Sociale Visie Utrecht 2040

࡟ Als goede oplossingen niet passen binnen de regels of procedures, kijken we naar wat past bij het doel van die regel of procedure, en brengen we het probleem onder de aandacht. ࡟ We werken samen en sturen niemand van het kastje naar de muur. 2. We maken samen de stad ࡟ We zijn open en eerlijk, geven vertrouwen aan Utrechters, tonen lef, werken proactief aan inclusiviteit, diversiteit en duurzame relaties en leren en verbeteren continu.44 ࡟ We sluiten aan bij wat inwoners, hun netwerk en de gemeenschap zelf kunnen en wat zij nodig hebben om er voor elkaar te kunnen zijn. ࡟ We praten mét en niet óver inwoners. ࡟ We hebben allemaal een verantwoordelijkheid in het omgaan met schaarste. Daarom zijn we kritisch op wat we doen en wat echt nodig is.46

32

3. Ongelijk investeren voor gelijke kansen (OIGK) ࡟ We willen de ongewenste verschillen in de stad verkleinen. Hiervoor benutten we het ‘Raamwerk OIGK’. We: - bieden een basis voor alle inwoners van Utrecht, - zorgen voor een eerlijke verdeling en stellen grenzen waar de luxe van de één ten koste gaat van de ander; - bieden maatwerk, zodat iedereen een eerlijke kans heeft.47 ࡟ In sommige wijken/buurten en voor sommige inwoners46 doen we meer om de ongewenste verschillen te verkleinen. ࡟ Dit kan betekenen dat de zorg, ondersteuning en dienstverlening niet altijd voor iedereen hetzelfde zijn en/of in dezelfde hoeveelheid beschikbaar is. 4. Voorkomen is beter dan genezen ࡟ We bevorderen proactief het welzijn en de gezondheid van (groepen) mensen, om risico’s te voorkomen. ࡟ Als er risico’s zijn, onderkennen we die en handelen ernaar om problemen te voorkomen. ࡟ Als er toch problemen ontstaan, pakken we die vroegtijdig aan. ࡟ Zo voorkomen we problemen voor inwoners, onnodige kosten en inzet. 5. Focussen op het aanpakken van grondoorzaken ࡟ Gemeente en partners focussen in praktijk en beleid (vanuit hun kerntaak) nog meer op het aanpakken van grondoorzaken van problemen. ࡟ Om scherp te krijgen wat de grondoorzaken zijn, benutten we de kennis van Utrechters, praktijk en wetenschap. ࡟ Dat geeft richting aan oplossingen en keuzes in uitvoering en beleid.

Ook als het hierdoor spannend wordt, durven wij ervoor te gaan staan.

Sociale Visie Utrecht 2040 versie mei 2025 | 33

2.2 Wat vraagt dit van de gemeente? Onze ambitie, zoals in de inleiding geformuleerd, vraagt van ons niet alleen om een scherpe analyse van actuele maatschappelijke ontwikkelingen en een visie op wat nodig is om deze ontwikkelingen en uitdagingen het hoofd te bieden. Het vraagt van ons ook om een andere manier van werken, waarbij het samenwerken met de stad essentieel is om onze ambities waar te maken. Zonder de samenwerking met en de inzet van inwoners, maatschappelijke organisaties en ondernemers is het wenkend perspectief uit het toekomstbeeld heel ver weg. Aan de hand van de leidende principes ‘in alles wat we doen, staat het dagelijks leven van Utrechters en eenvoud centraal’ en ‘we maken samen de stad’ hebben we in deze paragraaf uitgewerkt wat dit van ons als gemeente vraagt. In de zoektocht naar wat ons te doen staat, zien we dat er binnen de gemeente al veel gebeurt.47 Hierbinnen zien we kansen voor meer samenhang en meer impact. De theorie van de rechtvaardige stad48 geeft ons hierin richting, doordat we concrete invulling geven aan de procedurele, erkennings- en verdelingsrechtvaardigheid uit deze theorie.

In alles wat we doen, staat het dagelijks leven van Utrechters en eenvoud centraal We richten onze dienstverlening menselijk, laagdrempelig en eenvoudig in49 Menselijk: als gemeente zetten we de inwoner centraal. We hebben een nieuwsgierige en actieve houding naar inwoners en ondernemers, zodat we beter begrijpen en doorgronden wat er in de stad gaande is. We werken niet vanuit controle, maar vanuit vertrouwen. We komen uit onze bubbels en gaan op zoek naar wat er leeft en opgelost moet worden in de verschillende wijken en buurten. Hiervoor maken we gebruik van ervaringskennis die we al in huis hebben (denk aan klachten en signalen van inwoners of peilingen) en zoeken actief naar samenwerkingen met inwoners, ervaringsdeskundigen, uitvoeringspartners en bedrij­ven in concrete opdrachten. We geven aan onze partners in de stad ruimte om te doen wat volgens hen nodig is. Ons beleid laat zien dat we weten wat er leeft en speelt in de stad. Laagdrempelig: de komende jaren staat het sociaal domein onder druk door verschillende vormen van schaarste, terwijl de vraag naar zorg en ondersteuning toeneemt. Dit betekent dat we duidelijk moeten zijn voor wie welke zorg en ondersteuning toegankelijk is en hoe Utrechters hier een beroep op kunnen doen.

Daarbij is het belangrijk dat de geboden zorg en ondersteuning (onze dienstverlening) goed vindbaar is en begrijpelijk georganiseerd is op die plekken waar Utrechters graag komen en zich thuis voelen: in hun eigen buurt en wijk (zoals een school). Eenvoud: we vallen Utrechters niet lastig met onze systeemkeuzes. Daarnaast zorgen we voor minder regels en minder beleid. Bij het eenvoudiger maken van onze dienstverlening maken we gebruik van de mogelijkheden van digitale transformatie. Dit is een continu proces, waarbij we ons steeds aanpassen aan nieuwe technologieën en maatschappelijke ontwikkelingen. Om het eenvoudiger te maken voor inwoners werken we integraal aan zorg en ondersteuning: we zijn één sociaal domein. Ook zoeken we de samenwerking met andere domeinen zoals het medisch domein of langdurige zorg om, waar mogelijk, meer vanuit samenhang zorg te kunnen bieden aan inwoners.

34

Gemeente: maak het simpel voor de burger, normaal Nederlands, normale simpele regels. Inwoner uit Tolsteeg

We maken samen de stad

Veel inwoners en ondernemers zijn bereid om samen Utrecht nog mooier te maken voor iedereen. Zij willen echt een steentje bijdragen aan de stad. Dat is ook nodig, want de grote uitdagingen waar we de komende jaren voor staan, kan de gemeente niet alleen oplossen. Dit betekent dat we als gemeente meer maatschappelijk sensitief, flexibel en proactief gaan samen­werken met inwoners, maatschappelijke organisaties en ondernemers om tot crea­tieve oplossingen te komen. Samen met Utrechters kiezen we de best passende samen­wer­kings­vorm50. We ondersteunen hen en geven daarmee ruimte om vanuit eigenaar­ schap en zeggenschap tot oplossingen en initiatieven te komen. Daarbij sturen we actief op samen­werking. De inzet, ervaringen en vragen van Utrechters in een buurt of wijk worden zo veel mogelijk benut. We hebben een actieve rol in het samenbrengen van netwerken en het mogelijk maken om samen te werken aan de grote vraagstukken. Het creëren en faciliteren van ontmoetingsplekken is hierbij essentieel, vooral daar waar de verschillen tussen inwo­ners groot zijn en mensen veelal in eigen bubbels leven. Tegelijkertijd zien we dat op de plekken in de stad waar de verschillen het grootst zijn en er meer kwetsbare mensen wonen, de bereidheid om elkaar te helpen het grootst is. Maar juist die inwoners met wie het goed gaat, en dat zijn er gelukkig veel in Utrecht, vragen we ook om te helpen.

