieden 2023
Grenzen stellen, perspectief bieden in cijfers Grenzen stellen, perspectief bieden in cijfers
37%
2018 - 2020
39%
Drugsverdachten heeft een familielid die ook drugsverdachte is
Jonge verdachten handel harddrugs
50
Criminele families in Utrecht
2022
Ruim 15 miljoen geschatte straatwaarde in 2022 van geconsumeerde cocaïne in Utrecht
We investeren in onze Persoonsgerichte aanpak (PGA) en Top-X Persoonsgerichte aanpak 2022 en de Top-X om zoveel mogelijk jonge aanwas en doorgroeiers uit de criminaliteit te halen en te begeleiden naar betere alternatieven
33
Aangehouden verdachten plofkraak
Tot oktober 2023 zijn er 33 verdachten van plofkraken aangehouden in Midden-Nederland/Utrecht. Dat is hoog ten opzichte van het totaal in Nederland.
2022
2023
Zo begeleiden we veel van deze doelgroep richting duurzame leerwerktrajecten
0
25
50
75
100
400
Colosseum Gym 17 deelnemers, waarvan 12 nog actief
FC Utrecht Outside (U4U)
Current Werkt 8 deelnemers, waarvan 4 uit detentie en 3 al aan het werk
Voorlichting op scholen En proberen we nog meer aan de voorkant te komen door al in een vroeg stadium voorlichtingen te geven op scholen.
12 PO scholen meegedaan aan Kapot Sterk (jan-juni 2023) 2 VO scholen bijeenkomsten over zorgstructuur 9 VO scholen waar jongerenwerk actief is 15 PO scholen waar jongerenwerk actief is 86 PO klassen waar HALT training gaf 57 VO klassen waar HALT training gaf 1 MBO klas waar HALT training gaf
Verdiepend onderzoek
296
Controles Bestuurlijk Utrechts Interventie Team (BUIT) Waaronder: 68 locaties in het kader van vergunningplicht BTNO 16 locaties in het kader van de TFOC-week (Transport & Logistiek) 30 locaties in het kader van Vastgoed 28 locaties elders dan BTNO 8 locaties elders in Overvecht 23 locaties Amsterdamsestraatweg
14
252
Bewoners en professionals bereikt Tot de zomer van 2023 zijn 13 bijeenkomsten georganiseerd waarbij we 252 bewoners en professionals hebben bereikt.
Pandsluitingen op basis van 13b Opiumwet
227 Deelnemende teams aan de AR Game
In mei en juni werd men op een speelse wijze bewust gemaakt van ondermijning via een AR Game. Utrechters werden door de stad geleid om te zien wat de criminaliteit in hun buurt aanricht.
181
Personen plegen deze gewelddagen delicten
Naar schatting pleegt een groep van 400 personen deze gewelddadige delicten in Nederland, waarvan 2/3 afkomstig is uit Midden-Nederland/Utrecht.
3 deelnemers
Ruim 11,5 miljoen geschatte straatwaarde in 2022 van geconsumeerde cannabis in Utrecht
2022
2023
11 deelnemers
2022
We willen de Utrechters bewust maken van wat er op het gebied van ondermijning kan spelen in hun buurt of binnen hun werkveld én zorgen dat daarmee de meldingsbereidheid wordt vergroot.
2023
FC Utrecht Inside
€11.564.212-
In Utrecht zijn er relatief veel drugsverdachten die ook drugsverdachten in de families hebben
Utrecht heeft relatief veel jonge verdachten (18 t/m 24 jaar) die handelen in harddrugs
2022
€15.031.217,-
2018 - 2020
14 Autobedrijven verhuisd buiten BTNO
Deelnemende teams aan de Escape Room In mei en juni kon men ook gratis deelnemen aan de Escape Room ‘Het verlaten drugslab’. Hieronder is weergegeven welk aandeel van de deelnemers aan de Escape Room aangeeft een positieve ontwikkeling te hebben doorgemaakt op onderstaande mechanismen van meldingsbereidheid
58%
Deelnemers meer bewust Ruim 58% van de Escape Room deelnemers geeft aan zich meer bewust te zijn van de ernst van de problematiek
4
Autobedrijven verhuisd binnen BTNO
Middels verdiepend onderzoek hebben we zicht gekregen op de risicofactoren waardoor jongeren gemakkelijk afglijden in de criminaliteit en ook op de beschermende factoren die helpen te voorkomen dat dit gebeurd.
8
Voortgangsrapportage Grenzen stellen, perspectief bieden 2023
2. Pijler doorbreken criminele carrières
In het algemeen In dit hoofdstuk kijken we terug op de pijler “Doorbreken criminele carrières”. Per onderdeel presenteren we een meer gedetailleerde terugblik op wat we tot nu toe hebben gedaan, geven we toelichtende cijfers, duiden wat we zien gebeuren aan trends en ontwikkelingen. Daarbij zijn verhalen uit de praktijk of een relevant (media) artikel toegevoegd om effecten en impact van de aanpak te laten zien.De pijler ‘Doorbreken Criminele Carrières’ bestaat uit de onderdelen: Preventie en weerbaarheid en de persoonsgerichte aanpak (PGA). Onder de PGA onderscheiden we nog “Werk, sport en opleiding”, de “Aanpak Ernstig Overlastgevende Criminele families” en “Straf en zorg met elkaar verbinden: de proeftuin Multidisciplinair Toezicht Team”.
FOCUS: Persoonsgerichte aanpak De persoonsgerichte aanpak (PGA) richt zich via intensieve begeleiding op jonge aanwas en doorgroeiers in (drugs)criminaliteit. Bij een plan van aanpak worden ouders, broertjes en zusjes betrokken. De PGA gaat om begeleiding naar werk, opleiding en inkomen, waarbij kansen pakken en perspectief bieden centraal staat. De PGA is niet vrijwillig! Ook als de jongeren niet wil meewerken, krijgt hij een regisseur en komt er een plan van aanpak, grenzen stellen en perspectief bieden gaan immers hand in hand. Kenmerkend voor de persoonsgerichte aanpak (PGA) is dat er coördinatie is op het totaal. Dat houdt in dat een regisseur alles wat er speelt rondom de persoon overziet en ook contact heeft met deze persoon en zijn omgeving. Samen met partners wordt er een plan van aanpak gemaakt waarbij interventies vanuit zowel straf-, civiel- en
Preventie & weerbaarheid Persoonsgerichte aanpak Werk Sport & Opleiding
Criminele families
Straf & zorg
9
Voortgangsrapportage Grenzen stellen, perspectief bieden 2023
bestuursrecht in combinatie met ggz- en maatschappelijke zorg en hulptrajecten kunnen worden ingezet. We realiseren hiermee op casusen procesniveau een gezamenlijke focus onder 1 regisseur. Lokale PGA en Top X zijn beide persoonsgerichte aanpakken. De lokale PGA zit in de wijk, overleg vindt veelal plaats met lokale partners (politie, zorgpartners) en de instroomcriteria zijn lichter dan voor de Top X in het ZVHRU. ZVHRU is ook een escalatieladder van de lokale PGA. Instroomcriteria zijn zwaarder en bij de Top X zijn de Reclassering, Openbaar Ministerie en de Raad voor de Kinderbescherming convenantpartners aan tafel. We tonen in de paragraaf PGA hoe we jonge aanwas en doorgroeiers beter in beeld kunnen krijgen, hoe we contact leggen, ondersteunen en begrenzen. En we tonen hoe we interveniëren op de criminele structuren waarvan ze onderdeel uitmaken. We laten zien hoe we samen met ketenpartners over de volle breedte versterking brengen en bouwen aan de langjarige inzet die nodig is voor een veilige en leefbare stad. We investeren in deze aanpak in samenwerking met ketenpartners en in het binden van de juiste (dedicated) professionals voor onze aanpak. We zetten in op het gebruik van bewezen effectieve interventies en op vroegtijdig en preventief werken (preventie en weerbaarheid). Krachtig begrenzen is daarbij ook een belangrijk deel van het interventierepertoire.
