Stedenbouwkundig Programma van Eisen Jaarbeurspleingebouw.pdf

Ambities en randvoorwaarden Jaarbeurspleingebouw Stedenbouwkundig Programma van Eisen

Utrecht.nl

Colofon Projectgroep Martijn Bijl, Projectmanager Taxi-infrastructuur Stationsgebied Johan Boterenbrood, Duurzaamheid Ashwin Karis, Stedenbouw David Langerak, Culturele Zaken Marlies de Nijs, Stedenbouw Ruud Nijveld, Economische zaken Klaas Beerda, Economische zaken Ellen Peeters, Gezonde leefomgeving Jasper Tamboer, Projectmanager Fietsparkeren Stationsgebied Maarten Valkenet, Grondzaken Cees Verbokkem, Mobiliteit Elles Visser, Communicatie Gideon Vreeman, Groen en ecologie Projectmanagement Marouan B’Ni-Iche, Projectassistent Susanne Siebers, Projectmanager Elsert Sikma, Projectmanager Opdrachtgever Tjalda Kalsbeek, Gebiedscoördinator Centrum/Stationsgebied Grafische realisatie OntwerpStudioRuimte Versiedatum 01-09-2021

Stedenbouwkundig Programma van Eisen, Ambities en randvoorwaarden Jaarbeurspleingebouw - 3

Inhoudsopgave Voorwoord

‘Ontmoeten, werken en chillen pal naast Utrecht CS’ Jaarbeurspleingebouw: een gebouw voor iedereen

Inleiding 1.1 1.2 1.3 1.4

Aanleiding Doel Plangebied Jaarbeurspleingebouw Leeswijzer

Hoofdstuk 2 Context Jaarbeurspleingebouw 2.1 2.2 2.3

Het Stationsgebied en het vergrote centrum Gebiedsgerichte kaders Het perceel Jaarbeurspleingebouw

Hoofdstuk 3 Ambities 3.1 3.2 3.3

Bruisend Markant Gezond

Hoofdstuk 4 Randvoorwaarden en doelen 4.1 4.2 4.3

Programmatische randvoorwaarden Stedenbouwkundige randvoorwaarden Randvoorwaarden gezonde verstedelijking

Hoofdstuk 5 Overige randvoorwaarden 5.1 5.2 5.3 5.4 5.5 5.6 5.7 5.8

Geluid Luchtkwaliteit Externe veiligheid Bodem Water en riolering Archeologie Niet gesprongen explosieven Trillingen

5

5 5

5.9

Flora en Fauna

48

Hoofdstuk 6 Uitvoerbaarheid

50

Hoofdstuk 7 Proces en vervolgtraject

55

10 12 14

Hoofdstuk 8 Relevante beleidskaders en bronnen

57

19

Bijlagen

58

Bijlage 1: Stedelijke kaders Stationsgebied

59

Bijlage 2: Toelichting milieutechnische randvoorwaarden

62

Bijlage 3: De Hoogbouwkaart Stationsgebied

70

7

7 8 9 9

10

19 26 27

33

33 37 42

45

45 45 45 45 45 46 48 48

6.1 6.2 6.3 7.1 7.2 7.3 7.4

Economische uitvoerbaarheid en financiële haalbaarheid 50 Consultatie van de stad 50 Technische uitvoerbaarheid 52 Planproces Planologisch juridisch proces Vervolg participatieproces Streefplanning en mijlpalen

55 55 56 56

Bijlage 4: Resultaat flitspeiling

Losse bijlage

Bijlage 5: Resultaat consultatieronde

Losse bijlage

4 - Stedenbouwkundig Programma van Eisen, Ambities en randvoorwaarden Jaarbeurspleingebouw

Afbeelding: What is the City but the People (kunstenaar Jeremy Deller in samenwerking met BAK en Centraal Museum)

Stedenbouwkundig Programma van Eisen, Ambities en randvoorwaarden Jaarbeurspleingebouw - 5

Voorwoord ‘Ontmoeten, werken en chillen pal naast Utrecht CS’ Stel je eens voor: in 2030 loop je aan de Westkant van Utrecht CS de trappen af naar het Jaarbeursplein. Je ziet daar dan, op het Jaarbeursplein, één van de meest markante architectonische hoogstandjes van Utrecht: het Jaarbeurspleingebouw. Het is voor je gevoel eigenlijk helemaal geen gebouw, maar een plek. Een plek die je uitnodigt, waar je wilt zijn omdat je er gaat werken, een bijeenkomst hebt, waar je elkaar kunt ontmoeten en waar je zowel buiten als binnen kunt sporten, een plek die bruist. Je kunt hier eigenlijk altijd bijzondere momenten meemaken, want als je hier niet komt om te werken, kun je naar een voorstelling, event, expositie, een restaurantje of bar. Hier kun je eten, drinken en afspreken, mensen ontmoeten en chillen tot in de late uurtjes. Er is hier eigenlijk altijd wel wat te beleven.

Jaarbeurspleingebouw: een gebouw voor iedereen Op de meest centrale plek aan de westzijde van Utrecht Centraal komt een iconisch gebouw: het Jaarbeurspleingebouw. Dit gebouw op het Jaarbeursplein voegt meer ‘beleving’ toe aan het stationsgebied: de bezoekers kunnen hier werken, sporten, elkaar ontmoeten en mooie momenten beleven door bijvoorbeeld een voorstelling of expositie te bezoeken. Het gebouw is onderdeel van het Stationsgebied, waar we in een hogere dichtheid bouwen, om optimaal gebruik te maken van de mogelijkheden die dit supercentraal gelegen gebied heeft. Zo groeit het Jaarbeursplein en omgeving verder naar een levendig centrumgebied. Het Jaarbeursplein heeft een enorme potentie. Daar gaat Utrecht straks enorm van genieten. Afbeelding: Wethouder Eelco Eerenberg

We gaan voor een bruisend, markant en gezond gebouw. Het brede aanbod van unieke voorzieningen trekt mensen als een magneet aan, verlevendigt het Jaarbeursplein en vormt een toevoeging op de skyline van Utrecht. De ambities voor de vorm én de inhoud voor het Jaarbeurspleingebouw liggen hoog!

In het gebouw kan straks op allerlei manieren gewerkt worden: er komen verschillende soorten werkplekken en ontmoetingsplekken. In de onderste lagen van het gebouw, op straatniveau, komen allerlei publiek toegankelijke functies. Hier staat ontmoeten en verbinden centraal. Het bruist van de mensen, 24 uur per dag, 7 dagen per week. De bebouwing en de functies, maar vooral ook de mensen maken samen de plek. Het wordt een gebouw waar men in Utrecht voor staat, namelijk gezond stedelijk leven voor iedereen. Een gebouw van en voor de stad!

6 - Stedenbouwkundig Programma van Eisen, Ambities en randvoorwaarden Jaarbeurspleingebouw

Stedenbouwkundig Programma van Eisen, Ambities en randvoorwaarden Jaarbeurspleingebouw - 7

Inleiding 1.1

Aanleiding

Het Jaarbeursplein ligt direct naast Utrecht Centraal en vormt dé entree van het nieuwe centrum. Op dit plein wordt de komende jaren het Jaarbeurspleingebouw gerealiseerd. Voor dit gebouw is in 2013 een stedenbouwkundig plan en in 2015 het bestemmingsplan Sijpesteijnkwartier-Jaarbeursplein vastgesteld. Om voorrang te geven aan de realisatie van de geplande parkeergarage, de realisatie van de tijdelijke busstations en de inrichting van het Jaarbeursplein, heeft de ontwikkeling van het Jaarbeurspleingebouw enige jaren op zich laten wachten. De ontwikkelingen in de directe omgeving hebben de afgelopen jaren niet stil gestaan. Op 7 december 2017 heeft de gemeenteraad de Omgevingsvisie Beurskwartier en Lombokplein vastgesteld. Deze visie is inmiddels verder uitgewerkt en geeft richting aan de tweede fase van de ontwikkeling van het Stationsgebied. Dit deel van Utrecht wordt een gemengd, groen en levendig hoogstedelijk stuk centrum en niet slechts een eenvormig business district. Leidende principes bij deze ontwikkelingen zijn gezonde verstedelijking en duurzaamheid. Deze leidende principes zijn ook actueel voor de ontwikkeling van het Jaarbeurspleingebouw.

