Document · PDF

Uitvoeringsprogramma Vitaal en krachtig ouder worden

Gemeenteraad 2 oktober 2025, gemeente UtrechtBij agendapunt: Afrondende besluitvorming na debat over Uitvoeringsprogramma 'Vitaal en Krachtig Ouder Worden'10.851 woorden

Open het PDF bij de gemeente ↗Naar de vergadering →

Tekst van het document

Uit het bestand gehaald, zonder opmaak, tabellen en afbeeldingen · deel 1 van 2

Vitaal en krachtig ouder worden Uitvoeringsprogramma 2025-2027

Kenmerk 30077624 Datum: 6 mei 2025 Maatschappelijke Ontwikkeling: Meedoen naar Vermogen en Samenleven Volksgezondheid

Uitvoeringsprogramma Vitaal en krachtig ouder worden 2025-2027

Inhoudsopgave A. Samenvatting ..................................................................................................................................3 1.

Overzicht van de resultaten in een matrix .................................................................................3

Leeswijzer ................................................................................................................................5

B. Inleiding ...........................................................................................................................................6 1.

Fijn oud worden terwijl zorg en welzijn verandert .....................................................................6

Beleidskaders ............................................................................................................................6

Ontwikkelingen en richting ........................................................................................................8

Beoogd effect ............................................................................................................................9

Belangrijkste keuzes .................................................................................................................9

Samenhang met uitvoeringsprogramma Zorgen voor elkaar ..................................................12

C. Resultaten .....................................................................................................................................13 D. Monitoren, sturen en verantwoorden .........................................................................................21

Risico’s ....................................................................................................................................21

Financiën .................................................................................................................................23

Voortgang en verantwoording .................................................................................................24

Bijlagen..........................................................................................................................................25 1.

Effect vergrijzing op zorgvraag ................................................................................................25

Uitkomsten gesprekken in de stad ..........................................................................................27

Toelichting wenselijke en nog niet gedekte acties ..................................................................30

Uitvoeringsprogramma Vitaal en krachtig ouder worden 2025-2027

A. Samenvatting Het uitvoeringsprogramma Vitaal en krachtig ouder worden geeft een overzicht van acties die bijdragen aan ‘het fijn ouder worden’ in de gemeente Utrecht terwijl zorg en welzijn verandert. De vergrijzing, in combinatie met toenemende gezondheidsverschillen, arbeidsmarkttekorten en het feit dat ouderen – ook met een zorgbehoefte – langer thuis wonen, vergroot de druk op ondersteuning en mantelzorg. Tegelijkertijd blijven de middelen achter en neemt het aantal zorgverleners niet evenredig toe. Dit vraagt om bewuste keuzes in een tijd waarin de stad minder inkomsten van het Rijk ontvangt per 2026. De beweging die we met dit uitvoeringsprogramma ondersteunen gaat om HOE: -

we als samenleving de kracht, talenten en levenservaring van ouderen zien en benutten; toekomstige ouderen nadenken en keuzes maken over hoe en waar ze oud willen worden. de gezondheidsverschillen tussen ouderen worden verkleind en de groep vitale ouderen vergroot; ondersteuning voor de ouderen die het nodig hebben beschikbaar blijft.

Het uitvoeringsprogramma komt voort uit de ambities uit de Beleidsnota Wmo ‘Samen leven, Samen zorgen’ en de Beleidsnota Gezondheid - Samen gezondheidsverschillen verkleinen 2024 - 2027. De gemaakte keuzes uit dit uitvoeringsprogramma dragen bij aan de Nota van uitgangspunten van de inkoop van aanvullende zorg Wmo 2027 en het herzien van de subsidies ‘Vrijwillige inzet voor elkaar’ en ‘Sociale prestatie en dagondersteuning’ per 2027. In de Inleiding (hoofdstuk B) staat een verdere opsomming van relevant beleid dat van invloed is geweest op de keuzes. Ruim 300 ouderen hebben deelgenomen aan gesprekken over welke thema’s zij belangrijk vinden. Hun inbreng heeft een belangrijke rol gespeeld in de gemaakte keuzes. Dit Uitvoeringsprogramma heeft daarnaast ook een inhoudelijk verbinding met het uitvoeringsprogramma Zorgen voor elkaar. Deze beide aspecten lichten we in de inleiding verder toe. 1.

Overzicht van de resultaten in een matrix

We presenteren de acties en resultaten in dit uitvoeringsprogramma aan de hand van de vier thema’s die overkoepelend uit de gesprekken met ouderen kwamen. Dit zijn: -

De pijler ‘Oud is goud’ gaat over de kracht van ouderen in de Utrechtse samenleving. En over omkijken naar elkaar. De pijler ‘Gezond en bewust ouder worden’ gaat over het verkleinen van gezondheidsverschillen en het maken van bewuste keuzes over hoe je ouder wil worden. De pijler ‘Fijn wonen, fijne buurt’ gaat onder andere over ontmoeting in het eigen wooncomplex. De pijler ‘Zorg en ondersteuning is beschikbaar wanneer nodig’ gaat er over om meer ouderen passende laagdrempelige ondersteuning te bieden zodat minder ouderen aanvullende zorg nodig hebben.

Samen dragen de pijlers bij aan de ambitie: Als gemeente maken we keuzes om een stad te kunnen blijven waar het ‘fijn oud worden’ is. Een stad waar ouderen zo lang mogelijk gezond, vitaal en van betekenis kunnen zijn en waar zij zo lang als het Uitvoeringsprogramma Vitaal en krachtig ouder worden 2025-2027

kan zelfstandig kunnen wonen. Een stad waar naar ouderen wordt omgekeken en ouderen naar anderen omkijken. Er zijn in dit uitvoeringsprogramma 30 resultaten geformuleerd die leiden tot het beoogde effect zoals beschreven in de Inleiding. De resultaten staan hieronder schematisch weergegeven. In hoofdstuk C. staan de acties per resultaat beschreven die tot de gewenste resultaten gaan leiden. Resultaten Oud is Goud

Gezond en bewust ouder worden

Fijn wonen, fijne buurt

Zorg en ondersteuning is beschikbaar wanneer nodig

1. Meer ouderen weten waar ze actief kunnen zijn in de wijk, bijvoorbeeld als vrijwilliger.

9. Meer Utrechtse ouderen zijn zich bewust van 'ouder worden'.

16. Plan van aanpak voor uitrol 'Utrechts woonzorgconcept voor ouderen'.

20. Meer laagdrempelige plekken zonder indicatie voor een zinvolle daginvulling in de wijk voor ouderen met een ondersteuningsvraag. Meer ouderen vinden deze plekken.

2. Stereotype beeldvorming over ouderen (leeftijdsdiscriminatie, seniorisme) in beleid is zichtbaar en wordt voorkomen.

10. Meer Utrechtse ouderen maken levensloopbestendige keuzes.

17. In wooncomplexen met ouderen steunen bewoners elkaar.

21. Voldoende en passende plekken voor geïndiceerde dagbesteding (dagbegeleiding) beschikbaar voor ouderen met een zorgvraag.

3. Utrechtse ouderen uit de LHBTQI+ gemeenschap voelen zich gezien en herkend in zorg en welzijn.

11. Ouderen bewegen meer en vallen minder en kunnen daardoor 1) langer zelfstandig thuis wonen en 2) hebben minder Wmo-hulp (hulpmiddelen en/of hulp bij huishouden) nodig.

18. er ligt een business case rondom het Utrechtse woonzorgconcept voor ouderen.

22. Het aanbod van zinvolle dagactiviteiten voor thuiswonende mensen met dementie in Utrecht is samenhangend, laagdrempelig, diverser, goed gebruikt door de doelgroep en bekend bij de doorverwijzers en ouderen.

4. In onze dagelijkse leefomgeving zien we om naar ouderen. Zowel jong als oud.

12. Ouderen blijven zo lang mogelijk (veilig) fietsen of stappen opnieuw op de fiets.

19. Meer looproutes zijn seniorvriendelijk als onderdeel van een toegankelijke en inclusieve openbare ruimte.

23. Inzichtelijk maken hoe we een dementievriendelijke stad kunnen worden.

5. Casemanagers dementie en mantelzorgondersteuning weten elkaar beter te vinden

13. Meer ouderen met beperkte (gezondheids)vaardigheden hebben voldoende regie over hun eigen leven.

24. Gezamenlijk programma en communicatie in de wijk over activiteiten voor ouderen.

6.Mantelzorgers van Utrechters met dementie maken meer gebruik van mantelzorgondersteuning ter ontlasting van henzelf.