Dit zijn mensen met een groter sociaal netwerk en mogelijk ook een groter zakelijk netwerk. Wij vragen hen om, in de stad van Sint Maarten, dit netwerk in te zetten en bij te dragen aan de grote uitdagingen. Hetzelfde geldt voor het Utrechtse bedrijfsleven: we stimuleren bedrijven en organisaties om vanuit maatschappelijke betrokkenheid en met hun kennis en innovatiekracht een rol te spelen in het sociaal domein. Dit doen we facili­terend vanuit de gemeente, maar we vragen ook van onze partners om in de wijk zelf actief op zoek te gaan naar een bijdrage die niet alleen wenselijk, maar soms zelfs onmisbaar is. Daarbij luisteren we naar en leren we van de input van onze inwoners, vrijwilligers, (zorg-) partners en ondernemers en passen daar steeds onze dienstverlening op aan. Naast deze feedback maken we gebruik van informatie uit data en kennis (wetenschappelijke- en ervaringskennis). We werken aan een open cultuur waarbij wij fouten openlijk bespreken en blijvend op zoek zijn naar de oorzaak om daarvan te kunnen leren. We geven vervolg aan wat er goed gaat en bieden daar ruimte aan.

2.3 Sturen en verantwoorden in het sociaal domein In het sociaal domein in Utrecht is een sturingsmodel51 ontwikkeld, gebaseerd op het model van Simons52. Dit model is ontwikkeld om te kunnen sturen in een complexe omgeving. Het sturingsmodel is gemeentebreed opgenomen in de standaard manier van werken.

Sociale Visie Utrecht 2040 versie mei 2025 | 35

Kaders en randvoorwaarden zijn scherp geformuleerd

Gedeelde waarden zijn het startpunt

OPGAVE Leren en verbeteren via interactie en dialoog

Data en informatie brengt de beweging in kaart

Richting 2040 blijft dit sturingsmodel passend en ondersteunend aan dat wat we willen bereiken en hoe we willen samenwerken met de stad. De verschillende schaarsten waar we mee te maken hebben, de reflectie op afgelopen periode53 en de koers in deze visie vragen richting 2040 om een versteviging van sommige onderdelen van het model en tevens om een verdere doorvertaling van hoe we ons organiseren in het sociaal domein.

Versteviging van het model en verdere doorvertaling in het sociaal domein Verstevigen sturingsmodel We zien kansen om het werken met het sturingsmodel verder te verstevigen. Hiervoor is het nodig dat we: ࡟ Heldere afspraken maken, monitoren op meetbare informatie (naast de kwalitatieve informatie) en werken met een onderbouwde verandertheorie, waarbij we expliciteren hoe een interventie leidt tot de beoogde verandering of beweging54. ࡟ Kaders en randvoorwaarden scherper maken door deze (duidelijker) op te nemen in zakelijke afspraken waar we elkaar op kunnen aanspreken. ࡟ De kennis van het Utrechts sturingsmodel te vergroten binnen de ambtelijke organisatie. We zien dat het model niet overal consequent wordt toegepast, waardoor we minder effectief zijn. De noodzaak om de kennis van het sturingsmodel te vergroten, wordt versterkt door de krapte op de arbeidsmarkt waardoor te verwachten is dat medewerkers steeds sneller zullen wisselen van baan. Dit vraagt om een cyclus van continu leren waarin het sturingsmodel en de leidende principes centraal staan. Doorvertaling naar de organisatie Met deze visie versmallen we de focus naar een aantal verschilmakers. We willen verschil­ makers dus nog meer centraal stellen om steviger te kunnen sturen op het realiseren van onze ambities.

Doordat we als gemeentelijk sociaal domein zijn georganiseerd vanuit onze wettelijke taken en verdeeld zijn over afdelingen en teams zijn we niet eenduidig over de koers. Daardoor wordt het de uitvoering soms onnodig ingewikkeld gemaakt en is er onvoldoende focus op de opgaven en stapelen we ambities. Als we de ambities uit de visie willen realiseren,

36

is het dus ook nodig om het Utrechtse Sturingsmodel en de leidende principes verder te vertalen naar onze manier van organiseren en werken. Dat wat ons te doen staat, hebben we geordend op basis van de vier kwadranten van het sturingsmodel en de centrale opgave. Opgave We willen de verschilmakers in het sociaal domein nadrukkelijker centraal stellen, beter laten aansluiten bij het perspectief van de inwoner, en steviger en meer integraal sturen op dat wat we willen bereiken in de stad. Dit vraagt: ࡟ Onze dienstverlening vanuit het gehele sociaal domein in te richten en zo beter te kunnen aansluiten op de behoefte of vraag van de inwoner (zie hoofdstuk B 2.2). ࡟ Om als één gemeente te sturen en om als één gemeente in gesprek te zijn met partners (in plaats van meerdere gemeentelijke opdrachtgevers/gesprekspartners). ࡟ Om een bewuste afweging te maken wanneer we wijkgericht of stedelijk sturen. We hebben de afgelopen jaren gewerkt aan meer wijkgerichte inzet van partners en dat vraagt ook om te kijken naar hoe wij werken. Vanuit het wijkniveau kunnen we beter aansluiten bij het inwonersperspectief, samenwerken met inwoners en organisaties en zo meer impact maken. Gedeelde waarden zijn het startpunt ࡟ Vanuit gezamenlijkheid sturen vraagt ook gedeelde leidende principes.

Deze zijn in deze visie opgenomen (zie hoofdstuk B 2.1) en vragen een gezamenlijke vertaling en doorgronden met de stad. Kaders en randvoorwaarden zijn scherp geformuleerd ࡟ Het is nodig om heldere integrale afspraken te maken binnen het sociaal domein over prioriteiten, inzet, tijd, budget en resultaten en daar consequent op te sturen. Ook hierin kunnen we het wijkniveau beter benutten. ࡟ Kaders voor prioritering worden gevormd door de verschilmakers, de vastgestelde nota’s, de moties en toezeggingen en de actualiteit/impact in de stad/wijk. Data en informatie brengen de beweging in kaart ࡟ Door de monitoring meer te richten op de gezamenlijke opgave (naast de monitoring van de individuele partijen of afzonderlijke beleidsdoelen) en door ook hierin meer het wijkniveau te benutten, komen we tot meer betekenisvolle data. ࡟ In de verantwoording en duiding van de monitoring kunnen we meer samenhang tussen partners en inwoners organiseren, bijvoorbeeld in horizontale verantwoording. Ook hierin zijn kansen om het wijk- en buurtniveau te benutten. Leren en verbeteren via interactie en dialoog ࡟ We evalueren regelmatig op casuïstiek, signalen of knellende mechanismen, maar er is onvoldoende sturing om de geleerde lessen en grondoorzaken door te vertalen naar onze processen/beleid/organisatie (derde-orde-leren55).

De doorontwikkeling van het sturingsmodel vraagt dat we in onze manier van werken deze geleerde lessen boven tafel krijgen en dat deze (beter) worden doorvertaald naar de organisatie en hoe we onze werkzaamheden uitvoeren. ࡟ Input van inwoners moet meer leidend worden in het ontwikkelen en leren van de gemeente. Dit is verder uitgewerkt in hoofdstuk B 2.1 en de leidende principes. In hoofdstuk B 2.2 is weergegeven wat het vraagt om input van inwoners meer leidend te laten zijn in het ontwikkelen en leren.

