Uitvoeringsprogramma oeverpark Rondje Stadseiland 2024-2026

41

•

• •

Programma Ontwikkelen en Wonen voor iedereen: - doelstelling Stedelijke omgeving: een omgeving die bijdraagt aan de randvoorwaarden voor een prettig en gezond leven. Dit betreft de bijdrage vanuit de gebiedsontwikkelingen. Programma Aantrekkelijke, groene leefomgeving en erfgoed: - doelstelling Extra Groen: Meerjaren Groen Pro gramma - doelstelling Water- en rioleringssystemen. Dit betreft de bijdrage vanuit Beheer Openbare Ruimte voor ruimtelijke ingrepen zoals herinrichting van wege rioolvervanging. Externe dekkingsbronnen. Dit betreft voornamelijk subsidies vanuit andere overheden. Mogelijk toekomstige bijdragen die samenhangen met de mogelijke overdracht van het Merwedekanaal (onder voorbehoud).

De planvoorbereiding door team RSE staat centraal in dit uitvoeringsprogramma. De planvoorbereidingskosten zoals opgenomen in de onderstaande tabel vormen slechts een fractie van de totale kosten voor de feitelijke aanleg van het park. Om toch een zo volledig mogelijk beeld te geven van de financiën van de realisatie van RSE hebben we de bijlage ‘Bekostiging realisatie Rondje Stadseiland’ opgenomen. Daarin geven we inzicht in de bekostiging van de uitvoering en de beheerkosten die samenhangen met de realisatie van het oeverpark.

Dekking uit budget Plankosten RSE

Nadere toelichting

Verkenning en participatie Oog in Al

€100.000,-

Dekking mogelijk via Horizon Europe

Mobiliteitsstudie Welgelegen + planbegeleiding

€20.000,-

Plus €15.000,- gebiedsbudget WNW voor extern onderzoek

DLG 3/4/5

Bijdrage planvoorbereiding door Team RSE

€84.000,-

DLG 6

- Planvorming aansluiting Socratesbrug

€22.000,-

Ook voor evt. inzet onvoorzien deelgebied 12

- Verkenning + planvorming Zeehaenkade DLG 7/8/9

- Verkenning scenario’s A12-zone

€30.000,-

- Verkenning gezamenlijk plan Gelderlantlaan DLG 10

- Toepassen profiel RSE op Rooseveltlaan

Bijdrage externe partners deelgebied 9 o.v.

€38.000,-

- Plan vervangen inrichtingselementen - Verbinden fietsroute P+R Papendorp – RSE DLG 11

Ontwerp en participatie Dafne Schippersbrug

€21.000,-

Herinrichting onderdoorgang

Project

Algemene projectkosten

€100.000,-

Coördinatie, afstemming

Lobby

Lobby- en fondsenwerving

€25.000,-

Communicatie

Communicatieplan en gebiedsmarketing

€50.000,-

Participatie

Stedelijke klankbordgroep

€20.000,-

Groen

Onderzoek ecologie

€100.000,-

Monitoring

Organiseren monitoring

€15.000,-

TOTAAL

€625.000,-

gebieden/bestuur, etc. Zie par. 3.2

Zie par. 4.1

42

Oeverpark Rondje Stadseiland - Uitvoeringsprogramma 2024-2026

Oeverpark Rondje Stadseiland - Uitvoeringprogramma 2024-2026

43

Afbeelding: Impressie van overgang tussen deelgebied 10 en 11

45

Bijlage: Nadere uitwerking ontwikkelkader Rondje Stadseiland In het ontwikkelkader Rondje Stadseiland (2022) zijn de leidende principes voor het oeverpark vastgesteld. Deze principes vormen de basis voor een robuust groen, samenhangend en herkenbaar oeverpark. Het realiseren van een groot nieuw oeverpark midden in de bestaande stad is een langjarige en complexe opgave. Realisatie vindt plaats in vele verschillende vervangingsopgaven, projecten, gebiedsontwikkelingen en initiatieven waarbij vele verschillende stakeholders en belangen een rol spelen. Deze opgave vraagt om een specifieke ontwerpstrategie en sturing in zowel de realisatie- als de beheerfase waarbij, indien nodig, actualisatie plaats vindt. In deze nadere uitwerking laten we zien hoe het park in vier thema’s is opgebouwd en geven we met bijbehorende ontwerpprincipes meer duidelijkheid voor de realisatie in (deel)projecten. De ontwerpprincipes beschrijven de gewenste beeldkwaliteit en gebruikswaarde van het oeverpark, met als doel een herkenbare vormgeving en inrichting van de parkruimte. De ontwerpprincipes (met concrete elementen en materialen) vormen het uitgangspunt bij de start van ontwerpprocessen en worden daar verder uitgewerkt en ingepast. Over de ontwerpprincipes vindt afstemming plaats met de betreffende assetmanagers.