Om jongeren en jongvolwassenen die betrokken zijn geraakt bij druggerelateerde criminaliteit eerder integraal in beeld te krijgen hebben we met onze partners gewerkt aan objectieve selectiecriteria voor de lokale PGA en de Top X en aan een eenduidig op- en afschalingsmodel voor deze aanpak. Ook hebben we onze monitoring en informatie positie verbeterd, zodat we meer informatiegestuurd kunnen werken.
Daarmee zijn we in staat geweest om samen met het Zorg- en Veiligheidshuis regio Utrecht en ketenpartners, het aantal personen in de PGA (jonge aanwas en doorgroeiers) in de stad Utrecht uit te breiden van 120 naar zo’n 200 personen. De totale omvang van de groep die we in beeld hebben is nog aanzienlijk groter. De groep zal waarschijnlijk nog toenemen naar (schatting) 300 potentiële PGA klanten. We hebben dus t.o.v. voorgaande jaren meer mensen in beeld én al opgenomen in onze integrale en persoonsgerichte aanpak en deze groeit nog verder.
Daarbij richten we ons in onze aanpak ook steeds actiever op ouders en proberen we broertjes en zusjes te beschermen door ze weerbaar te maken. Zo bezochten we de ouders van dealers die opgepakt werden bij een projectmatige integrale aanpak van drugsdealers met een sms-bom. Deze lijn van interventie willen we verder versterken. Met het Centrum voor Criminaliteitspreventie en Veiligheid is een aanpak ontwikkeld om in te grijpen op ernstig overlast gevende criminele families. Deze families zijn ook beter bij ons in beeld gekomen door onderzoek en analyse. Met deze aanpak willen we in de toekomst samen met ketenpartners meerjarig ingrijpen op de intergenerationele criminele dynamiek in specifieke families in Utrecht.
10
Voortgangsrapportage Grenzen stellen, perspectief bieden 2023
GSPB CRIMINELE CARRIERES Highlights uitvoeringsprogramma
Preventie en
Persoonsgerichte
Werk, Sport, Opleiding
weerbaarheid
aanpak (PGA)
Weerbaarheids
jongen aanwas
Verbreden van het aanbod aan interventies op het gebied werk, sport, opleiding en cultuur
interventies zoals het
en doorgroeiers
programma Kapot
Focus op doelgroep
Sterk op scholen
jonge aanwas in de
Individuele
lokale PGA en TopX
gedragsinterventies
Ontwikkelen en
en trajecten
inzetten monitor
Aanpak enstig overlastgevende en criminele families
Versterken
fluide netwerken
Onderzoek naar aard en omvang van criminele families in Utrecht
ouderbetrokkenheid
en monitor PGA
Het convenant
Versterken programma
Verbinden bestaande aanpakken op individuele personen tot integrale aanpak op familieniveau
veiligheid en school
Detentie en Terugkeer
actualiseren en
voor thema plofkrakers
Samen met partners ontwikkelen van een integrale aanpak en evaluatie-instrumenten
uitdragen vanuit
Versterken kennis
Versterken weerbaarheid professionals
een netwerk van
attitude en vaardig
schoolbestuurders
heden bij professionals
Docententrainingen en
in de PGA
Verbinden straf en zorg
inzet school-
Uitbreiden partner
Ontwikkelen en inzetten van een netwerk credible messengers
jongerenwerk/HALT
netwerk in de PGA
Vormgeven van een proeftuin multidisciplinair toezicht kleinschalig starten
Inzet re-integratieofficieren in integrale Persoonsgerichte Toeleiding Arbeid (IPTA)-coaches Versterken voorlichting over juist gebruik Verklaring Omtrent Gedrag (VOG) en ondersteunen jongeren bij het verkrijgen daarvan
Voorkomen dat iemand (verder) het criminele pad op gaat door het versterken van weerbaarheid van jonge mensen, begeleiden op maat en met een combinatie van preventie en repressie
Motiveren en Perspectief Om te zorgen dat jongeren hun kansen en perspectief kunnen verbeteren, investeren we in werk, sport en opleiding. Via projecten zoals Current Werkt, Colosseum Gym en U4 U van FC Utrecht hebben we zo’n 30-40 plekken beschikbaar gemaakt waarmee geïnvesteerd wordt in de arbeidsvaardigheden van jongeren en deze worden voorbereid of beter gezegd “fit to work” gemaakt voor een baan. Deze trajecten zijn intensief, kleinschalig en persoonlijk. De ervaring leert dat jongeren alleen goed functioneren in deze trajecten als ze ook rondom het traject intensief worden begeleid. Onze PGA-experts en de eerdergenoemde RIO’s en IPTA-coaches spelen hierin een belangrijke rol. In de komende periode zal worden gewerkt aan het verder uitbreiden van het aanbod van dergelijke (tussen)voorzieningen. Ook werken we aan het meer toegankelijker maken van de arbeidsmarkt voor onze doelgroep. Veel werkgevers zijn zich onvoldoende bewust dat zij bij de werving van nieuwe medewerkers onze doelgroep een tweede kans kunnen bieden. Bijvoorbeeld als een Verklaring Omtrent het Gedrag (VOG) niet perse is vereist voor het werk. Daardoor krijgen de jongeren uit onze doelgroep te weinig kansen en hebben de werkgevers zelf ook minder kans op het vervullen van hun vacatures. In 2023 is een start gemaakt met het opleiden van 22 jeugdzorg professionals als VOG-ambassadeur.
Daarin worden zij beter in staat gesteld om jongeren te adviseren, begeleiden en ondersteunen bij het verkrijgen van een VOG. Ook wordt gewerkt aan het opzetten van een netwerk van VOG-ambassadeurs en het voorbereiden van een brede bijeenkomst in het voorjaar van 2024.