Afbeelding boven: Gezond Stedelijk leven voor iedereen Afbeelding onder: Het centrum van Utrecht breidt zich uit

Eind 2018 heeft voor het Jaarbeurspleingebouw een marktconsultatie plaatsgevonden. Deze had tot doel om tot een optimale marktbenadering te komen. Daarna is met een geïnteresseerde ontwikkelcombinatie de haalbaarheid onderzocht. Dit onderzoek heeft niet tot het gewenste resultaat geleid en is daarom begin 2020 stopgezet. Inzichten uit beide trajecten zijn verwerkt in voorliggend document. Met het vaststellen van dit Stedenbouwkundig Programma van Eisen (SPvE) actualiseren we de kaders en uitgangspunten en zetten we een concrete stap richting realisatie van het Jaarbeurspleingebouw.

8 - Stedenbouwkundig Programma van Eisen, Ambities en randvoorwaarden Jaarbeurspleingebouw

1.2

Doel

Dit document beschrijft de functionele en ruimtelijke ambities voor het toekomstige Jaarbeurspleingebouw. Deze ambities zijn uitgewerkt in concrete randvoorwaarden. Na vaststelling van dit SPvE dagen we de markt (consortia van ontwikkelende partijen) via een aanbestedingprocedure uit om met een plan en bieding te komen. Hieruit wordt één samenwerkingspartner geselecteerd die het gebouw gaat ontwikkelen. Mogelijk zijn niet alle ambities en randvoorwaarden in één plan te verenigen en moeten er bij de selectie van het plan keuzes worden gemaakt. Bij deze afweging staat het doel van de ontwikkeling (en niet het middel) voorop. In hoofdstuk 3 geven we aan waar de prioriteiten liggen. Deze worden uitgewerkt in de nog op te stellen aanbestedingdocumenten. Dit SPvE vormt de basis voor het te actualiseren Omgevingsplan.

Afbeelding: Locatie Jaarbeurspleingebouw

Gezonde verstedelijking Utrecht is de snelst groeiende regio van Nederland. De stad groeit naar circa 450.000 inwoners in 2040. Deze groei vraagt meer dan woningen alleen. Ook vraagt deze groei om ruimte in de stad voor bijvoorbeeld werken, maatschappelijke en culturele voorzieningen, infrastructuur en recreatie. De stad groeit en ook het groenareaal en het aantal sportvoorzieningen moeten meegroeien. De toekomstige schaalsprong van Utrecht kan alleen maar succesvol zijn als de verstedelijking op een duurzame en gezonde manier plaats vindt. We willen vooralsnog niet groeien via een nieuwe stadsuitleg, maar we willen groeien binnen de contouren van de bestaande stad. Met de voltooiing van het Centraal Station is Utrecht de best bereikbare plek van Nederland. Utrecht is bovendien ook een aantrekkelijke plek om te zijn. Vandaar dat we kiezen voor een verdere hoogstedelijke invulling van de directe omgeving van het station.

Stedenbouwkundig Programma van Eisen, Ambities en randvoorwaarden Jaarbeurspleingebouw - 9

Het Jaarbeurspleingebouw is één van de ontwikkelingen die kan bijdragen aan gezonde verstedelijking. Daarom zetten we voor deze locatie onder andere in op kantoren, een community van creatieve en innovatieve start ups, bruisende voorzieningen in combinatie met slimme mobiliteit, ontmoeten, goede verblijfskwaliteit en een gebouw dat uitnodigt tot bewegen. Deze voorzieningen zijn nodig voor een groeiende stad.

1.3

Plangebied Jaarbeurspleingebouw

Het plangebied (de plot) ligt aan de westzijde van Utrecht Centraal waar de komende jaren het vergrote centrum van Utrecht gerealiseerd wordt. De grond is in eigendom van de gemeente Utrecht. Een verdere beschrijving van de locatie en de directe omgeving volgt in hoofdstuk 2.

1.4

Leeswijzer

Dit SPvE is als volgt opgebouwd: hoofdstuk 2 beschrijft de huidige situatie waarbij ook de ontwikkelingen in de omgeving aan bod komen. Daarna wordt ingezoomd op de plot van het Jaarbeurspleingebouw. Hoofdstuk 3 beschrijft de ambities voor het gebouw. In dit hoofdstuk worden de ambities (bruisend, markant en gezond) toegelicht. Hoofdstuk 4 beschrijft de bijbehorende doelen en randvoorwaarden. In hoofdstuk 5 volgen de overige (milieutechnische) randvoorwaarden.

Afbeelding: Het tijdelijke skate- en sportpark

Hoofdstuk 6 gaat vervolgens in op zowel de financiële als de maatschappelijk en technische uitvoerbaarheid. In dit hoofdstuk volgt een beschrijving van de manier waarop de stad betrokken is geweest bij het tot stand komen van dit SPvE (participatie) en op welke manier deze inbreng is meegenomen. Tot slot volgt in hoofdstuk 7 een korte beschrijving van het vervolgproces. Het gaat in dit hoofdstuk onder andere over het vervolg van het participatietraject, het planologisch juridisch proces en de (streef)planning. Aan het eind van het document zijn de relevante beleidskaders, overige bronnen en bijlagen benoemd.

10 - Stedenbouwkundig Programma van Eisen, Ambities en randvoorwaarden Jaarbeurspleingebouw

Hoofdstuk 2 Context Jaarbeurspleingebouw Dit hoofdstuk start met een korte beschrijving van het Stationsgebied en de bijbehorende stedelijke kaders. Daarna leggen we de focus op de locatie Jaarbeurspleingebouw.

2.1

Het Stationsgebied en het vergrote centrum

Utrecht groeit. Niet door groter in oppervlak te worden, maar we lossen de groei binnen de contouren van de bestaande stad op. Utrecht is een aantrekkelijke plek om te zijn. Met de voltooiing van het Centraal Station is Utrecht ook nog eens de best bereikbare locatie van Nederland. Daarom kiezen we voor een verdere hoogstedelijke invulling in de directe omgeving van het station. Deze invulling aan de westzijde van het station wordt steeds meer zichtbaar. In de omgeving van het Jaarbeursplein zijn verschillende plannen in ontwikkeling, in aanbouw of recent afgerond. Het Jaarbeurspleingebouw gaat karakter geven aan het nieuwe stedelijke centrumgebied aan de westkant van het station. Het gebouw trekt straks mensen uit de stad en regio aan en zet onmiddellijk de toon van het gebied.

Afbeelding links: Ontwikkeling Beurskwartier en Lombokplein Afbeelding rechts: Utrecht Centraal

De dichtheid van bebouwing en de grote mix aan cultuur- en horecafuncties maken dat het gebied transformeert. Al vanaf de trappen bepaalt het Jaarbeurspleingebouw de sfeer. Deze sfeer wordt aan de Croeselaan met de ontwikkeling van Wonderwoods, de Galaxy Tower en het Beurskwartier overgepakt. Van het huidige - bij tijd en wijle - desolate gebied verandert het Stationsgebied naar een gebied waar het altijd, ook ’s avonds en in het weekend, bruist van leven. Dit gaat ervoor zorgen dat de sociale veiligheid in het gebied toeneemt. Het Jaarbeurspleingebouw gaat het Jaarbeursplein versterken en meer betekenis geven. In het gebied zal altijd iets te doen zijn en het gebied voelt aan als een nieuw stuk van het centrum: bruisend en levendig. Aan de zuidkant van het gebouw komt een hoge horecaplint met over de gehele breedte terrassen op de zon. Het plein wordt levendig en meer intiem. Mensen lopen af en aan over het plein. Om te werken in het nieuwe gebouw, om naar een cultuurfunctie te gaan, naar de nachtclub of om op een van de terrassen te zitten. Vanuit het gebouw is goed zicht op de evenementen op het plein. Het gebouw activeert het plein en andersom.

Stedenbouwkundig Programma van Eisen, Ambities en randvoorwaarden Jaarbeurspleingebouw - 11

Afbeelding: Het Jaarbeursplein met op de achtergrond het Stadskantoor, WTC en Utrecht Centraal

12 - Stedenbouwkundig Programma van Eisen, Ambities en randvoorwaarden Jaarbeurspleingebouw

2.2

Gebiedsgerichte kaders

Utrecht bouwt in het Stationsgebied aan de duurzame en gezonde toekomst van de stad: een ontmoetingsplek voor iedereen die wil reizen, winkelen, wonen, werken en ontspannen in de dynamiek van het hart van Nederland. De historische binnenstad en het Stationsgebied worden met elkaar verbonden tot één samenhangend geheel. De basis voor de ontwikkelingen in het Stationsgebied is gelegd in het Masterplan uit 2004. Het Jaarbeurspleingebouw valt volgens dit document in de zogenaamde XL categorie. Het Structuurplan Stationsgebied Utrecht uit 2006 is de juridisch-planologische vertaling van het Masterplan. Met de Toekomstvisie Utrecht Centrum ‘A Healthy Urban Boost’ en de Omgevingsvisie Beurskwartier en Lombokplein uit 2017 is steeds meer aandacht gekomen voor een gezonde en duurzame manier van verstedelijken.

