Startnotitie Islamitische begraafplaats.pdf

Niet uit Utrecht: 6. Moskee Stichting El Moslimen El Matakhine Zeist 7. Moskee / Islamitisch Cultureel Centrum Woerden 8. Moskee Leerdam / Marokkaans-Islamitische vereniging El Mouahidine Leerdam 9. Moskee An-Noer / Marokkaanse vereniging Barneveld 10. Moskee Nasser Veenendaal 11. Moskee Siraat / Islamitisch Cultureel en Educatief Centrum Sirat Nieuwegein 12. Moskee Arrahman / Islamitisch Cultureel Centrum / Vereniging de Marokkaanse Islamitische gemeenschap De Bilt / Bilthoven 13. Moskee Houten / Stichting Islamitisch Cultureel Centrum Houten 14. Moskee Al-Hady Nabawi / Islamitische vereniging Vianen 15. Moskee Annasr / Islamitische Stichting Annasr Driebergen-Rijsenburg De partners van SMUO zijn: 

 

G5.

Stichting Mescidi Aksa Milli Gorus Utrecht. De stichting werkt samen of is onderdeel van de landelijke sociaal-religieuze stichting Milli Görüs Arafat (uitvaartorganisatie), die met SMUO samenwerkt in het realiseren van een Islamitische begraafplaats. Islamitisch Cultureel Centrum Moskee Omar al Farouk Winterboeidreef in Utrecht. Stichting Diyanet (deze Turkse stichting is gekoppeld / verweven met de Ulu Camii Moskee) Islamitische Stichting Nederland Javastraat 2 2585 AM Den Haag 070-362 44 81 info@diyanet.nl

De moskeeën in Utrecht 1. 2. 3. 4. 5. 6. 7.

Ulu Camii Moskee, Moskeeplein 89 (Turks) Omar-Al-Farouk Moskee (vml. RK Emmauskerk), Winterboeidreef 2 (Marokkaans) Mescid-i Aksa Moskee (Turks) Abi Bakr Assadik Moskee Sayidina Ibrahim Moskee, Attleeplantsoen 37 El Fath Moskee, Bemuurde Weerd Oostzijde 23BIS Eyüb Sultan Moskee, Eisenhowerlaan 85 49

8. Eyüb Sultan Moskee, Bernadottelaan 3 9. Indonesia Moskee SGB, De Bazelstraat 31 10. Moskee Essalaam, Camminghaplantsoen 50 11. Milli Görüş Moskee, Ondiep 12. Assoenna Moskee, Justus van Maurikstraat 2

50

BIJLAGE H: Projectbrief en Intentieverklaringen SMUO en partners

51

BIJLAGE I:

Introductie en Ondernemersplan BIBIN

52

BIJLAGE J:

Situatie bij andere gemeenten

Hieronder is van een aantal gemeenten - in alfabetische volgorde - de situatie weergegeven inzake het verzoek om te komen tot een Islamitische begraafplaats. Het doel van deze weergave is niet om een compleet beeld te schetsen, maar om gebruik te maken van ervaringen.

Almere In Almere ligt de eerste Islamitische begraafplaats van Nederland24. Deze is in de zomer van 2007 in gebruik genomen. De gemeente Almere heeft toen, voor de schappelijke prijs van € 5/ m2, een deel van de algemene begraafplaats aan een Surinaams-Islamitische stichting verkocht. Het terrein is daarmee volledig eigendom van deze stichting en daarmee is de Islamitische begraafplaats volledig particulier. In de recente coronacrisis is de begraafplaats in een hoog tempo gebruikt. Momenteel voert deze stichting daarom gesprekken met de gemeente voor een uitbreiding (een tweede plaatselijke Islamitische begraafplaats). Daarnaast hebben andere Islamitische organisaties zich bij de gemeente gemeld met het verzoek om mee te werken met het stichten van een (andere) eigen Islamitische begraafplaats in Almere. De gemeente geeft aan dat het, op basis van de ervaringen tot op heden, daarbij de insteek hanteert dat de grondprijs reëel dient te zijn (en daarmee significant hoger dan in 2007), conform het vastgestelde grondprijzenbeleid. Daarnaast wil de gemeente graag afspraken maken over de inrichting en de kwaliteit van het onderhoudsniveau. De gemeente wenst nu bijvoorbeeld dat de bestaande Islamitische begraafplaats aan het zicht wordt onttrokken van bezoekers aan de algemene begraafplaats en het passerend verkeer op het langs gelegen openbare fietspad.