Afhankelijk van de lokale omstandigheden kan er (bij uitzondering) aanleiding zijn om iets anders op te lossen waarbij het doel van een robuust groen, samenhangend en herkenbaar oeverpark niet uit het oog wordt verloren. Elke twee jaar, bij het vaststellen van een nieuw uitvoeringsprogramma vindt actualisatie plaats. Specificaties van het oeverpark worden steeds concreter en completer en we nemen hier op wat we afspreken, ontwikkelen en leren. Vanwege de complexiteit in de realisatie van het oeverpark zullen zich situaties voordoen waarin we alleen tijdelijk of slechts gedeeltelijk invulling kunnen geven aan de inrichting van het park. Soms zal er bijvoorbeeld in eerste instantie slechts beperkt ruimte beschikbaar zijn, zijn bestaande materialen nog niet afgeschreven, zijn er niet direct financiële middelen beschikbaar of blijft autoverkeer vooralsnog gebruik maken van de recreatieve route. We geven prioriteit aan het realiseren van een robuuste, groene parkruimte waar mogelijk, onderzoeken wat voor de verdere inrichting tijdelijk mogelijk is en ‘omarmen imperfecties’ in ontwerp om stappen in de realisatie van het park te blijven maken.

Van leidende principes ontwikkelkader RSE (2022) Water en oevers openbaar

Robuuste parkzone + Biodiversiteit

Continue route + Eenheid in toepassing van materialen en meubilair

Evenwicht in (soort) activiteiten en bestemmingen

1. Water als icoon

2. Robuuste parkzone en biodiversiteit

3. Herkenbare inrichting

4. Samen thuis in het oeverpark

De kwaliteit van het park wordt gevormd door de zichtbaarheid en beleving van het water van de twee kanalen en de bijzonderheden uit het verleden. Tezamen vormen ze het vertrekpunt voor het oeverpark.

De basis van het park wordt gevormd door een robuust groen ‘tapijt’ met een diversiteit aan beplanting en bomen, dat ruimte biedt aan biodiversiteit en bijdraagt aan klimaatadaptatie. Het park biedt daarbij ook ruimte voor natuurlijke dynamiek.

De continue route en eenheid in toepassing van materialen en meubilair zorgen voor een samenhangend en herkenbaar oeverpark. Hierbij is eenvoud de kracht. De inrichtingselementen versterken de beleefbaarheid van het water en groen.

Het oeverpark biedt rust, de mogelijkheid om te ontsnappen aan de stedelijke hectiek en tegelijkertijd ruimte voor reuring en flexibiliteit voor divers gebruik en (tijdelijke) programmering. Samen met betrokkenen geven we invulling aan het oeverpark.

Naar concrete ontwerpprincipes in de nadere uitwerking in vier stappen

47

1. Ontwerpprincipes Water als icoon Motie: M256 Laat geschiedenis van de wijk zien

se Wete

ring

Oude Rijn

Vleuten

Le

Erfgoed • Ergoed/bijzondere bebouwing komt in/aan het groen te liggen om zo onderdeel te laten zijn van het park. De bebouwing heeft (ook) een voorkant in/aan het park en bij voorkeur een publieke functie. • Verkavelingsstructuur en relicten in het groen zorgen voor plekken waarbij het (industrieel) verleden ervaarbaar wordt. • Historische bomenrijen en boomgroepen blijven als structuur behouden, maar worden meer divers (met soorten met eenzelfde kroonomvang en eindbeeld) of meer open als een boom moet worden vervangen.

er

we d

ek an

aa

eR

ijn

Villa Jongerius 2010

l

Zichtbaar en beleefbaar maken van de wetering

an nk

Vaa r

Rij

ts c h

m-

eR

r da

ijn

Westravense wetering

s te

Galecopperdijk

Villa Jongerius 2024 Erfgoed weer zichtbaar als monument aan het Merwedekanaal

Am

Kanalen en waterwegen • Bijzondere plekken in het park daar waar waterwegen (en bijbehorende historische routes naar de binnenstad) bij elkaar komen. • Wetering zoveel mogelijk terugbrengen in de vorm van watergang of wadi/verlaagde groenstrook.

M

ch i ds

aa l

Bruggen • Nieuwe bruggen voor voetgangers en fietsers zijn in vormgeving en uitstraling onderdeel van een familie. • De bruggen hebben een ranke, subtiele en eigentijdse vormgeving en openheid en (verge)zicht op het water wordt zoveel mogelijk behouden. • We maken onderscheid in twee typen bruggen: 1. Bruggen als onderdeel van de recreatieve route RSE (noordzuid richting): vlakke brug, open en transparante leuning in de kleur antraciet (conform HOR en brug bij Wilhelminawerf). 2. Bruggen die de wetering en het Merwedekanaal kruisen (oostwest richting): vormgeving, materialisering en kleurstelling conform nieuwe bruggen Merwedekanaal (ontwerp Korth Tielens).

Legenda kaart erfgoed Kanalen en waterwegen Wetering & Diagonaal Bijzondere (monumentale) bebouwing Verkavelingsstructuur Historische bomenrijen & groepen

49

2. Ontwerpprincipes Robuuste parkzone en biodiversiteit Motie: M255 biodiversiteit in alle deelgebieden Rondje Stadseiland.

Robuuste parkzone • De parkzone is in de basis 29-35 meter breed (exclusief bij de bebouwing horende balkons, tuinen etc.). De nieuwe parkruimtes langs het Merwedekanaal zijn elk tenminste 1 hectare groot. • Bouwhoogte is passend bij de maat en schaal van het park en houdt rekening met de bezonning van de parkruimte (bijvoorbeeld kaders Omgevingsvisie Merwedekanaalzone).

1 ha. 1 ha.

29-35 meter

1 ha.

Robuuste parkzone profiel Basisprofiel parkzone ARK 35m - 70m Wandelpad aan de waterzijde en fietspad aan de woningzijde

Uitzondering in de bestaande situatie: Kade Rooseveltboulevard en vooralsnog medegebruik van de auto op delen.