11
Voortgangsrapportage Grenzen stellen, perspectief bieden 2023
Doorbreken Criminele carrières: Preventie en Weerbaarheid
Terugblik:
Wat hebben we gedaan? • We hebben het beschikbare training- en voorlichtingsprogramma (Onderwijscurriculum) gebundeld in de flyer Veilig en Weerbaar, zodat onderwijsinstellingen in één oogopslag zien welke lessen en trainingen we met partners verzorgen en beschikbaar zijn voor leerlingen, ouders en docenten van po, vo, (v)mbo en praktijk onderwijs. Ook de activiteiten op scholen van Jongerenwerk en Bureau Halt delen we via de flyer. • We gaan het aanbod voor scholen de komende tijd toespitsen op 1. erkende en gevalideerde trainingen, 2. trainingen gericht op individuele leerlingen en 3. trainingen in de doorgaande lijn po – vo/mbo. We gaan #Leerlingalert inzetten met evaluatie/actieonderzoek waar we vooral kijken naar impact en/of effectiviteit bij leerlingen. • Het schooljongerenwerk (SJW) is uitgebreid naar 9 po-scholen en 15 vo-scholen in 2023. We zijn bezig met de opdracht aan JoU om het schooljongerenwerk op basisscholen in de focusgebieden in te zetten voor minimaal 4 uur per week.
• Door inzet van GSPB-middelen zijn we met Bureau Halt overeen gekomen om Halt extra en gerichter in te zetten op scholen waar dit relevant is (vo, (v)mbo). Doel is om spreekuren te houden voor leerlingen, ouders en docenten met als doel vroegtijdig en zo nodig zorg en hulp in te schakelen. • Bureau Halt heeft in de eerste helft van het jaar klassikale voor lichting gegeven aan 86 po-klassen, 57 vo-klassen en 1 mbo-klas. Onderwerpen waren; invloed van de groep, gedrag online, tolerantie en respect, jeugdcriminalitiet, online veiligheid, geldezels en wapens en geweld. • We zijn gestart met de voorbereiding voor tenminste 1 jongerenrechtbank op een vmbo school en verkennen de start van een 2e jongerenrechtbank op een ROC. De jongerenrechtbank is een preventie- en bewustwordingsproject op scholen (vo en mbo) en maakt jongeren zelf verantwoordelijk (onder voorwaarden) voor het oplossen van incidenten en conflicten.1
• Op 12 basisscholen hebben we van januari tot juli 2023 het lesprogramma ‘Kapot Sterk’ gedraaid met een afsluiting bij FC Utrecht voor alle deelnemende basisscholen. Met het programma willen gemeente, politie en Openbaar Ministerie (OM) de jonge jeugd bewust maken van de minder aantrekkelijke kanten van een loopbaan in de drugscriminaliteit. Op een positieve manier ervaren leerlingen uit groep 7 en 8 van de basisschool dat er andere wegen zijn naar succes dan een crimineel pad. • Voor een pilot vroegsignalering en preventie met als doel gedragsverandering gericht op kwetsbare kinderen in Overvecht hebben we een financiële bijdrage gevraagd aan het Rijk. Als onze aanvraag wordt toegekend, wordt de pilot uitgevoerd door Lokalis en Spoor030. • Samen met partners hebben we een eerste verkenningsbijeenkomst gehouden om te bespreken hoe we ouders beter kunnen betrekken bij het voorlichtingspakket. We werken dit verder uit onder de actielijn veerkrachtige ouders
1 In dit project geven leerlingen in de rol van rechter, officier of advocaat uitvoering aan het afdoen van overtredingen (gepleegd door medeleerlingen in en om de school). De jongerenrechtbank wordt ingezet bij lichte strafbare feiten waarvan geen aangifte is gedaan bij politie (een zogenaamde buitengerechtelijke afdoening). Zie ook de nota ‘Grenzen stellen, perspectief bieden’ onder jongerenrechtbank.
12
Voortgangsrapportage Grenzen stellen, perspectief bieden 2023
Doorbreken Criminele carrières: Preventie en Weerbaarheid
• In samenwerking met het Ministerie van Justitie en Veiligheid: inzet van de (erkende) ‘evidence based’ gedragsinterventie ‘Alleen jij bepaalt’ waarmee we in eerste instantie 50 jongeren via sport een gestructureerde vrijetijdsbesteding bieden gedurende een periode van twee jaar. We hebben dit uitgebreid naar 100 plekken. • Naar aanleiding van de (online) schooldreiging in mei jl. zijn we in gesprek met po- en vo-scholen om een handelingskader voor het onderwijs te ontwikkelen bij dit type incidenten. Daarnaast bespreken we regulier ondermijnende criminaliteit en andere onderwerpen die met (sociale) veiligheid te maken hebben met scholen. Dit leidt uiteindelijk tot een vernieuwd convenant School en Veiligheid. Daarin willen we ook de versterking van de veiligheid- en zorgstructuur op scholen vastleggen. Gesprekken hierover met de partners onderwijs, zorg en veiligheid zijn in volle gang. Dit vraagt tijd.
Prestatie-indicatoren 12 PO scholen meegedaan aan Kapot Sterk (jan-juni 2023) 2
VO scholen bijeenkomsten over zorgstructuur
15 PO scholen waar jongerenwerk actief is 9
VO scholen waar
Effectindicatoren % inwoners dat aangeeft zich vaak onveilig te voelen in de eigen buurt
West Noordwest 2015 2016 2017 Overvecht 2018 Binnenstad Zuid Zuidwest Utrecht West Noordwest Overvecht Binnenstad Zuid Zuidwest Utrecht
jongerenwerk actief is 86 PO klassen waar HALT training gaf 57 VO klassen waar HALT training gaf 1
MBO klas waar HALT training gaf
Aandeel bewoners dat zich wel eens onveilig voelt in eigen buurt (2021) Aandeel bewoners dat zich wel eens onveilig voelt in eigen buurt (2021)
60 % inwoners dat aangeeft zich vaak onveilig te voelen in de eigen buurt 55 60 50 55 45 50 40 45 35 40 30 35 25 30 20 25 15 20 10 15 2016 2017 2018 2019 2020 2021 10 2015 Noordoost 2019 Leidsche Rijn Noordoost Leidsche Rijn
Oost 2020
44%
22% 22%
32%44% 35% 21% 32% 35% 25% 33% 21% 25%
33% 22% 38% 22% 38% 38% 38%
2021
Vleuten-De Meern Oost Vleuten-De Meern
Bron: Inwonersenquete Bron: Inwonersenquete
Utrecht relatief veel verdachten handel harddrugs 18 t/m 24 (2018-2020) 30 Utrecht relatief veel verdachten handel harddrugs 18 t/m 24 (2018-2020) 15 30 0 15
3
0
3
7
1
27 23 18 13
Amsterdam 23 26 15 10 7
1
27 23 18 13
23 26 15 10
Amsterdam Aantal inwoners Utrecht
6
5
5
Rotterdam5
5
33 28 11
Den Haag6
33 28 11
Den Haag
9 9
Rotterdam
39 23 15
6
Utrecht 6 39 23 15
Utrecht
Tot 18 jaar (%) 18 tot 25 jaar (%) 25 Tottot 1835 jaarjaar (%)(%) 35 18 tot 45 25 jaar (%) 45 25 tot 55 35 jaar (%) 55 35 tot 65 45 jaar (%) 65 jaar enjaar ouder 45 tot 55 (%)(%) 55 tot 65 jaar (%) 65 jaar en ouder (%)
Aantal meldingen vroegsignalering
370.000 Aantal inwoners Utrecht
Aantal meldingen vroegsignalering
360.000 370.000
(volgt in april)
350.000 360.000 350.000
2019
2020
2021
2022
2023
2019
2020
2021
2022
2023
(volgt in april)
13
Voortgangsrapportage Grenzen stellen, perspectief bieden 2023
Doorbreken Criminele carrières: Preventie en Weerbaarheid
Duiding:
Wat zien we gebeuren? • Op basis van de analyse van risico- en beschermende factoren zien we dat meer vroegsignalering nodig is samen met partners in het sociaal domein. Ook om de ingroei in de criminaliteit door jongeren te voorkomen moeten we al op zeer jonge leeftijd signaleren en aanpakken. • Scholen krijgen meer te maken met diverse aspecten van veiligheidsproblematiek en criminaliteit zoals (online) bedreigingen, agressief gedrag, online pesten en sexting. Onderwijspersoneel praat daar ook meer over met leerlingen (bewustwording).