14. Begeleiding en informatie van professionals sluit beter aan op de behoeften en (gezondheids-)vaardigheden van deze ouderen.

25. Sterkere wijknetwerken rondom de ouderenzorg.

Uitvoeringsprogramma Vitaal en krachtig ouder worden 2025-2027

7. Meer professionals en vrijwilligers weten hoe ze financieel misbruik van ouderen herkennen en wat ze dan kunnen doen.

15. Meer ouderen met beperkte (gezondheids-) vaardigheden en hun mantelzorgers hebben kennis en handvatten over dementie en hoe je je hersenen zo lang mogelijk gezond kunt houden.

8. Meer ouderen zijn zich bewust van financiële veiligheid.

26. De expertise van de ouderenzorg wordt beter benut ‘in de wijk’.

27. Domein-overstijgend indiceren mogelijk. 28. Er is een lokale arbeidsmarktagenda voor de ouderenzorg.. 29. Sturingsinformatie over arbeidsmarkttekorten in de ouderenzorg binnen de gemeente Utrecht. 30. Inzicht in de behoefte van ouderen (en netwerk) op het gebied van digitale zorg en welzijn.

2. Leeswijzer Hoofdstuk A. Samenvatting van de gewenste doelstellingen en resultaten per pijler. Hoofdstuk B. Inleiding, context en onderbouwing voor de keuze voor deze 4 pijlers. Hoofdstuk C. Gewenste resultaten uitgewerkt in concrete acties, in 4 matrices per pijler weergegeven. De matrices zijn als volgt opgebouwd: Kolom 1: Kolom 2:

Doelstelling Resultaten

Kolom 3.

Acties

Kolom 4.

Effect/monitoring

Doel voor Utrechters – Waarom doen we dit? De gewenste resultaten en duidelijk maken HOE het beleid tot uitvoering gaat komen. De beschreven acties die nodig zijn om de gewenste resultaten te bereiken. Effect en eventuele monitoring hiervan. Dit is indien mogelijk ook uitgedrukt in de stelselindicatoren: bereik, beschikbaarheid en kwaliteit.1

Hoofdstuk D. beschrijft de geplande monitoring, sturing en verantwoording. Hoofdstuk E. bijlagen. Het uitvoeringsprogramma is als zelfstandig document te lezen, de bijlagen zijn toelichting of aanvullende informatie.

Uitvoeringsprogramma Vitaal en krachtig ouder worden 2025-2027

B. Inleiding 1.

Fijn oud worden terwijl zorg en welzijn verandert

Hoe kun je in Utrecht fijn oud worden terwijl er in de zorg en welzijn veel verandert? Deze vraag stond centraal in de gesprekken die we in 2023 en 2024 met groepen ouderen in Utrecht hebben gevoerd. De gesprekken waren er om de wensen en behoeften van verschillende groepen ouderen op te halen over gezond en fijn ouder worden in Utrecht. Dit is naar aanleiding van de belofte in het coalitieakkoord: “Samen met organisaties voor ouderen, mantelzorgers, vrijwilligers en professionele instellingen stimuleren en ondersteunen we initiatieven om ouderen zelfredzaam te maken via het programma Samen Redzaam. Zorg en ondersteuning voor ouderen organiseren we dichtbij en in de eigen wijk. Tegelijkertijd willen we daar waar nodig de overgang van zelfstandig wonen naar een verpleeghuis ondersteunen en zo soepel mogelijk laten lopen.” Wat bleek? Met veel Utrechtse ouderen gaat het goed.2 Zij zijn qua definitie een ‘oudere’ omdat ze ouder dan 65 jaar zijn maar zich niet oud voelen. Ze doen (vrijwilligers)werk, wandelen of sporten en gaan op stap met vrienden. Het is de grote groep Utrechters die oppast op de kleinkinderen, die op de koffie gaat bij de buurman en activiteiten voor de buurt mee helpt organiseren. Een groep die veel betekent voor een sterke gemeenschap in veel van onze Utrechtse buurten. De gesprekken met de ouderen gingen vaak over vitaliteit en kracht.

Over zo lang mogelijk erbij blijven horen en mee blijven doen. Over je sociale netwerk onderhouden, het belang van ontmoeting én dat ontmoeting niet vanzelf ontstaat op een bepaalde leeftijd. Over de wens om iets te doen voor de buurt maar niet altijd weten wat je kunt doen en waar. Over nieuwsgierig blijven, nieuwe dingen blijven doen en over de verbinding tussen jong en oud. Ook was er in de gesprekken aandacht voor het effect van vooroordelen omdat we als maatschappij de termen ‘oud’ en ‘kwetsbaar’ vaak in één adem noemen. Een hogere leeftijd brengt ook vragen met zich mee. Vragen over een soms afnemende gezondheid, over jezelf weten te redden, omgaan met verlies. Over wonen dicht bij voorzieningen, het taboe om hulp te vragen aan de buren en het regelen van ondersteuning als dat nodig is. Is er beschikbare zorg wanneer het nodig is? Deze vragen leven bij veel oudere ouderen en ook bij de groep mensen in Utrecht met grotere gezondheidsachterstanden. Dat zijn vaak de ouderen met beperkte (gezondheids)vaardigheden, het kunnen ouderen zijn met en zonder migratieachtergrond. De gesprekken voerden we o.a. met groepen ouderen vanuit U-op-Leeftijd, Toekomstgerichte Ouderen, Senioren Leidsche Rijn, SOMNL en U-Centraal. In totaal hebben ruim 300 ouderen aan de gesprekken meegedaan. De uitkomst van de gesprekken hebben een belangrijke rol gespeeld in de keuzes die zijn gemaakt.

In Bijlage 2 staat meer over de gesprekken met ouderen in de stad. 2.

Beleidskaders •

In de Beleidsnota Wmo ‘Samen leven, Samen zorgen’ en de Beleidsnota Gezondheid Samen gezondheidsverschillen verkleinen 2024 - 2027 is extra aandacht besteed aan de doelgroep ouderen. Dit uitvoeringsprogramma geeft invulling aan de beschreven ambities uit deze beide nota’s. Tevens is dit uitvoeringsprogramma een deel van de uitvoering van de motie: Motie M269: Eindelijk een integraal ouderenbeleid. Zie bijlage 1.

2 Zie Patronen in gezondheid | Volksgezondheidsmonitor

Uitvoeringsprogramma Vitaal en krachtig ouder worden 2025-2027

Beleidsnota Gezondheid – Samen gezondheidsverschillen verkleinen 2024 – 2027 De gemeente heeft de ambitie dat alle Utrechters een eerlijke kans hebben op een gezond leven en gezond ouder worden. Gezond ouder worden begint op jonge leeftijd, en daarom zetten we vanuit de beleidsnota Gezondheid sterk in op preventie en het verkleinen van gezondheidsverschillen. Er zijn namelijk grote verschillen in gezondheid tussen groepen mensen, en tussen wijken en buurten. Ons doel is dat deze verschillen 30% kleiner zijn in 2040. Beleidsnota Wmo ‘Samen leven, Samen zorgen 2024 – 2030 ‘Inwoners die dat nodig hebben, kunnen nu en in de toekomst rekenen op goede zorg en ondersteuning. Binnen het beschikbare budget, met goede kwaliteit en acceptabele wachtlijsten.’ Deze belofte deed het college aan de stad in het coalitieakkoord 2022-2026. De koers in deze nota is nodig om een samenleving te realiseren, die we in Utrecht voor ogen hebben: Utrechters die naar elkaar omzien, elkaars hulp vragen en elkaar hulp bieden. Om eenzaamheid te voorkomen en om voldoende bestaanszekerheid te bieden. Bovenaan staat dat we de zorg beschikbaar houden voor de Utrechters die dit het hardst nodig hebben. In lijn met de nota’s dragen de keuzes bij aan de volgende doelstellingen: -

Een aanpak voor ouderen die zowel gericht is op het verkleinen van gezondheidsverschillen als het bevorderen van gezondheid van alle ouderen in onze stad. Een eerlijke kans op een gezond leven en gezond ouder worden. Gezond ouder worden begint op jonge leeftijd, en daarom inzet op preventie en het verkleinen van gezondheidsverschillen. Er zijn namelijk grote verschillen in gezondheid tussen groepen mensen, en tussen wijken en buurten. Het verkleinen van verschillen van meedoen tussen (groepen) inwoners, inwoners zorgen meer voor elkaar en zijn meer betrokken in de buurt. Utrechters met een hulpvraag krijgen tijdig een passende oplossing, aanvullend op wat er in de sociale basis kan worden geboden. Utrechters krijgen bij een ondersteuningsbehoefte waarvoor specifieke expertise nodig is, tijdig passende aanvullende ondersteuning in samenhang met de basiszorg en sociale basis, zodat zij zo lang mogelijk zelfstandig kunnen wonen en mee kunnen doen.