Sociale Visie Utrecht 2040 versie mei 2025 | 37

C

38

Monitoren, sturen en verantwoorden

1. Financiële strategie In voorgaande hoofdstukken zijn de inhoudelijke ambities van de gemeente Utrecht beschreven. De langetermijnontwikkelingen en inhoudelijke ambities van de gemeente Utrecht uit de voorgaande hoofdstukken vragen om het anders inzetten van financiële middelen (ook bovenop wat er in de begroting is opgenomen). Er is nu al schaarste en in de toekomst is er een grotere druk op de financiële houdbaarheid van het sociaal domein. We kunnen ambities niet blijven stapelen. Daarom is binnen het sociaal domein een financiële strategie nodig die gericht is op sociaal rendement: elke euro die we nu doeltreffend investeren, betaalt zich later uit in bredere maatschappelijke welvaart. Dit vraagt om een integraal afgewogen en heldere financiële strategie. De strategie in dit hoofdstuk is een ontwikkelagenda, waarmee richting wordt gegeven aan een financiële strategie in de praktijk. We agenderen hoe we gezamenlijk financiële keuzes maken en reiken handvatten aan om op ingewikkelde momenten richting te kunnen bepalen. De daadwerkelijke uitwerking (bijvoorbeeld op de verschilmakers) volgt na vaststelling van de SVU 2040. We hanteren de volgende richtinggevende zaken: 1.

Een duurzaam, stabiel en transparant financieel beleid met een focus op de langetermijnopgave en een inzet op de verschilmakers Onafhankelijke rapporten bevestigen de successen van de Utrechtse aanpak in het sociaal domein in de afgelopen jaren. Met de Utrechtse aanpak geven we tot nu toe per inwoner minder uit aan het sociaal domein ten opzichte van de verdeelsleutel in het Gemeentefonds en referentiegemeenten. Door de ontwikkelingen die genoemd worden in de langetermijnanalyse van deze visie (zoals o.a. toenemende druk op de zorg en dubbele vergrijzing), komt er meer druk te staan op het sociaal domein. Om onze ambities telkens te kunnen waarmaken, is er een duurzaam, stabiel en transparant financieel beleid nodig met een focus op de langetermijnopgave en een inzet op de verschilmakers. 2. Meer doelmatigheid en doeltreffendheid in het gebruik van financiële middelen We willen overkoepelend kijken naar de inzet van financiële middelen binnen het sociaal domein: met meer oog voor samenhang en voor de lange termijn. Hiermee zetten we de - vanaf de decentralisatie ingezette - lijn van financiële keuzes in het Utrechtse sociaal domein door. Om meer efficiëntie teweeg te brengen, leggen we de focus op datagedreven investeren voor maximale impact. De beschikbare informatie over de verschilmakers vormt de basis voor financiële keuzes.

Zo kan er geïnvesteerd worden waar het sociale rendement het hoogst is, via ongelijk investeren voor gelijke kansen. Ontschotting van financiering56 kan onderzocht worden als middel om verdere efficiëntie binnen het sociaal domein voort te brengen en minder verkokerd te gaan werken binnen de door de raad vastgestelde kaders. 3. Maatschappelijke kosten en baten eerlijk verdelen Investeren betekent financieren/kosten maken, met de verwachting dat daar baten uit voortkomen. Maatschappelijke kosten en baten vallen zelden precies gelijk in de tijd: kosten lopen vaak voor de baten uit. Daarbij vallen maatschappelijke kosten en baten binnen het sociaal domein ook niet altijd bij dezelfde belanghebbenden: sommige partijen

Sociale Visie Utrecht 2040 versie mei 2025 | 39

of beleidsvelden maken kosten en de baten vallen ergens anders. Om sociaal rendement te maximaliseren, is het goed om de (maatschappelijke) kosten en baten te verdisconteren, oftewel eerlijk te verdelen over belanghebbenden en over de tijd. De komende periode gaan we verder uitwerken hoe we dit in de praktijk kunnen brengen. 4. Andere inkomsten genereren en benutten: op zoek naar innovatieve financieringsstromen Naast het Gemeentefonds zijn er nog andere financieringsmogelijkheden voor de gemeente. Inzetten op integrale en sociaaldomeinoverstijgende lobby bij het Rijk (bijvoorbeeld ministerie van Binnenlandse Zaken, vakministeries, Groeifonds), de EU en de regio’s kan leiden tot aanvullende financiering. Daarnaast zijn er nieuwe mogelijkheden zoals social impact funding en publiek-private samenwerking.

40

2. Voortgang en verantwoording Vervolg en voortgang

De SVU 2040 ligt er, maar is geen eindstation. Met de reeds vastgestelde beleidsnota’s zijn eerste stappen gezet richting het toekomstbeeld. In de volgende fase gaan we samen met de stad, partners en inwoners vervolgstappen zetten. Samen werken we aan het realiseren van onze ambities. Ook binnen de gemeentelijke organisatie kijken we wat deze visie betekent voor onze werkwijze, hoe we samen de leidende principes werkend maken en hoe we georganiseerd moeten zijn. Bovendien is het voornemen om bij de doorontwikkeling van de Utrechtse Omgevingsvisie toe te werken naar een meer integraal document, waarin we de RSU 2040 en de elementen uit deze SVU 2040 die de fysieke leefomgeving betreffen, samenbrengen. De voortgang op de ambities van de verschilmakers volgen we aan de hand van terugkerende monitors en onderzoeken. Zoals de Volksgezondheidsmonitor en de Utrecht Monitor. Maar ook met behulp van publicaties als Gezondheidsverschillen, Scheidslijnen, Kansrijke Start en de Armoedemonitor. Op basis hiervan reflecteren we op of we het ‘goede’ doen en of er bijsturing nodig is. Daarnaast geeft de visie ook aanleiding om waar nodig en aanvullend verdiepende onderzoeken te doen op specifieke onderwerpen die meer gaan over houding en gedrag.

Verantwoording

In de verschillende beleidsnota’s die verbonden zijn aan deze programma’s wordt tussentijds verantwoord via de begrotingscyclus. In de beleidsnota’s zijn specifieke indicatoren opgenomen, waarover verantwoording wordt afgelegd. Een deel van deze beleidsnota’s is verder uitgewerkt in uitvoeringsprogramma’s, waarover ook verantwoording wordt afgelegd. Voor de SVU 2040 geldt dat we circa halverwege de looptijd van de visie, voordat de meeste nota’s aflopen, terugkijken op hoe de visie toegepast wordt en vooruitkijken of aanpassing van de gestelde koers nodig is. Bijvoorbeeld wanneer we zien dat tussentijds bijsturen nodig is, omdat onvoorziene ontwikkelingen hierom vragen. Daarnaast zijn er nota’s die op een specifiek moment geëvalueerd worden: bijvoorbeeld de visitatiecommissie bij de Nota Wmo en de evaluatie van de Nota Jeugd ter voorbereiding op de nieuwe uitvraag. De visie vormt een cruciaal handvat bij deze momenten.

Sociale Visie Utrecht 2040 versie mei 2025 | 41

3. Utrechts sturingsmodel Hoe krijgt dit vorm binnen de opgave? Welke afspraken zijn gemaakt? Opgave

In 2040 vormen we een inclusieve, veerkrachtige en gezonde ­gemeenschap, waarin alle inwoners een eerlijke kans hebben om mee te doen en zich te ontwikkelen tot wie ze kunnen en willen zijn.