Beplanting • Het groen en de beplanting vormen een continue loper die zorgt voor samenhang en herkenbaarheid. Hier binnen is ruimte voor bijzondere beplantingsaccenten (zoals bollen, vaste planten of gazon) afhankelijk van de behoefte van de plek. • De beplanting is opgebouwd uit vlekken afwisselende beplanting waar het fiets- en voetpad doorheen snijden.

Basisprofiel parkzone MWK 29m - 35m Wandelpad aan de waterzijde en fietspad met groene middenberm (waar mogelijk met wetering)

Wanneer er niet voldoende ruimte is om een robuuste groene berm te maken van min. 2 m door bestaande bomen, onderdoorgangen of historische bebouwing: wordt tussen de paden een lichtgrijze betonnen band van 50 cm toegepast.

Bomen • Bestaande bomen worden ingepast in de parkzone en variatie in (nieuwe) boomtype en -soorten versterkt de parkbeleving en (bio)diversiteit. • Historische bomenrijen en boomgroepen blijven als structuur behouden en herkenbaar, maar worden meer divers en op bijzondere plekken meer open. • Nieuwe boomgroepen worden ingezet als accent van bijzondere plekken aan het kanaal waar straten, bruggen of watergangen haaks op het kanaal uitkomen. • Op nieuwe plekken waar nu nog geen of weinig bomen staan worden gestrooide/solitaire bomen toegevoegd. Biodiversiteit • Door de groene oppervlaktes i.c.m. water vervult het oeverpark een belangrijke functie als leefgebied voor dieren en planten. • Het oeverpark is zelf een doorlopende structuur en staat in verbinding met andere groengebieden. • De soortkeuze van beplanting en bomen is bij Legenda robuuste parkvoorkeur inheems of heeft toegevoegde waarde voor ecologie, maakt gebruik van de Utrechtse soortenlijst zone en biodiversiteit en is biodivers. Parkzone • Waar mogelijk proberen we spontane Verbonden natuurontwikkeling, successie en dynamiek de ruimte groenstructuur te geven. • Bij de inrichting van leefgebieden maken we o.a. Bomenrijen gebruik van gidssoorten die model kunnen staan voor een Basiskwaliteit Natuur.

Gestrooide • Langs de gehele lengte van het Merwedekanaal en de bomen wetering worden waar mogelijk een natuurvriendelijke Boomgroepen oevers aangelegd. Onderzoek biodiversiteit In de tweede helft van 2024 zal een ecologisch bureau advies uitbrengen hoe we biodiversiteit in het gehele oeverpark Rondje Stadseiland kunnen beschermen, versterken en ontwikkelen. Tevens zal onderzoek worden gedaan naar de inrichting van een natuurvriendelijke oever aan het Merwedekanaal, met inzicht in kansrijke maatregelen en knelpunten/barrières en met voorstellen voor oplossingen in de vorm van ontwerpuitgangspunten.

Onderzoek spontane vegetatie In de tweede helft van 2024 onderzoeken we samen met BOR groen de uitkomsten van eerste pilots in de stad en de mogelijkheden en beheerconsequenties van spontane vegetatie in het oeverpark.

51

3. Ontwerpprincipes Herkenbare inrichting Moties: M257 Niet te zuinig met bankjes en watertappunten. M258 Toegankelijk Rondje Stadseiland

Werkwijze We kiezen voor een beperkt en eenvoudig palet aan materialen en meubilair. Realisatie vindt plaats in projecten of bij natuurlijke momenten voor vervanging (beheeropgaven). We werken in onderstaande volgorde: 1. Behouden van wat al aanwezig is (elementen, materialen, funderingen etc.) 2. Bij vervanging kijken we wat in het gemeentelijk depot beschikbaar is uit het palet RSE 3. Als het echt niet anders kan, nieuw aanschaffen Het Amsterdam-Rijnkanaal en het Merwedekanaal zijn in de Kadernota Kwaliteit Openbare Ruimte aangemerkt als Domstad Bijzonder. We maken bij de keuze voor inrichtingselementen en materialen ruimte voor innovatie en circulaire oplossingen en vragen projecten te onderzoeken hoe de milieu-impact kan worden beperkt en een MKI berekening te maken. Materialisering verharding recreatieve route • Vrij liggend wandelpad aan de waterkant 2,5 m breed. Het materiaal is asfalt met een strooilaag van lichtgrijs split. Alternatief bij bestaande bomen: halfverharding met split. • Fietspad minimaal 4 en maximaal 5 meter in de voorrang zonder verkeerskundige wegmarkering. Het materiaal is glad asfalt met een leemkleur toplaag1. • Tussen de paden ligt een groene berm van 3 meter (minimaal 2 meter). Wanneer er onvoldoende ruimte is wordt een lichtgrijze betonnen band2 tussen de paden toegepast.