Afbeelding links: Trappen naar Utrecht Centraal Afbeelding rechts: “King of the court” volleybal toernooi

Dit sluit ook aan bij de koers uit de Ruimtelijke Strategie Utrecht 2040 (RSU). De RSU 2040 is bij het schrijven van dit document niet in werking getreden vanwege een inleidend verzoek tot een raadgevend referendum. Specifiek voor het Jaarbeurspleingebouw zijn het Stedenbouwkundig plan Van Sijpesteijnkwartier 2013 en het Bestemmingsplan Van Sijpesteijnkwartier-Jaarbeursplein 2015 relevant. Dit zijn de laatste vastgestelde kaders voor de betreffende locatie. Omdat gezond stedelijk leven de afgelopen jaren meer centraal is komen te staan en omdat er veel ontwikkelingen in de directe omgeving hebben plaatsgevonden, herijken we deze kaders. Bijlage 1 geeft een meer uitgebreide beschrijving van de hierboven genoemde gebiedsgerichte kaders.

Stedenbouwkundig Programma van Eisen, Ambities en randvoorwaarden Jaarbeurspleingebouw - 13

Afbeeldingen: Bebouwing in de directe omgeving

14 - Stedenbouwkundig Programma van Eisen, Ambities en randvoorwaarden Jaarbeurspleingebouw

2.3

Het perceel Jaarbeurspleingebouw

Stedelijke context Het Jaarbeurspleingebouw komt direct ten westen van Utrecht Centraal op een prominente locatie te liggen. Het gebouw is straks zichtbaar vanaf de Croeselaan, de Graadt van Roggenweg en vanuit Lombok. Het Jaarbeurspleingebouw komt op het Jaarbeursplein tegenover het Beatrixgebouw te liggen. Dit plein ligt direct aan de Croeselaan dat deel uitmaakt van de stedelijke groenstructuur. Het is één van de twee grote stadspleinen in het Stationsgebied en maakt deel uit van de Centrumboulevard tussen de Jaarbeurs en het Vredenburgplein. Aan de oostzijde van het Jaarbeursplein liggen de trappen naar Utrecht Centraal. Het plateau, het Forum, ligt op het niveau van het station.

Afbeelding links: Het Forum Afbeelding rechts: Trappen in aanbouw achter het World Trade Center

Het Forum is een langgerekt plein op zo’n acht meter hoogte tussen de Van Sijpesteijnkade en de Moreelsebrug. Het Forum vormt de entree voor de kantoren en woningen die aan het Forum (gaan) grenzen, zoals het Stadskantoor en Central Park. Het Forum is een verblijfsplek, maar vooral de looproute van en naar het station. Mobiliteit Het perceel Jaarbeurspleingebouw ligt dicht bij de entree van Utrecht Centraal. In dit gebied komen verschillende vervoersstromen samen. Daardoor is het perceel omringd door infrastructuur en dus goed bereikbaar. Op het station halteert een groot aantal treinen, bussen en de tram (de SUNIJ-lijn en de Uithoflijn). De SUNIJ-lijn (tram naar Nieuwegein/IJsselstein) heeft een halte direct naast het perceel, net als de taxi’s.

Stedenbouwkundig Programma van Eisen, Ambities en randvoorwaarden Jaarbeurspleingebouw - 15

Vanuit het station lopen grote aantallen mensen via het Jaarbeursplein naar bestemmingen in de omgeving zoals de omliggende kantoren, de wijk Lombok, het Jaarbeursterrein en de (eind)halte van de tram. Langs het perceel aan de zijde van het Jaarbeursplein loopt een fietspad vanaf de Croeselaan naar de fietsenstalling op het Jaarbeursplein. Dit fietspad wordt – net als het fietspad voor het WTC langs – intensief gebruikt. Autogebruikers van de Croeslaangarage kunnen deze bereiken via de zijde Croeselaan.

Afbeeldingen: Tramhalte Jaarbeursplein, taxistandplaatsen, Croeselaangarage

16 - Stedenbouwkundig Programma van Eisen, Ambities en randvoorwaarden Jaarbeurspleingebouw

Openbare ruimte Het Jaarbeursplein is zo ingericht dat het gebruikt kan worden als evenementenplein. Denk bijvoorbeeld aan Climate Forum en het Beach Volleybal toernooi, maar ook de herdenking van het tramincident en demonstraties als black lives matter en tegen de corona maatregelen. De constructies zijn op evenementen berekend en de waterpartij kan worden afgedekt en als podium gebruikt worden. De trappen zijn ontworpen met het idee om zitplekken te creëren. Op het plein zijn verder een waterpartij, zitbanken, groenvakken, bomen en de in- en uitgangen van de onderliggende parkeergarage te vinden. De gemeente laat nog een beeldend kunstwerk voor het plein ontwikkelen. Het perceel Jaarbeurspleingebouw maakt in de huidige situatie deel uit van de openbare ruimte en wordt gebruikt als verkeers- en verblijfsgebied. Het perceel is tijdelijk ingericht als skate- en sportpark met gras en sportelementen waar men in de buitenlucht kan sporten. Deze functie is altijd toegankelijk, wordt goed gebruikt en spreekt verschillende doelgroepen en leeftijden aan. Deze plek geeft het gebied identiteit en heeft betekenis voor de stad. Daarnaast wordt een deel van het perceel op dit moment nog gebruikt als taxistandplaats. Aan de zijde van het NH-Hotel zijn plekken gereserveerd voor mindervaliden en Kiss&Ride.

Op het Jaarbeursplein is ook sprake van halterende bussen en de locatie doet dienst als locatie voor treinvervangend busvervoer. Met de realisatie van het Jaarbeurspleingebouw is het skate- en sportpark in de huidige vorm niet meer inpasbaar en wijzigt ook de inrichting van de omliggende openbare ruimte (bushaltes verdwijnen). De toekomstige situatie wordt beschreven in onderstaande paragraaf. Afbeelding: Het Jaarbeursplein tijdens een evenement

Stedenbouwkundig Programma van Eisen, Ambities en randvoorwaarden Jaarbeurspleingebouw - 17

Toekomstige situatie Het Jaarbeurspleingebouw staat straks op het Jaarbeursplein, het grondvlak van het gebouw is hierbij een gegeven. De zuidzijde van het nieuwe gebouw vormt, samen met het bestaande Beatrixgebouw, een belangrijke wand van het plein. De noordzijde van het gebouw begeleidt in de toekomst de nieuwe Stadsstraat. Aan deze kant ligt ook het NH-Hotel. Aan de noordoostzijde van de plot van het Jaarbeurspleingebouw ligt het WTC en aan de zuidwestzijde staan de Volksbank en Hojell II. Richting het zuidwesten vinden de ontwikkelingen van de Galaxy Tower en Wonderwoods plaats. Met de realisatie van het Jaarbeurspleingebouw en de ontwikkelingen in de directe omgeving zal ook meer duidelijkheid ontstaan over de routes van de verschillende vervoersstromen. Op de randvoorwaardenkaart in hoofdstuk 3 zijn de in- en uitgangen van het gebouw voor fietsers en voetgangers weergegeven. Voor de fietsers betekent dit dat de entree aan de zijde van de Croeselaan komt. Aan de oostzijde (zijde WTC) van het pand ligt de uitgang voor voetgangers. Zij staan dan als ze buiten komen dicht bij de trappen naar het Forum op het Jaarbeursplein Onderstaand zijn de belangrijkste wijzigingen van de openbare ruimte beschreven. Met deze uitgangspunten moet rekening worden gehouden bij de verdere uitwerking van het plan.

Zijde Jaarbeursplein (zuid- en oostzijde van het perceel) [ De inrichting van het nog aan te leggen deel van het Jaarbeursplein Afbeelding: Inrichtingsplan Jaarbeurspleingebouw en Functioneel Ontwerp Lombokplein

[

wordt afgestemd op de contouren van het nieuwe gebouw; Terrassen zijn via maatwerk mogelijk.

18 - Stedenbouwkundig Programma van Eisen, Ambities en randvoorwaarden Jaarbeurspleingebouw

Noordzijde van het perceel

Aan de noordzijde van het Jaarbeurspleingebouw wordt een zone ingericht met taxistandplaatsen, Kiss&Ride en mindervaliden (miva) plekken; [ Er worden minimaal 18 autoparkeerplaatsen gerealiseerd die als volgt verdeeld zijn: taxistandplaatsen: 12 p.p. Kiss&Ride: 4 p.p. miva plaatsen: 2 p.p. [ Tijdens het ontwerpproces van het Jaarbeurspleingebouw wordt gezocht naar een optimale invulling en verdeling en naar drie extra autoparkeerplaatsen.