Gedeelde waarden zijn het startpunt

De leidende principes van het sociaal domein zijn het gedeelde ­vertrekpunt en helpen ons bij het op koers houden in de realisatie van de visie. 1. We maken samen de stad 2. In alles wat we organiseren staat het dagelijks leven van Utrechters en eenvoud centraal 3. Ongelijk investeren voor gelijke kansen 4. Voorkomen is beter dan genezen 5. Focussen op het aanpakken van grondoorzaken

Kaders en randvoorwaarden zijn scherp geformuleerd

De visie wordt uitgevoerd binnen de huidige kaders van wetgeving. De leidende principes en verschilmakers geven richting aan het beleid en de uitvoering in het sociaal domein.

Data en informatie brengt de beweging in kaart

De voortgang op de ambities van de verschilmakers volgen we aan de hand van terugkerende monitors en onderzoeken, zoals de Volksgezondheidsmonitor en de Utrecht Monitor. Maar ook publicaties als Gezondheidsverschillen, Scheidslijnen, Kansrijke Start en de Armoe­ demonitor. Op basis hiervan reflecteren we op of we het ‘goede’ doen en of er bijsturing nodig is. Daarnaast geeft de visie ook aanleiding om waar nodig en aanvullend verdiepende onderzoeken te doen op specifieke onderwerpen die meer gaan over houding en gedrag.

Leren en verbeteren via interactie en dialoog

In de verschillende beleidsnota’s die verbonden zijn aan deze ­programma’s wordt tussentijds verantwoord via de begrotingscyclus.

42

Sociale Visie Utrecht 2040 versie mei 2025 | 43

D

44

Bijlagen

1. Gezondheidsmodel en grondoorzaken Een belangrijk uitgangspunt is het erkennen dat veel van de problemen waar inwoners mee kampen maatschappelijke (grond)oorzaken hebben. De oorzaak van deze problemen ligt vaak in de maatschappelijke, economische en politieke context, de sociaal-economische positie en de leefomstandigheden. Dit betekent voor de oplossingen ook een fundamenteel andere benadering, namelijk het verschuiven van de focus van interventies gericht op individuen naar veranderingen aanbrengen in het systeem dat problemen veroorzaakt, met het besef dat inzet op de jeugd het meest effectief is (life course-benadering57). Het Utrechts gezondheidsmodel58 (zie onderstaande afbeelding) geeft de onderliggende met elkaar samenhangende determinanten van gezondheid en welzijn weer. Het model is onder andere samengesteld vanuit het regenboogmodel59 en het concept van positieve gezondheid60.

Sociale Visie Utrecht 2040 versie mei 2025 | 45

2. Analyse In de analyse beschrijven we de belangrijkste ontwikkelingen die we zien richting 2040: wat we leren vanuit de wetenschap over het aanpakken van grondoorzaken en de uitkomsten van casuïstiek-overleggen.

46

Verschillen worden groter

Schaarste neemt toe

In Utrecht nam het aantal huishoudens met bijstandsuitkering toe (9.341 begin 2024; +1,4%). Het aantal huis­ houdens in armoede blijft stabiel (ruim 22.000, 14%).76

1 op de 6 werknemers werkt nu in de zorg, in 2040 is één op de vier werkenden nodig in de zorg.70 11 jaar wachttijd op een sociale huurwoning.71

De huishoudens die leven van een inkomen op of onder de Utrechtse armoedegrens zijn ongelijk verdeeld over de stad. In de buurt Neckardreef is dit 40,2% en in Maximapark slechts 1,6%.77

Tussen 2012 en 2022 zijn de huizenprijzen in Utrecht bijna verdubbeld.72 Vanaf 2026 veel onduidelijkheid over financiering vanuit het Rijk, ook wel ravijnjaar genoemd.

h eid

a ti

et

r ra n sf o

m

al

it

Toename 60.000 woningen (± 37%) en 70.000 arbeidsplaatsen.62

Dig

Naar verwachting telt Utrecht in 2040 ± 473.000 inwoners: een toename van ruim 98.000 inwoners in 16 jaar tijd.61

e

Forse groei van de stad

De gemiddelde bevolkingsdichtheid van de stad zal naar verwachting de komende 16 jaar doorgroeien van 3.800 naar 4.800 inwoners per km2.63 Ondanks een toename van het aantal ouderen blijft Utrecht een jonge stad.64

Digitale transformatie

Bij toenemende bevolkingsdichtheid en klimaatveran­ dering is er met name in wijken met veel verharding en weinig groen meer hitte in de stad65 door onvoldoende mogelijkheden voor verkoeling.66

Voorspelling is dat rond 2050, AI het intelligentieniveau van mensen zal bereiken. Ook in het openbaar bestuur en de zorg is de verwachting dat dergelijke systemen een rol krijgen.74

Een ander risico is dat de leefomgeving onder druk komt te staan wat van invloed is op de gezondheid, op het hebben van voldoende (groene) ruimte om te spelen, te bewegen en te ontmoeten.67 68 69

Wanneer iemand geen digitale vaardigheden heeft of geen toegang tot het internet, is hij of zij digitaal uitgesloten. Digitale uitsluiting versterkt sociale uitsluiting, wat een negatief effect heeft op gezondheid.75

e nle vin g

am

d

ge

s

ta

n de

n t w k e li n ik

Gr

i va

13,4 jaar verschil in gezonde levensverwachting tussen wijken.79 1 op de 10 minderjarig kinderen in Utrecht groeide in 2022 op in een huishouden dat leeft van een inkomen op of onder de Utrechtse armoedegrens (10,5%).80

O

Lange  termijn analyse oe

e l e o n g e li

jk

te ap

ur

rst e e n kr

t

aa

Struc

Sch

Door de groei komen de leefbaarheid en voorzieningen onder grotere druk te staan, te zien aan de wachtlijsten voor zwemlessen en sporten of aan de schaarse ruimte voor maatschappelijke voorzieningen als huisartsenzorg.73

De meeste Utrechters voelen zich gezond. Toch geldt voor bijna 1 op de 5 Utrechters dat zij zich ongezond voelen en gezondheidsproblemen en overwegend ongezonde leefgewoonten hebben.78

n in d e s

In Nederland staan huurwoningen, en in het bijzonder sociale huurwoningen, vaker op ongezondere plekken dan koopwoningen. Klimaatverandering vraagt om investeringen en ander gedrag.81 Risico daarbij is dat mensen die van een minimum leven het hardst worden geraakt door de klimaatmaatregelingen en het minst kunnen profiteren van ondersteunende maatregelen.