Naast de belangrijkste beleidsnota's, hebben verschillende recent vastgestelde of nog vast te stellen nota- en visiestukken invloed op dit uitvoeringsprogramma: -

Nota Sport en Bewegen 2025-2032: op 20 februari 2025 heeft de gemeenteraad deze nota vastgesteld. Binnen het onderdeel ‘sport- en beweegstimulering’ is voor andere doelgroepen dan ouderen gekozen. Bij de onderdelen ‘ondersteuning van sportaanbieders’ en ‘het realiseren en in stand houden van gemeentelijke sportvoorzieningen’ wordt breed ingezet, wat ook ten goede komt aan de oudere inwoners. Beleidsnota Wonen (onder voorbehoud van vaststelling): Extra realisatie van geclusterde woonvoorzieningen en levensloopgeschikte woningen zijn nodig om de ambitie op zorg en ondersteuning te kunnen realiseren. De beleidsnota biedt hier de kaders voor. Uitvoeringsprogramma Ongelijk Investeren in Gelijke Kansen: In december 2023 heeft het college dit uitvoeringsprogramma vastgesteld. Waar mogelijk kiezen we voor activiteiten voor de wijken die geprioriteerd worden in dit uitvoeringsprogramma. Vanuit ongelijk investeren voor gelijke kansen leggen we daarom meer focus op: o Inwoners die niet rond kunnen komen en op een bestaansminimum leven. o Inwoners met beperkte opleiding (basisonderwijs of vmbo) en basisvaardigheden om mee te kunnen doen. o Inwoners in een zeer kwetsbare situatie (in dit uitvoeringsprogramma o.a. dementie)

Uitvoeringsprogramma Vitaal en krachtig ouder worden 2025-2027

o Inwoners ouder dan 65 jaar met een niet-westerse migratieachtergrond. IZA Regioplan ‘Utrecht/Midden Nederland’ waarin we met partners uit het sociaal en medisch domein commitment geven op o.a. het gezamenlijk transformeren van de ouderenzorg

3. Ontwikkelingen en richting De gesprekken met ouderen in de stad zijn gestart vanwege enkele grote ontwikkelingen. Hoewel Utrecht een relatief jonge stad is, neemt het aantal ouderen de komende jaren sterk toe. Dit gaat gepaard met dubbele vergrijzing: er komen niet alleen meer ouderen, maar ze worden gemiddeld ook ouder. Het aantal 65-plussers stijgt van 39.400 (10,7% van de bevolking) in 2023 naar 61.000 (12,9%) in 2040 – een toename van bijna 55%. De groter wordende groep ouderen biedt veel waarde voor de stad. Gemiddeld genomen stijgt het aantal gezonde levensjaren van Utrechters. Veel ouderen zijn vitaal en doen actief mee in de samenleving, zo is 43% vrijwilliger. Ouderen zijn bijvoorbeeld de drijvende kracht achter veel buurtinitiatieven. Uitdagingen Ouderen kampen vaker met gezondheidsproblemen dan jongere groepen, en binnen de groep ouderen zelf zijn er grote verschillen. Zo worden ouderen met een hbo- of wo-opleiding gemiddeld gezonder oud dan Utrechters met alleen basisonderwijs, lbo of mavo. Daarnaast hebben ouderen met een migratieachtergrond beduidend meer gezondheidsproblemen dan ouderen zonder migratieachtergrond. We zien ook dat ouderen steeds langer thuis blijven wonen. Ook op een hogere leeftijd en als ze zorgbehoevend zijn. De Rijksoverheid faciliteert deze beweging.

We zien de vraag aan ondersteuning en hulp aan de gemeente steeds groter worden terwijl de middelen achterblijven. Tegelijkertijd is het arbeidsmarkttekort in de (ouderen)zorg groot. Nu al werkt één op de zes werknemers in de zorg, en als er geen beleidsmaatregelen worden genomen om deze trend te beïnvloeden zal dit aantal verder toenemen. Zonder veranderingen in het beleid groeit het aandeel van zorgmedewerkers tot één op de vier werknemers, wat grote gevolgen kan hebben voor de arbeidsmarkt en de betaalbaarheid van de zorg. We zien al dat mantelzorgers steeds meer voor hun naasten doen, dat hun overbelasting toeneemt, en tegelijkertijd weten we dat hun aantal afneemt. Richting Met de Wmo-beleidsnota ‘Samen leven, samen zorgen’ en de beleidsnota ‘Gezondheid’ is gekozen om meer aandacht aan de groep ouderen in Utrecht te besteden. In dit uitvoeringsprogramma geven we aan hoe we dit – in samenhang – doen. Het is nodig dat: -

In lijn met de ‘Hervormingen sociaal domein3’ verschuiven we met dit uitvoeringsprogramma stap voor stap activiteiten en middelen van zorg naar preventie, en van zwaardere ondersteuning naar lichtere ondersteuning. Waar mogelijk in de eigen wijk, collectief als dat kan, en indien noodzakelijk in de 3

Beleidsnota Wmo Samen leven - samen zorgen

Uitvoeringsprogramma Vitaal en krachtig ouder worden 2025-2027

aanvullende zorg. We richten ons op activiteiten waarbij mensen elkaar steunen, op de aansluiting met de formele en informele zorg, op bewustwording en gezondheidsbevordering. De spanning die het maken van keuzes met zich meebrengt zijn naast de invloed van de vergrijzing (toename van het aantal ouderen) niet alleen de tekorten aan financiële middelen en personeel. Onderzoek – van bijvoorbeeld het SCP4 - laat zien dat het investeren in gezonde en vitale ouderen leidt tot een kortere zorgafhankelijke periode. Dit uitvoeringsprogramma beschrijft een aanpak waarin dit preventieve effect met concrete acties beschreven wordt. Daarmee sluiten we aan bij de gesprekken met ouderen, waarin ze aangeven actief bezig te zijn met ouder worden maar niet altijd weten hoe. En waarin ze aangeven graag te wonen in een zorgzame omgeving waarin jong en oud naar elkaar omkijkt. En waar zorg beschikbaar moet zijn, maar alleen als het nodig is. Het uitvoeringsprogramma zet een aantal veranderingen in gang in aanloop naar de inkoop aanvullende zorg en de herziening van verschillende subsidies in 2027. Het betekent een veranderend perspectief op ouderen, namelijk: ouderenbeleid is niet alleen ondersteuning voor ouderen die dat nodig hebben, maar ook inzet zodat ouderen zo lang mogelijk krachtig en vitaal zijn.

Hun bijdragen (vrijwilligerswerk, zingeving, voorkomen eenzaamheid) voor elkaar en voor de stad zijn van essentieel belang. Het vermindert niet alleen de eigen zorgbehoefte maar draagt bij aan een stad waar het fijn ouder worden is. Tegelijkertijd draagt dit uitvoeringsprogramma bij aan een grotere bewustwording over ouderen en hun specifieke behoeften, waardoor naast de huidige gemeentelijke inzet ruimte ontstaat voor nieuwe initiatieven vanuit de stad. In het afgelopen jaar is steeds helderder geworden wat het de effecten van verschillende bezuinigingen zijn op de beschikbare middelen. Het betekent dat we hebben moeten prioriteren welke acties we direct uitvoeren en voor welke acties we nog zoeken naar benodigde middelen. We laten onze ambitie echter niet varen. Voor 2025 hebben we een sluitende begroting. We presenteren in de bijlage een overzicht van enkele wenselijke acties die we uitvoeren of doorzetten in 2026 indien we financiële dekking vinden. Daar beschrijven we ook welke mogelijkheden we verkennen voor de nodige middelen om deze acties toch uit te kunnen voeren. 4.

Beoogd effect

Als gemeente willen we dat Utrecht een stad is waar het fijn oud worden is. Een stad waar ouderen zo lang mogelijk gezond, vitaal en van betekenis kunnen zijn en waar zij zo lang als het kan zelfstandig kunnen wonen. Een stad waar naar ouderen wordt omgekeken en ouderen naar anderen omkijken.