• • •

Westzijde van het perceel [ De inrit van het expeditiehof Jaarbeurspleingebouw komt aan de [

Croeselaan; De inrit van de fietsparkeerstalling komt aan de Croeselaan.

Overig

Het gebouw moet goed bereikbaar zijn voor hulpdiensten. De exacte opstelplaatsen voor de hulpdiensten worden tijdens het ontwerptraject van het gebouw nader bepaald.

Stedenbouwkundig Programma van Eisen, Ambities en randvoorwaarden Jaarbeurspleingebouw - 19

Hoofdstuk 3 Ambities In dit hoofdstuk gaan we in op de ambities voor het Jaarbeurspleingebouw. Het huidige tijdelijke skatepark op de locatie is een groot succes gebleken Deze liggen hoog. We gaan voor een bruisend, markant en gezond en geeft identiteit aan de plek waar dagelijks wordt gesport en gedanst. gebouw voor iedereen! Het is van toegevoegde waarde voor onze stad. Daarom dagen we marktpartijen uit om een gebouw te ontwikkelen dat uitnodigt tot bewegen Om tot zo’n bijzonder gebouw te komen is synergie tussen de en sport. Een idee kan zijn om het openbare tijdelijke skatepark een plek programmatische eenheden en de ruimtelijke kwaliteit essentieel. We zien te geven in, op of aan het nieuwe gebouw. het Jaarbeurspleingebouw daarom niet als een losse optelsom van de geschetste ambities. Het is juist de bedoeling dat het gebouw en het Uit de flitspeiling en uit de consultatieronde is gebleken dat er in Utrecht programma met elkaar verbonden zijn op basis van een sterk ruimtelijk en veel behoefte bestaat aan een uitbreiding van het uitgaansleven. functioneel gebouwconcept en dat dat leidt tot een bijzondere symbiose.

Respondenten hebben de suggestie gedaan om de bovenste laag (of We zien de ambities op thema’s als duurzaamheid, mobiliteit en groen het lagen) van het gebouw publiek toegankelijk te maken zodat er een plek geheel versterken zodat het gebouw een bijdrage levert aan de gezonde ontstaat waar Utrechters kunnen genieten van het uitzicht over de stad, verstedelijking van Utrecht. bijvoorbeeld door middel van een skybar of een platform. De uitdaging om een dergelijke voorziening te realiseren leggen we bij de marktpartijen. In de volgende paragrafen worden de ambities verder verduidelijkt. Op de momenten dat er geen evenementen plaatsvinden is er weinig 3.1 Bruisend levendigheid op het plein. Met de komst van het Jaarbeurspleingebouw liggen er kansen om dit te verbeteren zodat het gezond stedelijk leven Programma beter tot uiting kan komen. Het gebouw kent een bruisend programma. We streven naar een gedifferentieerde (werk)omgeving zodat verschillende soorten gebruikers een plek vinden in dit gebouw. Het plintprogramma, de bedrijvigheid in het pand, de horeca, de culturele voorziening en publiek toegankelijke verblijfsruimtes zowel binnen als buiten bepalen gezamenlijk in belangrijke mate de identiteit van het pand en verbinden het totale gebouwconcept.

We willen dat alle inwoners en bezoekers met diverse achtergronden en interesses, het gebouw, de voorzieningen erin en de omliggende openbare ruimte kunnen gebruiken. Programmering overdag (bijvoorbeeld met exposities of activiteiten voor scholen/jeugd), programmering in de avond (bijvoorbeeld met een nachtclub) kunnen elkaar goed versterken. Zij geven het gebouw de gewenste levendigheid en stimuleren ontmoeting. Het wordt daarmee een gebouw dat 24/7 bruist.

20 - Stedenbouwkundig Programma van Eisen, Ambities en randvoorwaarden Jaarbeurspleingebouw

Afbeeldingen: Bruisend (beeld rechtsboven en midden onder: B. Amsterdam)

Stedenbouwkundig Programma van Eisen, Ambities en randvoorwaarden Jaarbeurspleingebouw - 21

Afbeeldingen: Bruisend

22 - Stedenbouwkundig Programma van Eisen, Ambities en randvoorwaarden Jaarbeurspleingebouw

Superplint Het plintprogramma bestaat uit een sterke mix van uitnodigende horecaconcepten met een lokale identiteit waarbij ruimte is voor bijzondere avond- en nachtprogrammering. Ook kleinschalige horecaconcepten kunnen zich hier vestigen. Te denken valt aan horecaconcepten met een specialistisch concept waar consumenten graag voor omfietsen. Voorbeelden zijn een kwalitatieve wijnbar, kroeg, whisky café, poolcafé of een ambachtelijke Utrechtse broodjeszaak. Terrassen aan de pleinzijde liggen in ieder geval gunstig op de zon. In de stedelijke plint bevinden zich verder sfeerbepalende en ondersteunende functies en culturele en maatschappelijke voorzieningen. Een grote culturele publiekstrekker die past bij de groeiende vraag en het huidige aanbod in de stad kan het totale concept van de plint versterken. Kleinschalige detailhandel (gericht op de bezoekers van het gebouw) is in beperkte mate mogelijk. Deze voorzieningen zijn een schakel van de centrumfuncties aan de westzijde van het station en nodigen uit om dit deel van de stad in te gaan. Nachtcultuur Het Utrechtse uitgaansleven is gebaat bij nieuwe locaties en andere eventueel grootschalige, concepten. Deze kunnen de bestaande uitgaansplekken in de stad aanvullen. Het Jaarbeurspleingebouw (plint, of mogelijk een andere plek in het gebouw) leent zich goed voor bijvoorbeeld dansen of een nachtclub.

Daarnaast kunnen andere activiteiten ontplooid worden die voor een krachtig samenhangend concept zorgen waarbij de grenzen van het programma niet vaststaan. Een bar hoog in het gebouw kan het totale horecaconcept versterken: gevarieerd, uniek en onderscheidend. De behoefte voor een dergelijke publieke voorziening hoog in het gebouw wordt bevestigd door de resultaten van de flitspeiling en de consultatieronde.

Kantoren De ontwikkeling van het Jaarbeurspleingebouw biedt een unieke mogelijkheid om de Utrechtse kantorenvoorraad aan te vullen. Dit gebouw kan invulling geven aan het post Corona-tijdperk via hybride werken en veel ruimtes om te ontmoeten en samen te werken. Met het realiseren van het Jaarbeurspleingebouw wordt invulling gegeven aan de collegedoelstelling om de groei van de werkgelegenheid gelijk op te laten lopen met de groei van de beroepsbevolking. We verwachten dat de markt het Jaarbeurspleingebouw - ook na de Coronacrisis – nog steeds als toplocatie ziet. Het gebouw verdient een gedifferentieerd programma waar een brede samenstelling van werkgevers op zijn plaats is. Om doelgroepen zoals creatieve ondernemers, innovatieve startups en maatschappelijke organisaties een kans te geven, wijzen we een klein deel van de kantorenmeters (10%) in dit gebouw aan voor deze doelgroepen. In dit deel liggen de huren lager. Door de interactie van deze startups met gevestigde grotere ondernemingen wordt het gebouw en het gebied meer inspirerend en meer aantrekkelijk, zeker ook voor internationale en corporate ondernemingen. Met een set van vaste afspraken voorkomen we dat er op termijn verdringing plaats vindt.

De interactie tussen de verschillende huurders is optimaal als de plek in het gebouw centraal is, aansluit op de plint en bij voorkeur toegankelijk is vanuit de openbare ruimte. Een verbindend programma tussen gebruikers van het gebouw versterkt de synergie tussen de verschillende gebruikers. De overige 90% van het kantoorprogramma kan als multi-tenant gebouw vrij worden verhuurd tegen een marktconforme prijs. Het gebouw moet zich voorbereiden op een toekomst van snelle veranderingen en een korte doorlooptijd van huurders. Aanpasbaarheid (ook naar andere functies) is van groot belang om te zorgen dat het gebouw gemakkelijk kan meebewegen met wensen van grote en kleine huurders.