Risicofactoren die een rol spelen bij ingroei in de (drugs)criminaliteit
Beschermende factoren
Persoonlijke factoren
Familie en peers factoren
School en werk
Omgeving
Overig
Persoonlijke factoren
Familie en peers factoren
School en werk
Omgeving
Lage IQ met disharmonisch profiel
Criminele (historie) ouders/familie
Schoolverzuim
Armoede/ ongelijkheid
Eerder jeugdzorg of andere intensieve interventies
Hoge intelligentie
Geen schulden hebben
Zelf belang hechten aan onderwijs
Positieve, veilige plek
Moeite met empathie, autoriteit
Verstoorde familiestructuren
Houding op school
Aanwezigheid jeugdgroepen
Eerder jeugdzorg of andere intensieve interventies
Emotioneel stabiel
Partner, ouderschap
Competentisch ontwikkelen én er erkenning voor krijgen
Een betekenisvolle/ steunende andere hebben
Externaliserende gedragsstoornissen (ADHD, agressie etc.)
Kindermishandeling/ getuige HG
Geen werk
Slechte huisvesting
Empatisch vermogen/je kunnen verbinden
Verbondenheid
Een baan en/of startkwalificatie hebben
Gemarginaliseerd voelen
Opvoedstijl en -kennis ouders
Geen of weinig voorzieningen
Autonomie/ zelfregulatie
Support van leeftijdsgenoten
In staat baan te behouden
Drugsgebruik, m.n. soft drugs
Omgang met criminele peers
Schulden
Goed kunnen reflecteren/ moreel inzicht
Behandeling van het trauma
Geloof in straatcultuur/lef
Kwetsbaar voor ingroei in (drugs) criminaliteit
Praktijkverhaal De wijkagent: “Kapot Sterk biedt mij de mogelijkheid om al op de basisschool verbinding te maken met kinderen. Dat vroege contact betaalt zich later uit”.
Ambities hebben
Maart 2023 lesbrief PO.2 west.pdf Gevoelig voor status en bezit
Het criminele leven te stressvol vinden
14
Voortgangsrapportage Grenzen stellen, perspectief bieden 2023
Doorbreken Criminele carrières: Versterken en uitbreiden Persoonsgerichte Aanpak (PGA) jonge aanwas én doorgroeiers
Terugblik:
Wat hebben we gedaan? • De samenwerking met partners bij de lokale PGA en de Top X op jonge aanwas en doorgroeiers is versterkt en geïntensiveerd. Zowel binnen het Zorg- en Veiligheidshuis, als met externe aanbieders van forensische interventies en binnen de gemeente op het gebied van (beschermd/begeleid) wonen, werk & inkomen, onderwijs, schuldhulpverlening, buurt- en jongerenwerk en dagbesteding. • De Top X is uitgebreid op basis van gezamenlijk vastgestelde objectieve criteria waarbij professionals, waaronder partners in het Zorg en Veiligheidshuis Regio Utrecht. • Het aantal van de stedelijke Top X en de lokale PGA is gegroeid van 120 naar 200 persoonsgerichte aanpakken en we verwachten nog een toename vanwege onder andere het opnemen van potentiële plofkrakers in de PGA. • We hebben geïnvesteerd in kwantitatieve en kwalitatieve uitbreiding en (specialistische) versterking van lokale PGA-experts en ervaren procesregisseurs in het Zorg- en Veiligheidshuis. Daarnaast blijven we ook doorgaand investeren in vakontwikkeling en het veilig werken van onze professionals en partners. • Dit met inzet van GSPB en PMG middelen, ook is er extra inzet vanuit OM, politie, Reclassering, Raad voor de Kinderbescherming,
vanuit middelen voor de gezagspartners vanuit Preventie met Gezag (justitie in de wijk). • De PGA-experts participeren in integrale acties, zoals de projectmatige aanpak van drugsdealers met een sms-bom: na aanhoudingen van drugsdealers, heeft de politie een sms-bom gestuurd naar contacten in de mobiele telefoons van de drugdealers. Naast de aanhouding van deze verdachten en het includeren in de PGA aanpak van deze verdachten en hun systeem, wordt ingezet op hulpverlening om te stoppen met drugsgebruik of dealen. Als de impact van de aanhoudingen in sommige buurten groot is, biedt de gemeente een voorlichtingsles aan op scholen in de omgeving. Wijkagenten en gemeentemedewerkers gaan het gesprek aan met wijkbewoners over de signalen en het gevaar van drugscriminaliteit. • Resultaten actie drugsdealers; ruim 1.000 sms-meldingen gestuurd, tientallen WhatsApp- en telefoongesprekken gevoerd, drie hulpvragen gekregen en in contact gebracht met Jellinek. 5 aanmeldingen PGA lokaal en 2 aanmeldingen Top X. • Gezamenlijke focus op de doelgroep is er ook vanuit het programma Detentie en Terugkeer. Boven op het basisaanbod voor gedetineerden (Raadsbrief detentie en terugkeer) is er binnen GSPB aandacht voor gedetineerden met een hoog risico op voortgezet crimineel handelen vanuit detentie of (potentieel) doorgroeien in druggerelateerde criminaliteit.
• Hoe doen we dat? Als er sprake is van een detentiemelding van een persoon die reeds opgenomen is in de persoonsgerichte aanpak, dan vindt er vanuit de Frontoffice Detentie en Terugkeer een doormelding plaats naar de betrokken PGA-expert. Zodoende kan het reeds bestaande plan van aanpak tijdens detentie worden voortgezet of verder worden vormgegeven. • Versterking van het werken in – en aansluitend aan – detentie is volop in ontwikkeling. Door de toekenning van Rijksmiddelen is het mogelijk om de Re-Integratie Officieren (RIO’s) en de Individuele Persoonsgerichte Toeleiding naar Arbeid (IPTA) in te zetten. • De RIO’s richten zich op jongeren en jongvolwassenen in detentie die betrokken zijn geweest bij ernstige vormen van criminaliteit en bij wie sprake is van complexe en langdurige problematiek. Er zijn tot nu toe 3 RIO’s aangesteld. De RIO zorgt voor een intensieve en langdurige begeleiding van de jongeren met een hoog risico op recidive in de leeftijd van 18 t/m 27 jaar, waarbij er specifieke inzet is op het aansluiten bij de talenten en het begeleiden naar een adequate dagbesteding. • De IPTA-coaches zijn vooral gericht op de (risico)jongeren in de leeftijd tussen de 16 en 27 jaar die geen werk of opleiding hebben. Beide interventies zijn bedoeld om de kans op recidive (herhaling van strafbaar gedrag) te verminderen.