Meubilair • Zitmeubilair3: is een familie van verschillende type elementen (bank, poef, picknickbank) uit de serie Pure van Grijsen die afhankelijk van locatie en gebruik kunnen worden toegepast. • Betonband2: wordt toegepast als zitrand. We kiezen niet voor één type en maken hiermee hergebruik mogelijk. Indien een nieuwe band nodig is, wordt gekozen voor een eenvoudig te vervaardigen type van de meest circulaire grondstoffen. We gaan spaarzaam om met materiaal en passen alleen een betonband toe indien deze meerdere doelen dient:

Nieuwe materialen/elementen conform HOR Domstad • •

Asfalt met een leemkleur toplaag1

Asfalt met een strooilaag van lichtgrijs split •

Zitmeubilair3 Aanwezige materialen/elementen Domstad Bijzonder

Betonband2

Watertappunten op plekken met reuring zoals (grotere) sporten speelplekken

Keien in de Parkzone ARK

Betonband2: bijvoorbeeld Bio Bound productlijn Elegance

- overbruggen van hoogteverschillen waar tevens behoefte is aan zitgelegenheid of een trap - bij speel- of sportplekken waar de band zowel opsluiting, zitelement en/of onderdeel is van de speel/sportfunctie. Elementen worden parallel aan het water geplaatst. Verlichtingsarmatuur: fietspadmast/ model Iridium (HOR) wordt veel in parken en plantsoenen toegepast en draagt mede door de hoogte van 4m bij aan de menselijke maat en parkachtige uitstraling. De armatuur heeft een duurzame toepassing met ledlicht in verschillende kleurtemperaturen en is asymmetrisch af te schermen (goed voor ecologie). Afvalbak: type Falcon (HOR) van 75 liter RAL 7016.

Belangrijke aandachtspunten • De ondergrond raakt overvol en daarom werken we als gemeente aan een visie. In de vaak beperkte maat van het park kan niet altijd aan alle beleidskaders worden voldaan (bijvoorbeeld het vinden van ruimte voor schaduwrijke grote bomen en ondergrondse infrastructuur). • Daarnaast vragen we projecten om direct toegankelijkheid mee te nemen. Inrichting vindt plaats volgens het VN verdrag handicap en “Utrecht Standaard Toegankelijk (UST) voor stadsparken en recreatiegebieden” van SOLGU. We realiseren voldoende (gratis) zitgelegenheid. De ontwerpprincipes die zijn opgenomen in het ontwikkelkader RSE blijven gelden en worden hieronder aangevuld en verduidelijkt. De inrichtingselementen en materialisatie verharding fiets- en wandelpad zijn een gegeven waar niet van kan worden afgeweken. Aanvulling op Ontwikkelingskader Parkzone ARK (2016) • Aan de waterkant krijgt ruimte voor de voetganger en verblijf prioriteit. Een vrij liggend fietspad in leemkleur wordt toegevoegd. • Het asfalt van de wandelpaden (Wagenaarkade en Rooseveltboulevard) krijgt op termijn (bij beheermaatregelen) een strooilaag van lichtgrijs split. • Op de delen waar het oeverpark RSE overlapt met de parkzone ARK kan (indien passend bij de plek en mogelijkheid rondom bestaande bomen) de keienstrook worden toegepast, maar dit is niet meer vanzelfsprekend.

In het ontwikkelkader RSE is leemkleurig asfalt vastgesteld (kwaliteitsniveau Domstad conform HOR Leidsche Rijn). Door het vervallen van de toepassing van blanke bitumen in asfalt, hebben we samen met de assetmanager BOR gezocht naar een alternatief in de vorm van RAL-kleur in de vorm een leemkleurige toplaag.

1

Betonbanden (kwaliteitsniveau Domstad Bijzonder) zowel de brede band als onderdeel van de verharding als de verhoogde band als zitrand en meubilair. We sluiten aan op de bestaande situatie waarin betonnen zitranden zijn toegepast langs de Rooseveltboulevard en rondom speelplekken. We zoeken samen met de assetmanagers BOR naar geschikte betonbanden als verharding en als meubilair.

2

Familie van zitmeubilair: (nog) niet in het HOR. Het meubilair is wel al op meerdere plekken in Utrecht toegepast, onderdeel van een pilot en komt in aanmerking voor actualisatie van het HOR. Het gaat om houten zitmeubilair dat een stuk duurzamer en flexibeler in toepassing is (lokaal geproduceerd Douglas hout van Staatsbosbeheer met korte transportafstanden) dan de terugval optie uit het handboek (Montseny bank). We werken hieraan met de assetmanager BOR.

3

Verbijzonderingen • Vlonders staan niet in het HOR. Deze zullen per locatie in projecten worden onderzocht en uitgewerkt. • In de doorgaande zone langs het kanaal is geen ruimte voor fietsparkeren. In de bredere parkruimtes is fietsparkeren (nietjes) mogelijk t.b.v. bezoekers van de functies in het park. • Op specifieke plekken of bij sommige functies (sport, erfgoed of biodiversiteit) kan het nodig zijn een verbijzondereing in de vorm van een (kunst)element of (weg)markering toe te passen. Uitgangspunt hierbij is dat een dergelijke ingreep of element onderdeel is van het oeverpark als geheel en bijdraagt aan de samenhang en herkenbaarheid.