Stedenbouwkundig Programma van Eisen, Ambities en randvoorwaarden Jaarbeurspleingebouw - 23

Grote vloeroppervlakten en een flexibele indeling van de ruimte zijn noodzakelijk. Vanwege de trend om het kantoor te gebruiken als ontmoetingsplaats zijn geavanceerde gemeenschappelijke meeting faciliteiten wenselijk. Een prikkelende culturele voorziening Met de groei van de stad moet ook fysiek ruimte worden gemaakt voor grootstedelijke cultuuruitingen en eigentijdse kunstvormen die met en naast elkaar bestaan en een gedifferentieerd publiek trekken. Het Jaarbeurspleingebouw is dé kans om Utrecht als dynamische cultuurmetropool op de kaart te zetten. We werken met de stad aan een veelzijdig cultureel aanbod voor iedereen, waarin het creatief vermogen van alle Utrechters wordt gestimuleerd en we ruimte bieden aan het culturele veld in de stad en regio om zich te blijven ontwikkelen. Op die manier kan cultuur meegroeien met de groei van de stad en draagt het integraal bij aan gezonde verstedelijking voor iedereen. Voor het nieuwe centrum betekent dit dat de ambitie van een levendig gebouw van en voor de stad ingevuld kan worden, een culturele publiekstrekker. Het is ook een strategische aanvulling op het bestaande en nieuwe culturele aanbod in de stad. De inhoud kan daardoor bijdragen aan de identiteit van het gebouw, het nieuwe centrum en dienen als een innovatief voorbeeld van slim ruimtegebruik.

Er bestaat een artistieke vraag naar presentatie-, experimenteer-, oefenen ontmoetingsplekken waarin multifunctionaliteit, diversiteit en kwaliteit de basis vormen. Daarom denken we bijvoorbeeld aan een ruimte voor hedendaagse beeldende kunst, experimenteel en vernieuwend theater en dans (middenzaal qua grootte publiek) en een nachtprogrammering die nationaal aantrekkelijk is maar ook dichtbij Utrecht staat. We denken aan zalen die schaalbaar te maken zijn, geschikt voor ‘outside the box’ gebruik en inzetbaar voor een breed palet aan culturele activiteiten.

Deze zalen zijn openlijk met elkaar verbonden en flexibel inzetbaar voor de hybride beeldende kunst en theater- en danspraktijk. Gedacht kan worden aan bijvoorbeeld een kunsthal-achtige ruimte voor experiment, (nacht) evenementen en grote hedendaagse beeldende kunstpresentaties en daarnaast een schaalbare zaal voor theater en dans. Deze culturele voorziening zou een ‘shared space’ moeten worden. Hiermee bedoelen we informeel, coöperatief, meerstemmig, bottom-up en democratisch. Een publiekshuis waar iedereen zich welkom weet en zich kan verwonderen. Een ontmoetingsplek voor mensen uit het gebouw zelf, de buurt en de regio. Het publiek moet zich aandeelhouder voelen van de culturele voorziening en het gebouw. Het zorgt vanuit een (gedeelte van) de plint voor levendigheid in het gebouw en in de omgeving op het plein en is een eyecatcher. Een multifunctioneel technologisch kunstproject aan de gevel kan dit versterken. De culturele voorziening van het Jaarbeurspleingebouw maakt verbinding met de rest van het gebouw en de omgeving, waardoor het creatieve en culturele aanbod in de nieuwe stadsontwikkeling elkaar aanvullen en versterken. Zo komen in het Beurskwartier en in Lombokplein plekken voor creatieve bedrijvigheid en onderzoeken we of meer rauwe en kleinschalige creatieve mogelijkheden in het Beatrixgebouw mogelijk zijn.

De grootschalige musicalfunctie van het Beatrixtheater en de plannen voor Playlab in Wonderwoods als internationale publiekstrekker zorgen samen met deze experimentele culturele voorziening in het Jaarbeurspleingebouw voor een duurzaam totaalconcept van gezonde verstedelijking voor iedereen in het nieuwe centrum.

24 - Stedenbouwkundig Programma van Eisen, Ambities en randvoorwaarden Jaarbeurspleingebouw

Afbeeldingen: Markant, van een tijdloze schoonheid

Stedenbouwkundig Programma van Eisen, Ambities en randvoorwaarden Jaarbeurspleingebouw - 25

Afbeeldingen: Markant, van een tijdloze schoonheid

26 - Stedenbouwkundig Programma van Eisen, Ambities en randvoorwaarden Jaarbeurspleingebouw

Maximale interactie tussen plein en gebouw Over het Jaarbeursplein lopen veel voetgangers van en naar Utrecht Centraal en in de toekomst naar het Beurskwartier. Rondom het gebouw is de hele dag levendigheid. De ambitie is om delen van het gebouw ook een betekenis voor de stad te geven. Het stedelijk programma in de onderste lagen van het gebouw versterkt de relatie met het plein, heeft een relatie met de overige voorzieningen en gebruikers van het gebouw en zorgt voor het optimaal functioneren van de publiek toegankelijke ruimtes. Er zijn grote en kleinere ruimtes te vinden die voor meerdere doeleinden en door meerdere doelgroepen op verschillende momenten van de dag te gebruiken zijn. Verbinden en ontmoeten staan hier centraal. Overige voorzieningen Met het oog op ontmoeting, duurzaamheid, kosten en efficiëntie moet nadrukkelijk nagedacht worden over voorzieningen die gedeeld kunnen worden op het schaalniveau van het gebouw. We zien graag dat het gebouw op deze thema’s ook een toevoeging voor het gebied vormt. Voorbeelden van deze voorzieningen zijn de openbare fietsenstalling en een openbaar toilet. Flexibel en toekomstbestendig De vraag naar voorzieningen en functies kan in de loop van de tijd veranderen. Daarom is het belangrijk dat delen van het gebouw te transformeren zijn.

De maatvoering en inrichting van een groot deel van het gebouw moet relatief eenvoudig van gebruiksfunctie kunnen wijzigen als de omstandigheden daarom vragen. Te denken valt aan flexibele vloervelden en hoge verdiepingen waardoor het gebouw flexibel en dus toekomstvast is.

3.2

Markant

Schoonheid en zuiver in vorm Het Jaarbeurspleingebouw vormt het baken van het nieuwe centrum: hier wordt de toon gezet. Het gebouw markeert het Jaarbeursplein en trekt de aandacht. De bestaande en geplande gebouwen in de omgeving hebben een grote variatie in architectonische expressie en architectonische complexiteit. Deze ‘drukte’ vraagt om een rustig, krachtig, alzijdig gebouw. Het gebouw past bij de bestaande volumes in de directe omgeving en kan zich er tegelijkertijd van onderscheiden. Het Jaarbeurspleingebouw wordt een spraakmakend gebouw, een gebouw met iconische schoonheid. Een gebouw dat een veelheid van functies herbergt en tegelijkertijd zuiver is in de morfologische uitwerking. Robuust maar toch uitnodigend, warm en tactiel. De stad op ooghoogte Architectonisch is het gebouw op alle schaalniveaus aantrekkelijk. Ook vanaf maaiveld is het een gebouw om van te gaan houden omdat het de interactie met de openbare ruimte bevordert en mensen zich uitgenodigd voelen om gebruik te maken van de voorzieningen. De beleving van het gebouw op ooghoogte bepaalt voor een groot deel de beleving van het gebouw en de openbare ruimte. Hoewel de plint misschien maar 10% van een gebouw vormt, bepaalt het voor 90% de beleving op ooghoogte. Een goede plint is programmatisch aantrekkelijk én heeft prettige fysieke kenmerken.

De ambitie is een architectonische aantrekkelijke meerlaagse plint met een diversiteit aan functies die het gebouw met de omgeving verbindt en het Jaarbeursplein activeert. Binnen en buiten lopen in elkaar over. Het Jaarbeurspleingebouw maakt zo deel uit van het grote geheel en bepaalt in belangrijke mate de sfeer op het Jaarbeursplein.

Stedenbouwkundig Programma van Eisen, Ambities en randvoorwaarden Jaarbeurspleingebouw - 27

Meerdere plintfuncties leggen ook verbinding met de hoger gelegen functies in het gebouw waarmee reuring op verschillende niveaus ontstaat.

Het gaat hierbij om de volgende onderwerpen, die niet alleen van belang zijn voor de gezondheid van mensen, maar ook voor de gezondheid van dier en planeet:

De plint stimuleert de levendigheid in de openbare ruimte én in het gebouw en nodigt uit tot bezoeken en deelnemen. Elementen zoals bijvoorbeeld een tribune, balkons of trappen leggen een directe koppeling tussen het gebouw en het plein en versterken het concept. De hoge plint versterkt het stedelijke karakter van het gebouw en borgt flexibiliteit voor een eventuele toekomstige invulling met andere functies. Dit vergroot de mate van toekomstbestendigheid. De plint - de stad op ooghoogte – vervult een cruciale rol in het verlevendigen van de plek.