Ontwikkelingen in de samenleving 53% van de Utrechters heeft veel vertrouwen in lokale overheden t.o.v. 57% in 2021.82 Ruim één op de zeven Utrechtse volwassenen was in het najaar van 2022 ernstig eenzaam. In de jaren ervoor was ongeveer één op de tien volwassenen ernstig eenzaam.83 In 2023 is meer dan de helft van alle Utrechters (54%) betrokken bij de buurt.84 1 op de 5 Utrechters geeft aan al te zorgen voor of hulp te bieden aan buurtbewoners. Een grotere groep doet dit nog niet, maar zou het wel willen doen (32%).85 Driekwart van de Nederlanders denkt dat polarisatie toeneemt.86

Bijna 4 op de 10 Utrechters (39%) doet vrijwilligerswerk.87

Beleidsnota Sociale visie Utrecht versie november 2024 | 47

Bestaansonzekerheid

Kansrijk opgroeien

Bestaansonzekerheid is een meervoudig begrip, een combinatie van onzekerheid over je financiën en inkomen, huisvesting, gezondheid, toegang tot zorg- en hulpverlening, mogelijkheden tot ontwikkeling en een sociaal netwerk. Vaak spelen meerdere van deze zaken tegelijkertijd.88

Investeren in jonge kinderen (0-5 jaar) en in hun ouders/ opvoeders heeft de meeste impact op het verminderen van kansenongelijkheid.98

Bestaansonzekerheid is een belangrijke oorzaak van chronische stress, wat bepalend is voor de lichamelijke en mentale gezondheid.89 Andersom kunnen gezondheidsproblemen de problemen met financiële situatie, werk en wonen versterken.90

Financiële bestaansonzekerheid Omdat schulden vaak snel oplopen en het lang duurt om ze op te lossen, is het belangrijk om in te zetten op schulden zo snel mogelijk oplossen of, beter nog, het voorkomen van (problematische) schulden.91 Financiële bestaansonzekerheid is de bron van veel problemen op andere levensdomeinen en hangt samen met de woonsituatie en gezondheid. Het risico dat kinderen die opgroeien in armoede later zelf ook arm worden, is in Nederland bijna twee keer hoger dan bij kinderen die in hun jeugd niet arm zijn.92

Inzichten uit de wetenschap In samenwerking met het Verweij Jonker instituut hebben we gekeken naar wat verschillende onderzoeken ons leren over wat helpt en wat werkt in het verminderen van de ongewenste verschillen in de stad en lichten we toe hoe dit aansluit bij de vier verschilmakers waar wij als gemeente voor kiezen en wat dit van ons als gemeente vraagt richting 2040.

Kansrijk opgroeien betekent inzetten op de bestaanszekerheid: (geld)stress heeft een negatief effect op de mate waarin ouders een goede opvoeder kunnen zijn en te kleine en ongezonde woonruimte beperkt de gezonde ontwikkeling van kinderen.99 Kinderen die opgroeien in kwetsbare omstandigheden lopen een verhoogd risico op het ontwikkelen van problemen, niet alleen tijdens hun jeugd maar ook op latere leeftijd. Dit zien we onder andere terug in het verschil in vroeggeboorte, een laag geboortegewicht, gezond gewicht of spraak- en taalontwikkeling.100

Gezond samen leven Het is belangrijk om vast te stellen dat gezondheid een maatschappelijke verantwoordelijkheid is, waar dus zeker niet alleen via zorg en individuele (leefstijl)interventies aan kan worden gewerkt. Sociale contacten en steun maken een belangrijk verschil in ervaren gezondheid. Ook het Sociaal Cultureel Planbureau geeft aan dat wie je kent en in hoeverre je beschikt over net­ werken mede bepaalt welke kansen je krijgt in het leven. Kleine alledaagse interacties waar je normaal niet te lang bij stil staat, blijken een positief effect te hebben op hoe we in ons vel zitten.101

Betaalbare huisvesting Onvoldoende betaalbare woningen of onzekerheid over een woning is een bron (of versneller) van veel andere problemen.93 94 95 96 Doordat de sociale huurwoningen zich vaak concentreren in bepaalde wijken, evenals de goedkopere particuliere huur, ontstaat stedelijke segregatie. Deze vorm van segregatie neemt toe en heeft een langdurig negatief effect op kansen van mensen. Hierdoor ontstaat een vicieuze cirkel van dalende kansen en verder groeiende ongelijkheid. Het inzetten op een stabiele woonplek met begeleiding tegenover het bieden van opvang zoals we die nu kennen is niet alleen menselijker en effectiever, maar uiteindelijk ook kosteneffectief.97

48

Mensen hebben zowel behoefte aan ‘bonding’ als ‘bridging’.102 De overheid kan dit faciliteren door de inrichting van de stedelijke omgeving.103

Rol van de overheid In dit alles is het kijken naar de rol van de (lokale) overheid van belang. Bij beleid gaat het om het streven naar minder (nieuw) beleid, en zorgen voor beter onderbouwd en integraler beleid.104 De theorie van ‘rechtvaardige stad’105 geeft houvast in het werken aan een open en betrouwbare overheid die handelt vanuit gepast vertrouwen. Hierin worden drie overlappende vormen onderscheiden: Verdelingsrechtvaardigheid, Procedurele rechtvaardigheid en Erkenningsrechtvaardigheid.

Op inhoud

De zekerheid van een dak boven je hoofd en financiële bestaanszekerheid zijn fundamenteel voor inwoners om hun leven op de rit te krijgen. Ook vanuit het perspectief van beroepskrachten besparen we veel tijd en frustratie als we problematiek die ontstaat door deze fundamentele vraagstukken kunnen voorkomen.

Casuïstiek Binnen de gemeente Utrecht is een groot aantal casuïstiekoverleggen en doorbraaktafels georganiseerd. Hieruit hebben we rode draden gedestilleerd en aangescherpt met de voorzitters van de verschillende overleggen. Deze input geeft richting aan waar we het meest verschil kunnen maken voor inwoners en ook op wat dit vraagt van de gemeente en hoe we werken.

Wat vraagt het van de manier waarop de gemeente werkt?

Inwoner en leefwereld centraal blijven stellen bij beleid/organiseren.

Eenvoudig organiseren (geen complexe systeem­ wereld) vanuit inwoner/ bedoeling.

Meer samenhang aanbrengen in zorg/ondersteuning/dienstverlening. Zelf zo weinig mogelijk schotten maken of ontschotten waar kan.

Blijven leren en toetsen van beleid en uitvoering door o.a. leren (van casuïstiek) beter in organisatie te beleggen.

Beleidsnota Sociale visie Utrecht versie november 2024 | 49

3. Eindnoten 1 Buitelaar, E. (2020). Maximaal, gelijk, voldoende, vrij, vier perspectieven op de rechtvaardige stad. Planbureau voor de leefomgeving. Maximaal gelijk voldoende vrij (trancity.nl). Drie vormen van rechtvaardigheid. Verdelingsrechtvaardigheid: Het streven naar een eerlijke verdeling van middelen in een samenleving. Procedurele rechtvaardigheid: De mate waarin alle belanghebbenden in een proces op een eerlijke manier betrokken zijn. Erkenningsrechtvaardigheid: Het belang van erkenning, respect en waardering van de identiteit, cultuur, waarden en rechten van individuen en groepen. 2 Wanneer we in deze visie spreken over het sociaal domein bedoelen we het beleid en de uitvoering die volgt uit de wettelijke taken van de gemeente vanuit verschillende wetten: de Participatiewet, Wet Gemeentelijke Schuldhulpverlening, WMO, Jeugdwet, Passend Onderwijs, Leerplichtwet, Wet inburgering, Wet op Publieke Gezondheid. 3 In de omgevingsvisie staat al het gemeentelijke beleid over de fysieke leefomgeving: https://omgevingsvisie.utrecht.nl/ 4 Beroepskracht: Persoon die beroepshalve een betaalde functie vervult. 5 Rekenkamer Utrecht (2023). Pleisters plakken. Rekenkamerrapport Pleisters plakken - armoedebeleid (utrecht.nl) 6 Gemeente Utrecht (2023). Utrecht Monitor. Geraadpleegd oktober 2024: Armoede | Utrecht Monitor (utrecht-monitor.nl) 7 Gemeente Utrecht (2023).