5. Belangrijkste keuzes We presenteren de acties en resultaten in dit uitvoeringsprogramma aan de hand van de vier thema’s die overkoepelend uit de gesprekken met ouderen kwamen. Dit zijn: -

SCP (2024) ‘Investeren in Vitale ouderen’

Uitvoeringsprogramma Vitaal en krachtig ouder worden 2025-2027

De pijler ‘Fijn wonen, fijne buurt’ gaat onder andere over ontmoeting in het eigen wooncomplex. De pijler ‘Zorg en ondersteuning is beschikbaar wanneer nodig’ over de stappen die we zetten om meer ouderen passende laagdrempelige ondersteuning te bieden zodat minder ouderen aanvullende zorg nodig hebben.

Hieronder staan per pijler de belangrijkste inhoudelijke keuzes. Oud is goud Ouderen voegen veel toe aan de samenleving. Ongeveer 60% van de ouderen doet vrijwilligerswerk. En we weten dat actief ouder worden ervoor zorgt dat zorg pas veel later nodig is. Met dit uitvoeringsprogramma focussen we daarom op een positief beeld op de vergrijzing en ouderen in Utrecht. We benadrukken de kracht en vitaliteit binnen de Utrechtse samenleving. We nodigen ouderen uit om vrijwilligerswerk te doen en faciliteren hen met activiteiten in de buurt. Voor kleine hulpvragen stimuleren en faciliteren we kleine ondersteunende gemeenschappen waar jong en oud naar elkaar omkijken. En we hebben aandacht voor mantelzorgers van mensen met dementie. Het is bekend dat deze groep mantelzorgers vaak zwaar belast is. Belangrijkste acties zijn: -

Met U-op-Leeftijd starten we een project gericht op het tegengaan van vooroordelen over ouderen in ons beleid én bij ouderen zelf (seniorisme); In de nieuwe inkoop van het welzijnswerk 'Welzijnswerk in de wijk’ spitsen we de inzet op ouderen meer toe op kleinschalige gemeenschappen waarin jong en oud omzien naar elkaar en elkaar steunen; We brengen mantelzorgondersteuning voor mantelzorgers van mensen met dementie dichterbij. Door bijvoorbeeld duo-bezoeken tussen casemanagers dementie en de mantelzorgmakelaar.

Gezond en bewust ouder worden We stimuleren toekomstige ouderen om vitaal te blijven en na te denken én keuzes te maken over hoe, waar en met wie je oud wil worden en wat daarvoor nodig is. Uit de wijkgesprekken bleek dat veel ouderen momenteel niet actief bezig zijn met de toekomst, terwijl ze zich wel willen voorbereiden op het ‘ouder worden’. Ze willen bijvoorbeeld nadenken en keuzes maken over waar ze later willen wonen, hoe en waarmee ze actief kunnen blijven en wat ze nodig hebben als het in de toekomst wat minder gaat. We informeren ouderen daarom over de keuzes die horen bij het ouder worden en maken dit bespreekbaar. Daarnaast kiezen we ervoor om activiteiten die de gezondheid bevorderen vooral in te zetten voor ouderen met de grootste gezondheidsachterstanden. We zetten in op het vergroten van gezondheidsvaardigheden en het aansluiten van professionals bij die vaardigheden. Vanuit het Rijk ontvangen we middelen voor valpreventie. Deze benutten we voor alle ouderen met een verhoogd valrisico. Het doel is dat ouderen meer bewegen en minder vallen en daardoor vitaal kunnen blijven en langer zelfstandig thuis kunnen blijven wonen. De belangrijkste acties zijn: -

We stellen in samenspraak met ouderen een brief op voor alle inwoners van Utrecht die 60 jaar worden en organiseren groepsgesprekken in de wijk over gezond en bewust ouder worden, inclusief zingeving, wonen en het belang van een sociaal netwerk. We ontwikkelen als onderdeel van het IZA-transformatieplan Ouderen een programma Gezond Ouder Worden in een samenwerking met ouderen, huisartsen, sociaal domein, sleutelpersonen en mantelzorgers en maken daarbij gebruik van wat er al in de wijken

Uitvoeringsprogramma Vitaal en krachtig ouder worden 2025-2027

gebeurt. Dit programma is een training op bewegen, voeding, stress, dementie en de toekomst voor ouderen met een migratieachtergrond. We voeren de wijkgerichte ketenaanpak valpreventie uit.

Fijn wonen, fijne buurt De afgelopen jaren heeft de gemeente met partners aan de woonzorgopgave gewerkt vanuit het Actieplan ‘Een (t)huis voor Ouderen5’. In december 2024 is met de partners afgesproken om het huidige actieplan af te ronden. In de beleidsnota Wonen staat hoe we als gemeente vorm blijven geven aan de opgave vanuit woonperspectief. We kiezen voor een gerichte aanpak op de woonzorgopgave voor ouderen. De vele acties uit het actieplan ‘Een (t)huis voor ouderen’ staan niet meer centraal, maar acties die effectief eraan bijdragen dat ouderen langer thuis – zonder zorg – zelfstandig kunnen leven. Dit sluit ook aan bij de wensen van ouderen zelf. Geclusterde woonvormen voor ouderen, zoals bijvoorbeeld Hof van Leeuwesteyn, zijn hier uitermate geschikt voor. Dit zijn plekken waar het fijn wonen is, waar men omziet naar elkaar en waar eventuele zorg efficiënt georganiseerd kan worden. We kiezen ervoor om gemeenschapsvorming in dit soort complexen te stimuleren. De belangrijkste acties zijn: -

Met partners zoals woningcorporaties, ouderenzorg, huisartsen, basiszorg en sociale basis ontwikkelen we bouwstenen voor Utrechtse woonvormen waar wonen, welzijn en zorg voor ouderen gecombineerd wordt’ We bieden ruimte voor gemeenschapsvorming voor dit soort complexen, als dit leidt tot besparingen in de aanvullende zorg

Zorg en ondersteuning is beschikbaar wanneer nodig We maken de aankomende jaren, ondanks de bezuinigingen, de keuze om bij deze pijler te focussen op acties die zorg en welzijn voor ouderen beschikbaar houdt. In andere woorden zijn dit acties die het beroep op aanvullende zorg verkleinen óf inspelen op het arbeidsmarkttekort. We kijken scherper welke aanvullende zorg nodig is voor ouderen op het gebied van activering en dagbegeleiding. We zien kansen om meer vragen in de sociale basis op te vangen. Zo is het voor mensen met dementie niet noodzakelijk om direct naar de aanvullende zorg te gaan. Ook in de eigen buurt – of eigen wooncomplex - is vaak een passende voorziening. Het medische en sociale domein werkt vanuit het Integraal Zorgakkoord samen om te komen tot betere samenwerking in de wijken en aan zorgzame buurten. We zijn als gemeente lid van projectgroepen en denken mee in de totstandkoming van transformatieplannen aan de zorgverzekeraar. We hebben aandacht voor de grote arbeidsmarkttekorten in de ouderenzorg in de gemeente Utrecht. De belangrijkste acties zijn: -

We voeren een ZonMW-subsidie uit gericht op een divers en toegankelijk activiteitenaanbod voor mensen met dementie We stimuleren slimme combinaties van activiteiten in de wijk, met waar nodig activering vanuit de aanvullende zorg We nemen het initiatief voor een lokale arbeidsmarktagenda gericht op de tekorten in de ouderenzorg en organiseren consultatiesessies over de behoeften van ouderen en hun netwerk rondom digitale zorg en welzijn.