[ [ [ [ [ [ [

Verblijfsklimaat De ambitie is dat het Jaarbeurspleingebouw een positieve bijdrage levert aan het verblijfsklimaat van het Jaarbeursplein en de overige openbare ruimte om het gebouw, zoals de tramhalte. Onderdelen als wind, een kwalitatief groene verblijfsruimte en zon en schaduw spelen een belangrijke rol hierbij. Het Jaarbeurspleingebouw (en de directe omgeving) moet een plek worden waar je graag langer wil blijven. Een aangenaam verblijfsklimaat is verder vereist voor het goed functioneren van de taxistandplaats en de Kiss&Ride plekken aan de noordzijde van het gebouw.

3.3

Gezond

Gezond leven vatten we in Utrecht breed op. Gezondheid wordt immers door heel veel factoren beïnvloed. Gezondheid van het gebouw kan in het Jaarbeurspleingebouw op vele manieren tot uiting komen. Er vallen daarom meerdere onderwerpen onder dit thema. Zij dragen allen bij aan de gezonde verstedelijking van Utrecht.

Gezondheid; Groen; Natuurinclusief bouwen en biodiversiteit; Energie; Circulariteit; Klimaatadaptief bouwen; Mobiliteit.

De uitdaging ligt in het slim combineren van de meest relevante factoren zodat synergie tussen deze factoren optreedt met een gezond gebouw als resultaat. De uitdaging voor deze zoektocht leggen we graag bij de markt. Gezondheid – en de integrale duurzaamheid – van het gebouw wordt onderbouwd. Gezondheid De grootste opgave op het gebied van gezondheid waar we in Utrecht voor staan, is het verkleinen van gezondheidsverschillen en het vergroten van kansengelijkheid. Want hoewel de meeste Utrechters zich gezond voelen, zijn er groepen voor wie dat niet het geval is. Zoals een deel van de ouderen, een deel van de lager opgeleiden, een deel van de migranten en veel van de mensen met een laag inkomen. Hen óók bereiken met dit bruisende en markante gebouw in het centrum van de stad is de uitdaging. Met werk voor verschillende opleidingsniveaus, met uitgaansplekken voor verschillende doelgroepen, om te ontspannen, te ontmoeten en om cultuur te beleven. Met ruimte om te sporten of bewegen (urban sports) en plek waar je gezond kunt eten.

28 - Stedenbouwkundig Programma van Eisen, Ambities en randvoorwaarden Jaarbeurspleingebouw

Afbeeldingen: Gezond stedelijk leven

Stedenbouwkundig Programma van Eisen, Ambities en randvoorwaarden Jaarbeurspleingebouw - 29

Afbeeldingen: Gezond stedelijk leven

30 - Stedenbouwkundig Programma van Eisen, Ambities en randvoorwaarden Jaarbeurspleingebouw

Groen Gezond stedelijk leven is het motto voor stedelijke ontwikkeling in Utrecht. Op de plek en in de directe omgeving van het toekomstige Jaarbeurspleingebouw is in de huidige situatie een tekort aan condities om het gezond stedelijk leven te realiseren. Met de realisatie van het Jaarbeurspleingebouw doet zich een kans voor om dit in het Stationsgebied verder te optimaliseren. Het groen in, op en rond het Jaarbeursplein kan niet op zichzelf staan en is zo veel mogelijk verbonden met het groen in de stad. Dit is nodig voor de biodiversiteit en om uitwisseling van flora en fauna mogelijk te maken. Hierdoor vormt het groen een integraal onderdeel van de stedelijke groenstructuur. Voor het Jaarbeurspleingebouw vragen we ook voor de ambities op het thema Gezond om een uitdagend en overtuigend gebouwconcept dat samen gaat met de markante verschijning en het bruisende karakter. Een intelligent gebouw met overtuigende ontwerpkeuzen die in hun eenvoud overtuigend bijdragen aan de gezonde doelstelling. Het is aan de ontwikkelende partijen om accenten te leggen op onderwerpen als natuurinclusiviteit, ontmoeten, bewegen, energie en cultuur.

Voor de ontwikkeling van het Jaarbeurspleingebouw zien we groen niet als een zelfstandig onderwerp, maar als verbindend, verrijkend en ondersteunend element op de thema’s Bruisend, Markant en Gezond, als toevoeging voor de plek en voor de stad. Als gekozen wordt voor een toren met een lager gebouwdeel ligt een invulling met een daklandschap – waarin bijvoorbeeld biodiversiteit, bewegen, ontmoeten en gezondheid samenkomen - voor de hand. Ook andere opties voor groen zijn goed denkbaar. Denk bijvoorbeeld aan groene gevels of groene binnenruimtes die binnen en buiten met elkaar verbinden. Natuurinclusief bouwen en biodiversiteit De ambitie is een natuurinclusief gebouw. Dat betekent een gebouw waar – naast plek voor mensen – ook plek is voor dieren en planten.

Een gebouw met substantieel groen op of in het gebouw als onderdeel van het gebouwconcept zien we als een belangrijke kans om de Utrechtse ‘gezonde’ belofte waar te maken. Maar ook een gebouw dat uitdaagt om te bewegen biedt gezonde kwaliteiten. Bijvoorbeeld een gebouw dat plek biedt aan urban sports of op andere wijze uitdaagt tot sport en bewegen. De uitdaging zit in het slim combineren van de gezonde doelen in één totaal concept.

Het groen op en rond het Jaarbeurspleingebouw bestaat uit een vegetatie van bloeiende vaste en inheemse planten met clusters van opgaande struiken en diverse bomen. Ook enkele gevels zijn gesierd met bloeiende klimplanten. De gewenste levendigheid van het gebouw gaat ook op voor dieren: zangvogels, vlinders en bijen zijn veelvuldig te zien. Ergens op het gebouw klinkt de zang van de merel en klinkt het bekende geluid van een groep huismussen. De beplanting op het gebouw wordt bezocht door vele vlinders en de beplanting ‘zoemt’ van de bijen. In de avond maken de vlinders en bijen plaats voor het natuurlijke nachtleven: de vleermuizen. En wat te denken van de gierzwaluwen: op een mooie zomeravond gieren ze met tientallen tegelijk over het Jaarbeursplein. Als één van de meest karakteristieke zomervogels wordt zo, vergelijkbaar met de binnenstad, de beleving van een zwoele zomeravond op het terras compleet.

Combinatie van en interactie tussen deze onderwerpen is zeer wenselijk, vanwege de synergie tussen deze onderwerpen en vanwege de beperkte ruimte in het Stationsgebied.

De gebruikers van het plein en van het gebouw vatten deze aanwezigheid van doelsoorten op als positief teken van het daadwerkelijk verbeteren van de biodiversiteit in de stad.

Stedenbouwkundig Programma van Eisen, Ambities en randvoorwaarden Jaarbeurspleingebouw - 31

Energie Via het Utrechts Energie Protocol geven we in Utrecht vorm aan het realiseren van klimaat neutrale bebouwing. Het hoogste ambitieniveau is een project dat voor al het energiegebruik zelf genoeg duurzaam energie opwekt. Voor de ruimteverwarming, warmtapwater en koeling wordt daarbij gebruik gemaakt van lokale hernieuwbare bronnen. Idealiter wordt de samenwerking gezocht met de omgeving om warmteoverschotten en warmtetekorten uit te wisselen.. Circulariteit Belangrijke kenmerken van de circulaire transitie zijn het minimaliseren van het gebruik van eindige grondstoffen, het aanpasbaar maken van het gebruik van de bebouwing en zo bouwen dat het gebouw in de toekomst hoogwaardig hergebruikt kan worden. Materialen blijven in de gebruikscyclus en worden geen afval. Klimaatadaptief bouwen De aarde warmt op, klimaatpatronen verschuiven en extremen in weer nemen toe. Voor Nederland betekent dit dat de winters natter worden en de zomers heter en droger. De buien die in de zomer vallen zullen intensiever zijn. Deze veranderingen kunnen leiden tot overlast. Om Utrecht klimaatrobuust in te richten zal de sponswerking van de stad vergroot moeten worden. Dit betekent voldoende waterberging inpassen zodat er geen wateroverlast ontstaat en elementen toevoegen die de buitenruimte verkoelen (bijvoorbeeld het toevoegen van open water, of veel groot groen op en aan de gebouwen).