53

4. Ontwerpprincipes Samen thuis in het oeverpark

De twee kanalen, twaalf deelgebieden en cultuurhistorische elementen geven een eigen sfeer en karakter mee aan het oeverpark. Het gebruik en de programmering van het oeverpark zijn een belangrijke opgave. Dit moet ervoor zorgen dat het park zowel een thuis voor een direct aanwonende kan worden als een ontmoetingsplek voor bezoekers elders uit de stad. Het oeverpark verbindt het vele buurten en een grote diversiteit aan bewoners en biedt daarmee een uitgelezen kans voor sociale verbinding. Om een sociaal en veilig oeverpark te realiseren moeten we onderzoeken wat nodig is voor (kwetsbare) bewoners zodat diverse groepen het park op hun eigen manier kunnen gebruiken met elkaar, maar ook anderen tegenkomen. Hoe zorgen we voor een goede balans tussen rust en reuring en hoe houden we voldoende ruimte voor tijdelijke programma’s en activiteiten, experiment en vernieuwing? We zetten de komende periode in op samenwerking, het creëren verbinding en eigenaarschap met het herziene beleid van Samen Stad Maken als uitgangspunt. Rust • Het park biedt in de basis rust en ontspanning en mogelijkheid om aan de stedelijke hectiek te ontsnappen. • Er is voldoende toegankelijk zitmeubilair in het park. • In de rustige delen is ruimte voor een kleinschalige sport- of speelplek voor de buurt. Reuring • Het park biedt reuring op dynamische plekken die een herkenningspunt in het park vormen.

Hier mag veel gebeuren, ontmoeten mensen elkaar, komen fietsroutes via bruggen samen en is gazon om te verblijven. • Op plekken met reuring is vaak een combinatie te vinden van bijzondere gebouwen met diverse functies zoals (grotere) sport- en speelplekken met watertappunten. • Hier zoeken we naar locaties voor sanitaire voorzieningen, bij voorkeur opgenomen in de aanwezige (horeca)voorzieningen. • De inrichting van het oeverpark is zo dat drukke momenten kunnen worden opgevangen zonder afbreuk te doen aan het park op rustige momenten (denk aan de ochtendspits, bezoekers van de Jaarbeurs of een evenement).

Ruis • Bestaande bedrijven en bijbehorende logistiek bepalen op delen van het park (net name de zuidzijde) nog het beeld. Wanneer kansen zich voordoen, zoeken we ook hier naar gedeeltelijke en/ of tijdelijke realisatie van het oeverpark. Plekken en functies • Het park biedt op verschillende momenten van de dag en de week ruimte aan een grote verscheidenheid aan functies, activiteiten, initiatieven en tijdelijke programmering. • Functies zijn openbaar toegankelijk en dienen zoveel mogelijk een publiek doel voor diverse gebruikers. • Functies zijn goed en (sociaal) veilig bereikbaar vanuit het oeverpark. • Functies hebben een voorkant in/aan het park.

Legenda Samen thuis in het oeverpark Rust Reuring Kruisingen/viaducten Bijzondere plek kruising van waterwegen Bijzondere plek noord- en zuidpunt

Reuring: Noordpunt bij de kruising van waterwegen

Sport • Samen met sportclubs en andere betrokkenen wordt onderzocht hoe de recreatieve route kan worden verbeterd voor sporters (bijvoorbeeld door toepassing van watertappunten, sportmarkering etc.). • Viaducten bieden aanleiding voor bijzonder gebruik of sport met stedelijke functie. • Met de drie Utrechtse roeiverenigingen is een convenant gesloten hoe we met hun wensen omgaan en hoe we samenwerken in de uitwerking per deelgebied. Dit heeft bijvoorbeeld in het ontwerp voor deelgebied 5/ Merwede (voor de roeiers de ‘gouden kilometer’) geleid tot een eigen roeicoachpad in de bredere parkruimtes. Spelen • De recent uitgevoerde speelscans en participatie van bewoners zijn leidend bij de inpassing van het speelprogramma in het oeverpark. • Speelplekken worden zo veel mogelijk ondergeschikt in het groen ingepast en vormgegeven. Wanneer er aanleiding is, bijvoorbeeld een bijzondere functie of dubbelgebruik, kan de plek worden vormgegeven met betonband (zie ‘Herkenbare inrichting’). • Speelplekken worden plekspecifiek zo ontworpen dat het fijne plekken zijn om te verblijven, voor alle leeftijden en ook als er niet gespeeld wordt. • Grotere speelplekken bevinden zich langs het Merwedekanaal in de grotere parkruimtes.

Roeicoachpad

54

Oeverpark Rondje Stadseiland - Uitvoeringsprogramma 2024-2026

Oeverpark Rondje Stadseiland - Uitvoeringprogramma 2024-2026

Bijlage: Bekostiging realisatie Rondje Stadseiland In aanvulling op het overzicht van kosten en dekking van de inzet en acties in het uitvoeringsprogramma, geven we in deze bijlage een zo volledig mogelijk beeld van de financiën van de realisatie van RSE, achtereenvolgens: • Bekostiging uitvoering in deelgebieden • Beheerkosten • Strategie dekking per deelgebied • Indicatief overzicht bekostiging realisatie

Bekostiging uitvoering in deelgebieden

Beheerkosten

In de periode 2024-2026 hebben we aan de zijde van het Merwedekanaal middelen voor aanleg van het park vanuit de voorjaarsnota 2021 (deelgebieden 2 en 11) en liften we mee op het budget vanuit BOR voor herinrichting/rioolvervanging (deelgebied 2), middelen vanuit het MGP (deelgebieden 3 en 11), subsidies (bijdrage uit het BO Leefomgeving voor de deelgebieden 3 en 6) en vanuit lopende gebiedsontwikkelingen (deelgebieden 4 en 5). In de onderstaande tabel staan de dekkingsbronnen en nu (zeker) beschikbare bedragen voor de bekostiging van de aanleg van het park, in aanvulling op de beschikbare dekking voor de planvoorbereiding.