RIO- en IPTA-kandidaten stromen uit als zij tenminste 6 maanden lang positieve resultaten
15
Voortgangsrapportage Grenzen stellen, perspectief bieden 2023
Doorbreken Criminele carrières: Versterken en uitbreiden Persoonsgerichte Aanpak (PGA) jonge aanwas én doorgroeiers
behalen op school, bij een werkgever of ander soort dagbesteding, en er geen grote instabiliteit (meer) is op andere leefgebieden. • Plofkrakers: een integraal actieplan op het voorkomen en tegengaan van plofkraken is in ontwikkeling. Met een belangrijk accent op specialistische PGA inzet op (potentiële) plofkrakers met als doel plegen van strafbare feiten en recidive (herhaling van strafbaar gedrag) te voorkomen en het verdienmodel hierachter te verstoren en ontwrichten (geen in- en doorgroei meer). • Er is al specialistische inzet vanuit Detentie en Terugkeer op personen die in detentie zitten vanwege een plofkraak. Als de plofkraker nog niet in een PGA zit, kan gerichte inzet van de Re-integratie Officier (RIO) plaatsvinden, die tijdens detentie intensief aan de slag gaat om de re-integratie met de gedetineerde vorm te geven. • Ervaringsdeskundigen: we werken verder toe naar een stevig netwerk van enkele tientallen ‘credible messengers’/ervaringsdeskundigen/ ‘geloofwaardige boodschappers’ die zich inzetten en ons adviseren om Utrechters met crimineel gedrag of die dreigen af te glijden letterlijk en figuurlijk te bereiken en te motiveren naar een beter perspectief. We willen een netwerk van geloofwaardige boodschappers neerzetten. We zijn al kleinschalig begonnen met de inzet van enkele credible messengers in detentie, bij de PGA en in het onderwijs lesaanbod.
Op basis van evaluatie en goede randvoorwaarden breiden we het aantal uit naar een bestendig netwerk.
Werk Sport en Opleiding: leer- werktrajecten en investeren in arbeidsvaardigheden Leerwerktrajecten (Colosseum, U4U) • We zijn gestart met partijen waarmee wij in eerste instantie grote stappen willen gaan zetten in de (door-) ontwikkeling van leer- en werktrajecten. Deze zijn: Colosseum Gym (15 plekken beschikbaar), FC Utrecht/ U4U (14 plekken beschikbaar). • Aantal bereikt: 17 Deelnemers trajecten Colosseum Gym, waarvan nog 12 actief 11 Deelnemers trajecten FC Utrecht Inside & 3 Deelnemers FC Utrecht Outside (U4U
VOG • 22 VOG-ambassadeurs zijn gestart op 8 juni 2023 in een netwerk van VOG-ambassadeurs. De VOG-ambassadeurs helpen fabels over de VOG te doorbreken en helpen bij een tweede kans. • Ze werken onder andere bij Werk & Inkomen, de Reclassering, SAFE, JoU en Raad van de Kinderbescherming. We gaan dit verder uitbreiden met: stage- en beroepsbureaus van MBO’s. • We organiseerden een grote online bijeenkomst voor werkgevers en opleidingen waarin het gesprek werd gevoerd over het stellen van reële en kansrijke eisen. In 2024 organiseren we nog zo’n bijeenkomst.
16
Voortgangsrapportage Grenzen stellen, perspectief bieden 2023
Doorbreken Criminele carrières: Versterken en uitbreiden Persoonsgerichte Aanpak (PGA) jonge aanwas én doorgroeiers
Project Current Werkt: Extra investeren in arbeidsvaardig heden tijdens de detentieperiode. • We zijn gestart met de pilot “Current Werkt” in de Penitentiaire Inrichting Nieuwegein. Het project van Current Werkt in PI Nieuwgein heeft een intensieve voorbereiding gehad, voor de daadwerkelijke start in PI Nieuwegein. • Er hebben meerdere voorlichtingsrondes plaatsgevonden om zowel het personeel als de medewerkers van PI Nieuwegein te informeren en te enthousiasmeren. • Er zijn ‘banners’ geplaatst in de PI, zodat voor zowel gedetineerden als voor het personeel bekend werd dat Current Werkt ging starten. • In totaal hebben 8 deelnemers het traject van Current Werkt in PI Nieuwegein doorlopen. Inmiddels zijn er daarvan 4 uit detentie gekomen en werken er 3 bij Current Werkt. • Er vindt evaluatie plaats van dit arbeidstoeleidingsproject. Bij positieve resultaten willen we verder kijken of, en hoe, dit soort arbeidstoeleidingstrajecten een meer vaste plek kunnen krijgen in het aanbod tijdens en na detentie. Zo willen we ervoor zorgen dat gedetineerden de kans krijgen om hun leven weer beter op orde te krijgen en terugval in criminaliteit voorkomen.
Extreem Overlastgevende en Criminele families (EOCF)
Verbinden Straf & Zorg: Multidisciplinair Toezicht Team (MDT)
• We hebben onderzoek gedaan naar de indicatie van aard en de omvang van criminele families in Utrecht. De geschatte omvang is ongeveer 50 gezinnen. • Er is akkoord van alle betrokken partijen op het plan EOCF. • Op basis van de ervaringen met de aanpak van één familie en met gebruikmaking van de beschikbare kennis uit vergelijkbare ontwikkelingen elders in het land, komen we tot een aanpak voor de instroom van meerdere families. Hierbij worden we ondersteund door het CCV. In de tweede helft van 2024 is de ambitie om een methodiek voor samenwerking uitgekristalliseerd te hebben. • We onderzoeken met direct betrokken professionals en omwonenden hoe we hen kunnen ondersteunen om weerbaarder te zijn tegen de overlast en intimidatie van criminele families. In de tweede helft van 2024 hebben we hier meer inzicht in.