Scheidslijnen in Utrecht. Geraadpleegd oktober 2024 2.1 Inkomen | Utrecht Monitor (utrecht-monitor.nl). en Utrecht in Cijfers (2022). Geraadpleegd oktober 2024: https://utrecht.incijfers.nl/jive?workspace_guid=b1e551c4-646e-42b1-9eab37aa0477569a 8 Rekenkamer Utrecht (2023). Pleisters plakken. 9 Raad voor Volksgezondheid en Samenleving (2024). Van overleven naar bloeien, Bestaansonzekerheid voorkomen en verminderen. p23 10 Raad voor Volksgezondheid en Samenleving (2021), Gezichten van een onzeker bestaan. Gezichten van een onzeker bestaan | Publicatie | Raad voor Volksgezondheid en Samenleving (raadrvs.nl) 11 Gemeente Utrecht (2022), Utrechts Gezondheidsprofiel 2022. https://volksgezondheidsmonitor.nl/utrechts-gezondheidsprofiel/patronengezondheid/2 12 Commissie Sociaal Minimum (2023). Een zeker bestaan. Naar een toekomstbestendig stelsel van het sociaal minimum. Rapport II. Een zeker bestaan; Naar een toekomstbestendig stelsel van het sociaal minimum (Rapport II) | Rapport | Rijksoverheid.nl 13 Sociaal en Cultureel Planbureau (SCP) (2024). Zien, luisteren en helpen. Zien, luisteren en helpen | Publicatie | Sociaal en Cultureel Planbureau (scp.nl) 14 Zie ook de beleidsnota arbeidsmarkt Utrecht (is gepland voor q4 2024): Beleidsnota arbeidsmarkt (2024). Gemeente Utrecht. 15 World Health Organization regio Europe (2019).

Healthy prosperous lives for all: the European health equity status report. Healthy, prosperous lives for all: the European Health Equity Status Report (who.int) 16 Gemeente Utrecht (2024). Utrecht Monitor. Geraadpleegd oktober 2024: Huurwoningmarkt | Utrecht Monitor (utrecht-monitor.nl) 17  www.hypotheker.nl (2024). Geraadpleegd oktober 2024: Duurste en goedkoopste gemeenten Nederland | De Hypotheker 18 Cebeon, Impuls en Xpertisezorg (2022). Maatschappelijke kosten-baten analyse brede aanpak dakloosheid. Maatschappelijke KBA brede aanpak dakloosheid (cebeon.nl) 19 Gemeente Utrecht (2023). Oplegger RSU 2040. Vastgesteld op 9 maart 2023: Oplegger RSU2040. 20 Movisie en Platform31 (2023). De gemengde wijk als tussenstap naar de inclusieve wijk. De gemengde wijk als tussenstap naar de inclusieve wijk | Movisie 21 Zoals met ‘Geef Tijdelijk Thuis’, waarin vier sociaal maatschappelijke organisaties een oplossing bieden door mensen die een kamer over hebben te koppelen aan Utrechters die, om uiteenlopende redenen, tijdelijk onderdak nodig hebben. Geef Tijdelijk Thuis 22 Gemeente Utrecht (2024). Beleidsnota gezondheid, samen gezondheidsverschillen verkleinen 2024-2027.

Document Utrecht - Beleidsnota Gezondheid - Samen gezondheidsverschillen verkleinen 2024 - 2027 - iBabs Publieksportaal (bestuurlijkeinformatie.nl) 23 De netwerkorganisatie waarin 16 gemeenten in de regio Utrecht samenwerken als antwoord op grote maatschappelijke thema’s en uitdagingen: mobiliteit, economie, wonen, gezondheid en inclusiviteit, groen en landschap en duurzaamheid. U10-gemeenten - Utrecht10 24 Regio U10 (2023). Woondeal regio Utrecht 2022-2030. Woondeal regio Utrecht - Utrecht10 25 Gemeente Utrecht (2024). Beleidsnota Utrecht Onderdak 2024-2030. Document Utrecht - Beleidsnota Utrecht onderdak - iBabs Publieksportaal (bestuurlijkeinformatie.nl) en de nog vast te stellen nota; regionale aanpak dakloosheid 26 Gemeente Utrecht (2024). Utrecht Monitor. Geraadpleegd oktober 2024: Bevolkingssamenstelling | Utrecht Monitor (utrecht-monitor.nl) 27 Gemeente Utrecht, Raedelijn, Dock, Lokalis (2020). Factsheet kansrijke start Utrecht. Samenwerken aan een kansrijke start in de stad Utrecht 28 Heckman, J.. The Heckman Curve. Geraadpleegd oktober 2024: The Heckman Curve - The Heckman Equation 29 Gemeente Utrecht (2024). Eerste 1000 dagen van kinderen. Geraadpleegd oktober 2024: Eerste 1000 dagen van kinderen | Volksgezondheidsmonitor 30 Gemeente Utrecht (2024) Beleidsnota financiële bestaanszekerheid.

Document Utrecht - Beleidsnota Financiële Bestaanszekerheid - iBabs Publieksportaal (bestuurlijkeinformatie.nl) 31 Sociaal Cultureel Planbureau (2023). Eigentijdse ongelijkheid. Eigentijdse ongelijkheid | Publicatie | Sociaal en Cultureel Planbureau (scp.nl) 32 Institute for positive health (2015). www.iph.nl. Geraadpleegd oktober 2024: Wat is het? - Institute for Positive Health (iph.nl) 33  Movisie (2024). Geraadpleegd oktober 2024: Polarisatie | Movisie

50

34 Gemeente Utrecht (2023). Factsheet eenzaamheid 2023. Factsheet-eenzaamheid-Utrecht-2023_0.pdf (volksgezondheidsmonitor.nl) 35  Movisie (2024). Geraadpleegd oktober 2024: Wat is het effect van alledaagse kleine interacties? | Movisie 36 Zie bijlage D2 Analyse 37 De leefbaarheid van een buurt of wijk betreft de mate waarin de omgeving aansluit bij de eisen en wensen van de mensen die er wonen. Het gaat dan om de fysieke omgeving, woningvoorraad, voorzieningen (zoals scholen, sport, religieuze en culturele plekken), sociale samenhang en om overlast en (on)veiligheid. (Meeste wijken in Nederland prettig om te wonen; grote verschillen in de steden | Nieuwsbericht | Rijksoverheid.nl) 38 Gemeente Utrecht (2023). Ruimtelijke Strategie Utrecht 2040. Ruimtelijke Strategie Utrecht 2040 | Gemeente Utrecht - Omgevingsvisie 39 UWV (2023). Meer doen met minder mensen. demografische ontwikkelingen, arbeidsmarkt (werk.nl) 40

Document Utrecht - Raadsbrief Evaluatie Utrecht Standaard Toegankelijk en uitvoering project toegankelijkheid - iBabs Publieksportaal

41

Agenda ‘Utrecht voor iedereen toegankelijk’

42 Zie bijlage analyse SVU 2040 voor toelichting op dit concept 43 Gemeente Utrecht (2023). Uitvoeringsprogramma cultuurparticipatie 2024-2028. Document Utrecht - Uitvoeringsprogramma cultuurparticipatie 2024-2028 - iBabs Publieksportaal (bestuurlijkeinformatie.nl) 44 Gemeente Utrecht (2023). Oplegger RSU 2040. Vastgesteld op 9 maart 2023: Oplegger RSU2040 45 Gemeente Utrecht (2024). Beleidsnota Grondbeleid gemeente Utrecht 2024. Document Utrecht - Beleidsnota Grondbeleid Gemeente Utrecht 2024 - iBabs Publieksportaal (bestuurlijkeinformatie.nl) 46 Met gezamenlijk bedoelen we gemeente, partners en inwoners. 47 Zie 44 beleidsota Samen Stad Maken en zie 47 Handreiking Ongelijk Investeren voor Gelijke Kansen en Gemeente Utrecht (2023). Een betrouwbare overheid met een menselijke maat, visie en meerjarenperspectief op dienstverlening 2023-2032. Document Utrecht - Visie en meerjarenperspectief op dienstverlening 2023 – 2032.pptx - iBabs Publieksportaal (bestuurlijkeinformatie.nl) en gemeente Utrecht (2023). Beleidsnota Inclusie en diversiteit. Document Viewer - U-reka Gemeente Utrecht. Buitelaar, E. (2020). Maximaal, gelijk, voldoende, vrij, vier perspectieven op de rechtvaardige stad. Planbureau voor de leefomgeving. Maximaal gelijk voldoende vrij (trancity.nl) 48 Buitelaar, E. (2020). Maximaal, gelijk, voldoende, vrij, vier perspectieven op de rechtvaardige stad.