Daarnaast moet hittestress tegengegaan worden. Ook in een hete zomer moet Utrecht een prettige plek zijn, zowel binnen als buiten. Het Jaarbeurspleingebouw kan hier een bijdrage aan leveren. Het huidige Jaarbeursplein wordt heel heet op warme dagen. Het ontwerp van het Jaarbeurspleingebouw kan ervoor zorgen dat aan de pleinzijde een prettige loop- en fietsverbinding tot stand komt. Voor wat betreft wateroverlast moet het perceel zijn ‘eigen broek ophouden’. Er wordt

water geborgen op het eigen perceel en het opgevangen water wordt zoveel mogelijk nuttig gebruikt (bijvoorbeeld voor het groen). Klimaatadaptief bouwen biedt sterke koppelkansen met andere ambities zoals gezondheid, energietransitie en natuurinclusief bouwen. Natuur bevordert immers het menselijk welzijn, biedt habitat voor dieren en zorgt ervoor dat gebouwinstallaties vaak efficiënter werken. Mobiliteit De groei van de stad heeft de afgelopen jaren tot meer gebruik van de fiets en het openbaar vervoer geleid. Het autoverkeer binnen de ring is nauwelijks toegenomen. Deze ontwikkeling willen we vasthouden en daarom sturen we op 0% groei van de automobiliteit. Dit doen we door de (toenemende) mobiliteitsbehoefte op te vangen door het fietsen en het gebruik van het openbaar vervoer te stimuleren. Daarnaast zetten we meer in op lopen en deelmobiliteit. Deze vormen van mobiliteit dragen bij aan actieve, gezonde en ruimte-efficiënte mobiliteit. Het Jaarbeurspleingebouw ligt in de A-zone (centrumgebieden) zoals gedefinieerd in de Parkeervisie Fiets- en autoparkeren in een groeiend Utrecht (2021). In deze hoogstedelijke zone bevinden zich veel verschillende functies op loop- of fietsafstand en er zijn goede OV-voorzieningen aanwezig. In deze zone is de openbare ruimte schaars.

Met de ontwikkeling van het Jaarbeurspleingebouw anticipeert de gemeente op het nieuwe parkeerbeleid waarvan het de verwachting is dat dit eind 2021 wordt vastgesteld. Als dat niet het geval is, biedt de Nota Stallen en Parkeren (2013) via maatwerkafspraken voor het Stationsgebied voldoende mogelijkheden om de ambities te realiseren.

32 - Stedenbouwkundig Programma van Eisen, Ambities en randvoorwaarden Jaarbeurspleingebouw

Het nieuwe parkeerbeleid maakt het mogelijk om de vraag naar parkeerplaatsen te minimaliseren. Via hoge fietsparkeernormen, lage autoparkeernormen en betaald parkeren voor auto’s, stimuleren we het gebruik van de fiets en zorgen we ervoor dat het aantal auto’s dat naar het centrum rijdt, niet toeneemt. Voor het centrumgebied betekent dit bijvoorbeeld dat er geen parkeerplaatsen worden toegevoegd, met uitzondering van gehandicaptenparkeerplaatsen en plekken voor deelauto’s. Vanwege de locatie zetten we voor deze ontwikkeling maximaal in op het minimaliseren van het aantal autoparkeerplaatsen. Daarom vragen we bij de ontwikkeling van dit gebouw om vernieuwende mobiliteitsconcepten die zich richten op het beperken van de automobiliteit en de inzet van duurzame vervoersmodaliteiten stimuleren. Het gaat om slimme en duurzame concepten met een maatwerkaanbod voor specifieke doelgroep(en). Deze concepten maken bijvoorbeeld gebruik van oplossingen als deelvervoer, Mobility as a Service (MaaS), parkeren op afstand en slimme logistieke diensten. We hebben voorkeur voor concepten die van toegevoegde waarde zijn voor de gebruikers van het gebouw zelf én voor de directe omgeving van het gebouw.

Stedenbouwkundig Programma van Eisen, Ambities en randvoorwaarden Jaarbeurspleingebouw - 33

Hoofdstuk 4 Randvoorwaarden en doelen In dit hoofdstuk zijn de ambities nader uitgewerkt in concrete randvoorwaarden. De relevante beleidskaders zijn terug te vinden op https://omgevingsvisie. utrecht.nl en in de bronvermelding bij dit document.

4.1

Programmatische randvoorwaarden

Totaalconcept gebouw DOEL: Een bruisend gebouw; een gebouw van de stad. Een gebouw dat royaal ruimte biedt aan een gedifferentieerde kantoorontwikkeling maar tegelijkertijd maximaal bijdraagt aan de beoogde levendigheid in het hele gebied en een aangename sfeer in de openbare ruimte rondom het gebouw.

[ [ [ [ Afbeeldingen boven: Referentiebeelden kantoor Afbeelding onder: Referentiebeeld culturele voorziening (St. Ann’s Warehouse)

[

Het gebouw kent een gemengd programma met een publieke plint van meerdere lagen en een gedifferentieerd kantorenprogramma; Het gebouw wordt een inclusief gebouw. Daarmee bedoelen we een gebouw dat voor iedereen toegankelijk is en waar allerlei verschillende doelgroepen werken en uitgaan; Voor het gebouw wordt een samenhangend totaalconcept ontwikkeld waarin tot uiting komt op welke manier de verschillende doelgroepen, gebruikers en functies elkaar versterken; In het totaalconcept is aandacht voor de relatie met de directe omgeving (alzijdig gebouw), maar in het bijzonder met het Jaarbeursplein; Het totale bovengrondse programma bedraagt maximaal 45.000 m² bvo, waarvan: Kantorenprogramma: maximaal 37.000 m² bvo (inclusief 10% creatieve en innovatieve start ups), Stedelijk programma (cultuur, uitgaan,horeca en overige functies): minimaal 8.000 m² bvo.

• •

34 - Stedenbouwkundig Programma van Eisen, Ambities en randvoorwaarden Jaarbeurspleingebouw

Superplint DOEL: Het stedelijk programma in de Superplint levert een bijdrage aan de levendigheid in en rondom het gebouw en in het bijzonder het Jaarbeursplein en van toegevoegde waarde is op het publieke aanbod van het centrum.

[ [ [ [ [ [ [ [ [ [

[ Afbeeldingen: Referentiebeeld superplint

Totaal stedelijk programma: minimaal 8.000 m² bvo; De plint krijgt een fijnmazige invulling (grotere en kleinere eenheden); De plint wordt gevuld met meerdere units/functies met voldoende entrees op maaiveld; Minimaal 70% van de plint is gevuld met publieksaantrekkende voorzieningen; In ieder geval een deel van de culturele voorziening is gelegen in de plint; De plint wordt ingevuld met onderscheidende (gezonde) horecaconcepten; Nachthoreca (nachtclub, dansen, disco) is hierbij zeer gewenst (hoeft niet persé in de plint); Andere functies in de plint zijn mogelijk als zij een ontmoetingsfunctie hebben en bijdragen aan het totaalconcept van het gebouw (zoals de culturele voorziening); Detailhandel is mogelijk als onderdeel van de plint onder de voorwaarde dat het gebiedsgericht is en om een zeer beperkt aantal vierkante meters gaat; Eventuele detailhandel moet een logisch onderdeel zijn van het totale gebouwconcept, aansluiten bij de beoogde doelgroepen en zorgen voor een onderscheidend aanbod met toegevoegde waarde voor het Stationsgebied; Eventuele detailhandel mag niet direct concurrerend zijn met de detailhandel in de binnenstad;

Stedenbouwkundig Programma van Eisen, Ambities en randvoorwaarden Jaarbeurspleingebouw - 35

In de plint komt een openbaar (commercieel geëxploiteerd) toilet. Deze is in ieder geval toegankelijk vanaf de openbare ruimte (o.a. voor tramreizigers, taxichauffeurs, bezoekers evenementenplein en passanten); Eventuele overige servicevoorzieningen voor gebruikers, bezoekers en passanten kunnen een plek krijgen in de plint; Utilitaire zaken zijn zo veel mogelijk weggewerkt in het gebouw; Royale entree naar de openbare fietsenstalling aan de westzijde.

[

Culturele voorziening DOEL: Samen met de plintfuncties en gedifferentieerde kantoorfuncties vormt cultuur een belangrijke identiteitsdrager en ‘trekker’ voor het Jaarbeursplein en Jaarbeurspleingebouw.