• In 2023 is gestart met een nieuwe interventie gestart: de proeftuin Multidisciplinair Toezichtteam. Dit team bestaat uit PGA-experts, reclasseringsmedewerkers en een procesregisseur van het Zorg- en Veiligheidshuis. Nieuw aan deze pilot is de inzet van de expertise van de reclassering in een eerder stadium dan het toezicht wordt opgelegd. Ook wordt gebruik gemaakt van het informele netwerk, zoals een voetbaltrainer of een door de jongere zelf ingebrachte mentor, iemand die wordt vertrouwd, die hem/ haar inspireert, en zo nodig confronteert. De pilot start kleinschalig in Overvecht en zal in een later stadium worden uitgebreid naar andere wijken. Op dit moment worden de eerste 5 personen opgenomen in deze proeftuin. Deze vernieuwende werkwijze wordt met actieonderzoek ondersteund en met wat we al geleerd hebben van andere bewezen aanpakken zoals in de top 600 Amsterdam, zodat de effectiviteit van deze interventie op een gedegen wijze wordt beproefd. • 2023 staat in het teken van het opstarten en ontwikkelen van deze nieuwe methodiek/werkwijze. • We realiseren een proeftuin. De kern van de proeftuin is ‘leren door doen’, interactief en met behulp van actieonderzoek. • We richten het leerhuis verder in, waaronder nadere uitwerking van actieonderzoek en formuleren meetinstrumenten (voortgangsindicatoren).
17
Voortgangsrapportage Grenzen stellen, perspectief bieden 2023
Doorbreken Criminele carrières: Versterken en uitbreiden Persoonsgerichte Aanpak (PGA) jonge aanwas én doorgroeiers
2022
Lokale PGA Volwassen
60
0
Lokale PGA
Top X
Aantal gestarte PGA ism ZVHrU
150
en
H
aa
g
32%
D
er da m
32%
Am st
te
rd am
t ch
Ro t
tre U
n ve
g
ch
33%
51 van de 71
ca. 50
Aantal criminele families Utrecht 2022
Aantal verdachten met broers of neven binnen netwerk Utrecht Zuid
Bron: Broekhuizen
Bron: SNA Zuid 2021
Werk sport en opleiding
3
Rio’s
120 90
3
IPTA coaches
1 training VOG amassadeurs 1 bijeenkomest over VOG
60 30 ’14 ’15 ’16 ’17 ’18 ’19 ’20 ’21 ’22 ’23
Top X
37%
105
64
30
2023 23
63
90
37%
Top X
Jeugd
120
0
39%
D
0
41%
Ei nd ho
53
45%
Bo s
30
112
d
60
51%
en
54
el m on
90
150
60% 40% 20% 0%
34
120
Familienetwerken G4 & B5: percentage drugsverdachten met minimaal één andere drugsverdachte in de familie (2018-2020)
Br ed a
150
Ti lb ur
Prestatie-indicatoren
H
• In de zomerperiode is gestart met de doelgroep die we hebben geselecteerd voor Multi Disciplinair toezicht (5 personen geselecteerd. Er zijn nu twee casussen die kansrijk lijken voor deze pilot op basis van weging/triage). • We ontwikkelen teambuilding en werkprocessen met kernteam (inclusief reclasseringswerkers en procesregisseur ZVHRU). • Er vonden drie werkbijeenkomsten plaats met onder andere een jongerenpanel en inspirerende sprekers, waarbij een vertegen woordiging van ketenpartners, (ervarings)deskundigen en gemeentecollega’s zich hebben gebogen over het ‘waarom’, het ‘wat’ en het ‘hoe’ van de proeftuin MDT. • We formeren een kernteam van PGA-experts en reclasseringswerkers, ondersteund door een procesregisseur van het Zorg- en Veiligheidshuis. • We realiseren de randvoorwaarden voor de uitvoering (uitvoerings kader, faciliteiten zoals digitale werkomgeving en registratiesysteem etc.) • We voeren oriënterende gesprekken met zowel collega’s als partners uit de diverse domeinen. • Eind Q4 2023 willen we 5 tot 10 jongeren/jongvolwassenen (jonge aanwas en doorgroeiers opgenomen hebben in de aanpak.
Multidisciplinaire aanpak
20 deelnemers 200 deelnemers
6 Deelnemende 6 d eelnemende bedrijven bedrijven VOG VOG
17 Deelnemers trajecten Colosseum Gym, waarvan nog 12 actief 11 Deelnemers trajecten FC Utrecht Inside en 3 deelnemers FC Utrecht Outside (U4U)
CTER/radicalisering
18
Voortgangsrapportage Grenzen stellen, perspectief bieden 2023
Doorbreken Criminele carrières: Versterken en uitbreiden Persoonsgerichte Aanpak (PGA) jonge aanwas én doorgroeiers
Duiding:
Wat zien we gebeuren? In Utrecht zijn jongeren en jongvolwassenen die kwetsbaar zijn om in de drugs gerelateerde criminaliteit terecht te komen en erin door te groeien. Uit de rapportage van Bureau Broekhuizen blijkt dat een opvallend hoog aandeel 18-25-jarigen in Utrecht betrokken is bij de handel in harddrugs: 39% (bij andere G4 gemeenten 23% - 33%) (2018-2020). Uit onderzoek is gebleken dat Utrechtse jeugd veelal via bestaande sociale netwerken en familierelaties betrokken raakt bij de criminaliteit. Ook blijkt dat in Utrechtse wijken jongeren gerekruteerd worden door zware criminelen om bijvoorbeeld drugs te dealen of een rol te vervullen in een gewelddadig conflict. PGA Jeugd is outreachend en maatwerk. We willen continu blijven inzetten op versterking van de aanpakken en samenwerking met ketenpartners. We laten niet los. We investeren in behoud van kwaliteit. De PGA Expert is zelf een zeer belangrijk instrument in de aanpak, is regisseur op de inbreng van ketenpartners, dus op het geheel en houdt daarin het overzicht.
Praktijkverhaal “Als PGA-expert komen we bij mensen thuis, maar ook in detentie en investeren in een netwerk. Een belangrijke les die we de afgelopen jaren hebben geleerd, is inzetten op motivatie. En als iemand dan bereid is het andere pad te kiezen dan moeten we ook iets te bieden hebben. Denk aan passend werk of opleiding, sport en een dak boven je hoofd. Dit vraagt maatwerk. En veel afstemming met alle partners ook met bijvoorbeeld de reclassering omdat je ook grenzen moet stellen bijvoorbeeld door te adviseren het in de voorwaarden bij een toezicht op te nemen” Taoufik, PGA-expert gemeente Utrecht
De PGA jeugd aanpak staat steviger. Ketenpartners zijn beter verbonden in de aanpak. Korte lijnen werken.
19
Voortgangsrapportage Grenzen stellen, perspectief bieden 2023
Doorbreken Criminele carrières: Versterken en uitbreiden Persoonsgerichte Aanpak (PGA) jonge aanwas én doorgroeiers Integrale Persoonsgerichte Toeleiding naar Arbeid Duiding:
Wat zien we gebeuren? We zetten in op het versterken van domein-overstijgende begeleidingsvormen. Met de inzet van Integrale Persoonsgerichte Toeleiding naar Arbeid, ofwel de (IPTA)-coaches kunnen we de samenwerking tussen onderwijs, werk en inkomen en veiligheid verder versterken. Het doel is maatwerk leveren in de toeleiding van kwetsbare jongeren (16 t/m 27 jaar) naar scholing en/of arbeid. De IPTA-coaches vormen samen met re-integratieofficieren (RIO’s) een integraal team; deze functies hanteren dezelfde werkwijze. De RIO bedient echter wel een andere doelgroep, namelijk (ex)gedetineerden die ernstige delicten hebben gepleegd, waarbij sprake is van complexe problematiek.