Prioritering acties

Raadsbrief Actieplan en Intentieovereenkomst Een (t)huis voor ouderen Utrecht - iBabs Publieksportaal

Uitvoeringsprogramma Vitaal en krachtig ouder worden 2025-2027

Tijdens de totstandkoming van dit uitvoeringsprogramma is de context veranderd. De financiële kaders zijn nog krapper dan we aanvankelijk veronderstelden, voornamelijk door het gemeentelijke financiële beeld en onduidelijkheid over (voortzetting van) rijksmiddelen. Dat betekent dat we keuzes hebben moeten maken over welke acties we wel direct gaan uitvoeren en welke niet. Dat hebben we gedaan aan de hand van een aantal criteria die per actie meer of minder meewegen of van toepassing zijn. De geprioriteerde acties: - komen voort uit het participatietraject6; - Geven uitvoering aan vastgesteld beleid en 1. Leveren daarbij een bijdrage aan het beschikbaar houden van (aanvullende) zorg voor de meest kwetsbare 2. Dragen bij aan het verkleinen van gezondheidsverschillen en 3. Leveren een bijdrage aan ongelijk investeren voor gelijke kansen; - hebben een hogere mate van maakbaarheid en uitvoerbaarheid. Het is niet altijd mogelijk op voorhand te bepalen wat een actie gaat opleveren. Acties zijn bijvoorbeeld afhankelijk van een samenwerking die nog verkend moet worden. We prioriteit gegeven aan acties met een aannemelijke impact. - komen voort uit toezeggingen/ moties;

Samenhang met uitvoeringsprogramma Zorgen voor elkaar

Het uitvoeringsprogramma Ouderen heeft samenhang met het uitvoeringsprogramma Zorgen voor elkaar, niet in de laatste plaats omdat zij beide een uitwerking zijn van de beleidsnota Samen Leven, Samen zorgen en onder hetzelfde Programma Gezonde en Levendige stad in de Programmabegroting vallen. Inhoudelijk gezien raken deze uitvoeringsprogramma’s elkaar als het gaat om het beoogde effect in de persoonlijke sociale basis door een reeks acties op gebied van de door de gemeente te beïnvloeden gemeenschappelijke- en institutionele sociale basis7. In lijn met de doelstelling in de Wmo nota als het gaat om de beweging naar voren, evenals in lijn met de ingezette Hervormingen, verleggen we met deze uitvoeringsprogramma’s concreter de focus op het verlenen van en beroep op zorg en ondersteuning naar gezond en vitaal samenleven, zonder de behoefte van de meest kwetsbare inwoners uit het oog te verliezen. Het uitvoeringsprogramma Ouderen richt zich daarbij specifiek op één doelgroep en het uitvoeringsprogramma Zorgen voor elkaar richt zich breder op een stad waar inwoners naar elkaar omzien. Acties komen bijvoorbeeld samen daar waar informele zorg, vrijwillige inzet en mantelzorg raakt aan het kunnen benutten van de kracht, talenten en levenservaring van ouderen.

Waar bewust ouder worden en zingeving samenkomen met vrijwilligers werk en bijvoorbeeld in het voorkomen van overbelasting van mantelzorgers. Beide uitvoeringsprogramma’s richten zich voornamelijk op 2025 en 2026 en leiden tot belangrijke input voor de inkoop van aanvullende zorg 2027 en de herziening van de regelingen in de Sociale Basis. Hoewel sprake van nadrukkelijke samenhang, is er geen sprake van overlap van acties in beide uitvoeringsprogramma’s en daarmee ook geen sprake van dubbele financiering.

6 7

Zie bijlage 2 voor een toelichting op de gesprekken met ouderen in de wijken Verwey Jonker: De sociale basis: kernboodschap en position paper

Uitvoeringsprogramma Vitaal en krachtig ouder worden 2025-2027

C. Resultaten In dit hoofdstuk worden de gewenste resultaten en acties per pijler in vier matrices weergegeven. Dit doen we aan de hand van vier kolommen: -

Doel voor Utrechters – Waarom doen we dit? Resultaten – Wat willen we als gemeente bereiken? Acties – Wat doen we om de resultaten te bereiken? Monitoring – Wanneer mogelijk, met welke indicatoren meten wat het resultaat is van een activiteit uit kolom ‘acties’.

Meerdere resultaten kunnen bijdragen aan hetzelfde doel. En meerdere acties aan hetzelfde resultaat.

Oud is Goud Doel voor Utrechters

Resultaat

Acties

Monitoring

De vitaliteit van ouderen wordt gefaciliteerd. Zij weten waar activiteiten zijn, waar vrijwilligerswerk is en waar plek is voor ontmoeting.

1. Meer ouderen weten waar ze actief kunnen zijn in de wijk, bijvoorbeeld als vrijwilliger.

1.1. We versterken vanuit de vrijwilligerscentrale de campagne ‘VOAR’, waarin we ouderen uitnodigen vrijwilligerswerk te doen.8 1.2. Ouderen geven aan dat ze moeilijk de weg naar activiteiten in de wijk vinden. Door het ondersteunen van de Vitality Experience zetten we hierop in. De Vitality Experience laat ouderen kennismaken met activiteiten en ontmoeting in de eigen buurt. Bij deze activiteiten kunnen ouderen hierna actief blijven. 2.1. Met U op Leeftijd starten we een project gericht op het zichtbaar maken van stereotype beeldvorming van ouderen in ons beleid. Onderdeel van het project is ook hoe ouderen zichzelf belemmerd voelen door deze stereotypering.

Meer vrijwilligers door werving, KPI zie Programma-begroting 2025’.

3.1. Regenboogouderen zijn vaak onzichtbaar in de zorg en welzijn. Deze groep kent meer eenzaamheid en discriminatie dan andere ouderen. We delen daarom kennis en tools over regenboogouderen bij ouderenzorg- en welzijnspartijen in de stad. We agenderen het onderwerp in accountgesprekken.

Overzicht van wat partijen gedaan hebben met de gedeelde kennis en tools voor regenboogouderen.

De kracht, talenten en levenservaring van Utrechtse ouderen worden gezien. In al zijn diversiteit.

2. Stereotype beeldvorming over ouderen in beleid is zichtbaar (seniorisme).

3. Utrechtse ouderen uit de LHBTQI+ gemeenschap doen mee in zorg en welzijn.

De Vitality Experience bereikt minimaal 400 ouderen.

We organiseren minimaal vier bijeenkomsten over het onderwerp binnen de gemeentelijke organisatie. Dit wordt aangevuld na het definitieve projectplan.

Zie voor meer toelichting ook het uitvoeringsprogramma ‘Zorgen voor Elkaar’, Actie 10.1

Uitvoeringsprogramma Vitaal en krachtig ouder worden 2025-2027

3.2. We stimuleren lokale initiatieven, zoals bijv. de UAR50+ om hun activiteiten voor roze ouderen te continueren, tot nieuwe samenwerkingen en/of concrete (nieuwe) projecten te komen. 3.3. De gemeente Utrecht ondersteunde De Utrechtse Alliantie Regenboogouderen (UAR50+) financieel. Per 2025 gaat de UAR50+ (financieel) zelfstandig verder. We blijven partner. Zorgzame buurten waar oud en 4. In onze dagelijkse 4.1. In de nieuwe opdracht jong naar elkaar omkijken. leefomgeving zien we om ‘welzijnswerk in de wijk’ focussen naar ouderen. Zowel jong we voor ouderen op omzien naar als oud. elkaar. Dat doen we door het stimuleren en faciliteren van kleinschalige (ondersteunende) gemeenschappen. Een voorbeeld zijn voorzorgcirkels. Mantelzorgers van Utrechters 5. Casemanagers dementie 5.1. Ruim de helft van de met dementie zijn minder en mantelzorgers van mensen met overbelast, weten eerder mantelzorgondersteuning dementie zijn zwaar belast. ondersteuning te vinden weten elkaar beter te vinden Daarom zetten we in op ontlasting door te experimenteren met gezamenlijk huisbezoeken van casemanagers dementie en mantelzorgmakelaars. 6.Mantelzorgers van 6.1. Herzien inkoop Kortdurend Utrechters met dementie Verblijf vanaf 2027 met als doel het maken meer gebruik van aanmeldproces sneller en mantelzorgondersteuning, laagdrempeliger te maken en het ter ontlasting van henzelf.

verblijf prettiger voor de mantelzorger. 6.2. Logeerweek voor mantelzorgers en mensen met dementie. Ouderen die slachtoffer zijn van 7. Meer professionals en 7.1. De gemeente ondersteunde de financieel misbruik weten waar ze vrijwilligers weten hoe ze alliantie 'Financieel veilig ouder naartoe kunnen stappen en financieel misbruik worden' financieel in 2023 en 2024. worden snel geholpen. herkennen en wat ze dan In 2025 gaat de alliantie zelfstandig kunnen doen. verder. We blijven partner vanuit Zorg en Veiligheid. 8. Meer ouderen zijn zich bewust van financiële veiligheid.

We meten het aantal gezamenlijke bezoeken en de ervaringen van professionals en mantelzorgers.

Er is een onderbouwde keuze gemaakt hoe we kortdurend verblijf organiseren per 2027.

Er hebben minimaal 12 deelnemers meegedaan aan de logeerweek. Het jaarplan van de alliantie wordt in 2025 vormgegeven.

8.1. Met de alliantie werken we concrete acties uit op het gebied van financiële weerbaarheid bij ouderen, en het herkennen van financieel misbruik.