Amersfoort en Barneveld De gemeenten Amersfoort en Barneveld werken met de gezamenlijke moskeeën een plan uit om op de grote begraafplaats Rusthof een deel van het beschikbare terrein in gebruik te nemen voor Islamitische begravingen. In het plan wordt er naar gestreefd om een stichting op te richten die de grafrechten en de grafbedekkingen beheert, zodat deze zo lang mogelijk in stand worden gehouden.

Amsterdam Gemeente Amsterdam is door meerdere initiatiefnemers vanuit de moslimgemeenschap benaderd. De gemeente beschouwt de vraag als urgent, maar ook als complex. De strategie en aanpak van de initiatiefnemers onderling is divers. Vanuit deze diversiteit en complexiteit hanteert de gemeente een brede en uitgebreide aanpak. De doorlooptijd is geraamd op 1 jaar. Daaruit volgt een brede verkenning, waarin ook de Joodse gemeenschap en de mogelijkheid op een natuurbegraafplaats worden betrokken. In de brede verkenningsfase is vooralsnog geconstateerd en bestuurlijk de voorkeur uitgesproken dat, vanwege de schaarse beschikbare ruimte (er is een grote druk op de stad) en het risico op precedentwerking, de oplossing wordt gevonden binnen de bestaande kaders en voorzieningen. Er

24 Islamitische begraafplaats “Raza Ul Mawa”, Kruidenweg 3 in Almere Stad.

53

wordt dus gezocht naar een invulling van de behoefte binnen het areaal bestaande begraafplaatsen. Daarbinnen is vooralsnog ruim voldoende begraafcapaciteit. De uitkomst van het advies aan het gemeentebestuur is dat de mogelijkheid van een grafrecht voor onbepaalde tijd wordt toegevoegd aan de verordening. Ook het onderhoud wordt daarbij eenmalig voor onbepaalde tijd afgekocht. Deze regelgeving wordt voorbehouden aan inwoners van de gemeente Amsterdam, maar niet alleen voor moslims. Er komen meerdere aparte vakken op de begraafplaats voor de diverse geloofsovertuigingen. De graven die zijn uitgegeven voor onbepaalde tijd, blijven bestaan tot het moment dat de begraafplaats wordt opgeheven. Er is dus geen intentie om de graven op termijn te ruimen.

Arnhem Het recente verzoek tot een Islamitische begraafplaats is in de gemeenteraad behandeld en daarbij is een motie aangenomen. De strekking van de motie is dat begraven voor onbepaalde tijd mogelijk zou moeten zijn/gaan worden voor alle geloofsgemeenschappen, dus niet voorbehouden aan moslims, op begraafplaats Moscowa. De Islamitische vereniging die het verzoek heeft ingediend gaat zich daarover beraden.

Den Haag De lijn van de gemeente Den Haag op het recente verzoek om een Islamitische begraafplaats te realiseren is: 

 

Het is mogelijk om op de gemeentelijke begraafplaatsen Westduin en Kerkhoflaan op islamitische akkers (maar ook op andere akkers) voor onbepaalde tijd begraven te worden. Zolang er een rechthebbende is en het graf wordt onderhouden blijft het graf bestaan. Bij de gemeentelijke begraafplaatsen wordt de onderhoudsbijdrage jaarlijks of in termijn van 10 jaar gevraagd. Om nabestaanden te ontlasten kan een stichting worden ingezet om het hebben van een rechthebbende op lange termijn en het plegen en betalen van onderhoud te borgen. Er is geen ruimte voor een nieuwe begraafplaats met eeuwige grafrust binnen de gemeentegrenzen. Dit kan op lange termijn ruimtegebrek generen. De gemeente Den Haag faciliteert de zoektocht in de regio door haar netwerk in te zetten. De initiatiefnemers hebben de verantwoordelijkheid. Hoe het faciliteren vorm krijgt is nog niet bestuurlijk vastgesteld.