We zetten in op: • Zelfredzaamheid en talenten van (ex) gedetineerden en kwetsbare jongeren; • Begeleiden naar werk en opleiding voor perspectief en betere kansen; • Voorkomen van recidive door inzet op afgestemd plan van aanpak op de leefgebieden; • Het leveren van maatwerk en intensieve coaching en begeleiding.
Praktijkverhaal Magaidy, IPTA-coach: “Betrokkene heeft een lange tijd in detentie gezeten waardoor een grote afstand tot de arbeidsmarkt is ontstaan. Momenteel ontvangt hij een bijstandsuitkering en wil ondersteuning bij het vinden van een betaalde baan of een Beroeps Begeleidende Leerweg (BBL). Na een aantal (kennismaking)gesprekken kwam hij met de wens om als beveiliger of brandwacht te werken. De IPTAcoach is samen met betrokkene gaan zoeken naar een passend bedrijf en hebben dat gevonden. Dit bedrijf vergoedt de opleiding tot brandwacht volledig, verstrekt een leenauto van de zaak als betrokkene niet in bezit is van eigen vervoer. Ook wordt betrokkene niet afgewezen op het gebrek aan een VOG. De IPTA-coach heeft samen met betrokkene een cv en motivatiebrief opgesteld en zijn in afwachting van een sollicitatiegesprek. Tot slot heeft de IPTA-coach samenwerkingsafspraken met dit bedrijf gemaakt om meerdere jongeren in de (nabije) toekomst te kunnen voorstellen.
20
Voortgangsrapportage Grenzen stellen, perspectief bieden 2023
Doorbreken Criminele carrières: Versterken en uitbreiden Persoonsgerichte Aanpak (PGA) jonge aanwas én doorgroeiers Werk, Sport en Opleiding: Leer-, werktrajecten en investeren in arbeidsvaardigheden Duiding:
Wat zien we gebeuren? Leerwerktrajecten: We werken samen met sociaal ondernemers die kennis van en ervaring hebben met de doelgroep en zichzelf reeds bewezen hebben in Utrecht en/of andere steden op het gebied van werk, opleiding, sport en cultuur en/of een combinatie. Deze samenwerking biedt de mogelijkheid om het aanbod aan te laten sluiten op de behoefte en dit ook gedurende het traject te kunnen bijstellen en eventueel onderling uit te wisselen.
VOG-fabel: Veel jongeren met een justitieel verleden vragen geen VOG aan omdat ze denken geen VOG te kunnen krijgen. Dat is lang niet altijd terecht en daarmee lopen zij kansen op opleiding of baan mis. We trainen de VOG-ambassadeurs en organiseren regelmatig korte bijeenkomsten voor hen waardoor we kennis vergroten en onderlinge samenwerking warm houden. De ambassadeurs zijn voor de dienst Justis aanspreekpunt en blijven zo gemakkelijk op de hoogte van eventuele wijzigingen in wet- en regelgeving. Cijfermatig In Utrecht heeft 64,6% van de volwassen inwoners betaald werk in loondienst of als zelfstandige. In Overvecht ligt dat aandeel veel lager (50%). Het aandeel vroegtijdig schoolverlaters is 1,9% in Utrecht. In Overvecht ligt dat aandeel op 3,5% en in de binnenstad op 3,1%.
21
Voortgangsrapportage Grenzen stellen, perspectief bieden 2023
Doorbreken Criminele carrières: Versterken en uitbreiden Persoonsgerichte Aanpak (PGA) jonge aanwas én doorgroeiers Werk, Sport en Opleiding: Current Werkt Duiding:
Wat zien we gebeuren? Werk en inkomen is één van de leefgebieden bij het vormgeven van het plan van aanpak in detentie en de terugkeer naar de samenleving. Samen met de Penitentiaire Inrichting Nieuwegein, de gemeente Utrecht en Current Werkt is verkend wat er extra nodig is om arbeid in én aansluitend aan detentie beter vorm te geven. Idealiter heeft iemand aansluitend aan detentie direct betaald werk. In de praktijk is dat lastig te organiseren. Zo sluit de reguliere arbeid in detentie niet direct aan op werkgevers buiten en ontbreekt de juiste begeleiding en ondersteuning om vanuit detentie bij een nieuwe werkgever aan te komen. Deze situatie willen we verbeteren door tijdens detentie te investeren in het verbeteren van het perspectief op een betaalde baan aansluitend aan detentie.
Praktijkverhaal Een deelnemer zegt over zijn deelname aan Current Werkt: “in de gevangenis wordt er veel voor mij bepaald. Meedoen aan Current Werkt is daarentegen iets wat ik zelf heb morgen kiezen. Ik voel me gezien. Samen maken we een plan waar ik straks ga werken. Ik kan na detentie al meteen terecht bij Current Werkt en vandaar uit verder werken aan mijn toekomst”. Door aan te sluiten bij de talenten van de deelnemers, lukt het de begeleiders van Current Werkt om in contact te komen met de deelnemers en zicht te krijgen op hun talenten. De begeleiders bij Current Werkt zijn zelf ervaringsdeskundigen. In het werken met de doelgroep in detentie, valt op dat er in de Penitentiaire Inrichting eerst wat ‘wantrouwend en afwachtend’ werd gekeken naar deze interventie. Dit zien we vaker bij nieuwe initiatieven tijdens detentie. Gedetineerden volgen dan liever eerst de ontwikkelingen en haken aan op een later moment, als het voor hen goed voelt. Om die reden is gewerkt met een flexibel instroommoment. Daardoor kunnen gedetineerden ook op een later moment tijdens het traject nog aanhaken.
Gedetineerde: “Straks gaan we naar buiten en dragen een enkelband. Niet iedereen zit dan op je te wachten. Maar als er dan werk is geregeld, is dat fijn. Delicten pleeg je vaak uit financiële nood. Het goede is dat je hier discipline bij wordt gebracht. Soms bewerken we hout of pakken we BBQ’s in – niet per se leuk werk nu maar je bent wel bezig met je toekomst. Dat motiveert.’’ Al in de gevangenis werken aan je droombaan: het wordt de realiteit voor Utrechtse gedetineerden (link artikel AD).
22
Voortgangsrapportage Grenzen stellen, perspectief bieden 2023
Doorbreken Criminele carrières: Versterken en uitbreiden Persoonsgerichte Aanpak (PGA) jonge aanwas én doorgroeiers Criminele families Duiding:
Wat zien we gebeuren? In Utrecht zijn diverse gezinnen/ families, waarbinnen het leven van de criminaliteit van generatie op generatie wordt doorgegeven. Een substantieel deel van de criminele kopstukken uit de drugshandel is afkomstig uit criminele netwerken met familiebanden. Jonge aanwas en doorgroeiers starten veelal in deze context. We willen dat deze criminele gezinnen en families heldere grenzen worden gesteld en dat daar scherpe consequenties aan worden verbonden. Want de criminaliteit, het geweld, de overlast en de intimidatie moeten stoppen. Tegelijk willen wij dat de kinderen en jongeren in deze gezinnen veilig kunnen opgroeien. Wij bieden een helpende hand aan hen die het criminele pad willen verlaten en we helpen de professionals en burgers uit de directe leefomgeving van deze gezinnen om grensoverschrijdend gedrag niet te tolereren of te normaliseren.