Het oeverpark RSE is ca. 45 ha groot en bestaat uit delen die nu al tot de openbare ruimte behoren en delen die nu nog geen gemeentelijk eigendom zijn maar hier op termijn aan worden toegevoegd. Het toevoegen van openbare ruimte vanuit particulier eigendom betekent een areaalvergroting voor de gemeente. De dekking voor beheerkosten is onderdeel van de besluitvorming van de betreffende gebiedsontwikkeling. De overdracht van het Merwedekanaal vanuit het Rijk naar gemeente Utrecht betekent ook een areaalvergroting. Voor de overdracht worden afspraken gemaakt over vergoeding voor het toekomstige beheer en onderhoud inclusief het nog noodzakelijke groot onderhoud (zie par. 2.1). Bij de realisatie van het oeverpark RSE vindt geen wijziging plaats in kwaliteitsniveau: de oevers van beide kanalen zijn in de Kadernota Kwaliteit Openbare Ruimte opgenomen als Domstad Bijzonder. De realisatie vindt plaats volgens reeds vastgestelde inrichtingskwaliteit en waar mogelijk conform HOR en met middelen die al aanwezig zijn.

BESCHIKBARE DEKKING KOSTEN UITVOERING DLG 1 DLG 2

-

DLG 3 DLG 4 DLG 5

˗ ˗ ˗ -

DLG 6

-

DLG 7 en 8 DLG 9 DLG 10

-

DLG 11

-

DLG 12

-

Nog geen middelen voor uitvoering. €1 mln. vanuit Voorjaarsnota 2021 voor aanleg RSE Welgelegen. Realisatiemiddelen BOR voor herinrichting/rioolvervanging Welgelegen en Den Hommel. €3 mln. budget vanuit het coalitieakkoord/Meerjaren Groen Programma. €3 mln. subsidie vanuit het BO Leefomgeving (regeling gebiedsbudget) Realisatie gedekt uit gebiedsontwikkeling Nieuwe Defensie. Realisatie gedekt vanuit gebiedsontwikkeling Merwede, met uitzondering van kosten voor aanleg van de natuurvriendelijke oever. Aanvullende dekking noodzakelijk. €1,4 mln. vanuit de Reserve Ruimtelijke Ontwikkelingsprojecten (voorheen Investeringsimpuls RSU). €2,15 mln. (ex BTW) vanuit subsidiemiddelen BO Leefomgeving (regeling Gebiedsbudget). €0,3 mln. vanuit Budget bovenwijks Merwede voor realisatie aansluiting Socratesbrug. Nog geen middelen voor uitvoering. Nog geen middelen voor uitvoering. Toepassen profiel RSE vanuit budget van viertal herinrichtingsprojecten in Kanaleneiland, waarin de Roosevetlaan wordt meegenomen. €2 mln. voor uitvoering parkzone Den Hommel (Johan Wagenaarkade fase 2) vanuit MGP en Voorjaarsnota 2021. €0,5 mln. voor brug over Leidsche Rijn vanuit Voorjaarsnota 2021 en subsidie provincie. Nog geen middelen voor uitvoering.

Afbeelding: Deelgebied 11 Johan Wagenaarkade

55

56

Oeverpark Rondje Stadseiland - Uitvoeringsprogramma 2024-2026

Oeverpark Rondje Stadseiland - Uitvoeringprogramma 2024-2026

Strategie dekking per deelgebied

Indicatief overzicht bekostiging realisatie

Strategie dekking

De realisatie van het park in de deelgebieden kent een aantal (theoretische) dekkingsbronnen. De bekostigingsmogelijkheden kunnen per deelgebied verschillen door locatie specifieke omstandigheden en stakeholders. Per deelgebied volgen we daarom een andere strategie. Er zal bij elk deelgebied afzonderlijk moeten worden onderzocht welke mogelijkheden het best passend zijn en vervolgens wat er georganiseerd moet worden om de benodigde middelen daadwerkelijk beschikbaar te krijgen. Er zal (nagenoeg) altijd sprake zijn van een combinatie van dekkingsbronnen om de benodigde investeringen volledig te dekken. Op de volgende kaart wordt dit geïllustreerd en vervolgens nader toegelicht.

Ten slotte maken we in twee kaartbeelden inzichtelijk wat de resterende financiële opgave per deelgebied is voor zowel de inrichting van het oeverpark, als de overgangen van de deelgebieden. De kaarten bevatten bedragen die eerder gecommuniceerd zijn in de bijlage van de raadsbrief van 28 maart 2023. Het betreft een grove inschatting op basis van een berekening van de m2 prijs voor groen/bestemming park x omvang beoogde parkzone uit 2022. Voor de inrichting van het volledige oeverpark is de komende 10 tot 15 jaar (indicatief) nog ruim €20 mln. nodig. Ook resteert een bijna even grote financiële opgave voor de overgangen van de deelgebieden, meestal onderdoorgangen van bruggen.