Planbureau voor de leefomgeving. Maximaal gelijk voldoende vrij (trancity.nl) 49 We sluiten hierbij aan op de visie publieksdienstverlening: Gemeente Utrecht (2023). Een betrouwbare overheid met een menselijke maat, visie en meerjarenperspectief op dienstverlening 2023-2032. Document Utrecht - Visie en meerjarenperspectief op dienstverlening 2023 – 2032.pptx - iBabs Publieksportaal (bestuurlijkeinformatie.nl) 50

Dit doen we door gebruik te maken van het kompas van samen stad maken: Beleid voor samenwerken met bewoners | gemeente Utrecht)

51 Gemeente Utrecht (2020). De Utrechtse aanpak in het sociaal domein, model en werking in de praktijk. De Utrechtse aanpak in het sociaal domein 52 Simons, R. (1995). Control in an Age of Empowerment. Harvard business review 53 Gemeente Utrecht en visitatiecommissie (2020). Kritische blik. Kritische Blik (utrecht.nl) 54 Erasmus Universiteit Rotterdam. Impact at the core, Theory of change. Theory of Change | Impact At The Core | Erasmus University Rotterdam (eur.nl) 55 Nederlandse School voor Openbaar Bestuur en Planbureau voor de Leefomgeving (2020). Leren Institutionaliseren, reflecties bij het leren door de Rijksoverheid in de deal-aanpak. Leren institutionaliseren (pbl.nl) 56

Voor meer informatie, definities en voorbeelden van ontschotting zie AEF (2023), ‘Van schotten naar verbinding: ontschotte financiering in en rondom het sociaal domein’, online hier te vinden

57 World Health Organization, Americas Region. www.paho.org, Healthy Life Course. Geraadpleegd oktober 2024: 58 Gemeente Utrecht. Utrechts gezondheidsmodel (2024). Utrechts gezondheidsmodel | Volksgezondheidsmonitor 59 Dahlgren and Whitehead (1991). Dahlgren-Whitehead-model. Institute for future studies, Stockholm, Zweden. 60 Institute for positive health (2015). www.iph.nl. Geraadpleegd oktober 2024: Wat is het? - Institute for Positive Health (iph.nl) 61 Gemeente Utrecht (2024). www.utrecht-monitor.nl. Geraadpleegd oktober 2024: Bevolking & bestuur | Utrecht Monitor (utrecht-monitor.nl) 62 Gemeente Utrecht (2023). Ruimtelijke strategie Utrecht 2040. Ruimtelijke Strategie Utrecht 2040 | Gemeente Utrecht - Omgevingsvisie 63 Gemeente Utrecht (2024). www.utrecht-monitor.nl. Geraadpleegd oktober 2024: Bevolking & bestuur | Utrecht Monitor (utrecht-monitor.nl) 64 Gemeente Utrecht (2024). www.utrecht-monitor.nl. Bevolkingsgroei. Geraadpleegd oktober 2024: Bevolkingsontwikkeling | Utrecht Monitor (utrecht-monitor.nl) 65 Gemeente Utrecht (2024). www.utrecht.nl wonen en leven, duurzame stad, groen en water, hitte. Geraadpleegd oktober 2024: https://www. utrecht.nl/wonen-en-leven/duurzame-stad/groen-en-water/uw-huis-tuin-of-buurt-groener-maken-en-regenwater-opvangen/hitte 66 Gemeente Utrecht (2024). www.volksgezondheidsmonitor.nl.

Geraadpleegd oktober 2024: Leefomgeving | Volksgezondheidsmonitor 67 Rijksinstituut voor Volksgezondheid en Milieu (2023). Opgaven voor volksgezondheid en zorg op weg naar 2050. Vooruitblik Volksgezondheid Toekomstverkenning 2024. Opgaven voor volksgezondheid en zorg op weg naar 2050. Vooruitblik Volksgezondheid Toekomstverkenning 2024 | RIVM 68 Rijksinstituut voor Volksgezondheid en Milieu (2023). Samenvatting regiobeeld Utrecht. Samenvatting regiobeeld IZA Utrecht – 20230623.pdf 69 Samenwerkende gezondheidsfondsen (2024). Manifest Gezondheidsramp in Nederland op komst. Gezondheidsramp in Nederland op komst - Samenwerkende GezondheidsFondsen 70 Wetenschappelijke Raad voor Regeringsbeleid (2021). Kiezen voor houdbare zorg. Mensen, middelen en maatschappelijk draagvlak. Kiezen voor houdbare zorg. Mensen, middelen en maatschappelijk draagvlak | Rapport | WRR 71 Gemeente Utrecht (2024). www.utrecht-monitor.nl huurwoningmarkt. Geraadpleegd oktober 2024: Huurwoningmarkt | Utrecht Monitor (utrecht-monitor.nl)

Sociale Visie Utrecht 2040 versie mei 2025 | 51

72

De Hypotheker (2024). www.hypotheker.nl. Geraadpleegd oktober 2024: Duurste en goedkoopste gemeenten Nederland | De Hypotheker

73 RTV Utrecht (2024). www.rtvutrecht.nl nieuws. 9000 bewoners straks zonder huisarts? Sluiting dreigt voor gezondheidscentrum in Utrechtse wijk Kanaleneiland - RTV Utrecht 74 Wetenschappelijke Raad voor Regeringsbeleid (2021). Opgave AI. De nieuwe systeemtechnologie. Opgave AI. De nieuwe systeemtechnologie | Rapport | WRR 75 Gemeente Utrecht (2024). www.volksgezondheidsmonitor.nl Rondkomen en onderwijs, digitale vaardigheden. Geraadpleegd oktober 2024: Digitale vaardigheden | Volksgezondheidsmonitor 76 Gemeente Utrecht (2024). www.utrecht-monitor.nl Economie & inkomen. Geraadpleegd oktober 2024: Economie & inkomen | Utrecht Monitor (utrecht-monitor.nl) 77 Gemeente Utrecht (2024). www.utrecht-monitor.nl Economie & inkomen. Geraadpleegd oktober 2024: Economie & inkomen | Utrecht Monitor (utrecht-monitor.nl) 78 Gemeente Utrecht (2024). www.volksgezondheidsmonitor.nl Gezondheid en leefgewoonten, levensverwachting. Geraadpleegd oktober 2024: Levensverwachting | Volksgezondheidsmonitor 79 Gemeente Utrecht (2024). www.volksgezondheidsmonitor.nl Gezondheid en leefgewoonten, levensverwachting. Geraadpleegd oktober 2024: Levensverwachting | Volksgezondheidsmonitor 80 Gemeente Utrecht (2024), utrecht.incijfers.nl.