Uitvoeringsprogramma Vitaal en krachtig ouder worden 2025-2027

Gezond en bewust ouder worden Doel voor Utrechters

Resultaat

Meer Utrechters zijn zich bewust van 9. Meer Utrechtse ouderen ‘ouder worden’ en bereiden zich zijn zich bewust van 'ouder hierop voor. worden'.

Meer Utrechtse ouderen worden vitaal en gezond ouder.

Acties

Effect/Monitoring

9.1. We stellen samen met de doelgroep een brief op (à la 18+ brief). We bepalen met hen wat er in de brief komt en op welke leeftijd Utrechters de brief krijgen. We gaan nu uit van 60 jaar.

Eind 2025 zijn de eerste brieven verstuurd.

10. Meer Utrechtse ouderen maken levensloopbestendige keuzes.

10.1. Verschillende organisaties voeren groepsgesprekken over keuzes maken voor hoe, waar en met wie je oud wil worden. Tijdens de groepsgesprekken is er ook aandacht voor zingeving en het (opbouwen van) sociale netwerk. Hierbij sluiten we aan op de landelijke campagne ‘praat vandaag over morgen’. Met partijen in de stad en wijk maken we concreet hoe we deze gesprekken integraal onderdeel maken van het ouderenbeleid.

11. Ouderen bewegen meer en vallen minder en kunnen daardoor 1) langer zelfstandig thuiswonen en 2) hebben minder Wmohulp (hulpmiddelen en/of hulp bij huishouden) nodig.

11.1. Wijkgerichte inrichting en uitvoering van de ketenaanpak valpreventie naar voorwaarden VWS. In samenwerking gemeente, SportUtrecht, Sterkzorg, RegiozorgNU, fysiotherapeuten, Zorg in de Wijk. In 2025 zetten we de beweging richting het sociaal domein voort, zoals valpreventie-voorlichting onderdeel maken van de werkwijze van onze sociale partners.

12. Ouderen blijven zo lang mogelijk (veilig) fietsen of stappen opnieuw op de fiets.

12.1. Programma Doortrappen uitgevoerd door Sport Utrecht en waar mogelijk gekoppeld aan de ketenaanpak valpreventie.

Uitvoeringsprogramma Vitaal en krachtig ouder worden 2025-2027

Onderdeel van het plan van aanpak is hoe we kunnen monitoren dat de brief bijdraagt aan levensloopgeschikte keuzes.

Monitoring interventies: - aantal valrisicoinschattingen (2025: 4.000) - aantal valpreventieve beweeginterventies (2025: 60 groepen, ca 600 ouderen). Effect-monitoring (nulmeting 2025) Afname van: - Ziekenhuisopnames na valongevallen per jaar (VeiligheidNL) - aantal heupfracturen per wijk - aantal gevallen ouderen (Gezondheidsmonitor) Monitoring interventie: we bereiken minimaal 250 55-plussers.

Meer ouderen met beperkte (gezondheids-)vaardigheden leven langer in een goed ervaren gezondheid.

13. Meer ouderen met beperkte (gezondheids)vaardigheden hebben voldoende regie over hun eigen leven.

13.1. We ontwikkelen als onderdeel van het IZAtransformatieplan Ouderen een programma Gezond Ouder Worden in een samenwerking met ouderen, huisartsen, sociaal domein, sleutelpersonen en mantelzorgers. Dit programma is een training op bewegen, voeding, stress, dementie en de toekomst voor ouderen met een migratieachtergrond. Het wordt aangeboden door getrainde vrijwilligers (vanuit de groepen) of professionals bij activiteiten waar ouderen met een migratieachtergrond samenkomen. 13.2. Uitvoering Sociaal Vitaal in Kleur Plus door SomNL: interventie met focus op gezond ouder worden, bewegen (incl. valpreventie) en versterken van weerbaarheid van ouderen met een migratieachtergrond.

- 400-600 ouderen met een migratieachtergrond hebben het programma Gezond Ouder Worden doorlopen - Programma Gezond Ouder Worden is in 2027 geïntegreerd in de reguliere werkwijze van de betrokken organisaties.

Eind 2025 in totaal 21 groepen.

13.3. De groep ouderen met beperkte (gezondheids)vaardigheden zonder migratieachtergrond in Utrecht is niet goed zichtbaar. In 2025 krijgen we hen beter in beeld middels een kennisbasis en verkennen we wat er nodig is om het programma Gezond Ouder Worden ook voor deze groep in te zetten. 13.4. In de Regiodeal Vitale Wijken nemen we extra inzet op voor activiteiten voor ouderen met gezondheidsachterstanden in Overvecht. Het gaat om ouderen met en zonder migratieachtergrond. 14. Begeleiding en informatie van professionals sluit beter aan op de behoeften en (gezondheids)vaardigheden van deze ouderen.

14.1. We trainen in een aantal buurten professionals hoe hun communicatie en begeleiding beter aan kan sluiten bij de behoeften en (gezondheids-) vaardigheden van ouderen met een migratieachtergrond. Dit is ook onderdeel van het IZAtransformatieplan uit actie 13.1.

Uitvoeringsprogramma Vitaal en krachtig ouder worden 2025-2027

De professionals weten vrijwilligers en sleutelpersonen beter te vinden en te waarderen. Ze bieden andersom hun kennis en ervaring aan. Zorgvragen worden eerder en beter herkend en ouderen worden sneller geholpen.

15. Meer ouderen met beperkte (gezondheids)vaardigheden en hun mantelzorgers hebben kennis en handvatten over dementie en hoe je je hersenen zo lang mogelijk gezond kunt houden.

15.1. Met de Universiteit Maastricht, het Nederlands Dementie Preventie Initiatief en Mantelzorg Utrecht ontwikkelen we een wijkgerichte campagne in Kanaleneiland over dementie en hoe je je hersenen zo lang mogelijk gezond kunt houden. Voor ouderen en toekomstig ouderen (40-75 jaar) met en zonder migratieachtergrond.

We bereiken 300 Utrechters tussen de 40-75 jaar in Kanaleneiland en Transwijk. Voormeting 2024/25, nameting 2025/26.

15.2. Samen met Mantelzorg Utrecht organiseren we een symposium en ontwikkelen we een voorlichtingsfilm voor professionals en vrijwilligers vanuit het netwerk dementie ouderen met een migratieachtergrond, aansluitend op de Utrechtse situatie.

150 professionals hebben meer kennis over en zijn beter toegerust op hoe te werken aan hersengezondheid en om te gaan met beginnende dementie met en bij ouderen met een migratieachtergrond.

Fijn wonen, fijne buurt

Doel voor Utrechters

Resultaat

Acties

Ouderen blijven langer zelfstandig wonen.

16. Plan van aanpak voor uitrol van woonzorgconcept voor senioren met als werktitel ‘Hof van Utrecht’.

16.1. Opstellen van bouwstenen voor het woonzorgconcept met woningcorporaties, zorgkantoor, ouderenzorg en welzijn.

Monitoring

16.2 We inventariseren met woningcorporaties en ontwikkelaars welke locaties geschikt zijn voor dit concept. Ouderen blijven langer zelfstandig wonen

17. In wooncomplexen met ouderen steunen bewoners elkaar.

17.1 We doen een aanvraag voor Rijksmiddelen om ruimte te bieden aan community building binnen wooncomplexen voor ouderen. Dit kan ook gaan om woonvormen waarin oud en jong gemengd zijn. 18. In Utrechtse 18.1 We maken inzichtelijk wat het geclusterde woonconcepten effect van community building wordt minder gebruik binnen wooncomplexen is op de gemaakt van aanvullende (aanvullende) zorgvraag. zorg (met name dagbegeleiding). 18.2 We ronden het actieplan 'een (t)huis voor ouderen af. Met de aangesloten partijen maken we een plan van aanpak over de benodigde samenwerking per 2025. Met de partners voeren we dit plan uit.

Uitvoeringsprogramma Vitaal en krachtig ouder worden 2025-2027

We stimuleren gemeenschap vorming in vier wooncomplexen in 2025. De (maatschappelijke) kosten en baten zijn inzichtelijk en positief. In Q2 2025 ligt er een plan van aanpak over hoe we als partijen verder samenwerken rondom de woonzorgopgave voor ouderen.