Rotterdam In het Coalitieakkoord 2018 van de gemeente Rotterdam is opgenomen dat wordt gezocht naar mogelijkheden voor een (particuliere) Islamitische begraafplaats en naar mogelijkheden om uitvaartrituelen van bijvoorbeeld de Hindoestaanse gemeenschap structureel mogelijk te maken. Het initiatief hiervoor is uit 2016, op basis van een verzoek van de raadsfracties PvdA en de partij Nida. Daarnaast heeft de initiatiefgroep Islamitische begraafplaats een rapport uitgebracht waarin zij pleit voor realisering van een specifieke Islamitische begraafplaats in Rotterdam. Hiertoe is op 26 maart

54

2019, in opdracht van wethouder Wijbenga, een Taskforce25 opgericht, bestaande uit vertegenwoordigingen met christelijke, islamitische, hindoeïstische en joodse achtergrond, uit de gemeente Rotterdam, uit de Initiatiefgroep Islamitische Begraafplaats, uit het Platform Levensbeschouwelijke en Religieuze organisaties en uit Stichting Platform Islamitische Organisaties Rijnmond (SPIOR). De Taskforce: 1. verkent de behoeften en wensen van diverse geloofsgemeenschappen aan het houden van uitvaarten conform hun eigen cultuur, tradities en gebruiken; 2. verkent de eventuele discrepantie tussen die behoeften/ wensen en de mogelijkheden die er al zijn op de huidige begraafplaatsen en crematoria in Rotterdam; 3. doet eind 2019 aanbevelingen aan de wethouder om deze discrepantie op te heffen, en verwerkt in die aanbeveling praktische aspecten als regelgeving, verantwoordelijkheden (initiatief, eigendom, financiering, beheer, et cetera) en locaties. Momenteel spelen er in gemeente Rotterdam twee processen. Ten eerste is door Stadsbeheer de verordening geactualiseerd met de uitbreiding per 1 april 2020 voor de uitgifte van graven voor onbepaalde tijd op de algemene begraafplaatsen. Onderdeel van de kosten daarvoor is de afkoop van het grafonderhoud door de gemeente, voor de duur van 99 jaar. Deze kan na 99 jaar worden verlengd. Er is daarmee dus wel een levende rechthebbende vereist.

Het onderhoud aan de grafbedekking wordt uitgevoerd door de gemeente, om er voor te zorgen dat het ook daadwerkelijk gebeurt. Wanneer dit onderhoud na 99 jaar niet wordt afgekocht zal, naar verwachting, het graf bovengronds worden geruimd. De graven voor onbepaalde tijd zijn voor iedereen beschikbaar en beperken zich niet tot een specifiek grafvak op de begraafplaats. Daarnaast heeft Stadsontwikkeling een actieve zoektocht uitgevoerd naar (gemeentelijk of particuliere) grond voor een Islamitische begraafplaats. Daaruit is een terrein van 3 hectare braakliggend gemeentegrond als optie naar voren gekomen, gelegen naast de bestaande algemene Zuiderbegraafplaats in Rotterdam-Zuidwijk. Het college heeft in oktober 2020 het plan aan de raad aangeboden. De vervolgstap is een haalbaarheidsonderzoek waar het college een jaar voor heeft uitgetrokken. Enkele kenmerken van het huidige idee zijn: 



 

Alhoewel de gemeente het beleid van gronduitgifte in erfpacht hanteert, wordt in dit specifieke geval de grond door de gemeente vooralsnog aan de moslimorganisatie te koop aangeboden. Dit is de wens van de initiatiefnemer. Bovendien geeft de gemeente aan dat vanuit een erfpachtconstructie ‘eeuwigdurend’ niet kan worden gegarandeerd. In het nog uit te voeren haalbaarheidsonderzoek wordt dit nader bepaald. De verkoop wordt naar verwachting binnen twee jaar gerealiseerd. De prijs moet nog worden vastgesteld, maar zal naar de inschatting van de initiatiefnemer € 2 tot 3 miljoen bedragen. In deze opzet is de initiatiefnemer geheel zelfstandig en wordt er niet toegewerkt naar een samenwerking met de gemeente. Naast de koop draagt de initiatiefnemer de zorg voor de ingebruikname van het terrein, de inrichting, de exploitatie, het beheer en het onderhoud. Een technisch aandachtspunt is de hoge grondwaterstand (een stoffelijk overschot moet in droge grond, boven de grondwaterspiegel, worden begraven). De locatie biedt plaats voor ruim 3.000 graven, van gemiddeld 10 m2 elk. De verwachting is dat de begraafplaats pas over 100 jaar vol is, gelet op het sterftecijfer van de moslimgemeenschap in de regio.

25 Bron: “Feel at Home”, Taskforce Begraven en Cremeren voor alle Rotterdammers.

55





In aansluiting op dit collegebesluit van oktober 2020 volgt een proces van technisch haalbaarheidsonderzoek, een financiële toets naar de fondsen, het opstellen van privaatrechtelijke afspraken over enerzijds de aanleg en de inrichting en anderzijds het beheer en onderhoud. Na definitieve besluitvorming door college of raad volgt de realisatie. Bij mogelijk faillissement van de initiatiefnemer of om een andere beëindigingsreden, zal de grond waarschijnlijk weer in handen van de gemeente komen.