1. Bijdrage bovenwijks 2. Grondexploitatie 3. Thematische bijdrage 4. Voorjaarsnota 5. Subsidies

Noordpunt* te dekken onbekend Strategie 3-4

Wagenaarkade* te dekken onbekend Strategie 3-4

Rooseveltboulevard* te dekken onbekend Strategie 3-5

Gelderlantlaan te dekken €3 mln Strategie 1-3-4-5

Oog in Al te dekken €5 mln Strategie 1-3-4-5

Welgelegen te dekken €1 mln Strategie 1-3-4-5

Jaarbeurs te dekken €0 mln Strategie 4-5

Nieuwe Defensie te dekken €0 mln Strategie 2

Merwede te dekken €0 mln (aanleg NVO ongedekt) Strategie 1-2-5

Zeehaenkade te dekken €1,4 mln Strategie 1-2-3-4-5

Winthontlaan te dekken €6 mln Strategie 1-3-4-5

Zuidpunt te dekken €3 mln Strategie 1-3-4-5

Afbeelding: Deelgebied 6 Zeehaenkade * Deelgebieden 10, 11 en 12 zijn ingericht volgens de principes van het ontwikkelingskader parkzone ARK 2016. Er zijn aanvullende investeringen nodig om te voldoen aan het ontwikkelkader RSE 2022. Dit vraagt aanvullende dekking.

57

58

Oeverpark Rondje Stadseiland - Uitvoeringsprogramma 2024-2026

Gebiedsontwikkelingen (bijdrage bovenwijks) Gemeenten zijn verplicht om kosten die zij maken om nieuwe bouwplannen mogelijk te maken, te verhalen op de partij die daar profijt van heeft. Het gaat dan o.a. om kosten voor investeringen in het openbaar gebied die nodig zijn om het gebied te laten “functioneren”, denk hierbij aan de aanleg van groen, water, verharding, openbare verlichting en riolering. Bij gebiedsontwikkelingen grenzend aan het toekomstig oeverpark kan er daarom een projectspecifieke, bovenwijkse bijdrage worden berekend voor de realisatie van het oeverpark. Op deze manier betaalt de partij die direct profijt heeft van deze investering mee aan de realisatie van het oeverpark. De hoogte van een dergelijke bijdrage is afhankelijk van wettelijke spelregels, zoals de mate waarin de kosten mogen worden toegerekend (proportionaliteit) aan een bepaalde ontwikkeling. Naast een project specifieke bovenwijkse bijdrage hanteert de gemeente ook een bijdrage aan het casco van de stad. RSE is hierin opgenomen. Naast gebiedsontwikkelingen speelt de bijdrage bovenwijks mogelijk ook bij transformaties op erfpachtgrond. Hierbij kan sprake zijn van economische meerwaarde, waarbij een deel van die meerwaarde kan worden ingezet voor een bijdrage bovenwijks.

In elke gebiedsontwikkeling zal de afweging moeten worden gemaakt of er een project specifieke bijdrage aan het oeverpark wordt doorberekend of een bijdrage aan het Fonds Bovenwijkse Voorzieningen wordt afgedragen. In beide gevallen kan slechts een deel van de kosten voor het oeverpark gedekt worden en bovendien zal de betreffende businesscase uitwijzen of een bijdrage haalbaar is (macroaftopping).

Fonds Bovenwijkse Voorzieningen Naast de projectspecifieke bovenwijkse bijdragen is er een mogelijkheid om dekking te krijgen via het gemeentebrede Fonds Bovenwijkse Voorzieningen. Dit wordt gevoed door bijdragen vanuit

Oeverpark Rondje Stadseiland - Uitvoeringprogramma 2024-2026

gebiedsontwikkelingen door de hele stad en is bedoeld voor openbaar toegankelijke voorzieningen die onderdeel uitmaken van het casco van de stad, zoals de stedelijke mobiliteitsstructuur en de stedelijke groenstructuur. In de Nota Kostenverhaal Bovenwijkse Voorzieningen wordt verschillende investeringen in Groen genoemd, waaronder het RSE (onder Stadsparken). Ook hier geldt dat de haalbaarheid van het ontvangen van een bijdrage voor het fonds afhankelijk is van de betreffende businesscase. Daarnaast geldt dat de Nota Kostenverhaal Bovenwijkse Voorzieningen in werking is getreden op 1 januari 2024 en heeft conform RSU een doorkijk naar 2040. Dit heeft als gevolg dat het Fonds nog gevuld moet worden en er niet op korte termijn beroep kan worden gedaan op bijdragen uit het Fonds. Overigens moeten de verzoeken voor bijdragen uit het fonds via een raadsbesluit verlopen.

Grondexploitaties Bij gebiedsontwikkelingen waarbij de gemeente zelf eigenaar is van de grond en kavels uitgeeft ten behoeve van stedelijke ontwikkeling, wordt een grondexploitatie vastgesteld. Ook bij gemeentelijke grondexploitaties zal een bijdrage aan het Fonds Bovenwijkse Voorzieningen worden doorberekend. Tenzij de aanleg van het park valt binnen de grenzen van de ontwikkeling en daarmee onderdeel is van de binnenplanse kosten (het bouw- en woonrijp maken) van de grondexploitatie. Zo lang een grondexploitatie een positief resultaat heeft kan er een bijdrage aan het Fonds Bovenwijkse Voorzieningen worden doorberekend. Wanneer de grondexploitatie een negatief saldo heeft, kan er niet bij worden gedragen aan het Fonds en zal ook hier gekeken moeten worden naar aanvullende middelen om dit tekort af te dekken.