Seniorvriendelijke omgeving

19. Meer looproutes zijn seniorvriendelijk als onderdeel van een toegankelijke en inclusieve openbare ruimte.

19.1 We breiden de werkwijze seniorvriendelijk maken van looproutes uit aan de hand van een nieuwe looproute en incorporeren deze in de standaard werkprocessen van de betrokken gemeentelijke afdelingen.

Zorg en ondersteuning is beschikbaar wanneer nodig Doel voor Utrechters

Resultaat

Acties

Monitoring

Ouderen met een ondersteuningsvraag hebben in de buurt laagdrempelige activiteiten die bijdragen aan een zinvolle daginvulling.

20. Meer laagdrempelige plekken zonder indicatie voor een zinvolle daginvulling in de wijk voor ouderen met een ondersteuningsvraag. Meer ouderen vinden deze plekken.

20.1 We stimuleren aanbieders dagbegeleiding om deelnemers waar mogelijk te laten starten bij laagdrempelige activiteiten. En om slimme combinaties te maken tussen dagondersteuning en dagbegeleiding. We monitoren deze beweging in accountgesprekken. 20.2 Deelnemers dagbegeleiding starten waar mogelijk - met twee dagdelen zorg in plaats van vier. 20.3 Vanuit het uitvoeringsprogramma vervoersongelijkheid wordt onderzoek gedaan naar fysieke en mentale drempels om naar voorzieningen te komen. We benutten de uitkomsten in de herziening van de subsidieregelingen en de inkoop van aanvullende zorg per 2027. We kopen begeleiding en ondersteuning voor ouderen in de aanvullende zorg per 2027 opnieuw in.

In de accountgesprekken met aanbieders monitoren we hoeveel deelnemers minder (of geen) aanvullende zorg nodig hebben .

Voor ouderen met een zwaardere zorgvraag is dagbesteding (dagbegeleiding) beschikbaar wanneer nodig.

Utrechters met dementie voelen zich welkom bij laagdrempelige activiteiten in de wijk en weten deze te vinden.

21. Voldoende en passende plekken voor geïndiceerde dagbesteding (dagbegeleiding) beschikbaar voor ouderen met een zwaardere zorgvraag. 22. Het aanbod van zinvolle dagactiviteiten voor thuiswonende mensen met dementie in Utrecht is samenhangend, laagdrempelig, diverser, goed gebruikt door de doelgroep en bekend bij de doorverwijzers en ouderen.

Het gemiddeld aantal dagdelen per deelnemer dagbegeleiding daalt van 4,75 dagdelen naar 4,5 dagdelen.

We streven naar het voorkomen van een wachtlijst voor dagbegeleiding en een maximale wachttijd van 14 dagen zoals beschreven in de beleidsnota Wmo.

22.1 We voeren de ZonMW- In maart 2025 wordt het plan van subsidie 'zinvolle aanpak inclusief de monitor dagactiviteiten voor mensen opgesteld. met dementie' uit met Ucentraal, de Rijnhoven en Odensehuis Andante. Dit doen we door het opstellen en uitvoeren van plan van aanpak gericht op zinvolle dagactiviteiten. We monitoren de uitkomsten.

Uitvoeringsprogramma Vitaal en krachtig ouder worden 2025-2027

Informatievoorziening: Ouderen weten waar ze in de wijk terecht kunnen voor ontmoeting, ondersteuning of zorg.

23. Inzichtelijk maken of we een dementievriendelijke stad kunnen worden.

23.1 In samenwerking met partijen in de stad doen we een dementiescan. De dementiescan maakt inzichtelijk hoe dementievriendelijk Utrecht is en wat we kunnen doen om dit te verbeteren. 23.2 We benutten de lessen uit de ZonMw-subsidie en de dementiescan in de inkoop aanvullende zorg en herziening van de subsidies 'VIVE" en 'SPDO'.

24. Gezamenlijk programma en communicatie in de wijk over activiteiten voor ouderen.

24.1 In de inkoop 'informatievoorziening' is aandacht voor de behoeften van de doelgroep ouderen.

25. Sterkere wijknetwerken rondom de ouderenzorg.

25.1 In het kader van IZA werken wij samen aan het versterken van de wijksamenwerking tussen VVT, huisarts, buurtteam, informele zorg en welzijnswerk. Als gemeente nemen we deel als partner in projectgroepen.

Ingediend en goedgekeurd transformatieplan met toezegging transformatiemiddelen.

25.2 We nemen deel in de Ouderen zijn eerder in beeld met projectgroepen ‘Samen een ondersteuningsvraag. (G)oud’ en 'buurt als ecosysteem'. Dit zijn IZAplannen vanuit ouderenzorgorganisaties gericht op het vernieuwen van de samenwerking in de wijk. We dragen actief bij aan een goede implementatie in de wijken. Zorgvragen van ouderen 26. De expertise van de 26.1 We vragen partijen in worden eerder herkend en ouderenzorg wordt beter de aanvullende zorg, ouderen worden sneller benut ‘in de wijk’. waaronder aanbieders geholpen. dagbegeleiding, om met gemeente, buurtteams en sociale basis te komen tot een passende werkwijze van een gezamenlijke start (intakes) en evaluatie van ondersteuning voor ouderen. Ouderen merken minder van 27. Domein-overstijgend 27.1 Ouderen met een de ‘scheiding tussen de Wmo, indiceren mogelijk. zorgvraag moeten nu vaak Zvw en Wlz’. bij ‘meerdere’ loketten zijn voor hun zorg. Dat is ongewenst en inefficiënt. We onderzoeken daarom of wijkverpleegkundigen en casemanagers dementie een rol kunnen spelen in het afgeven van Wmo-indicaties voor individueel maatwerk.

Uitvoeringsprogramma Vitaal en krachtig ouder worden 2025-2027

Ouderenzorg blijft toegankelijk.

28. Er is een lokale arbeidsmarktagenda voor de ouderenzorg.

29. Sturingsinformatie over arbeidsmarkttekorten in de ouderenzorg binnen de gemeente Utrecht. Digitale vormen van zorg en welzijn sluiten aan bij de behoefte van ouderen en hun netwerk.

30. Er is inzicht in de behoefte van ouderen (en netwerk) op het gebied van digitale zorg en welzijn.

27.2 We ontwikkelen met verwijzers en zorgaanbieders een wegwijzer 'van Wmo naar Wlz'. Dit helpt deze organisaties bij het ondersteunen van ouderen naar de Wlz. 27.3 Met de andere G4steden voeren we lobby bij het Rijk om te komen tot een betere aansluiting tussen welzijn en zorg voor ouderen. 28.1 We benoemen ouderenzorg als één van de twee speerpunten van ‘Werk voor Iedereen’. We nemen het initiatief om samenwerkingsstructuur te professionaliseren tussen opleiders, ouderenzorg en gemeente. In dit kader doen we onderzoek naar de aard en omvang van de lokale arbeidsmarkttekorten. 29.1 Op drie thema's werken we toe naar lokale projecten: behoud personeel, opleiding en leven lang ontwikkelen, innoveren. 30.1. We organiseren consultatiesessies met ouderen en professionele partners om op te halen welke behoefte op het gebied van digitalisering er leeft.

Uitvoeringsprogramma Vitaal en krachtig ouder worden 2025-2027

Er ligt een gedragen wegwijzer die organisaties in de sociale basis, basiszorg en aanvullende zorg benutten.

Wordt meegenomen in de agenda digitale zorg.

D. Monitoren, sturen en verantwoorden 1.

Risico’s

Overzicht belangrijkste risico’s Risico-omschrijving

Toelichting

Maatregelen

Benoem in de omschrijving

Leg uit waarom dit een belangrijk

Welke maatregelen nemen we bij dit

oorzaken, risico en gevolgen voor

risico

risico?

de doelstellingen

In termen van kans van optreden, ernst van gevolgen voor doelstellingen en/of beheersbaarheid van het risico

De transformatieplannen IZA

Hierdoor kunnen projecten gericht

We nemen de tijd om te komen tot

worden niet goedgekeurd door

op betere samenwerking tussen

goede transformatieplannen met de

zorgverzekeraar.

sociaal en medisch domein en op

juiste onderbouwing (en meetbare

de beweging naar de voorkant

kpi’s)

niet doorgaan. Zonder geld gaan de projecten niet door. We blijven ook zonder deze projecten investeren in de verbinding tussen het sociaal en medische domein. Maar de ‘transformatie van de ouderenzorg’ zoals beschreven in het regioplan komt dan beperkt tot stand. Er zijn onvoldoende middelen

Hierdoor kunnen we onvoldoende

We zetten met dit

beschikbaar om structureel de

de beweging maken naar

uitvoeringsprogramma in 2025 en

verschuiving van aanvullende

preventie en sterke

2026 stappen van zorg naar welzijn.

zorg naar sociale basis waar te

gemeenschappen.