Tynaarlo In de Drentse plaats Zuidlaren (gemeente Tynaarlo) ligt de tweede Islamitische begraafplaats van Nederland26. Deze is in eigendom en exploitatie van BIBIN en in april 2020 is de eerste begraving uitgevoerd. BIBIN geeft algemene graven voor onbepaalde tijd uit. BIBIN is daarmee beheerder van de graven, niet de nabestaanden. Mede door de inzet van vrijwilligers zijn de (eenmalige) kosten voor begraving van € 2.715 laag. Daarin zijn de betonnen grafkelder, het begraven, een eenvoudige grafbedekking, het onderhoud en het (administratie)beheer inbegrepen. Er zijn geen keuzemogelijkheden voor de nabestaanden voor de locatie van het graf (deze worden in volgorde uitgegeven), de wijze van begraven en de grafbedekking. De locatie heeft al sinds 1968 de bestemming begraafplaats en omstreeks 2004/ 2005 is bij de gemeente het verzoek ingediend om het terrein in gebruik te nemen als begraafplaats. Dit verzoek is in 2009 door de gemeente ingewilligd. Het is daarna in gebruik genomen als de particuliere begraafplaats “Lits de Feniks”, in eigendom van een Amsterdamse ondernemer die het doel had een extravagante begraafplaats te exploiteren voor welgestelden die op een speciale manier begraven wilden worden. Dit werd geen succes. Aansluitend is er contact geweest met BIBIN, die de particuliere begraafplaats in het voorjaar van 2020 heeft gekocht.

BIBIN geeft aan dat de kosten hiervoor volledig uit giften zijn betaald. Deze externe financiering kwam door de coronacrisis in een stroomversnelling. De gemeente heeft daarbij in het voorjaar van 2020, mede op verzoek van aanwonenden, uitgezocht of de transactie juridisch mogelijk is. Dit bleek het geval en het college benadrukt het standpunt dat het niet uitmaakt wie er begraaft als het maar voldoet aan de wet en regelgeving. Omdat dit de tweede Islamitische begraafplaats van Nederland is én als gevolg van de coronamaatregelen, is het tempo waarin gebruik wordt gemaakt van de begraafplaats hoog. Op het moment van schrijven wordt door BIBIN en RTV Drenthe gemeld dat er in november 2020 pieken zijn van 6 begravingen per dag. Er worden moslims uit heel Nederland en uit Duitsland en België begraven. De totale begraafcapaciteit bedraagt volgens BIBIN 1.400 tot 1.700 graven. In het huidige tempo zal de begraafplaats snel vol zijn. De gemeente en BIBIN hadden niet gerekend op dit hoge tempo, er is gerekend met voldoende begraafcapaciteit voor de komende decennia. De gemeente Tynaarlo hoopt en verwacht dat het westen van Nederland (de Randstad) hierin dan ook actie onderneemt en dat er meer Islamitische begraafplaatsen komen. Er zijn tussen BIBIN en de gemeente Tynaarlo geen afspraken gemaakt over de inrichting of het onderhoud.

Er is wel een afspraak gemaakt over het gebruik van de parkeergelegenheid op de algemene begraafplaats iets verderop. En er loopt nog een vergunningaanvraag voor het realiseren van een bouwwerk (voor koeling) op de begraafplaats. De gemeente heeft geen contact met de betrokken moskeeën, de dichtstbijzijnde staan in Assen, Groningen en Hoogezand. Het valt de 26 Annerweg 27A, Zuidlaren.

56

gemeente op dat het ruimtegebruik op de begraafplaats wordt ‘gemaximaliseerd’ (de onderlinge afstand tussen de graven is minimaal). Het is de verwachting dat op de lange termijn, wanneer de begraafplaats zo mogelijk in onbruik vervalt en de meest dichtbijgelegen moskeeën niet de beheerzorg op zich nemen, het eigendom van het terrein overgaat naar de gemeente. Daar zijn geen afspraken over gemaakt, maar dit volgt de logica dat de administratie - conform wettelijke bepaling - dan overgaat naar de gemeente. Dat betekent dat de kans bestaat dat, bij overdracht van eigendom, de graven worden geruimd en het terrein een andere bestemming of gebruik krijgt.

57