Geraadpleegd oktober 2024: Utrecht in Cijfers | Gemeente Utrecht - % kinderen (tot 18) in huishoudens met inkomen tot 125% van het sociaal minimum - 2022 - Wijken 81 Wetenschappelijke raad voor Regeringsbeleid (2023). Rechtvaardigheid in klimaatbeleid, over de verdeling van klimaatkosten. Rechtvaardigheid in klimaatbeleid. Over de verdeling van klimaatkosten | Rapport | WRR 82

Gemeente Utrecht (2024) www.utrechtmonitor.nl Vertrouwen in overheid. Geraadpleegd oktober 2024

83 Gemeente Utrecht (2024). www.volksgezondheidsmonitor.nl Sociale contacten en eenzaamheid. Geraadpleegd oktober 2024: Sociale contacten en eenzaamheid | Volksgezondheidsmonitor 84

Gemeente Utrecht (2024). www.utrecht-monitor.nl Initiatieven. Geraadpleegd op oktober 2024

85 Gemeente Utrecht (2024). www.utrecht-monitor.nl Maatschappelijke participatie. Geraadpleegd oktober 2024: Maatschappelijke participatie | Utrecht Monitor (utrecht-monitor.nl) 86 Sociaal Cultureel Planbureau (2022). Driekwart van de Nederlanders denkt dat polarisatie toeneemt, Burgerperspectieven 2022. Driekwart van de Nederlanders denkt dat polarisatie toeneemt | Nieuwsbericht | Sociaal en Cultureel Planbureau (scp.nl) 87 Gemeente Utrecht (2024). www.utrecht-monitor.nl Maatschappelijke participatie. Geraadpleegd oktober 2024: Maatschappelijke participatie | Utrecht Monitor (utrecht-monitor.nl) 88 Raad voor Volksgezondheid en Samenleving (2024). Van overleven naar bloeien: bestaansonzekerheid voorkomen en verminderen. Van overleven naar bloeien: bestaansonzekerheid voorkomen en verminderen | Advies | Raad voor Volksgezondheid en Samenleving (raadrvs.nl) 89 Goijaerts, J., Vonk, R.en ’S Jongers, T. (2022). De realiteit van overleven. TSG Tijdschr Gezondheidswet 100 (Suppl 1), 21–27. De realiteit van overleven | TSG - Tijdschrift voor gezondheidswetenschappen (springer.com) 90 Stronks, K., Droomers, M. (2014). ‘Ongezonde armoede. Waarom arme mensen ongezonder zijn en wat daaraan te doen is’, in: Michon, L., Slot, J. (eindredactie), Armoede in Amsterdam. Een stadsbrede aanpak van hardnekkige armoede. Bureau Onderzoek en Statistiek van gemeente Amsterdam, pp. 63–71. 91

Raad voor Volksgezondheid en Samenleving (2024). Van overleven naar bloeien, Bestaansonzekerheid voorkomen en verminderen. p23

92 Raad voor Volksgezondheid en Samenleving (2024). Van overleven naar bloeien, Bestaansonzekerheid voorkomen en verminderen. p23. 93 Ter illustratie hier een (niet uitputtende) opsomming: A) Intramurale (ggz-)cliënten kunnen niet door- of uitstromen de buurt in. Hierdoor komen intramurale plekken onvoldoende vrij voor nieuwe cliënten. Hierdoor blijven inwoners die zwaardere (intramurale) hulp nodig hebben te lang op wachtlijsten staan waardoor lokale teams (te?) lang overbruggingszorg bieden. B) Bij onveilige situaties in een huishouden, waar een ouder (voor diens eigen veiligheid) uit huis moet, wordt die te vaak ver weg geplaatst, met alle afstand tot de kinderen van dien (ontwrichting van hun eigen leven, netwerk en school). C) Het tekort aan sociale huur maakt dat alle kwetsbare doelgroepen geclusterd worden in dezelfde straten en buurten. Dit veroorzaakt overlast over en weer tussen bewoners. D) Bewezen effectieve interventies als ’Housing First’ komen lastig van de grond door het tekort aan woningen. 94 Raad voor Volksgezondheid en Samenleving (2021). Een eerlijke kans op gezond leven. Een eerlijke kans op gezond leven | Advies | Raad voor Volksgezondheid en Samenleving (raadrvs.nl). Ministerie van Volksgezondheid Welzijn en Sport (2024). Historische analyse Wet maatschappelijke ondersteuning 2015, Onderdeel van het houdbaarheidsonderzoek Wmo 2015.

Historische analyse Wet maatschappelijke ondersteuning 2015 | Rapport | Rijksoverheid.nl. Duijvendak, J.W.(2023). Beleid zorg en welzijn: mammoettanker op drift. https://www. socialevraagstukken.nl/beleid-zorg-en-welzijn-mammoettanker-op-drift/ 95 Raad voor Volksgezondheid en Samenleving (2024). Van overleven naar bloeien, Bestaansonzekerheid voorkomen en verminderen. 96 Duijvendak, J.W.(2023). Beleid zorg en welkzijn: mammoettanker op drift. https://www.socialevraagstukken.nl/beleid-zorg-en-welzijnmammoettanker-op-drift/

52

97 Cebeon, Impuls en Xpertisezorg (2022). Maatschappelijke kosten-baten analyse brede aanpak dakloosheid. Maatschappelijke KBA brede aanpak dakloosheid (cebeon.nl) 98

Heckman, J. The Heckman Curve. Geraadpleegd oktober 2024: The Heckman Curve - The Heckman Equation

99 Raad voor Volksgezondheid en Samenleving (2023). Kinderen uit de Knel. Kinderen uit de knel | Advies | Raad voor Volksgezondheid en Samenleving (raadrvs.nl) 100 Heckman, J. The Heckman Curve. Geraadpleegd oktober 2024: The Heckman Curve - The Heckman Equation 101 Movisie (2023). Wat is het effect van alledaagse kleine interacties? Pilots in Amsterdam en Enschede. Wat is het effect van alledaagse kleine interacties? | Movisie 102 Mensen zoeken van nature gelijkgestemden op, bijvoorbeeld mensen met dezelfde achtergrond, interesses of religie. Bij die mensen voel je je vertrouwd, want zij delen vaak dezelfde normen en waarden. Deze groepsvorming staat ook wel bekend als ‘bonding’. Maar als mensen die veel van elkaar verschillen elkaar regelmatig tegenkomen en ontmoeten, ontstaat ook een basis voor onderling vertrouwen en verbondenheid, ‘bridging’. 103 Putnam, 2007 104 Ter Haar, D. et al. (2020). Publiek en effectief, het kan! Naar een kwalitatief hoogwaardige en robuuste publieke sector voor Nederland. Denkwerk. Publiek en Effectief, het kan! (juli 2020) | DenkWerk 105 Buitelaar, E. (2020). Maximaal, gelijk, voldoende, vrij, vier perspectieven op de rechtvaardige stad. Planbureau voor de leefomgeving. Maximaal gelijk voldoende vrij (trancity.nl)

Sociale Visie Utrecht 2040 versie mei 2025 | 53

Uitgave gemeente Utrecht: Maatschappelijke Ontwikkeling, Volksgezondheid en Werk en Inkomen Mei 2025

Utrecht.nl

2024-021.DDK

Vormgeving: DDK, Utrecht