Dit doen we ter voorbereiding van de

maken.

inkoop per 2027. Zonder middelen zullen acties gestopt moeten worden of niet door kunnen gaan in 2026 en 2027.

De tijdelijke Rijksmiddelen

Hierdoor lukt het op de lange

We maken de keuze om alternatieve

(belangrijkste: IZA) worden niet

termijn onvoldoende om projecten

financiering te zoeken binnen de

omgezet in structurele

of nieuwe werkwijzen door te

begroting of doen zaken niet.

financiering .

zetten.

De coalitiemiddelen ‘gezond

Met het wegvallen van deze

De middelen worden deels ingezet als

ouder worden’ zijn beschikbaar

middelen bestaat het risico dat de

impuls voor het verbeteren van

tot en met 2026

beweging naar preventie voor de

samenwerking, aanreiken van kennis

groepen met de grootste

en handvatten en aansluiting op de

gezondheidsachterstanden (en

groepen met de grootste

daardoor minder leed voor deze

gezondheidsachterstanden. Dit

groepen en minder groot beroep

borgen we duurzaam in de

op zorg) die met deze middelen is

samenwerking met partners binnen de huidige en nieuwe opdrachten.

Uitvoeringsprogramma Vitaal en krachtig ouder worden 2025-2027

ingezet geen verdere doorgang vindt. Het lukt onvoldoende om

Community building binnen

Na vaststelling door de raad zetten

wooncomplexen voor senioren

wooncomplexen komt hierdoor

we met de beleidsnota Wonen in op

te realiseren door de druk op de

niet tot stand, wat leidt tot een

passende huisvesting voor ouderen,

woningmarkt.

groter beroep op de aanvullende

o.a. doordat circa 20% van de

zorg.

jaarprogrammering gericht is op ouderen.

Ouderen met een lichte

Hierdoor krijgen ze niet de

We monitoren de beweging die we

zorgvraag komen niet bij de

ondersteuning die ze nodig

willen maken in dit

sociale basis uit.

hebben, wat kan leiden tot bijv.

uitvoeringsprogramma en het

eenzaamheid of crisissituaties.

uitvoeringsprogramma ‘Zorgen voor elkaar’.

Uitvoeringsprogramma Vitaal en krachtig ouder worden 2025-2027

Financiën

De financiële tabel in dit uitvoeringsprogramma toont de financiële impact van de acties uit het uitvoeringsprogramma. De tabel toont alleen de wijzigingen. Het gaat om acties die nieuw zijn en bekostiging buiten de huidige capaciteit en opdrachten valt. Het betreft wat we extra doen boven op de reguliere inzet. De financiële tabel toont daarmee de beweging die met de beleidsnota Wmo en beleidsnota gezondheid is ingezet, waarin een verschuiving van zorg naar welzijn, sterke gemeenschappen en gezondheidsbevordering plaatsvindt. In de financiële tabel zijn de volgende acties niet opgenomen: - Activiteiten/acties uit het uitvoeringsprogramma die we dekken uit de bestaande personele capaciteit - Acties uitgevoerd door partners in de stad die passen binnen de aan hun verstrekte opdracht en bijbehorende financiële kaders. Deze acties worden uitgevoerd binnen de beschikbare middelen van de programma's Levendige en Gezonde stad (doelstellingen Meedoen en zorgen voor elkaar, prettig samenleven, volksgezondheid) en Passende ondersteuning en opvang (doelstellingen passende aanvullende zorg, passende basiszorg).

Financiën (in €) 2025

2026

2027

1.738.440 1.738.440

1.157.800 1.157.800

814.600 814.600

365.000 10.000

275.000 10.000

7.500

382.500

50.700 292.500

Bijdragen van derden SPUK GALA SPUK-IZA SPUK DOS ZonMw Dementie Bijdragen van derden (C)

1.037.000 187.440 125.000 6.500 1.355.940

814.600 0 0 0 814.600

totaal gedekt (B+C)

1.738.440

1.157.800

814.600

Totaal benodigd budget Extra inzet Totaal benodigd budget (A) Reeds in begroting gedekt programma Levendige en Gezonde stad - Volksgezondheid - Prettig samenleven programma Duurzame Bereikbaarheid - Verkeersveiligheid Transitiereserve hervormingen sociaal domein Reeds in begroting gedekt totaal (B)

Uitvoeringsprogramma Vitaal en krachtig ouder worden 2025-2027

Voortgang en verantwoording

Account-cyclus De voortgang op het uitvoeringsprogramma wordt binnen de bestaande P&C-cyclus van ieder betrokken account gemonitord. De resultaten worden in de bestaande dashboards opgenomen. Resultaten van de monitoring van alle betrokken accounts worden bij de rapportage van het uitvoeringsprogramma gezamenlijk gepresenteerd. Indicatoren Dit uitvoeringsprogramma beschrijft acties die met onderstaande indicatoren (genoemd in de kader stellende beleidsnota’s en Programmabegroting) gemonitord worden. Vanuit de Utrecht Monitor worden de uitkomsten van deze indicatoren 2-jaarlijks ter beschikking gesteld. Afdeling Onderzoek & Advies Evaluatie, analyseert deze beschikbare informatie. Kanttekening is dat deze indicatoren niet direct in relatie tot de acties van dit uitvoeringsprogramma gemeten worden. • • • • • • •

% inwoners dat meedoet % inwoners dat zich vrijwillig inzet % inwoners dat wil zorgen voor of hulp wil bieden aan buurtbewoners, maar dat nu nog niet doet % inwoners dat van familie/ vrienden/ buren/ vrijwilligers (organisatie) hulp ontvangt % inwoners dat zorgt voor of hulp biedt aan buurtbewoners % inwoners dat een bijdrage levert aan meer contact in de buurt % Utrechtse ouderen met goed ervaren gezondheid (uitgesplitst naar opleiding en herkomst)

Naast deze monitoring en evaluatie vanuit de accountcyclus op specifieke resultaten wordt het Uitvoeringsprogramma als geheel eind 2026 geëvalueerd. Dit is in het jaarprogramma van de betrokken afdelingen opgenomen. Verantwoording De resultaten van de monitoring en evaluaties worden op transparante wijze gerapporteerd aan het college van burgemeester en wethouders.

Uitvoeringsprogramma Vitaal en krachtig ouder worden 2025-2027

E. Bijlagen 1.

Effect vergrijzing op zorgvraag

a) Prognose We verwachten een groei in de vraag naar zorg en ondersteuning van ouderen. Dit heeft verschillende oorzaken: - Demografische ontwikkelingen, waarvan de belangrijkste de zogenaamde dubbele vergrijzing (een groei van het aantal ouderen en mensen worden steeds ouder) zorgt voor een stijging van het aantal mensen dat een beroep kan doen op zorg. - Rijksbeleid WOZO (Programma Wonen, Ondersteuning en Zorg voor Ouderen). Als gevolg van dit programma verwachten we dat ouderen langer thuis blijven wonen en langer een beroep zullen doen op Wmo-voorzieningen. - Lokaal beleid en uitvoering zoals de Wmo-nota, de hervormingen sociaal domein en dit uitvoeringsprogramma. Voor de VJN 2023 is een prognose gemaakt van de verwachte groei als gevolg van deze ontwikkelingen. Daar kwam uit dat we verwachtten een tekort te hebben dat jaarlijks met € 1 miljoen stijgt (deze prognose was onderdeel van het in de VJN 2023 gemelde tekort). b) Gebruik zorg door 65+’ers Voor deze prognose is gebruik gemaakt van het huidige zorggebruik van 65+’ers per zorgproduct. Het is mogelijk om te zien hoeveel 65+’ers, 75+’ers en 85+’ers gebruik maken van aanvullende zorg en basiszorg. In onderstaande tabel staan deze getallen (Zorg in Natura en PGB). De tabel maakt inzichtelijk hoeveel unieke deelnemers gebruik maakten van de zorgvorm in 2024.

Volgend deel →

De tekst is automatisch uit het bestand gehaald en kan afwijken van het origineel (kolommen, tabellen en koppen lopen door elkaar). Het officiële stuk bij de gemeente is leidend. Bron: https://api1.ibabs.eu/publicdownload.aspx?site=Utrecht&id=feb5a907-9b56-4422-91cb-5cea95913b7b