In de sociale netwerk analyse van een groep cocaïne-dealers uit Utrecht Zuid, kwam naar voren dat familierelaties daar van belang zijn, want 51 van de 73 verdachten had een neef of broer in het netwerk. Praktijkverhaal Projectleider EOCF: “Als het lukt om een stevige aanpak te ontwikkelen waarmee we integraal en langdurig in kunnen zetten op een familie, dan ontwikkelen we ook echt wel iets moois. Want door in te zetten op een familie werk je aan veel doelstellingen tegelijk: doorbreken intergenerationele overdracht, voorkomen jonge aanwas, aanpakken van doorgroeiers, verminderen of voorkomen van overlast en ga zo maar door.”
Cijfermatig: Van de G4 is het aantal drugsverdachten met een familieband groot. In een aantal Brabantse gemeenten is dat aandeel nog groter. Als je voor deze indicator naar alle Nederlandse gemeenten kijkt, staat Utrecht op de 82e plaats.
23
Voortgangsrapportage Grenzen stellen, perspectief bieden 2023
Doorbreken Criminele carrières: Versterken en uitbreiden Persoonsgerichte Aanpak (PGA) jonge aanwas én doorgroeiers Multidisciplinair Toezicht Team
Praktijkverhaal
Duiding:
Wat zien we gebeuren? We willen voorkomen dat jongeren/jongvolwassenen in de fuik van drugscriminaliteit belanden en doorgroeien tot geharde criminelen, door rondom de jongere/jongvolwassene cirkels te formeren ter ondersteuning, begrenzing en motivatie. Deze bestaan uit zorgvuldig geselecteerde professionals (de ‘formele’ cirkel) en niet-beroepsmatig betrokkenen (sleutelfiguren uit bijvoorbeeld het sociale en familiale netwerk, de ‘informele’ cirkel). Op deze manier wordt integraal en domein overstijgend gewerkt. Met de proeftuin MDT voeren de reclassering en de gemeente de Motie Van Nispen-Van Toorenburg uit (TK 29911-289). We organiseren het werk binnen de PGA anders (lees: meer methodisch) en zorgen voor leren en verbeteren. Zo willen wij een (ver)nieuwe(nde), intensieve en methodische werkwijze ontwikkelen. De ‘plus’ op de bestaande inzet wordt door de gemeente en de reclassering geleverd, ondersteund door een procesregisseur van het ZVHRU.
R. Laats, projectleider: “Slimmer, samen en selectief. Dat is denk ik wel kenmerkend voor de werkwijze MDT, die we samen met de reclassering ontwikkelen en die aansluit op de Top X. Slimmer combineren van forensische en gemeentelijke kennis, expertise en interventies door de nauwe samenwerking tussen reclasseringswerkers en PGA-experts vanuit één kernteam, met ondersteuning van een procesregisseur van het Zorg- en Veiligheidshuis. Selectief betrekken van (keten)partners en sleutelfiguren uit het netwerk van de jongere; enkel degenen die écht wat kunnen betekenen. Vervolgens samen met de cirkel van betrokkenen én de jongere zelf uitvoering geven aan een gezamenlijk plan, dat aansluit bij diens leef- en belevingswereld. Dat is waar het bij MDT om gaat!”
24
Voortgangsrapportage Grenzen stellen, perspectief bieden 2023
3 Pijler doorbreken criminele geldstromen
In het algemeen Een belangrijke manier om het toetreden of doorgroeien in onder mijnende criminaliteit tegen te gaan, is door in te grijpen in criminele verdienmodellen. Om op die manier een criminele carrière minder aantrekkelijk te maken. Via het programma GSPB richten we ons daarbij specifiek op transport en logistiek, vastgoedmisbruik, financiële logistiek en focus op gebieden waar criminele inmenging het grootste is. We proberen op ieder aspect van het crimineel handelen zicht te krijgen en in te grijpen. Daarmee wordt het crimineel handelen bemoeilijkt. Dat doen we onder andere door samen met RIEC-partners integraal te werken aan casuïstiek en door met partners (integrale) controles te houden. Zo organiseerden we tientallen controles op vrachtwagens, bedrijfsbussen en bestuurlijke controles bij bedrijven. Bij deze gezamenlijke acties zetten we het bestuurlijk instrumentarium in, zoals het sluiten van panden waarin drugs gerelateerde criminaliteit plaatsvindt. Ook investeren we in het vergroten van weerbaarheid van onder nemers, bewoners en professionals en werken we aan het vergoten van de meldingsbereidheid. Daarom hielden we zo’n honderd ‘Knock & Talk’ gesprekken bij ondernemers, organiseerde we bewustwordingssessies met ondernemers en particulieren en een Augmented Reality (AR)-game en escaperoom ‘het verlaten van een drugslab’.
In dit hoofdstuk vindt u een meer gedetailleerde rapportage van de initiatieven op dit vlak. Per onderdeel presenteren we een terugblik op wat we hebben gedaan, geven we toelichtende cijfers, formuleren we wat we zien
gebeuren en delen we een verhaal uit de praktijk of een relevant (media) artikel. De pijler ‘Doorbreken Criminele geldstromen’ bestaat uit de onderdelen: transport en logistiek, vastgoed, financiële logistiek en een tweetal focusgebieden.
25
Voortgangsrapportage Grenzen stellen, perspectief bieden 2023
Doorbreken criminele geldstromen: Stadsbrede inzet
Terugblik:
Wat hebben we gedaan? Drugsgerelateerde criminaliteit is niet gebonden aan thema’s, specifieke gebieden of gemeentengrenzen. Een deel van de inzet om de ontwrichtende effecten van drugsgelateerde criminaliteit tegen te gaan is dan ook stadsbreed. Hierbij zetten we, waar nodig, het bestuurlijk instrumentarium in om de ontwrichtende effecten van drugsgerelateerde criminaliteit tegen te gaan en ernstige verstoringen van de openbare orde in onze wijken te herstellen. • We hebben tot 1 september 2023 met het BUIT2 296 locaties gecontroleerd/actiedagen gehad naar aanleiding van signalen van ondermijnende criminaliteit. In grafiek op de volgende pagina is te zien hoe het bestuurlijk instrumentarium stadsbreed is ingezet. • Waar noodzakelijk en proportioneel kan de burgemeester een pand aanwijzen als vergunningsplichtig (artikel 2.47 APV). Hiermee voorkomen we (herhaaldelijk) misbruik van panden. Er is één pand aangewezen voor de vergunningsplicht. • We zijn samen met de andere partners van het Hennepconvenant bezig met een herijking en vernieuwing van het Hennepconvenant Midden-Nederland. Met als doel om te zorgen dat de partners