[ [

[

[ [ [

[ [ [ [ [ [ [

[ [

De gemeente doet de komende periode nog nader onderzoek naar o.a. de programmatische invulling van deze voorziening. We vragen een eigentijdse en grootstedelijke publiektrekker met regionaal en landelijk bereik; De voorziening is een eyecatcher en duidelijk zichtbaar; De voorziening zorgt voor levendigheid in het gebouw en in de omgeving en draagt integraal bij aan de ambities; De voorziening is multifunctioneel te gebruiken voor diverse kunstvormen als presentatie-, ontwikkelings-, ontmoetings- en expositieplek; De voorziening biedt ruimte voor artistieke innovaties en experimenten; De voorziening biedt voor verschillende doelgroepen programmering die past bij de vraag en aanbod van de bestaande en toekomstige stad als het gaat om beeldende kunst of theater en dans- en/of nachtprogrammering; Het oppervlak van de voorziening is circa 3.000 – 4.000 m2 bvo; De verdiepingshoogte is nader te bepalen en afhankelijk van de concrete invulling;

Het ontwerp gaat uit van een flexibele indeling en innovatief en slim ruimtegebruik; [ De voorziening kent ruime openingstijden; [ De voorziening heeft een eigen horeca-functie en de mogelijkheid tot bijpassende ondergeschikte detailhandel. Kantoren DOEL: Het Jaarbeurspleingebouw wordt een gedifferentieerd werklandschap, niet alleen high-end.

[

[ [

Totaal kantorenprogramma: maximaal 37.000 m2 bvo; Minimaal 10% van het totale kantorenprogramma valt onder de categorie creatieve en innovatieve start ups met bijbehorend huurniveau; De gemeente stelt spelregels op die ook op de langere termijn borgen dat de ruimtes voor creatieve en innovatieve start ups daadwerkelijk gebruikt worden door de beoogde doelgroep. Deze spelregels worden privaatrechtelijk verankerd; De invulling van het kantorenprogramma is multi-tenant (verzamelformule); Er moet sprake zijn van een onderscheidend kantorenconcept (post Corona): Flexibel; Gericht op innovatieve bedrijvigheid; Duidelijke relatie met plint; Versterking van het economisch profiel van Stationsgebied.

• • • •

36 - Stedenbouwkundig Programma van Eisen, Ambities en randvoorwaarden Jaarbeurspleingebouw

• Een fietstrap (in het geval dat de stalling op – 1 niveau wordt gerealiseerd); • Een voetgangerstrap, lift of roltrap (in geval dat de stalling op -1

Flexibel en toekomstvast DOEL: Een flexibel en toekomstvast gebouw dat snel kan anticiperen op gewijzigde omstandigheden.

[ [

Een aanzienlijk deel van het gebouw heeft vloervelden die aantoonbaar te transformeren zijn naar een andere functie; Een aanzienlijk deel van het gebouw heeft een verdiepingshoogte die hoog genoeg is om andere functies dan kantoren te kunnen huisvesten.

Openbare fietsparkeerstalling (gerelateerd aan Utrecht Centraal) DOEL: Excellente fietsparkeergelegenheid, niet alleen gebouw gebonden maar ook door het toevoegen van een openbare fietsenstalling.

[ [ [ [ [ [ [

Basis uitgangspunt is een openbare fietsenstalling met minimaal 1.500 tot maximaal 2.500 fietsparkeerplaatsen (fpp.); De stalling bevindt zich bij voorkeur in de kelder op -1 niveau (maar niet lager) of op de begane grond van het gebouw; Er komt één gecombineerde entree voor zowel het gebouwgebonden als het openbare fietsparkeren; De entree van de fietsenstalling is herkenbaar, royaal en uitnodigend vormgegeven; De entree van de fietsenstalling is gelegen aan de zijde Croeselaan; Een voetgangersentree is gelegen aan de oostzijde van het gebouw; Ten aanzien van het ruimtebeslag moet in ieder geval rekening worden gehouden met: 1,5 m² bvo per fietsparkeerplaats, dus circa 2.250 m² tot 3.750 m² bvo, waarbij het uitgangspunt wordt gehanteerd dat fietsen in dubbellaagse rekken gestald kunnen worden. Dit vereist een vrije hoogte van minimaal 3 meter. Onder vrije hoogte wordt het hoogteverschil tussen vloerniveau en onderkant van installaties verstaan; Een beheerdersruimte (10 m² bvo); Een ruimte voor het in- en uitchecken;

• Afbeelding: Referentiebeeld openbare fietsenstalling

• •

[

[

niveau wordt gerealiseerd). De openbare stalling kan gecombineerd worden met de fietsenstalling voor de gebruikers van het gebouw die wordt gerealiseerd. Dit betekent wel dat deze gebruikersfietsstalling aan dezelfde voorwaarden moet voldoen als de openbare stalling; Nadere eisen zoals ontwerpvoorschriften en ontwerprichtlijnen worden uitgeschreven in de aanbestedingsstukken.

Stedenbouwkundig Programma van Eisen, Ambities en randvoorwaarden Jaarbeurspleingebouw - 37

4.2

Stedenbouwkundige randvoorwaarden

Gebouwconcept DOEL: Het gebouwconcept is sterk en eenduidig: als een ‘leeuw op een rots’. [ Belangrijk is dat het gebouw -ondanks dat het verschillende functies herbergt- morfologisch zuiver is en overtuigend; [ Samenhangend gebouw- en programmaconcept: architectuur en programma vormen een onlosmakelijk geheel en versterken de relatie met de directe omgeving; [ Verschillende ruimtelijke modellen zijn denkbaar en mogelijk.

Afbeeldingen boven: Mogelijke ruimtelijke modellen (NL Architects) Afbeeldingen onder: Gebouw uit één stuk

Massaopbouw en bouwhoogte DOEL: Het Jaarbeurspleingebouw staat als autonoom volume óp het Jaarbeursplein. De massaopbouw is zowel autonoom als respectvol naar haar omgeving. [ De maximale bouwenvelop op maaiveld bedraagt 86 (l) x 41 (b) x 105 (h) meter; [ Het maximaal te realiseren bovengrondse vloeroppervlakte is maximaal 45.000 m² bvo (maximaal circa 180.000 m³); [ Het bouwvolume bestaat uit een eenduidige volume-opbouw; [ Voor een eventueel hoogteaccent geldt een maximale hoogte van 105 meter; [ Er is maximaal één hoogteaccent mogelijk, maar een hoogteaccent is niet verplicht; [ De maximale footprint van het hoogteaccent is 1.200 m²; [ Overkragingen van 2 meter (korte zijde) tot 4 meter (lange zijde) buiten het perceel zijn vanaf circa 10 meter boven het maaiveld mogelijk; [ Overkragingen zijn kolomvrij; [ Installaties, liften en machineruimten moeten binnen het bouwvolume en binnen de maximale bouwhoogte opgenomen worden.

38 - Stedenbouwkundig Programma van Eisen, Ambities en randvoorwaarden Jaarbeurspleingebouw

Legenda

[

Maximale rooilijn / bouwcontour Indicatie overkragingsruimte max. 105 m

m2 / m3

Positie mogelijke hoogteaccent / maximale bouwhoogte Maximaal vloeroppervlak / maximaal volume Superplint Entrees (plek en aantal indicatief) Entree fietsparkeren fietser (zoekgebied) Entree fietsparkeren voetganger (zoekgebied) Entree expeditiehof (plek en aantal indicatief)

!

Synergie: samenhangend gebouw- en programmaconcept Aandachtspunt bouwhoogte i.r.t. verblijfskwaliteit buitenruimte (bezonning, windhinder en/of ruimtelijke ervaring op maaiveld)

!

!

Bestaande bomen Nieuwe bomen (indicatief) m² ³ 00 00 m 5.080.0 4 1 .

Indicatie inrichting standplaatsen (miva, kiss & ride, taxi) Croeselaangarage

x ca ma . cir x

ma

Plangrens Randvoorwaardenkaart.

Afbeeldingen: Stedenbouwkundige randvoorwaardenkaart en principeprofiel

x. ma m 5 10

!

Stedenbouwkundig Programma van Eisen, Ambities en randvoorwaarden Jaarbeurspleingebouw - 39

Het Nieuwe Centrum - Hoogbouw en extra hoog Het Nieuwe Centrum is een hoogstedelijk centrumgebied met veel verschillende functies. De Croeselaan, het Jaarbeursplein en de Jaarbeursboulevard zijn de ruimtelijke dragers in het hart van Het Nieuwe Centrum.

105

* * * * * Oriëntatie * DOEL: Het gebouw trekt als een magneet mensen aan. 90

70

45

JAARBEURSPLEINGEBOUW

25

12

Het gebouw is alzijdig vormgegeven; Hoogte-opbouw. Als er gekozen wordt voor een hoogteaccent, dan trekt het gebouw op de lange Extra lijn van hoog de Croeselaan de aandacht en markeert het Drie accenten van extra hoge bebouwing Jaarbeursplein, betekent dat dit [105 m] dit markeren bijzondere plekken in eventuele hoogteaccent zich aan hart van Het Nieuwe Centrum [XL]. de westzijdehetvan het perceel bevindt.