Gemeentelijke thematische opgaven of bijdrage andere organisatieonderdelen De gemeentelijke thematische opgaven, denk bijvoorbeeld aan Groen, Water, Klimaatadaptatie, en Gezondheid, kunnen financieel bijdragen op het moment dat het uitvoering geeft aan het beleid van deze opgaven. Er moet onderzocht worden aan welk beleid en welke ambities in welke mate uitvoering wordt gegeven en wat daarvoor een proportionele bijdrage is vanuit de opgaven. De vraag hierbij is welke financiële middelen er binnen de thematische opgaven beschikbaar zijn of geherprogrammeerd kunnen worden of dat er aanvullende middelen toegekend kunnen worden (zie ook Voorjaarsnota). Ook kan het voorkomen dat er middelen bij andere organisatieonderdelen, zoals Stadsbedrijven of vanuit wijkbureaus beschikbaar zijn die kunnen bijdragen aan de doelen van RSE, zoals een onthardingsbijdrage of leefbaarheidsbudget. De financiële middelen vanuit de thematische opgaven zijn beperkt. Daarnaast is er momenteel sprake van een inventarisatie van bezuinigingen op ruimtelijke investeringen en dit kan gevolgen hebben voor de middelen via deze route.

Voorjaarsnota De gemeenteraad kan extra middelen beschikbaar stellen voor de uitvoering van deelgebieden. Voor deelgebieden waarbij het moeilijker is via de andere routes de dekking rond te krijgen, kan bijvoorbeeld via de Voorjaarsnota geld worden aangevraagd voor een specifiek deelgebied. De hiervoor genoemde inventarisatie van bezuinigingen op ruimtelijke investeringen zal de komende jaren remmend werken op de mogelijkheden aanvullende dekking aan te vragen via de Voorjaarsnota. De kans op middelen voor de aanleg van het park vanuit de Voorjaarsnota is de komende jaren beperkt.

59

Subsidies Op verschillende overheidsniveaus zijn regelmatig subsidies beschikbaar op verschillende thema’s. Op Europees niveau zijn mogelijkheden voor subsidies voor projecten op thema’s als: biodiversiteit, groen en gezondheid en klimaatadaptatie. We onderzoeken of bepaalde deelgebieden van het oeverpark in aanmerking kunnen komen voor een dergelijke subsidie. Daarnaast zijn er provinciale- en rijkssubsidies en/of regelingen. Ook daarvoor geldt dat we gaan onderzoeken of het oeverpark in aanmerking komt voor (deel)bekostiging. Bij subsidies is er wel vaak sprake van cofinanciering. Dat wil zeggen dat de gemeente zelf deels in de dekking van de kosten moet voorzien, bijvoorbeeld 50% eigen middelen en 50% subsidie.

Planbaatheffing De gemeente Utrecht pleit voor de introductie van een planbatenheffing. Dit vraagt aanpassing van wetgeving, waar, op het moment van schrijven, er bij de Rijksoverheid de intentie is dit vorm te gaan geven (hoofdlijnenakkoord 2024-2028). Een planbatenheffing is een belastingheffing op de waardestijging van grond als gevolg van een gewijzigde bestemming. Een planbatenheffing belast dan specifiek grondexploitaties met een positief resultaat waarmee middelen worden gegenereerd om onrendabele toppen op gewenste (binnenstedelijke) ontwikkeling af te dekken en waarmee een extra geldstroom gegenereerd wordt ten behoeve van de realisatie van betaalbare woningbouw. Wellicht ontstaan hiermee in de toekomst dekkingsmogelijkheden voor het oeverpark Rondje Stadseiland.

60

Oeverpark Rondje Stadseiland - Uitvoeringsprogramma 2024-2026

Oeverpark Rondje Stadseiland - Uitvoeringprogramma 2024-2026

Indicatief overzicht bekostiging realisatie deelgebieden Totalen deelgebieden Kosten €48,6 mln Te dekken €20,7 mln

Noordpunt

Wagenaarkade

Indicatief overzicht bekostiging bruggen/verbindingen Oog in Al kosten €5 mln te dekken €5 mln

Welgelegen kosten €2 mln te dekken €1 mln

Jaarbeurs kosten €6 mln te dekken €0 mln

Nieuwe Defensie kosten €3,7 mln te dekken €0 mln Merwede Inrichting is gedekt m.u.v. de natuurvriendelijke oever. Aanvullende dekking nodig Rooseveltboulevard

Zeehaenkade kosten €5,2 mln te dekken €1,4 mln Gelderlantlaan kosten €3 mln te dekken €3 mln

Zuidpunt kosten €3 mln te dekken €3 mln

Winthontlaan kosten €6 mln te dekken €6 mln

Totalen bruggen en verbindingen Kosten €19,55 mln Te dekken €18,4 mln

Brug Leidsche Rijn bij Den Hommel kosten €0,5 mln te dekken €0 mln

Spinozabrug kosten €7 mln te dekken €7 mln Muntbrug en omgeving kosten €2,5 mln te dekken €2,4 mln Sowetobrug kosten €5 mln te dekken €5 mln Nelson Mandelabrug kosten €0,3 mln te dekken €0,25 mln Balijebrug kosten €0,3 mln te dekken €0,3 mln

Prins Clausbrug kosten €2 mln te dekken €2 mln

Galecopperbrug kosten €0,25 mln te dekken €0,25 mln Jutfasebrug kosten €0,3 mln te dekken €0,2 mln

Socratesbrug kosten €0,3 mln te dekken €0 mln

A12 viaduct kosten €0,5 mln te dekken €0,5 mln Liesboschbrug kosten €0,3 mln te dekken €0,2 mln

61